YM myſc yr hôll ddyledſwyddau y mae Duw yn ei ddiſgwil gan ddyn, nid oes yr un yn fwy bodlongar gan Dduw, ac yn fwy buddiol i ddyn nac yw Gweddi.

1. Mae Gweddi yn Gymeradwy gan Dduw; canys, hôll Addoliant Duw a elwir Galwad ar yr Arglwydd, Pſal. xiv. 4. yr Eglwys yw ty Gweddi, Mat. xxi. 13. Duw ei hun a wrendy Weddi. Pſal. lxv. 2. ac fel y darfu i bobl Ffrainc roddi mawr barch i Charles y 6. gan fyned ar eu gliniau i gyd, pan oedd ei fawrhydi ef yn unic yn marchogaeth ei geftyl; felly, trwy Weddi 'r ym ni yn talu arbennig anrhydedd i Dduw, gan gydnabod ei odidowgrwydd, a rhoddi ein hôll ymddiried ynddo. Wrth wrando arno ef, nid ym ni yn gwneuthur ond y peth y wnêl pôb diſcybl iw feiſtr; ond wrth Weddio, 'r ym ni yn ei gydnabod ef megis ffynnon a dechreuad pôb daioni yr ym ni yn ei ddisgwil: megis Awdwr ein hanfod ni, a gwrthddrych ein Addoliant ni: mewn gair, trwy hyn yr ym ni yn ei gydnabod ef yn Dduw i ni; gan mai dymma yſprydol Symbyliad naturiol Grefydd, i erfyn yn oſtyngedig ar y Duw y mae yn ei adnabod: megis yr oedd y cenhedloedd (y rhai oedd yn addoli gweithredoedd eu dwylo eu hunain) yn cydnabod fod Gweddi yn Ddyledſwydd bwysfawr. ac fel y mae Gweddi yn gymmeradwy gan Dduw; felly

2. Mae Gweddi yn fuddiol i ddyn; canys, dymma 'r offeryn cryf i gyrhaeddyd pôb daioni oddi-uchod; Gweddi yw 'r agoriad in gollwng ni i yſtordy aneirif y Goruchaf, a'r clô i attal pôb drwg oddiwrthym. dymma 'r yſcol ar hyd yr hon yr ym ni (pryfed gwael y ddaiar) yn dringo i fynu ir nêf, ac yn cael yr anrhydedd i ymbil a mawrhydi Duw. Gweddi ſy 'n peri ir wyneb ddiſcleirio, wrth Siarad a Duw o fynydd Sion, fel y diſcleiriodd wyneb Moſes wrth chwedleua a Duw o fynydd Sinai, Exod. xxxiv. 29. dymma 'r grâs ſy'n bywhau ac yn ysprydoli ein hôll weithredoedd ni, ac yn gwreſogi ein calonnau, megis y tân yr hwn a ddygodd Prometheus of nêf, heb wybod i Jupiter, i fywhau ac i ysprydoli y dyn a wnaethai ef o glai 'r ddaiar. fel y dywedodd y prydyddion. Gweddi (megis y colofnau cwmmwl a thân ir Iſraeliaid) yw 'r hyfforddiad oreu trwy anialwch, maglau, dryſni, profedigaethau, a gorthrymderau y byd hwn; in Cyfarwyddo ni megis hyfforddwr diffaeledig i wlâd yr addewid: ac fel y mae 'r ddihareb heb Dduw heb ddim, &c, felly heb Weddi, heb râs. ac mae 'r Yſpryd glân yn rhoi 'r brifnôd hon ar golledigion, ni alwaſant ar Dduw. Pſal. xiv. 4. mae 'r Prophwyd Dafydd a'r Prophwyd Jeremi yn cydweddio am ddigofaint Duw ar y rhai ni alwaſant ar Dduw; tywallt dy lîd ar y cenhedloedd y rhai nith adnabuannt, ac ar y teuluoedd (neu 'r teyrnaſoedd) y rhai ni alwaſant ar dy enw. Jer. x. 25. Pſal. lxxix. 6. a phan feddyliodd Eliphaz i Job fwrw ymmaith ofn Duw, a darfod i Dduw ei fwrw ef allan oi ffafr, mae yn ei argyoeddi am attal ei weddi ger bron Duw; gan wneuthur y naill yn achos or llall. Job xv. 4. or tu arall fe addawodd Duw, Pwy bynnac a alwo ar euw 'r Arglwyd, cadwedig fydd. Rhuf. x. 13. ac os yr un peth yw grâs a Gweddi. (Zech. xii. 10.) Na ofelwch am ddim: eithr ym mhôb peth mewn Gweddi. &c.

Yn lle agoryd y geiriau hyn megis pregethwr, yn lle Phyloſophyddiol a moeſawl ymadroddion, a thafodiaeth hygoel; m i a ymegniaf, yn enw y Tâd, y Mâb, a'r Glân Yſpryd, i atteb ir Cyrmo anllythrennog un Cweſtiwn, (angenrheidiol iw wybod) yn yr hwn atteb (tebyg gennifi) y mae 'n gynwyſedig holl (neu y rhan fwyaf o) ymarferol Athrawiaeth Gweddi. dymma 'r Cweſtiwn. Bêth yw Gweddi? Atteb. Gweddi (yn ei hôll Sylwedd, ac ar fyrr) yw mynych a difrifol gyfodiad or galon at Dduw 'r Tâd, yr hwn ſydd bôb amſer yn abl ac yn ewyllyſgar i wrando ac i atteb ein Gweddiau: Trwy wîr ffydd yn Nuw 'r Mâb, er mwyn yr hwn y derbynnir ein Gweddiau; a chymmorth Duw yr Yſpryd Glân, yr hwn ſy 'n dyſcu i ni Weddio; am bethau cyfreithlawn ac angenrheidiol in cyrph an hencidiau ni ein hunain, ac eraill: gan amcanu bôd yn ddiffuant yn ddiolchgar, a mynegi moliant Duw nid â'n gwefuſan yn unic, eithr yn ein bucheddau, trwy ymroddi iw waſanaeth, a thrwy rodio ger ei fron ef, mewn ſancteiddrwydd ac uniondeb hôll ddyddiau ein heinioes. allan o ba eiriau mi a Yſtyriaf, mai,

1. Gweddi cyfodiad y galon yw, ni thyccia i ni feddwl mai ymarferol eiriau a leferir â'r genau Sydd ddigon; canys, o helaethrwydd y galon y llefara y genau. Mat. xii. 34. pan orchymynodd y gorthrymmwr Trajan agoryd Ignatius, maent yn dywedyd fôd yn ſcrifennedig ar ei galon ef, mewn llythrennau o aur, y geiriau hyn, JESU GRIST. ac nid ym ni ond gwatwar, lleſhenwi, a chymmeryd enw Crîſt yn ofer á'n gwefuſau, oddieithr in gweddiau ni yn gyntaf wreiddio yn y galon; a thyfu allan o honi. ac fell y dywedodd y Bardd am ganu, Nid Peraidd lais cerddwriaeth Crêd, Ond yr adduned hylwydd, A chalon bur garedig lon Yw 'r gân ger bron yr Arglwydd. felly y gallafi ddywedyd am weddi, mai nid pôd un ſydd yn dywedyd, Arglwydd, Arglwydd, a daw i mewn i deyrnas nefoedd; eithr yr hwn (trwy weddio) ſydd yn ceiſio cyflawni ewyllys fy Nhâd, yr hwn ſydd yn y nefoedd. Mat. vii. 21. canys, yr hollalluog Dduw, ir hwn y mae pôb calon yn agored, a pbôb-deiſif yn gydnabyddus, 〈◊〉 ac rhag yr hwn nid oes dim dirgel yn guddiedig; ni fynn moi watwar. mae Duw yn gweled pôb peth yn eglurach, trwy ein teiau ni o glai; nac yr oedd Druſus yn gweled trwy ei Dy o wydr. nid oes ar Dduw eiſeu mor ffeneſtr (fel yr oedd Momus yn deiſyf) i edrych i galonnau dynion. canys llygad i gyd yw ef. un or Phyloſophyddion a dynnodd lun Duw fel hyn, fe roes ffonn ar ben brynn, ac un llygad ym mhen y ffonn, y ffonn i arwyddoceau hollalluowgrwydd, nerth, a chadernid Duw; ar llygad i hyſpyſu ei breſennoldeb a'i hollwybodaeth ef; yr hwn a chwilia y calonnau ar arennau. Pſal. 7. 9. Yſpryd yw Duw; a rhaid ir rhai a'i haddolant ef, addoli mewn Yſpryd a gwirionedd. Joan. iv. 24. pe llefarwn â thafodau dynion ac Angelion, ac heb fôd gennif Gariad, perffaith (a chalon bur) yr wyf fel efydd yn ſeinio, neu Symbal yn tingcian. 1 Cor. xiii. 1. mae St. Baſil dy wedyd fòd ſwn y gwyr a'r gwragedd a'r plant (yn ei amſer ef) wrth weddio yn gwneuthur trwſt megis tonnau 'r môr wrth guro 'r tyfod. ond beth yw hyn heb enaid defoſionol? O berwydd bôb y bobl hyn (med Dduw) yn neſſàu attafi a'i genau, ac yn fy anrhydeddu a'i gwefuſau, a phellbâu eu calon oddiwrthif, &c. am hynny wele fi yn myned rhagof i wnenthur yn rhyfedd ym myſc y bobl byn, &c. Eſay xxix. 13, 14. os edrychaf ar anwiredd yn fynghalon (medd Dafydd) ni wrendy Duw arnaf. Pſal. lxvi. 18. Aberth yr annuwiol ſydd ffiaidd gan yr Arglwydd. medd Salomon. Dihar. xv. 8. medd Duw gan hynny, Dihar. xxiii. 26. fy mâb moes i mi dy galon: yr hyn ſy 'n arwyddoccau y deall, yr ewyllys, a'r ſerch. felly Hannab oedd yn gweddio yn ei chalon, yn unic ei gwefuſan a ſymmudent, a'i llais ni chlywid. 1 Sam. i. 13. aberthau Duw ydynt yſpryd drylliedic: calon ddrilliog gyſtuddiedic, ô Dduw, ni ddirmygi. Pſal. li. 17. etto nid yw hyn yn eſceuſodi, ond yn hyttrach yn cynnwys Gweddi lefarawg, a chorphorol oſtyngeiddrwydd; a Rheſwm da, gan fôd y cwbl ôll yn rhy fychan i addoli y goruchaf Dduw; ac fel y mae dyn wrth ſcrifennu yn helpu ei goffadwriaeth, er bôd y peth yn ei feddwl ef or blaen, felly, drwy lefarawg weddi, a chorphorol oſtyngeiddrwydd, mae dyn weithiau yn helpu i gynnyddu i zêl oddiſewn. os yw'r galon yn traethu pethau da, y taſod hefyd a ddyleu ſôd yn bin ſcrifennydd buan. Pſal. xlv. 1. ni a ddylem dderchafu ein llygaid a'n dwylo, at Dduw yn y nefoedd Galar. iii. 41. a phylgu ein gliniau at Dâd ein Harglwydd Jeſu Grîſt. Eph. iii. 14. Cymmerwch eiriau gydâ chwi (medd y Prophwyd) a dychwelwch at yr Arglwydd, dywedwch wrtho, madden yr hôll anwiredd; derbyn ni yn addaionus, a thalwn it loi (neu ffrwyth) ein gwefuſau Hoſ. xiv. 2. Heb. xiii.15. er bôb rhagrith oddifewn weithiau yn ymguddio yn y galon, pan fyddo 'r corph yn ymddangos yn wîr oſtyngedig oddiallan, etto os oes gwrthnyſigrwydd oddiallan, nid teby gol fôd gwîr ddifrifwch ondifewn: a'r nêb ſydd mor falch, mor wrthnyſig, mor anyſtwyth a dirmygu myned ar liniau ei gorph o flaen y goruchaf, mae 'n deby gol fôd gliniau ei enaid ef mor anghymmalog ac anyſtwyth, ac nad all ef waſanaethu Duw, oddieithr i Dduw yn gyntaf gymmeryd ymmaith y galon galed garegog, a rhoddi iddo ef galon feddal o gîg. ond beth a orchymmynnodd Dafydd? Na chaledwch eich calonnau: eithr deuwch, addolwn, â ſyrthiwn i lawr, a goſtyngwn (neu awn) ar ein gliniau ger bron yr Arglwydd ein gwneuthyrwr Pſal. xcv. 6.

2. Rhaid i hyn ſôd yn fynych. Y Papiſtiaid yn eu hofergoel dywyll, mewn tafodiaeth anadnabyddus, (am hynny yn ddiadeiladaidd. 1 Cor. xiv. 15.) ſy 'n rhuo ac yn mwmlio ugeuniau o Ave Mariau, a Phater Noſterau. Macarius a weddiodd 50 waith yn y dydd, un Paulus a wnaeth 300 ô weddiau y boreu, Siſinus a weddiodd bôb amſer yn daclus dros dair blynedd, &c. ond i baſſio hên chwedlau y Papiſtiaid; mi a ddarlennais fôd y Turciaid hefyd or uchaf rhyd yr ifaf, pa le bynnac a bônt, bêth bynnac a wnelont, yn gweddio bum waith yn y dydd, ond yſywaeth pa ſawl Chriſtion ſydd nid yw yn gweddio cyn amled yn y mîs yſcatfydd! roedd y Criſtnogion yn y brîf Eglwys yn treulio llawer noſwaith gyfan i wilio. nid oedd Dafydd yn unic yn cyfodi hanner nos, Pſal cxix. 62. eithr yn gweddio hefyd ſaith waith yn y dydd. Pſal. cxix. 164. hynny yw yn fynych. heb weddi yr ym ni megis Dinas ddigaerog yn ddaroſtyngedig ir gelynion. gan hynny (fel y gorchymmynnodd Crîſt.) gweddiwch fel nad eloch mewn profedigaeth. Luc. xxii. 46. gweddiwch yn ddibaid. (medd yr Apoſtol.) 1 Theſ. v. 17. mae yn angenrheidiol beunydd gaſclu Manna nefawl, mae mor angenrheidiol i luniaeth yr enaid, ac yw bwyd a diod i luniaeth y Corph: ac os ynfyd yw yr hwn a newyna ei gorph, eiſieu ei ymborthi; pa faint mwy ynfyd yw 'r hwn a newyna ei enaid? am hynny (medd yr Apoſtol) yr wyf yn ewyllyſio i'r gwyr (neu i bawb) weddio ym mhôb man, gan dderchafu dwylo ſanctaidd, heb na digter na dadl. 1 Tim. ii. 8. Ymma mi a yſtyriaf gan hynny. 1. yr amſer, bôd amſer. 2. y lle, ym mhôb lle. 3. y môdd, gan dderchafu dwylo ſanctaidd, &c.

1. am amſer Gweddi. mae St. Auguſtin yn crybwyll mâth o bobl [Euchitæ] y rhai oedd yn tybied fôd y gair [DIBAID] yn arwyddoccau y dylem ni ym mhôb lle, bôb amſer arferu llefarawg weddi, &c. ond amhoſſibl yw hynny; ac mae dyledſwyddau eraill iw cyflawni. ond y ddau Dext ymma [1 Theſ. v. 17. 1 Tim. ii. 8.] ſy'n arwyddoccau, 1. Naill a'i y dylem ni bôb amſer, ym mhôb man dderchafu ein calonnau ir nêf, er maint a fo ein gorchwyl ni an trafferth; neu yn hyttrach yn 2. amlder gweddi lefarawg. &c. (i fôd y ddiſtaw yn arfer Eglwys Duw, a phobl Grîſt) o leiaf ddwy waith yn y dydd. 1. y boreu. 2. yr hwyr.

1. y Boreu. dechreuad hylwydd ſy'n cyrchu at ddiben dedwydd. os yſtyriwn ni ein gwan an gwael natur ein hunain, a bôd y byd hwn yn llawn o beryglon anadnabyddus, yn llawn o fieri a dryſni a maglau, i rwydo yr enaid, megis maes o wellt rhywiog yn llawn o ſeirph gwenwynllyd, ni ryfygwn ni fyned ym mhlîth y mieri hyn, cyn ymbil a Chriſt am ein dilladu ai gyfiawnder; neu rodio yn droednoeth trwy 'r maeſydd pryfedog hyn, nes cael ein traed wedi eu hymwiſco ag eſcidiau paratôad efengil tangnheddyf; a gweddio fôd y ſarph brês yn waſtadol yngolwg ein ffydd. os yſtyriwn ni, fel y dylem ni, godi a myned o lawer dyn yn iâch allan oi ddrws y boreu, heb ddychwelyd byth yn ei ol drachefn, oddieithr wedi ei gael yn ſarw cyn y nos; ni a geiſiwn cyn gwiſco ein dillad, wiſco am danom yr Arglwydd Jeſu Grîſt. Rhuf. xiii. 14. a chyn golchi ein hwynebau, olchi ein calonnau mewn dagrau o edifeirwch, a chyn edrych ar ein hwynepryd mewn drych, chwilio ac yspio ein cydwybod, drych yr Enaid. oblegid nid yw ein hymdrech ni yn erbyn gwaed a chnawd, ond yn erbyn tywyſogaethau, yn erbyn awdurdodau, yn erbyn bydol lywiawdwyr tywyllwch y byd hwn; yn erbyn drygau yſprydol yn y nefolion leoedd. am hynny, (y boreu) Cymmerwch attoch hôll arfogaeth Duw, fel y galloch wrthſefyll drwy 'r dydd; ſefwch gan hynny wedi amgylch wregyſu eich lwynau a gwirionedd, gydâ tharian ffydd, â'r hon y gellwch ddiffoddi hôll biccellau tanllyd y fall—gan weddio bôb amſer, a phôb rhyw weddi, a deiſyfiad yn yr yſpryd, a bôd yn wiliadwrus at hyn ymma, trwy bôb dyfal bara Eph. vi. 12, 13, 14, 16, 18. Origen a hyſpyſodd hyn am dano ei hun, ddarfod iddo, y dydd yr aberthodd ef yn warthus i ddelwau, anturio myned allan y boreu, cyn cyflawni ei arferol weddiau; y cythraul gan ei gael ef yn ddiarfog, a gymmerodd fantais i oſod arno ef, gan wybod nad oedd ganddo ef yr amſer hynny ond gwr gwael neilltuol i ymdrechu ag ef, yr hwn a fforffediaſei (eiſieu erfyn) noddfa Duw; ac fel mae gweddi yw 'r ermig cadarnaf yn erbyn y fall, felly eſceuluſder yr unrhyw yr 'r cyfrwng mwyaf iw wahadd ef. och! ydyw amddyffyniadau Duw i fôd yn Ganolddydd, i lewyrchu yn unic hanner dydd? ydech chwi yn tybied fôd diafol yn cadw oriau, ac nad yw ef yn dyfod allan in temptio ni hyd brydnhawn? er ein bôd ni yn ei alw ef Tywyſog y Tywyllwch, etto mae ef yn codi yn foreu, ac yn lle myned yn hwyr i gyſcu, mae ef beunydd yn amgylchu 'r ddaiar (fel yr ym ni yn darllen yn y bennod gyntaf o Job) fel llew rheibus gan geiſio yn waſtadol y nêb a allo ei hudo. oni rown ni ein heneidiau i Dduw y boreu trwy weddi, maent megis y ty gwâg a grybwyllir yn yr Efengil, yn dryſordy addas i bôb yſpryd aflan i gyfanneddu ynddo.

2 yn hwyr mae yn rhaid i ni weddio. wrth godi 'r ym ni yn diolch i Duw am ein hymwared ni rhag pôb drwg yn ein cwſc, wrth fyned ir gwely 'r ym ni yn deiſyf ar Dduw ein hymwared ni yn ein cwſc, y boreu 'r ym ni yn deiſyf ar Dduw roddi i ni ddydd da, yn hwyr yr ym ni yn diolch iddo ef am hynny. cwſc yn yr ſcrythyr lân a gyffelybir yn fynych i farwolaeth; ac yn eu diwedd ni welodd rhai ddim rhagor rhwngddynt, canys llawer a fuont feirw yn eu cwſc; mae dyn yn myned iw wely megis iw fêdd, ac nis gwyr nêb a gyfyd ef byth drachefn, oddiethr ir adgyfodiad. pwy gan hynny ond ynfyd a anturia fyned ir tywyllwch a chyſcod angau, cyn gwneuthur fel Dafydd, yr hwn a dyngodd wrth yr Arglwydd, ac a addunedodd i rymmus Dduw Jacob, na ddeuai ef o fewn pabell ei dy, na ddring au ef ar erchwyn ei wely, na roddai gwſc iw lygaid, na hun iw amrantau; hyd oni chaffai le ir Arglwydd, preſwylfod i rymmus Dduw Jacob. Pſal. 32. 2. &c. yr hwn ni weddia cyn myned iw wely, mae yn debygol mai 'r cythrael yw ei gywely. pe gweddiem ni fel hyn, rwyfi yn meddwl y tyfai ein Duwioldeb ni yn hael, gydâ Dafydd, i chwanegu at y boreu a'r hwyr, ddyledſwydd y prydnhawn hefyd. Pſal. lv. 17. a'r hanner nos, Pſal. cxix. 62. oblegid gwîr ddefofionau ſy'n prifio ac yn cynnyddu, megis cwmmwl bychan Elias o faint cledr llaw gwr yn derchafu or môr, ond ar fyrder yn ymledu dros y tîr. 1 Bren. xviii. 44.

2. am le Gweddi, fel y mae 'r amſer, bôb amſer; felly y lle, yw pôb lle; nid yn unic Jeruſalem. etto (fel or blaen) llefarawg weddi a arferir fynychaf ddwy ffordd.

1. yn gyhoeddus a chyffredinol. 2. yn Brifat a neilltuol.

1. y gyhoeddus ſy'n gyffredinol yn yr Eglwys, yr hon a elwir, ty Gweddi Mat. xxi. 13. a llygaid Duw a fyddant yn agored, a'i gluſtian yn ymwrando ar weddi a wneir yn y fan honno 2 Cron. vii. 15. pan oedd tân ofnadwy yn Ninas Conſtantinopl yn dechreu lloſci yr Eglwys, fe aeth yr Eſcob at yr Allor. a chan ſyrthio ar ei liniau, fe weddiodd nes iw ddagrau ef ddiffoddi y ân yr hwn oedd yn fflammio trwy bôb drws a ffeneſtr. ac fe achubwyd yr Eglwys. pan ddeuai cennadau o wledydd dieithr at yr Atheniaid i gyhoeddi rhyfel, ni chaent un atteb nes iddynt fyned ir Deml i weddio, ac i ymgynghori a'i Duwiau ffeilſion. Numa Pompilius (2 frenin Rhufain,) a ordeiniodd na chai nêb gadw ſwn a thrwſt yn y deml amſer gwaſanaeth. ac mae nhwy yn dywedyd na lefys nêb yngwlâd Preſter John baſſio heibio ir Deml ar ei geffyl. ac nid yw y Mahometaniaid preſennol yn canniadhau i nêb eiſtedd yn ei Moſchos, neu weddio heb oſtyngeiddrwydd ac iſelder. Ond y ſywaeth! gweddiau cyffredinol yr Eglwys ſydd gan lawer Chriſtion (megis Sara gan Hagar) yn ddirmygus. os deuant hwy i mewn ar ddechreu 'r Bregeth neu yſcatfydd i graffu ar feiau y pregethwr, neu i gyſcu ar eu dyrnau tra byddo 'r cythraul yn yſcwyd y cryd iddynt, maent yn tybied fôd hynny yn ddigon. maent megis yn dwyn y Moabiaid a'r Ammoniaid ir Deml. Deut. xxiii. 3. gwêl. 1 Cor. xi. 22. Crîſt a daflodd y trafferthwyr bydol allan oi dy gan eu ceryddu, gelwir fy nhy i yn dy gweddi, Ir hôll genhedloedd, ond chwi ai gwnaethoch yn ogof lladron. Marc. xi 17. Sancteiddrwydd a weddei i'th dy, O Arglwydd, BYTH. (medd Dafydd) Pſal. xliii. v. ond pe na bae ef felly, a phe na bae raid i ni ufyddhau i bob (cyfreithlon) ordinhâd dyn o herwydd yr Arglwydd ac o berwydd cyd wybod hefydd, Rhuf. xiii. 5. 1 Pet. ii. 13. etto os ydys yn treiſio teyrnas nefoedd gan ddifrifol zêl un unic erfynniwr, pa faint mwy o lawer gan liaws o gynnelleidfaon? mae Eglwys Crîſt yn ofnadwy megis llu banneroc. Can. vi. 4. ac nid yw un amſer gryfach na phan fo ar ei gliniau, mae 'r ſtori eglwyſig yn crybwyll fôd lleng o Griſtianogion yngwerſyll Marcus Aurelius y rhai yr agwedd ymma a orchfygaſant ddau beth periglus ar unwaith, y gelynion (ſef 970000) a ſyched. yr anadl a ddanfonaſant hwy i fynu mewn gweddi, a ddychwelodd yn ei ôl, ac a gynnorthwyodd y lliaws. mae mantais ynghwmpeini rhai duwiol; y cafodau o fendithion y mae eu gweddiau hwynt yn eu ddwyn i lawr, ydynt mor helaeth, ac y gall rhai dafnau (o leiaf) ddeſcyn ar bennau y rhai ſydd oi hamgylch; Eliſeus er mwyn Jehoſaphat a ddioddefodd wynepryd Jehoram, yr hwn y mae yn proſfeſu ni fynnaſei ei weled ffordd arall, fel mai byw Arglwydd y lluoedd, yr hwn yr wyfi yn ſefyll ger ei fron, oni hai fy môd i yn perchi wyneb Jehoſaphat Brenin Juda, nid edrychaſwn i arnat ti, ac nith welſwn 2 Bren. iii. 14 felly y gall Duw wneuthur ymma. ac fel y bendithiodd yr Arglwydd dy Potiphar er mwyn Joſeph. Gen. xxxix. 5. felly Duwioldeb rhai a all dueddu at fudd eraill.

2. mae gweddi Brifat neilltuol. a hon ddwy ffordd, 1. yny Teulu. 2. yn fwy neilltuol.

1. yn y Teulu, yr hon yw 'r gynnelleidfa fâch, lle mae 'r Tâd neu 'r meiſtr yn, cyfla wni lle 'r offeiriad, ac yn paratoi yſprydol yn gyſtal a chorphorol fwyd iw hôll deulu: canys fel y mae nhwy i waſanaethu dano ef, megis ir Arglwydd, ac nid i ddyn; Eph. vi. 7. felly mae ynteu yn rhymmedig i borthi eu heneidiau hwynt, yn gyſtal au cyrph; gan wybod fôd ei Arglwydd ynteu yn y nefoedd, ac nid oes derbyn wyneb gydag ef. Eph. vi. 9.

2. mae gweddi fwy neilltuol, a hon etto ddwy ſſordd.

1. rhwng gwr a gwraig ynghyd, y rhai er nad ynt ond un cnawd, etto mae i bôb un yſcatfydd lawer o geraint a rhieni i weddio troſtynt.

2. gan ddyn yn unic yn y dirgel, yr hon a elwir gweddi wahanredol. dymma orchymmyn Dafydd. Pſal. iv. 4. ymddiddan a'th galon, yn dy ſtafell, ar dy wely. a phan weddiech (medd ein Jechawdwr) na fydd fel y rhagrithwyr, canys hwy a garant weddio yn ſefyll yn y ſynagogan ac ynghonglau yr heolydd, fel yr ymddanghoſant i ddynion i weddio: ond tydi pan weddiech dos i'th ſtafell, ac wedi cau dy ddrws, gweddia ar dy dâd yr hwn ſydd yn y dirgel: a'th Dâd yr hwn a wêl yn y dirgel, a dâl i ti yn yr amlwg. Mat. vi. 5, 6. ond y weddi wahanredol hon, heblaw gweddi bublic, ſydd megis canwyll wedi ei chuddio tan leſtr, neu ei dodi tan wely Luc. viii. 16. yſtyriwn

3. pa fodd i weddio. ſef, gan dderchafu dwylo ſanctaidd &c. ni thyccia i ni godi ein dwylo tua 'r nêf, ac yn y man ei codi hwynt yn erbyn y nêf: nid all Duw aros i ni dderchafu y byſedd hynny tuag atto ef, ſy'n ddiſymmwth yn rhyfela yn ei erbyn. y fâth zél ſydd megis tân poethlyd yn enynnu tân arall yn ei erbyn yn y nêf. gan hynny

3. Rhaid in gweddiau ni fôd yn ddifrifol, yn ddiragrith, yn daer. gwrandewch bêth a ddywedodd yr yſpryd wrth Angel Eglwys Laodicea, am dy fôd yn glaiar, ac nid yn oer, nac yn frwd, mi a'th chwydaf di allan om genau. Datc. iii. 16. mae goglaiarwch a llygoerni mor ffiaidd gan yr Arglwydd, a'i fôd ef yn ei chwydu, megis y mae dyn ddwfr claiar. canys pa obaith ſydd ir rhagrithiwr er elwa o honaw ef, pan dynno Duw ei enaid ef allan? a wrendy Duw ar ei lêf pan ddelo cyfyngder arno? Job xxvii. 8, 9. os ni chai nêb yn yr Olympiaidd ymdrech, mor gwobr, ond yr hwn a ymegnia yn wrol ac yn gyfreithlon; os ni ettyb yr Ecco neu 'r garreg Ilefain mo ddyn a fo 'n ſiſial yn iſel, (o ran na thâl llais difraw moi atteb) os ni roir euluſen i gardottyn balch neu a fo 'n erfyn mewn rhyw fodd ddicra; felly ni ſelia 'r yſpryd moi addewidion i eneidiau mwythus, ond ir rhai ſydd ganddynt zêl a difrifwch a goſtyngeiddrwydd i gydnabod eu hanheilyngdod i dderbyn mawr drugareddau Duw. Jacob pan gyfarfu ag Angel yr Arglwydd, a ymdrechodd ag ef nes codi 'r wawr, nes llaeſſu cyſſwylt ei forddwyd, ai fôd ef yn glôff o'i glun, îe, er hyn i gyd ni pheidiodd nes ir Arglwydd ei fendithio ef, Gen. xxxii. 24. &c. felly wrth weddio rhaid i ninnau fôd yn wreſog yn yr Yſpryd, gan waſanaethu yr Arglwydd Rhuf. xii. 11 canys llawer a ddichon taer weddi y cyfiawn. Jac. v. 16. byddwn haerllug gan hynny, na chymmerwn un nacca gan Dduw, na rown heibio nes tyccio o'n gweddi ni.

4. rhaid i ni weddio ar Dduw 'r Tâd yr hwn ſydd bôb amſer yn abl ac yn barod i wrando ac i atteb ein gweddiau ni: gwneler eich deiſyfiadau chwi yn hyſpys ger bron Duw, (medd y Text) yr hwn air ſy'n arwyddoccau 'r Drindod; ond o ran trefn, fe ddywedir ein bôd ni yn gweddio ar Dduw 'r Tâd, trwy gyfryngdod Duw 'r Mâb, a help Duw 'r Yſpryd Glân; canys ef yn unic a wrendy weddi. Pſal. lxv. 2. a phôb rhoddiad ddaionus, â phôb rhôdd berff aith, oddiuchod y mae yn deſcyn oddiwrth Dâd y goleuni Jac. i. 17. efe (megis Tâd trugarog) a doſturia wrth angenrheidiau ei blant. os chwychwi (medd Crîſt) y rhai ydych ddrwg, a fedrwch roi rhoddion da i'ch plant chwi, pa faint mwy y rhydd eich Tâd or nêf yr Yſpryd Glân ir rhai a ofynno ganddo? Luc. xi. 13. os bydd or nêb o honoch eiſieu gofynned gan Dduw yr hwu ſydd yn rhoi yn haelionus i bawb &c. Jac. i. 5. canys ni ddryllia gorſen yſſig, ac ni ddiffydd lîn yn mygu. Eſay xlii. 3. ſwynwyr a all roi 'r cythraul ar waith, ond gweddi ſy'n peri i Dduw weithio: ac os gwîr yw 'r ſtori a ddarlennais i, fe ddygodd Luther ddyn anobaithiol o Wittemburg yn ei ôl allan o Uffern, trwy weddi. ac a ddygodd yr ſcrifen o law 'r cythraul, yr hon oedd yr ſcrifen rhwngddynt. ac fe ddywedir hefyd i Luther iachau ei ffrind Myconius or Conſumſiwn trwy ei weddi. ond hyn ſydd ddiammeu, ddarfod i Dduw, iachau Abimelec, a'i wraig, a'i forwynion, a hwy a blantaſant, pan weddiodd Abraham ar Dduw. Gen. xx. 17. Elias o gyfododd fâb y weddw o Sarepta o farw i fyw, trwy weddi. 1. Bren. xvii. 21, 22. Eliſeus a gyfododd fâb y Sunamites o farw i fyw trwy weddi. 2 Bren. 4. St. Paul. a gyfododd Eutychus o farw i fyw. Act. xx. 10. pan oedd Petr yngharchar rhwng dau filwr, wedi ei rwymo a dwy gadwyn, etto wrth weddiau yr Eglwys, Angel yr Arglwydd a'i dygodd ef allan yn fuan. Act. 12. pan daflodd Nabuchadonoſor Sadrach, Meſach, ac Abednego i fwrn o dân poeth rhagorol, trwy eu ffydd hwynt a'i Gweddi, Angel yr Arglwydd a'i gwaredodd hwynt, fel na ddeifiodd blewyn o'i pen, er ir fflam lâdd y gwyr a'i bwriodd hwynt i fynu. Dan. 3. Daniel yr hwn oedd yn gweddio ar Dduw dair gwaith yn y dydd ar ei liniau, pan daflodd Darius ef i ffau 'r llewod, Angel yr Arglwydd a gaeodd eu ſafnau hwynt. Dan. vi. 10, 22. Jonah o fol uffern a weddiodd, a Duw ai clybu, ac a'i dygodd ef ir lan. Jonah ii. 2. pan gâdd Hezeciah rybydd o'i farwolaeth gan y Prophwyd Eſay, efe a drodd ei wyneb at y pared, ac a weddiodd at yr Arglwydd &c. ar Arglwydd a chwanegodd at ei ddyddiau ef bymtheng mhlynedd. 2 Bren. xx. 1, 2, 6. er bôd y ddaiar yn hayarn a'r nêf yn brês, a'r wybren megis dur, etto elias a weddia nes ir nefoedd wylo nid yn unic ddagrau, ond hefyd drwm gafodau o law. 1 Bren. xviii. 45. rhai a weddiaſant am blant, eraill am drugareddau erail (darllen Gen. xxiv. 12, 15.) ac nid àeth nêb er ioed a ddeuai a chalon ffyddlon oſtyngedig i weddio, heb i neges. canys, gweddi y goſtyngedig a â trwy 'r cymylau, ac nis diddenir hi nes dyfod yn agos; nid ymedu hi nes ir goruchaf edrych. Ecclsſ. xxxv. 16▪ 17. pan oedd Amalec yn ymladd ac Iſrael, Moſes gan dderchafu ei dwylaw, a ſiccrhaodd yr orfoledd. Exod. 17. mae St. Ambros yn mynegi hyn am Theodoſius, ddarfod iddo pan oedd ef yn ymladd ar gorthrymmwr Eugenius, ac agos wedi ei orchfygu, ddeſcyn oddiar ei geffyl, a chan ſyrthio ar ei liniau o flaen ei bobl, yn wyneb y gelynion, fe lefodd, gan ddywedyd, Pa le y mae Duw Theodoſius? ac felly eſe a ennillodd y maes a'r dydd. pan waeddodd Samuel ar yr Arglwydd tros Iſrael, yr Arglwydd a'i gwrandawodd ef, a'r Arglwydd a daranodd a tharanau mawr yn erbyn y Philiſtiaid ac a'i drylliod hwynt,, a lladdwyd hwynt a flaen Iſrael. 1 Sam vii. 9, 10. pan ymgynnullod pum Brenin yr Amoriaid yn erbyn Gibeon. Joſ. 10. ni bu ac ni bydd er ioed y fâth ddiwrnod, fel y gwrandawei yr Arglwydd ar lef dyn. gwers 14. canys yn ôl llaferydd Joſuah, yr haul a ſafodd yn Gibeon (neu ynghanol y nefoedd) ac ni fryſſiodd i fachludo dros ddiwrnod cyfan gwers. 13. a'r lleuad â arhoſodd yn Nyffryn Ajalon. gwers. 12. ac yno y cyflawnwyd Tyb Copernicus, yr hwn oedd yn meddwl nad yw 'r haul yn ymſymmud. pan fynegwyd i Jehoſaphat fôd tyrfa fawr yn dyſod yn ei erbyn ef o'r tu hwnt ir môr, o Syria; ac wele maent hwy yn Hazazon Tamar, honno yw engedi. Jehoſaphat a ofnodd ac a ymroddodd i geiſio 'r Arglwydd, ac a gyhoeddodd ympryd trwy hôll Juda. gwers. 2, 3. a'r Arglwydd a wrandawodd ei weddi ef. canys meibion Ammon a Moab a gyfodaſant yn erbyn trigolion mynydd Seir, iw difrodi ac iw difetha hwynt: a phan orpbenaſant hwy drigolion Seir, hwy a helpiaſant ddifetha pawb i gilyd. gwers. 23. 2 Cron. 20. pan ddanfonodd Senacherib Brenin Aſſyria lythyr yn llawn cabledd at Hezeciah Brenin Juda, Hezeciah a weddiodd ger bron yr Arglwydd, gwers. 15. a Duw a wrandawodd ar yr hyn a weddiodd ef, gwers. 20. canys y noſſon honno 'r aeth Angel yr Arglwydd, ac a darawodd yngwerſyll yr Aſſyriaid, bump a phedwar ugain a chant o filoedd: a phan gyfodaſant yn foreu dranoeth, wele hwynt ôll yn gelaneddau meirwon. gwers. 35. 2 Bren. 20. ac fe all pawb ſydd a llygaid yn eu pennau, weled mor angenrheidiol, mor ddyledus, mor fuddiol, ac mor rheſymmol yw Gweddiau yn yr oes, yr amſer, ar Deyrnas ymma. os oedd y cenhedloedd yn tybied cael eu gwrando wrth weddio ar eu Duwiau ffeilſion, yr rhai yr oedd genau iddynt heb lefaru, llygaid heb weled, a chluſtiau heb glywed, ac nad oedd ychwaith anadl ynddynt; Pſal. cxxxv. 16, 17. os yw 'r Papiſtiaid yn meddwl y tyccia iddynt weddio ar eu delwau mudion, byddar, anfywiol: pa faint mwy y dylem ni weddio ar y Duw byw, yr hwn a wyr ac a ettyb ein erfynion cyn y gofynnom, fel yr ym ni yn darllen Eſay. lxv. 24. canys oni chlyw yr hwn a blannodd y gluſt? oni wêl yr hwn a luniodd y llygad? Pſal. cxiv. 9. ar Dduw, ac ar Dduw yn unic yr ym ni i weddio, ac nid ar Ddelwau; a meldigedic yw 'r gwr a wnêl ddelw garfedic, neu doddedic, ſef ffieidd-dra gan yr Arglwydd, gwaith dwylo crefftwr, Deut. xxvii. 15. melldigedic fyddo 'r gwr a hydero mewn dyn, ac a wnelo gnawd yn fraich iddo, a'r hwn y cilio ei galon oddiwrth yr Arglwydd. Jer. xvii. 5. yn Nuw yn unic yr hyderwn ni (ac nid yn y Pâb) canys ef yn unic ſydd ddiffaeledig, ac mae 'r Pâb yn fwy ffaeledig am gymmeryd arno fôd yn ddiffaeledig. bydded Duw yn eirwîr (medd yr Apoſtol) a phôb dyn yn gelwyddoc. Rhuf. iii. 4. ac os celwyddoc yw pôb dyn, felly y mae 'r Pâb, os dyn yw, ac os gellir coilio 'r Apoſtol. y priodoliaethau hyn, Doeth, Trugarog, Galluoc, yr rhain a fynnei un or cenhedloedd i Brintio ar frêſt ei Dduw ffals, ſydd wir am y Duw byw; megis ymadrodd Abraham wrth ei fâb Iſaac, Deus providebit. Gen. xxii. 8. yr hyn oedd Motto neu hoffaidd a neillduol eiriau Maximilian yr Emerodr. dyſcwn wers gan yr anifeiliaid anrheſymmol: Cyw iâr pan ddêl y barcuttan yn agos, ſy'n cleccian am amddiffynfa. y cenawon llewod a rûant am yſclyfaeth, ac a geiſiant eu bwyd gan Dduw. Pſal. civ. 21. Duw ſy'n rhoddi i'r anifail ei borthiant: ac i gywion y gig-fran pan lefant. Pſal. cxlvii. 9. llygaid pôb peth a ddiſgwiliant wrtho ef, ac mae yn rhoddi iddynt. Pſal. cxlv. 15. nid yw hwnnw ond peth gwael na thâl ei ofyn, a gwael yw 'r pethau a rydd dynion er eu gofyn; gan hynny yr ydym ni yn dibriſio ac yn diyſtyru trugareddau Duw, eifieu eu gofyn hwynt; ond mae Duw yn drugarog nid yn unic am roddi i ni (pryfed gwael y ddaiar) gennad i ofyn, ond hefyd am ganiadhau ein gofynion: gan hynny, gofynnwch, a rhoddir i chwi: ceiſiwch, a chwi a gewch: curwch, ac fe agorir i chwi. canys pôb un ſy'n gofyn, ſy'n derbyn, a'r neb ſy'n ceiſio, ſy'n cael, ac ir hwn ſydd yn curo yr agorir. Mat. vii. 7.

5. Gweddiwn trwy wîr ffydd; canys fel mae gweddi yw 'r agoriad in gollwng ni i yſtordy Duw, felly ffydd yw 'r llaw i droi 'r agoriad. heb ffydd amhoſſibl yw rhyngu bôdd Duw, oblegid rhaid yw ir nêb ſydd yn dyfod at Dduw, gredu ei fôd ef, a'i fod yn wobrwywr ir rhai ſy' yn ei geiſio ef. Heb. xi. 6. gofynned Dyn mewn ffydd, heb ammeu dim (medd St. Jaco) canys yr hwn ſydd yn ammeu, ſydd gyffelyb i donn y môr, a chwelir, ac a deflir gan y gwynt; canys na feddylied y dyn hwnw y derbyn efe ddim gan yr Arglwydd. Jac. i. 6, 7. os ni fyn gwr daiarol i ni ammeu ei oneſtrwydd ef, pa faint mwy eiddigus yw yr Arglwydd o'i ffydlondeb, yr hwn ſydd yn cofio ei ammod, a'i wirionedd yn parhau o genhedlaeth i genhedlaeth byth? pa bêth bynnag a ofynnoch mewn gweddi, gan gredu, chwi a'i derbyniwch. Mat. xxi. 22.

6. Danfonwn ein gweddiau at Duw 'r Tâd trwy wîr ffydd yn enw Duw 'r Mâb. canys, efe yw 'r ffordd, a'r gwirionedd a'r bywyd: nid yw nêb yn dyfod at y Tâd ond trwyddo ef. Joan. xiv. 6. ond y Pâb-addolwyr ydynt eulun-add-olwyr, a ſeinct-addolwyr; canys maent yn gweddio ar St. Roch amſer plâ, ar St. Leonard amſer caethiwed, ar St. Nicholas amſer gorthrymder, a'r fair forwyn ar enedigaeth dyn bâch. &c. ond ni thyccia i ni rannu rhwng Crîſt a ſeinctiau, mwy nac rhwng Crîſt a mammon. os yr Arglwydd ſydd Dduw, ewch ar ei ôl ef; ond os Baal ewch ar ei ôl yntef; eb Elias. 1 Bren. xviii. 21. felly os Crîſt yw 'r triacl yn Gilead, y Phyſygwr i wellhâu iechyd merch fy mhobl. Jer. viii. 22. gweddiwch trwyddo ef, ond os Seinctiau dilynwch hwynt. ond nid oes iechydwriaeth yn nêb arall; canys nid oes enw arall tan y nêf, wedi ei roddi ym-mlîth dynion, drwy yr hwn y mae yn rhaid i ni fòd yn gadwedig, ond enw Jeſu Grîſt o Nazareth Act. iv. 12, 10. a thrwy ffydd yn ei enw ef. Joan. iii. 18. y rhai ſy'n myned at Baalzebub, Duw Ecron, nid gwiw iddynt fyned at Jehova, Duw Iſrael. ai am nad oedd Duw yn Iſrael, yr ydych chwi yn myned i ymofyn â Baal-zebub Duw Ecron? eb Elias. 2 Bren. i. 3. felly a'i am nad oes fywiol iechawdwryn Eglwys Rhufain, yr ydych chwi Rhufeinwyr yn ymofyn ach anfy wiol ddelwau? yn Ghrîſt yn unic y bodlonwyd Duw. Mat. iii. 17. pan welodd Alexander fawr Jaddus yr Archoffeiriadd yn dyfod iw gyfarfod ef o Jeruſalem, mewn gwiſc urddaſol, o barch efe a arbedodd y ddinas: os gwiſcwn ninnau trwy ffydd ddillad Criſt am danom, (y wîr. wiſc priodas Mat. xxii. 11.) mae i ni groeſaw gydâ Duw. canys arogl Myrr, Aloes, a Chaſia ſydd ar hôll wiſcoedd Crîſt. Pſal. xlv. 8. pan ddinoethodd Antonius yſcwyddau Aquileus o flaen y cynghorwyr, efe ai hachubodd ef rhag marwolaeth; a phan ddanghoſoch chwithau archollion a gwaedlyd friwiau ein Harglwydd Jeſu Griſt ar y groes, tros eich pechodau, mae Duw er ei fwyn ef, yn toſturio wrthych. ym myſe y Moloſſiaid pan fyddei drygwr wedi ei farnu a'i gondemnio i farwolaeth, os gallei ef gippio mâb y Brenin yn ei freichiau, a myned at yr Allor, a'i guſanu a'i gofleidio of yno, fe gae faddeuant a rhyddhad: os cymmerwn ninnau (y rhai o ran ein drygioni ydym yn daroſtyngedig i farwolaeth dragwyddol) Grîſt mâb Brenin nefawl yn ein breichiau, a myned ag ef at yr Allor, neu orſedfainc grâs, ai gofleidio ai guſanu ef yno, hynny yw, i garu ef an hôll galon, ac an hôll enaid, mae i ni ollyngdod: a'r pethau a ofynnom ni yn ei enw ef, ni ai cawn. cymmerwn ei air ef am hyn, yn wîr yn wîr, meddaf i chwi, pa bethau bynnag a ofynnoch ir Tâd yn fy enw, efe au rhydd i chwi. Joan. xvi. 23. gweddiwn yngeiriau yr Eglwys trwy Jeſu Grîſt ein Arglwydd. Amen.

7. Gweddiwn trwy help Duw 'r Yſpryd Glân. canys y mae 'r Yſpryd yn cynnorthwyo ein gwendid ni, canys ni wyddom ni beth a weddiom, megis y dylem, eithr y mae 'r Yſpryd ei hun yn erfyn troſom ni, ag ocheneidiau annhraethadwy. &c. canys y mae efe yn ôl ewyllys Duw yn erfyn tros y Sainct. Rhuſ. viii. 26. 27. ac er bôd Duw yn ein rhagflaenu ni, etto yr ym ni i arferu 'r moddion, canys ſcrifennedig yw, fôd y Tâd yn rhoddi yr Yſpryd glân ir rhai a ofynno ganddo. Luc. xi. 13. gweddiwn gan hynny am ei Yſpryd ef, a thrwy help ei Yſpryd.

8. Gweddiwn am bethau cyfreithlon ac angenrheidiol; cyfreithlon yr ydwyfi yn galw y pethau hynny ſydd yn tueddu at ogoniant Duw, yn erbyn y rhain bethau ni ragordeiniodd Duw ddim yn y gwrth-wyneb; Angenrheidiol yw 'r pethau ſy'n tueddu at dragwyddol iechydwriaeth ein eneidiau, ac amſerol ddedwyddwch ein cyrph ni. ac fel y dywedodd y Duwiol barchedig ddyſcawdwr Dr. Hammond, mae Duw yn rhoddi i ni y pethau yr ym ni yn gweddio am danynt, neu bethau gwêll; a phan fom ni yn gweddio am danynt, neu pan welo Duw fôd yn dda. canys rhaid iw canniadhau hyn iddo ef, (yr hwn a wyr ein hangenrheidiau cyn y gofynnom, a'n hanwybodaeth yn gofyn;) fôd yn abl i ddewis nid yn unic y peth, ond hefyd yr amſer iw rhoddi i ni; canys lawer gwaith y peth yr ym ni yn ei ddeiſyf, (pe caniadteid i ni, yr Amſer yr ym ni yn ei ddeiſyf,) y fyddeu ddrwg ar ein llês ni, neu a dueddai yſcatfydd at ein diniſtr ni: Duw gan hynny gan naccau rhan neillduoll ein Gweddiau ni, ſy'n caniadhau y rhan gyffredinol; oblegid hynny ſydd well er ein llês ni. nid yw 'r Arglwydd yn oedi ei addewid (fel y mae rbai yn cyfrif oed) eithr hirymarhous yw efe tu ac attom ni, heb ewyllyſio bôd nêb yn golledig, ond dyfod o bawb i edifeirwch. 2 Pet. iii. 9. etto mae Duw weithiau yn oedi caniadhau ein deiſyfiadau ni, fel y byddom ni yn fwy goſtyngedig, ac y rhoddom ni fwy prîs ar ei drugareddau ef a'i fendithion, ac fel y gweddiom ni yn daerach ac yn fwy difrifol, fel y gallom ni megis hogi ein gweddiau, a'i gwneuthur yn finniog, megis Jacob wrth ymdrechu ar Angel; neu o ran i Dduw ragordeinio y gwrthwyneb; megis pan rag-ordeinir diniſtr Teyrnas neu Ddinas, er bôd y try-wyr hyn Noah, Daniel, a Job yn ei chanol bi, fel mai byw fi, medd yr Arglwydd Dduw, ni waredent na mâb, na merch: hwynt hwy yn en cyfiawnder a waredent eu heneidian eu hun yn unig. Ezec. xiv. 20. Antigonus, pan ofynnodd y Philoſophydd geiniog iddo, a attebodd, fôd hynny yn rhy fychan i frenin iw roddi; pan ofynnod ef dalent, fe attebodd, fôd hynny yn ormod i Philoſophydd iw dderbyn. felly os digwydd i ni ewyllyſio (neu weddio am) welltyn i wneuthur rhyw chwaryddiaeth ag ef, rwyfi yn meddwl yn bôd ni wrth ddeiſyf y cyfryw oferedd yn gwneuthur cam a mawrhydi Duw; ac ar y llaw arall, os yw dyn yn dymuno bôd yn benaeth brenhiniaeth ddaiarol, neu gyd ag un o feibion Zebedæus (Mat. xx. 21.) eiſtedd ar ddehaulaw Duw yn ei frenhiniaeth nefawl, tra byddo ef yn bechadur cnawdol, fe all ofyn mwy nac a haeddai. ond hyn yw'r hyfder ſydd gennym tu ac at Dduw, ei fôd ef yn ein gwrando ni, os gofynnwn ddim yn ôl ei ewyllys ef. 1 Joan. v. 14. ac fel y mae yn rhaid ir pethau yr ym ni iw gofyn, fôd yn gyfreithlon, felly, rhaid iddynt fôd yn angenrheidiol hefyd in cyrph ni a'n heneidiau;

1. In cyrpy, megis iechyd, llwyddiant, heddwch, bwyd, diod, a dillad, &c. a hynny mewn cymmedroldeb, megis Agar yr hwn a weddiodd fel hyn; dau beth yr ydwyf yn eu gofyn, na ommedd hwynt i mi cyn fy marw. Tynn ym mhêll oddiwrth if wagedd a chelwydd; na ddyro i mi na thlodi, na chyfoeth; portha fi am digonedd o fara. Rhag i mi ymlenwi, a'th wadu di, a dywedyd, pwy yw 'r Arglwydd? a rhag i mi fyned yn dlawd, a lledratta, a chymmeryd enw fy Nuw yn ofer. Dihar. xxx. 7, 8, 9. nid am ddrwg in gelynion, neu ormod o gyfoeth i ni ein hunain &c. er mwyn bodloni chwantau 'r cnawd: megis yr hên leidr, yr hwn cyn myned allan y boreu oedd yn gweddio er iw Dduwies Laverna roddi iddo ef yſpail fawr, a diangfa ddirgel. canys nid yw ein Duw ni yn gwrando y cyfryw bechaduriaid. Joan. ix. 31. gofyn yr ydych, (medd St. Jaco) ond nid ydych yn derbyn, (pa ham?) o herwydd eich bôd yn gofyn ar gam, fel y galloch eu treulio ar eich melys-chwantau. Jac. iv. 3. 'r ym ni i weddio am bethau a fo'n unic mor angenrheidiol ir Corph, ac y gallo 'r Corph fôd yn waſanaethgar ir enaid. ond yn enwedig gweddiwn am bethau angenrheidiol

2. I'n heneidiau, am feddeuant on pechodau, yn erbyn ein pechodau, am bôb dawn daionus, megis bywiol ffydd, gobaith pur, glendid Cariad, gwîr edifeirwch, a'r hôll nefawl radau an gwnelo ni yn Greaduriaid newyddion. 1 Cor. v. 17. i fôd yn-Ghrîſt. ac er ei fwyn ef, ac yn ôl ei orchymmyn ef a'i ſiampl, gweddiwn hefyd tros bawb eraill. yr hyn y mae rhannau 'r Text a Gweddi yn i arwyddoccau. maent yn gyffelyb ir Afon a aeth allan o Eden, i ddyfrhau yr Ardd, ac a rannwyd ac a aeth yn bedwar pen. Gen. ii. 10.

1. Ymbiliau ſy'n perthyn i gyffes ac adnabyddiaeth o bechod (gan erfyn nawdd am Dano) angenrheidiol i bôb pechadur (hynny yw i bôb dyn) ym mhôb man, bôb amſer. a feiddia drygwr, yr hwn a fforffediod ei fywyd ir gyfraith, ddyfod yn rhyfygus at ei Dywyſog, ac heb yſtyried ei feiau, erfyn rhyw ffafr ganddo? wrth y cyfryw y gall Duw ddywedyd, fel y dywedodd Auguſtus Cæſar wrth wr a'i croeſawodd ef iſlaw ei fawrhydi, ni wybym mi or blaen ein bôd ni mor gyfeillgar. ni thyccia i ni fôd yn ddreng neu yn rhyfygus yn ein Gweddiau; ond cyn gofyn dim daioni, dymmunwn ar Dduw droi ymmaith bôb drwg oddiwrthym: drwg pechod yn gyſtal a drwg coſpedigaeth; yr hyn a elwir Adolwyn, (ac a gyfrifir gan rai i wneuthur y pumed ran o weddi.) ond yr ail ran yw

2. Gweddi, (yr hon a elwir hefyd Archiad) a hon yw erfyn ar y goruchaf pa bethau bynnag ſydd arnom ni eiſieu in cyrph an heneidiau, naill ai yn neillduol dros ddyn ei hun, ai fel yr ym ni yn aelodau o deuluoedd, o Deyrnaſoedd, o Grêd, o ddynol ryw. ond ynghylch hyn y mae 'r hôll deſtyn: a Gweddi yw 'r gair cyffredinol ſy'n cynnwys y cwbl ôll.

3. Deiſyfiadau yw cyfryngiad tros eraill; yn gyffredinol tros bôb dyn; ond yn fwy neillduol dros frenhinoedd a phawb mewn goruchafiaeth. gwêl. 1 Tim. ii. 1, 2.

1. Am bôb dyn, Anghredynwyr, Juddewon, eulun-addolwyr, anuwiolion, yſcymmunwyr, Hereticiaid, a gelynion; er i Dduw roddi i Anghredynwyr ffydd, i Juddewon oleuni, i eulynaddolywyr wirionedd, ir anuwiol ra's, i yſcymmunwyr droad, i Hereticiaid edifeirwch, i Schiſmaticiaid oſtyngeiddrwydd, ac in gelynion ni Gariad perſtaith. Philo yr Juddew wrth grybwyll Ephod Aaron, yr hon yr oedd ef yn ei wiſco wrth weddio, ſy'n dywedyd, ei bôd yn arwyddoccaâd or holl fyd, gan fôd ynddi liwiau yn arwyddoccau pôb ſtât a grâdd o ddynion: er nad ym ni yn gweddio am dragwyddol iechydwriaeth y rhai gwrthodedig, etto o ran nas gwyddom ni, pwy ſydd golledig yn neillduol, 'r ym ni yn gweddio am iechydwriaeth pawb yn gyffredinol. canys er bôd dyn yn ei dybied ei hun yn colledig, megis Spira o Padua, etto fe all Duw ei rag-flaenu ef: ar hwn ſydd heddyw olewydden wyllt, a ellir i impio i mewn. canys Duw a ddichon ei impio ef i mewn drachefn. Rhuf. xi. 17, 23. 'r ym ni hefyd i weddio am amſerol ddedwyddwch y colledigion; canys mae Duw yn peri i'w haul godi ar y drwg a'r da, ac yn glawio ar y cyfiawn ar anghyfiawn. Mat. v. 45. fe all rhai dybied (er eu bôd yn camgymmeryd yn ddirfawr. Dih. xix. 17.) fod rhyw eſcus am anſyberwyd, canys wrth roddi ir tlodion, maent yn meddwl ei bod megis yn eu tlodi eu hunain. ond nid ym ni ddim tlottach er gweddio tros eraill. ni thyccia in amherffaith gariad ni fod megis Calender iechydwriaeth rhyw rai yn neillduol; nid yn unic y rhai ſydd mewn perigl, anghenoctid, a thrwblaeth. &c. ond hefyd ein gelynion, erlynwyr, ac yſclandwyr ſydd i gyfranogi on cyfryngiadau ni. megis y gweddiodd Stephan tros ei labyddwyr, gan ddywedyd, Arglwydd, na ddodd y pechod hwn yn eu herbyn Acts vii. 60. yr un modd ein Harglwydd Jeſu Grîſt tros ei groeſhoelwyr, O Dâd maddeu iddynt. Luc. xxiii. 34. dymma 'r eſampl ar gorchymmyn a roes efe i ni, Mat. v. 44. Cerwch eich gelynion, bendithiwch y rhai ach melldithiant, gwnewch dda ir ſawl ach caſânt, gweddiwch tros y rhai a wnêl niwed i chwi, ac a'ch erlidiant. fel y dywedodd Crîſt wrth eu Apoſtolion ynghylch Pregethu, i ba Ddinas bynnag neu dref yr eloch, oni bydd yn deilwng, dychweled eich tangneddyf attoch, Mat. x. 11, 13. felly y gallaf finnau ddywedyd ynghylch gweddio, onid yw eraill deilwng, yngeiriau 'r Pſalmydd, dy weddi a ddychwel i'th fynwes dy hun. Pſal. xxxv. 13. felly Maximinus yr emerodr ac erlidiwr y Criſtnogion, pan glefychodd ef, gan ddeall mai am erlid y Criſtnogion yr ymwelod Duw ac ef, efe a'i galwodd hwynt allan or creigiau a phob ogof, (y tylleu neu 'r nythod lle 'r oeddynt yn ymguddio rhag ei greulondeb ef) i weddio troſto ef: ond y rhai a fedrent wneuthur gwrthiau, codi y marw i fyw, ſymmud mynyddoed, cau ſafnau llewod, agoryd y groth i gael Plant, agoryd dryſau y nêf i gael glaw, trwy eu gweddiau, nis gallent gael un defnyn o drugaredd i'w gorthrymmwr anrhugarog: ond rhaid iddo ef farw mewn cyflwr atcas. nid all nêb ei dorri ei hun oddiwrth ei frawd, oddieithr iddo ef hefyd ei dorri ei hun oddiwrth Dduw; gan hynny anghall oedd Padriach Jeruſalem am achwyn ar Epiphanius am weddio troſto ef, canys fe attebodd Epiphanius, na byddei ef byth mor anghariadus wrth nêb, a diyſtyru yr hwn a wnaethei Duw. ac mae Sanct Ambros yn rhoddi rheſwm am hyn, gan fod pob dyn yn gweddio tros bawb, gweddied pawb tros bob dyn. dymma'r peth y mae 'r Apoſtol yn ei orchymmyn neu yn ei gynghori o flaen ac yn hyttrach na dim yn y byd. 1 Tim. 2. Bennod. cyngbori yr ydwyf (medd et) ym mlaen pôb peth, (bêth yw i gyngor ef? yn gyntaf yn gyffredinol) fòd ymbiliau, gweddiau, deiſyfiadau, a thalu diolch, dros bôb dyn: gwers. 1. ond

2. mae ef yn hyſpyſu tros bwy y dylem ni weddio yn fwy neillduol ac enwedig, ſef, dros frenhinoedd, a phawb ſy mewn goruchafiaeth. gwers. 2. ac mae ef yn rhoi dau reſwm da am hyn. 1. fel y gallom ni fyw yn llonydd, ac yn heddychol, mewn pôb Duwioldeb ac honeſtrwydd. gwers. 2. yn 2. canys hyn ſydd dda, a chymmeradwy ger bron Duw, &c. gwerſ. 3, 4. pan nad oed'd yr un Brenin yn Iſrael, roedd pawb yn gwneuthur yr hyn oedd dda yn eu golwg eu hunain; ond pan oedd Addoliant Duw yn ſefydlog yn eu plîth yn nyddiau Salomon, yr oedd Juda ac Iſrael yn preſwylio yn ddiogel, bôb un tan ei winwydden, a than ei ffigysbren, O Dan hyd Beerſeba. 1 Bren. iv. 25. os mynei 'r Apoſtol weddiau a diolchgarwch tros frenhinoedd, a phawb mewn awdurdod; pan oedd Nero yn meiſtroli, yr hwn ydoedd y fâth orthrymmwr anghenfilaidd, a bôd llawer yn ei gymmeryd ef yn lle Anghrîſt; a phan oedd pôb ſwyddog yn erlyniwr echryſlon or efengil; pa faint mwy rhwmmedig ydym ni i weddio tros ein graſuſaf Frenin, ir hwn nid all fy mhîn gwael ſcrifennu i roddi ei deilwng ganmholiaeth; ond mi a ddywedaf yngeiriau Philo, Gwelwch Lun mynydd mawr mewn modrwy fâch. os yſtyriwn ni fôd Brenhinoedd a Brenhineſau yn dadau a mamau ymgeleddgar ir Eglwys, a'i fôd ef yn Dâd i'w Deyrnas; os yſtyriwn ni y trugareddau y mae Duw yn eu roddi i ni tan ei reolaeth ef, trugareddau mwy nag a allwn ni eu meſur, neu eu haeddu; os yſtyriwn ni fôd Brenhinoedd, (a goruchafwyr hefyd, yn enwedig y rhan fwyaf, ac yn fynychaf) nid yn unic mewn ſiars fawr; ond hefyd yn waſtadol mewn amry w beryglon; tyſtiolaethed Dafydd, yr hwn a erlidiwyd yn echryſlon gan Saul; a Joas, yr hwn y ſychedwyd am ei einioes gan ei nain Athalia, 2 Bren. xi. 1, 2. a Chonſtantin, yr hwn pan ei cadwyd yn ei iefengctid yn llys Diocleſian, a ddyſcwyd, trwy ddichell Maximinus, i ymdrechu a llew; a Mauritius, yr hwn pan oedd fachgenyn yn ſugno, y gwelodd ei fam ellyllon yn fynych yn dyfod atto iw dynnu oi gryd, ac iw ddifetha; a pheryglon y frenhines Eliz▪ chwi ai gwyddoch; ac ymdaith a phererindod ein preſennol Arglwydd frenin ni, yr hwn (megis Dafydd) a ffôdd rhag creulondeb ei erlynwyr, or rhain ni haeddei O. Crumwel y Protector gael ei gyffelybu i Saul. ond Duw, (ac iddo ef mawr ddiolchwn am hynny) a ailoſododd ein Brenin ni yn ei Deyrnas ei hun, canys ni ddyfn wreiddia planhigion baſtardaidd, ac ni eſyd ſylfaen ſiccr. Doeth, iv. 2, 3. ac echryſlon fradychiad ei Dâd duwiol dyſcedig ef, gan y ffiaidd ragrithwyr, y rhai oedd yn cymmeryd arnynt fôd yn Elynion i Eglwys Rhufain. roedd yn rhyfedd gan S. Joan yn y Datcuddiad weled puttain yn feddw gan waed y Seinct; ond fe allaſei weled ymma gythrailiaid o ddynion, (gan eu galw ei hunain yn Seinct) yn feddw gan waed Brenin, Brenin cyfiawn, er ei fôd yn Sonct gorthrymmedig ar y ddaiar, ac yn awr yn Sanct bendigedig, ac yn ferthyr gogoneddus yn y nêf; ac fel hyn yn unic y gwnaethont hwy ef yn ogoneddus, fel y darfu iddynt yn fynych or blaen foſtio y gwnaent ef. os darfu ei gydwybod Dafydd ei geryddu êf am dorri cwr gwiſc Saul, pa gydwybod, pa galon oedd gan blant Belial am dorri pen tair teyrnas ag un dyrnod, yn ôl ewyllys Caligula? canys pwy a eſtynnei ei law yn erbyn eneiniog yr Arglwydd, ac a fyddei ddieuog? 1 Sam. xxvi. 9. nid rhaid i ni with lythrennau cochion yn ein Halmanac i gofio 'r dydd, ymofyn am y dyddiau gynt &c. a fu megis y mawr beth bwn? neu a glybuwyd ei gyffelyb ef? Deut. iv. 32. ond rhag cywilydd, nac adroddwch hyn yn Gath, na fynegwch yn heolydd Aſcelon: ac rhac llawenychu merched y Philiſtiaid, rhac gorfoleddu o ferched y rhai dienwaededic. 2 Sam. i. 20. os yſtyriwn ni hefyd fôd gelynion Brenhinoedd, yn cyrhaeddyd at Deyrnaſoed, tyſtiolaethed hefyd cythraulic frâd y powdwr gwn, y powdwr a ddarparwyd yn y dirgel, a'r tân a ddarparwyd ym mol y ddaiar (fel y mae Dafydd yn ſiarad am yr Embryo yngrôth di fam) a phe digwyddaſei ir tân ymma, wedi ei enynnu a thân Uffern, ddyfod allan or grôth honno yn ôl ewyllys y Papiſtiaid, hwynt hwy a ymhyfrydaſent gydâ Nero gan chwerthin, wrth weled Dinas Llundain, a theyrnas Lloegr yn y fflam; ac anadl y bobl yn hedeg i fynu yn y mwg: mae zêl y gwyr ymma mor boethlyd; Pâb a ordeiniodd gyfraith i loſci Hæreticiaid, mae Ignatius a Ffaux ei ddyſcybl yn arwyddoccau tân gwreſog. mewn gair, gwaeth drygioni na'r Powdr gwn ni allaſid ei fwriadu or tu hwynt i Uffern, oddiethr y diweddar fradwriaeth, a ragordeiniwyd gan hiliogaeth yr unrhyw Grefydd. canys os dynion ydynt, pa ham y maent yn gwneuthur fel cythrailiaid? os Criſtnogion ydynt, pa ham y maent yn gwneuthur yn waeth nag anifeiliaid? pa fôdd y daeth i fynwes Chriſtnogion greulondeb llewod, cynddeiriogrwydd cwn, ynfydrwydd anifeiliaid, gwenwyn gwenwynllyd ſeirph gwiberog? medd St. Cyprian. pan ddeloch chwi yn anuwiol, yn greulon, yn fradychwyr, heb wybodaeth, ni elwir chwi mwyach yn Griſtnogion, medd Lucifer Calaſitanus am eraill. y bardd a ganodd flydd Rufain filain a wyr foli 'r Pâb, Tadwys pôb drygioni, ffydd waedlyd hefyd yw hi, ffydd ddwl hên, ffei Ddia wl honi.

ffi etto o honynt, anghenfilaidd bobl, y rhai ſy'n bwytta eu Duw, ac yn lladd eu Brenin, trugareddau pa rai ſydd echryſlon; y rhai nid oes ganddynt feddeginiaeth yn y byd i iachâu teyrnaſoedd, ond wrth ollwng gwaed, a thorri 'r wythen; y rhai a fynnent ddiſtrowio hôll gorph ein Iſrael ni, pen a chynſſon, gwreiddin, a changen. canys os gwnant hyn yn y pren îr, pa beth a wneitr yn y crîn? Luc xxiii. 31. y rhai ſy'n arferu cleddyf Paul, pan ffailio agoriad Petr; ac yn dyſcu nad yw yn unic yn ddy ledus, ond hefyd yn ſuddiol, ac yn haeddedigol lâdd Hæreticiaid (îe Brenhinoedd) ar cyfryw yw Proteſtaniaid. Romulus adeiliad wr Rhufain a ſugnodd fleiddiaſt, a llawer Pâb a alwyd Leo, maent yn rhuo drwy eu eu Bul-lau neu eu Teirw am waed, gwaed Brenhinawl, heb ddim gorthrymder cydwybod; ni fynnei yr Jeſu iw weiſion gymmaint a thorri cluſt gwâs yr Arch-offeiriad ar cleddyf, pan oddynt yn dyfod iw ddal ef. Mat xxvi. 52. canys os iw nêb yn lladd a chleddyf, rhaid yw ei ladd ynteu a chleddyf; dymma ymmynedd a ffydd y Sainct: Datc. xiii. 10. yn yr achos ymma rhaid i ni arferu yn unic cleddyf yr Yſpryd, yr hwn yw gair Duw; gan weddio bôb amſer &c. Eph. vi. 17, 18. ond y cythraul a ddyſcodd y wers hon ir cigyddion gwaedlyd hyn: canys, lleiddiad dyn oedd efe or dechreuad. Joan. viii. 44. fe wybu y Pregethwr, drwy ei ddoethineb, mae mam fſalſ oedd honno, yr hon oedd mor greulon a dymmuno cael rhannu 'r plentyn ym mhellach, os yſtyriwn ni fôd gan y llwynogod ymma gaſt cyfrwys i gogio dynion, ni a allwn weled mor beryglus ydynt mewn teyrnafoedd, mae ganddynt ffordd i lyncu llwon, gan ddyſcu na ddylent mo gadw eu gair a Hæreticiaid neu Broteſtaniaid, ac er, mwyn budd ni wnant gydwybod oi llw at Dduw, ai ffyddlondeb at ddynion: y llygod yn yr hen-chwedl niymddiriedent ir gâth er iddi gneifio ei choryn: pa fôdd y gallwn ninnau hyderu yn y dynion hynny, y rhai pan goſpir a marwolaeth, ſy'n gwadu eu hôll anufydd-dod a'i bradychiad, ac yn chwanegu twng anudon at eu gwrthryfel: os yſtyriwn ni (meddaf) wrth hyn, fôd Brenhinoedd (yn enwedig Proteſtaniaid) a'i goruchafwyr, (y rhan fwyaf ac yn fynychof) mewn amryw beryglon anadnabyddus, mae yn rhaid i ni gydnabod fôd i ni achos a rheſwm da i weddio troſtynt. tyſtiolaethed yn ddiwaethaf (i fôd yn ddiſtaw am ychwaneg) angrhiſtianus fradychiad Sr. Edmond-bury Godffrey am ei oneſtrwydd a'i ffyddlondeb iw Frenin a'i Deyrnas. a phe cowfant eu hewyllys, ſaethaſent ergyd drwy galon y Plantos nis ganwyd etto. ond bendigedig fyddo 'r Arglwydd yr hwn nin rhoddodd ni yn yſclyfaeth ir cigyddion gwaelyd hyn. cofia, Arglwydd, blant Edom yn nydd Jeruſalem, y rhai a ddywedaſant (am dy Eglwys di a'th Efengil) dinoethwch dinoethwch hi hyd y ſylfaen, O ferch Babylon a anrheithir, gwyn ei fyd a dalo i ti fel y gwnaethoſt a ninnau. Pſal. cxxxvii. 7, 8. dymmunwn bawb heddwch ein Jeruſalem, a dywedwn, llawenydd ir rhai a'th hoffant, heddwch fyddo o fewn dy ragfur, affynniant yn dy balaſſau &c. Pſal. cxxii. 6. gweddiwn ar i Dduw fendithio ein graſuſaf Frenin ni, megis a ffynniant a dewyddwch yn y byd hwn, felly a choron o dragwyddol ddewyddwch yn yr ail: ar iddo ei gynneſcaeddu ef a gwroldeb Joſuah, duwioldeb Dafydd, a doethineb Salomon, fel y gallo ef yn dduwiol ac yn heddychol reoli 'r deyrnas hon a draddodwyd iddo, fel yr elo ei elynion ef ar waſcar, ac y ffô y rhai ai caſânt ef oi flaen: ar i Dduw dywallt amlder ei fendithion ar ein graſuſaf frenhines Catherin, Jaco 'r Duc o Efrawg, a phôb un or frenhinawl deulu: ar i Dduw rwymo ei dywyſogion ef wrth ei ewylls, a dyſcu doethineb iw Henuriaid ef; ar iddo fendithio ein Brenin ni ai Deynas mewn doeth, ffyddlon a bucheddol foneddigion; mewn ymddiriedus, ufydd, a bucheddol ſwyddogion; mewn grymmus, daroſtyngedig, a bucheddol gyffredin; ond yn enwedig, mewn duwiol, dyſcedig, a bucheddol Eglwyſwyr; fel y gallom ni i gyd yn ein hamryw leoedd a'n galwedigaethau, ymarferu i gael cydwybod ddirwyſtr tuag at Dduw, a dynion yn waſtadol. Act. xxiv. 16. gan dalu yr eiddo Cæſar, i Cæſar; a'r eiddo Duw i Dduw. Mat. xxii. 21. fel na chaniadhao Duw i amryw bechodau yr oes hon roddi in gelynion ychwaneg o fantais yn ein herbyn, ond fel y byddo grâs Duw megis banner ar lêd tros y deyrnas hon yn waſtadol. ar ir Arglwydd ein nerth, yr hwn ſydd yn dyſcu ein dwylo i ymladd a'n byſſedd i ryfela: ein trugaredd, a'n hamddiffynfa, ein twr, a'n gwraredydd, yn tarian, yn yr hwn yr ym ni yn gobeithio; yr hwn ſydd yn daroſtwng pobl danom; yr hwn ſydd yn rhoddi iecbydwriaeth i Frenhinoedd, yr hwn ſydd yn gwaredu Dafydd ei wâs oddiwrth y cleddyf niwidiol, oſtwng ei nefoedd a deſcyn; anfon ei law oddi-uchod, an hachub, a'n gwared ni o law meibion Eſtron; y rhai y llefara eu genau wagedd, ac y mae eu deheulaw yn deheulaw ffalſter. fel y byddo ein meibion fel planwydd yn tyfu yn eu hieuenctid; a'n merched fel conglan nâdd wrth gyffelybrwydd Palâs. fel y byddo ein celloedd yn llawn yn trefnu pob rhyw luniaeth, a'n defaid yn dwyn miloedd a myrddiwn yn ein heolydd. a'n hychen yn gryfion i lafurio, heb na rhuthro i mewn, na myned allan, na gwaedd yn ein heolydd. Amen.

4. Y rhan ddiwaethaf or Text a Gweddi, yw Diolchgarwch▪ mae cyfraith natur yn gwneuthur dyn yn rhwymmedig i gofio ac i gydnabod cymdeithas ffafr, a phôb twrn da. mae'r Pſalmydd yn clodfori Duw am ei drugareddau, cyſtal ac yn gweddio am danynt: ac yn fynych yn cloi ei Pſalmau ar cyngor a'r gorchymmyn hwn, Molwch yr Arglwydd. a chan ein hannog ni ir ddyledſwydd bwysfawr hon, Pſal. cxxxvi. mae ef yn treulio hanner y Pſalm, neu ddiwedd pôb adnod i ddangos rheſymmoldeby pêth, O herwyd ei drugaredd ſydd yn dragywydd. os yſtyriwn ni mai ynddo ef yr ydym ni yn byw, yn ſymmud, ac ac yn bôd; Act. xvii. 28. ac fel y dywedodd Ammianus Marcellinus nad oedd un (neu odid un) dydd yn y flwyddyn na fyddei yr haul ryw amſer yn llewyrchu ar Ddinas Alexandria, felly nid oes un munud yn myned tros ein pennau ni, nad ydym ni yn rhwymmedig i Dduw am rym Drugareddau neu gilydd. os yſtyriwn ni hyn (meddaf) nid allwn ni mor bôd megis môch (cyhyr llygaid pa rai ni adawant iddynt edrych i fynu) y rhai ſy'n caſclu 'r blîſc heb yſtyried y llaw ſydd yn ei hyſcwyd i lawr. mae aniolchgarwch (yn cynwys ynddo ac) yn arwyddoccau pôb mâth o bechod: ac (roedd y cenhedloedd, îe) mae 'r Cythraul (megis) yn ei gondemnio: ai yn ddiachos y mae Job yn ofni Duw? Darllenwch Job. i. 8, 9, 10, 3. amlder trugareddau Duw (ac ym myſc rheini ei ddiweddar drugared ef, gan ddatcuddio a dyddymmu bwriadu y Papiſtiaid yn erbyn ein Brenin ni, ein heglwys, an teyrnas) ſy'n galw am amlder a gwreſogrwydd diolchgarwch. fel yr oedd delw Memnon yn ſeinio yn uchel, pan lewyrchei yr haul yn wreſog arni. na fyddwn aniolchgar fel ein tadau yr Iſraeliaid, y rhai a demptiaſant Dduw yn eu calon, gan ofyn bwyd wrth eu blys. Pſal. lxxviii. 18, 19. anghofiaſant Ddun en hachubwr, yr hwn a wnelſei bethau mawrion yn yr Aipht: pethau rhyfedd yn nhîr Ham; pethau ofnadwy wrth y môr côch, Pſal. cvi. 21, 22. o! pwy a dybygei fôd y trugareddau wrth y môr côch, gwedi eu claddu mor ddyſymmwrth mewn mor dyfnach o anghoffadwriaeth? y cyfryw oedd trugareddau Duw, a'r fâth oedd eu haniolchgarwch hwynt, (canys pobl wrthryfelgar oeddynt) a bôd Dafydd yn achwyn ac yn ymofidio bedair gwaith yn yr un Pſalm, a'r un geiriau, O na foliannent yr Arglwydd am ei ddaioni, a'i ryfeddodau i feibion dynion. Pſal. cvii. Ephraim a Manaſſes fy'n arwyddoccau llawnder ac anghoffadwriaeth, ac maent yn fynych yn yſcwyd dwylaw. 'r ym ni yn darllen. Exod. xxxii. 6. a'r bôbl a eiſteddaſant i fwytta ac i yfed, nid oes dim ſôn am râs o flaen bwyd: ac a godaſant i fynu i chwarae, nid oes dim crybwyll am râs gwedi bwyd. pan iachâodd Crîſt ddêc o wahan-gleifion, Luc. 17. ni chaed a ddychwelaſant i roi gogoniant i Dduw, ond un eſtron. gwers. 18. ac felly ni chafodd Duw ond (megis) y degwm o honynt. ond fel yr ym ni i weddio ar y goruchaf, ſelly 'r ym ni i ddiolch ir goruchaf am ei hôll drugareddau yſprydol ac amſerol: ond yn arbennig am ddanfon ei fâb wedi ei wneuthur o wraig, wedi ei wneuthur tan y ddeddf: fel y prynai y rhai oedd tan y ddeddf, fel y derbyniem y Mabwyfiad. Gal. iv. 4, 5. mawr ddiolchwn i Dduw am bôb peth a wnaeth ac a ddioddefodd ein Harglwydd Jeſu Grîſt troſom ni, ac am bôb daioni yr ym ni yn ei dderbyn er ei fwyn ef.

Er gwneuthur o Dduw ni yn rhydd-weiſion yn-Grîſt, etto fe a gadwodd ddiolchgarwch megis ardreth neilltuol iddo ei hun, nid all yr Arglwydd (yr hwn ſy'n diſgwil medi lle mae yn hau) aros mor bôd yn eſceulus, ac mor afradlon a gwneuthur y peth ni wnêl un gwr doeth, ſef, gwaſcaru ei drugareddau lle nid yw yn caſclu hyn o ardreth. os crybwyll Pariſienſis ddiolchgarwch llew &c a Lipſius ddiolchgarwch ceffyl, a Scaliger ddiolchgarwch cî, ac ſcrifennydd o'n teynras ni ddiolchgarwch yr aderyn bâch a elwir Rhobin frongoch. &c mewn gair, os yw y Pſalmydd yn annog y creaduriaid nefol a daiarol i foliannu Duw, pa faint mwy y dylen y rhai rheſymmol wneuthur hynny? Brenhinoedd y ddaiar ar hôll bobloedd, tywyſogion a hôll farnwyr y byd, gwyr ievangc a gweryfon hefyd; henaf-gwyr a llanciau: Pſal. cxlviii. 11, 12. a hynny nid yn unic a'u gwefuſau, eithr o eigion eu calonnau, gan adel iw goleuni lewyrchu o flaen dynion, fel y gwelont eu gweithredoedd da, ac y gogoneddont ei Tâd nefawl. Mat. v. 16. canys yn hyn y gogoneddwyd fy nhâd, ar ddwyn o honoch ffrwyth lawer. medd Crîſt. Joan. xv. 8. fel y mae 'r pryr coppyn yn deuchreu ei we yn y canol, felly clodforwn ninnau Dduw 1. yn ein calonnau, gan y mſynnio yn barchedig o hono. 2. yn ein geiriau, gan anhydeddu ei enw ofnadwy rhyfeddol, gogoneddus ef, yn ol y trydydd gorchymmyn. 3. yn ein bucheddau, gan roddi ein cyrph yn aberth byw, ſanctaidd, cymmeradwy gan Dduw; yr hyn yw ein Rheſymmol waſanaeth ni. Rhuf. xii. 1. dymma 'r fforddi i ddyn i foliannu ac i glodfori Duw. 1. gan adel iw galon wreſogi oddi fewn; a thra fyddo yn myfyrio enynned tân, (tân defoſiwn) 2. llefared ai dafod. Pſal. xxxix. 3. ac 3. fel y dywedodd St. Auguſtin, hwnw ſy 'n moliannu Duw a llais bywiol, yr hwn ſy'n ei foliannu ef ai lais, ac ai fuchedd hefyd: onid e nid yw ond rhagrithio, yn lle bendithio Duw. dymma 'r ffordd i fôd yn ddiffuant yn ddiolchgar, ſef, gan fynegi moliant Duw nid an gwefuſau yn unic, eithr yn ein bucheddau, trwy ymroddi iw waſanaeth, a thrwy rodio ger ei fron ef mewn Sancteiddrwydd ac uniondeb hôll ddyddiau ein heinioes. Amen.

Chwi a welwch ymma 1. beth yw Gweddi, ſef mynych a difrifol gyfodiad or Galon at Dduw &c. 2. mor gymmeradwy yw Gweddi gan Dduw. 3. mor fuddiol yw i ddyn. 4. dymma 'r un peth angenrheidiol y mae 'r Apoſtol ymma yn ei orchymmyn, na ofelwch am ddim: eithr ym mhôb peth mewn Gweddi &c. ac fel y mae yn y wers ar ôl y Text, A thangneddyf Dduw, yr hwn ſydd uwch law pôb deall a geidw eich calonnau a'ch meddylian yn-Grîſt Jeſu. Amen.

Pſal. lxv. 1, 2. Mawl ath erys di yn Sion, o Dduw, ac i ti y telir yr adduned (yn Jeruſalem.) ti yr hwn a wrandewi Weddi, attat ti y daw pôb cnawd. gogoniant a tyddo i ti, O Arglwydd goruchaf. dyweded pawb. Amen.