BYR iawn yw Amſer yn y byd hwn, ac anſicr iawn pa bryd y bydd diwedd iddo, ac er hyn nid oes dim ſicrach na dyfod diwedd iddo; Eithr y byd ſydd i ddyfod ſydd dragywyddol, yr hwn Preg. 1 • ▪ 5. 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 elwir, yr hir gartref, am na bydd byth ddim diwedd iddo; ae efe a fydd i bawb y naill ai'n Llawenydd ai'n Boenau byth ac yn dragywydd.

Yr awrhon y mae 'r byd ſydd i ddyfod yn gynhwyſedig o ddwy Etifeddiaeth i ba rai y mae 'n rhaid i bawb fyned: y Cyfiawn i Etifeddiaeth Bywyd, a Gogoniant, a dedwyddwch Diddiwedd gida Duw; a'r Driygionus i'r Llyn ſy'n lloſci, a ddarparwyd i'r Diafol a'i Angylion; y naill yn llawenydd diddiwedd, llall yn drueni ac yn anniddanwch diddiwedd, gidag wylofain, Cwynfan, a Rhingcian Dannedd: Er mai gwir yw, Na chreodd Duw 'r nefoedd erioed ddyn neu ddynes, a'u gadel heb ymwared i'r diben y caent fyned i le 'r poenau, ar ba rai nid oes diwedd; na ddo: Eithr efe a'u creodd hwynt a'r amcan ei ogoniant ei hun; gan fwriadu y cawſent aros gidag ef ei hun ym Mharadwys, lle ni chawſent byth flinder na Gofid, ond llawenydd heb ddiwedd. Dyma gariad Duw yn y Dechreuad i Ddynol ryw, pan Greodd efe Ddyn ar ei ddelw ei hwn yn yr hon Ddelw y ſafodd dyn yn ſyml, yn Bur, yn Sanctaidd, heb Bechod, neu fai yngolwg Duw, ac yn y cyflwr hwnnw y gwnaeth yr Arglwydd Gyfammod a Dyn, ac a roddes rydddid i fwyt a o hob pren o'r Ardd oddieuthr un (ſef) Pren gwybodaeth da a drwg; Gea. 2. 9. eithr dywedodd yr Arglwydd wrth Addaf os bwytai efe o'r pren Gen. 3. 3. hwnnw, gan farw y byddai efe marw 'n ddiau; yr awrhon ymma y daeth y diliw o drueni i mewn ar yr holl fydd, hynny yw, Dyn a Dynes heb ymgadw at Orchymyn Duw, na chredu yr hyn a ddywedaſai Dduw wrthynt; oblegid ped ymgadwaſent yn y ffydd, hwynthwy a gadwaſid rhag yr hwn a'u maglodd hwynt, Canys yr oedd gan y Diafol Amcan i faglu Adda ac Efa, ac addaeth attynt a chelwydd, ac a addywedodd wrthynt, na byddent feirw, os bwytaent o ffrwyth Gen. 3. 6. y pren y dywedaſai Duw na fwytaent ohonaw, ond y byddent fel Duwiau, yr hyn oedd gelwydd arall; A chan gredu mwy i'r hyn a ddywedaſai 'r ſarph; nac i'r hyn a ddywedaſai Duw wrthynt, hwy a anturiaſant dorri 'r Cyfammod a Duw, Canys pe na chredaſent yr hyn a ddywedaſid iddynt gan y ſarph, yn fwy na'r hyn a ddywedaſid iddynt gan Dduw, aphe cadwaſent y ffydd o'r eiddo Duw; ni faglaſid hwynt gan y ſarph: gwedi i'r ſarph fel hyn trwy ei rheſſwm yrru 'r wraig allan o'r ffydd yn nuw, a diniſtrio hynny ynddi; hi a greodd gau ffydd o'r eiddi ei hun, yr hyn o'r blaen ni allaſid mo'i wneuthur; ac yma y daeth credu Celwyddau i mewn gyntaf; ac felly hyd hwn, Gwae'r Enaid hwnnw na chredo nad yw Duw yn meddwl mal y mae 'n dywedyd.

Fel hyn gan edrych yn fwy ar Cyfamſerol fwynhad o'r peth odd o flaen y golwg, na'r diwedd echryſlon a ddygai, a chan ymollwng oddiwrth y grediniaeth o'r hyn a ddywedaſai Dduw wrthynt, i gredu addewid gelwyddog y ſarph, hwy a ddaethant i fod yn anfodlon i'r hyn yr oedd Duw yn ei Geniattau, ond a wrandawſant a'r y ſarph, gan falch obeithio dyfod i Gyrhaeddiaau uwch nac y Cyfleaſai 'r Arglwydd hwynt ynthynt; felly 'r wraig gan edrych ar y Ffrwyth yn hyfryd ac yn ddymunol i'r golwg, ac yn dda yn ymborth, a fwytaodd o honaw. er rhybuddio o'r Arglwydd hwynt ymlaenllaw; a dywedyd wrthynt, y byddent feirw, yn y dydd y bwytaent ohonaw. Gen. 3. 3. yr hyn a gofiodd y wraig: ac fel hyn yr ymollyngaſant oddiwrth y ffydd, yr unaſant a'r ſarph, ac a dorraſant y Cyfammoda Duw; yma y collaſant y ddelw ogoneddus, yn yr hon y Creaſid hwynt, a'r rhydd-did, yr heddwch-Enaid, y Gymdeithas a'r undeb gida Duw a'r yſprydol fendithion a'r Daioni a fwynhaſent or blaen: ac felly drwy anufudddod i Dduw y daeth pechod i mewn i Ddynol ryw, a chymerwyd dyn yn gaeth-was gan y Diafol, ac yn rhwym iw ewyllys ef: Ac felly, yn ol Gair ſefydlawg Duw, a'i Ddeddf anghyfnewidiol ef, yr hwn a ddywedodd wrth ddyn, yn y dydd y bwyteych ohonaw y Gen. 3. 3. byddi marw yn Ddiau, Bu farw dyn 'i Gyfiawnder, yr hyn fydd drueni dyn yn Dragywyddol heb ddyfn edifeirwch ohonaw cyn yr el oddiyma, a thrwy Edifeirwch ddyfod i farw i Bechod, a Byw i Dduw.

Mae Duw hefyd gwedi Rhagderfynu na chaffai Dyn na Dynes yn y cyflwr hwnnw y mae dyn gwedi ſyrthio iddo, trwy 'r weithred honno o Anufudd-dod, trwy 'r hon y daeth Pechod i mewn, ac y daeth Dyni fod yn y yſcaredig oddiwrth Dduw ei wneuthurwr, a chwedi ei gae allan o'i Deyrnas ef, yn y Cyflwr pechadurus hwnnw, fyn'd eilwaith byth iw deyrnas ef nes i dyfod iw hadnabod eu hunain gwedi eu rhyddhau drachefn oddiwrth Bechod, ac felly fod gwedi eu Didoli oddiwrth Ddrwg y Byd; Canys yn gymaint ag in Rhieni Cyntaf ni Addaf ac Efa, wneuthur pechod, ac felly y daeth pechod i mewn, a thrwy Bechod y daethant i gywilydd ac i fod yn wrthodedig gan Dduw, ac o 'r dydd hwnnw hyd heddiw, Teyrnaſſodd pechod ar feibion a merched Dynion, trwy 'r anian lygredig, a marwolaeth trwy Bechod, o Adda hyd Moſes▪ ac o Moſes hyd y dydd hwn, ac felly pawb oll wrth y Naturiaeth hon yn blant digofaint, fel y dywedodd yr Apoſtol, Nyni, yn gyſtal ag craill. ac felly y mae 'n ddiogel, fod pawb yn y Cyflwr hwn gwedi eu dadwneuthur tros byth.

Gan mai barn pawb yw; fod Pechod gwedi dyfod i mewn i bawb, phecu o bawb a bod pawb y ny golled am wybodaeth o Dduw, a'i ffordd, ac Jechydwriaeth eu heneidiau, ac na bydd neb yn Etifeddion Teyrnas Dduw, tra bont yn aros yn yr anian Bechadurus, oherwydd tra bont yn byw yn yr anian honno, nid oes Jechydwriaeth, ac onid oes Iechydwriaeth, yntau y mae Damnedigaeth, yna yr ymofyn ſy'n ol fydd hyn.

Gan fod y pethau hyn felly; pa fodd y rhyddheir pobl oddiwrth Bechod, a Damnedigaeth, a'r llid a fydd, ac y gwneir hwynt yn Etifeddion Teyrnas Dduw, ac i fwynhau ei Jechydwriaeth ef, ac i Gydetifeddu a'r rhai a Sancteiddiwyd?

Yr Arglwydd wrth weled hyn a ddarparodd foddion ſef) Chriſt y gwir oleuni) ac yn doſturus iawn Joan 1. 1. cantho oherwydd dyn yn y cyflwr colledig hwnnw, yr oedd efe gwedi ſuddo iddo; Canys efe a ddaethai i fod yn gaethwas i'r Diafol, ac yn elyn iw enaid ei hun, ac anghymwys i dderbyn Iechydwriaeth heb Dduw, Canys Duw a'i creaſſai ef yn ber winwydden, o'r iawn had oll, eithr efe a drowyd yn Blanhigyn afrywiog gwinwydden ddieithr. Ier. 2. 21. Ac a wrthryfelodd yn erbyn Duw ei wneuthurwr; er hynny (meddaf) yr Arglwydd yngolud trugaredd a mawr doſturi tuag at feibion a Merched dynion, a gyd-ddygodd a hwynt, ac ni thorrodd hwynt ymaith yn eu pechod, ni chwenychodd eu marwolaeth neu eu diniſtr ychwaith, ond yn hytrach eu troedigaeth oddiwrth eu hanwiredd a byw, Ac felly yr Arglwydd wrth yſtyried y trueni y ſyrthiaſiai dyn iddo, a'r hyn a ddigwyddaſai i ddyn, gan edrych i lawr a llygad o doſturi a greſyndod a gofiodd ei gariad gynt i ddyn yn y dechreuad pan greawdd ef gyntaf, y modd yr oedd ganddo fwy cyfrif o ddyn, nac oedd ganddo o'r cwbl a greaſſai ar y ddaiar heb ei law ef, yn gymaint ag iddo ei wneuthur yn ei gyffelybrwydd ei hun mewn pur Sancteiddrwydd, heb frycheuyn o Bechod; a'i oſod ef yn uwch na 'r ych na'r Aſſyn, ac yn uwch na'r holl greaduriaid eraill mewn doethmeb, Gallu a Gogoniant; ond gwedi colli o ddyn y llywodraeth a roddaſai Dduw iddo, a ſyrthio • n is na'r ych na.r Aſſyn, (hynny yw) a afriwiodd ymmhellach na Bwyſtfil y maes, ac nad oes ganddo allu ohono ei hun yn erbyn Bechod, gwedi colli'r anian Sanctaidd honno y creaſid ef ynddi; y Doethineb hwnnw, y (ogoniant, a'r Gallu y Creaſid ef ynddynt, he yd a gollwyd, a gwnaed Dyn yn ddiallu i ogoneddu Duw: eithr Anifeiliaid y maes a gadwaſant eu lleoedd, fel y crewyd hwynt ar y cyntaf, ac a folant yr Arglwydd yn eu rhyw, ac nid yw efe yn cael dim Bai ynddynt; ac fel y goſodaſid dyn oddiarnynt ar y cyntaf, felly yr awrhon ynghyfrif Duw i maent uwchlaw yn ei gyflwr Cwympedig: er mwyn pravvf o hynny, os a dyn ag ych neu farch i'r dvvfr i yfed, a'i guro hyd oni laddai un ef, nid yf efe ond a vvnel dda iddo; ond y mae dyn yn vvaeth na'r Ainfail trvvy yfed gormodedd: ac felly a yf anvviredd fel yr yf ych ddvvfr; ac yn fynych y mae dynion yn difetha eu Cyrph cyſtal a'u heneidau, mevvn Anghymedrolder Meddwdod: Ac fel yr ydym ni yn y Cyflvvr yma, y mae Anifeiliaid y maes vvedi eu goſod, o'n blaen ni; ac yn hyn y cyfodvvyd achvvyn yn erbyn dyn: Dyvvedodd yr Arglvvydd trvvy enau ei Brophvvyd, Fagu Eſay. 1. 2. a meithrin ohono feibion a gwrthryfela ohonynt iw erbyn, a'g anghofio ohonynt ef ddyddiau aneirif, y rhai a geiſiaſant ac a ddychymygaſant iddynt eu hunain Ffynhonau ni waſanaethent Jer. 12. 3. mo'r tro, pydewau wedi eu torri ni ddalient ddwfr; ac yn y Cyflvvr yma y mae Annifail y maes yn rhagori ar ddyn; a dyvvedod yr Arglvvydd, yr ych a edwyn ei feddiannydd, a'r Aſſyn Breſeb ei Berchennog: ond Iſrael nid edwyn yr Arglwydd. Oh Reſynol ac Iſay. 1. 3. Maethus Gyflvvr dyn! Oh, ddyfnder y Trueui y mae Dynion gvvedi ſyrthio iddo! y mae y rhai a anrhydeddaſai Dduvv mo'r uchel, a'r ych a'r Aſſyn Druain yr avvrhon yn rhagori arnynt! Oh, ,r fath Drueni, Gvvae, Arſvvyd, Gofid a Thragvvyddol ddiniſter (byth nad oes ddivvedd iddo) ſydd yn Dilyd Dyn a Dynes yn y Cyflvvr yma, a hynny heb ymvvared i Ddyn yn y Cvvymp! Oni buaſai i'r Arglvvydd mevvn trugaredd tuag at Ddyn ddarparu ymvvared, darfuaſai amdanom oll a hynny Dros byth.

Eithr yr Arglvvyd o dyner ymyſcaroedd a Thoſturi • u ag at ein heneidiau, a ragluniodd ffordd y modd y gall Dyn ddyfod Drachefn i ffafor gida Duvv ac i Ddiangc rhag yr holl Beryglon a ragddyvvedpvvyd, i ba rai ohervvydd Pechod y maent yn debyg i gael eu bvvrvv, ac i fod yn fvvy Truenus nac un Creadur arall ar y ddaiar oblegid nid oes dim arall ar a greadd Duw ar y ddaiar; ond Dyn a dynes, a bechodd, gan hynny yn y Cyflvvr hvvn, o'r holl greaduriaid eraill hvvynthvvy ydynt y Truanaf yngolvvg Duvv, a'r Arglvvydd yn edrych i lavvr ar bobl yn y Cyflvvr yma, gvvelodd bavvb oll wedi myned ar gyfeiliorn, ac nad oedd un yn y Cyflwr yma yn gwneuthur daioni, nag oedd un, ond oll yn rhedeg Bendramwnwgl i uffern, gwedi myned oddiwrth ddoethineb duw a daionus yſpryd duw oedd ynddynt eu hunain; gan hynny ni chafwyd un yn gwneuthur daioni; ac yna y daethant i gael eu harwain gan yſpryd drwg; ac hyd heddiw y mae'r yſpryd drygionus yn rheoli, ac yndwyn y rhwyſc fwy neu lai ymmhawb ar na ddaethant i ufudd-dod i yſpryd Chriſt; ac i gael eu harwain a'u Tywys ganddo; Canys y mae 'r holl bobl ar wyneb y ddaiar yn cael eu Harwain a'u Tywys gan un o'r ddau yſpryd hyn: Pechaduriaid gan yr yſpryd ſy'n Cenhedlu pechod ynddynt, ac yn ei ddwyn rhagddo mewn Meddyliau, Geiriau, a Gweithreddoed drwg y rhai Cyfiawn, gan yſpryd Cyfiawnder ſy'n Cenhedlu Cyfiawnder ynddynt, ac yn ei ddwyn rhagddo ynddynt mewn meddyliau, Geiriau, a Gweithredoed-da; ac fel hyn y mae Meibion a Merched dynion oll yn dyfod i gael eu hadnabod; hynny yw drwy eu Geiriau, a'u Gweithredoedd, pa yſpryd yw efe yr arweinir hwynt ganddo; Oblegid wrth ei ffrwyth yr adweinir y pren. Mat. 12. 33. fel y dywedodd Chriſt gynt.

Yr awr hon yma 'r cedd Cariad yr Arglwydd yn amlygedig ryfeddol i ddynol ryw drachefn, gwedi iddo wrthryfela 'n erbyn duw, a cholli'r drigfa ogoneddus y Cyfleaſai'r Arglwydd ef ynddi; ynghymaint ag nad oedd yr Arglwydd ewyllyſcar i wrthod dyn yn dragywydd, ac i gymeryd y deyrnas byth oddiwrtho, ond ar Ammodau Cynygiodd yr Arglwydd hi drachefn i ddyn, ac a ddanfonodd ei ddaionus yſpryd i Anialwch o ddirfawr gyfyngder Nehe. 9. 20. i'r hwn y gyrraſid Dyn a dynes o wydd duw, oherwydd pechod, i ymweled a dyn yn ei gyflwr Cwympedig ac i'w ddwyn ef yn ol eilchwyl at Dduw; ac yr awrhon dyma 'r Ammodau y cynnygiodd duw ei deyrnas i ddyn arnynt drachefn; Edifarhewch, a chredwch yr Efengyl. Luke 13. 3. Act. 3. 19. A hyn a Gyhoeddodd yr Jeſu yn ei Genadwri oddiwrth y Tad pan anfonodd efe ef i'r Byd i bregethu Newyddion da'r deyrnas, felly pawb a'r a ddychwelant at dduw, a gredant iddo, ac a wrandawant arno, ac a ufuddhant, iw lais, fegis i'r gwir fugail, ac a edifarhant am y drwg a wnaethant, a beidiant a gwneuthur drwg, ac a droant oddirwth eu ffyrdd drygionus, ac a Eſay. 1. 7, ddyſcant wneuthur daioni, ac a arweiniant fuchedd newydd, ac a gadwant Sanctaidd gyfreithau a Gorchymynion Duw y rhan ſy'n ol o'u Bywyd.

Yr awrhon i Bawb, yn ddidderbyn wyneb, Cyfoethog neu Dlawd, Hen neu Jeuangc, Uchel neu Jſel, Caeth neu Rydd, Meiſtr neu Was, Du neu Wyn, Bawb a dderbyniont Deyrnas Dduw ar yr Ammodau hyn, wele, mae hi ar gynnyg iddynt: ac igynnhorthwyo dyn yn y gwaith hwn, gan na ddichon un Dyn ei wenuthur ohono ei hun heb gymmorth duw, Duw felly a garodd y byd, ac a anfonodd ei fab, Chriſt Jeſu 'r gwir oleuni, ſydd yn goleuo pob dyn ag ſy'n dyfod i'r byd.

I ymweled a 1 Cor. 12. 7. Joan. 3. 16. dyn, ac a roddes feſur o eglurhad o'i ddaionus yſpryd i bob dyn a dynes er lleſhad, yn ol yr ymadroddion yn yſcrythyrau 'r Gwirionedd, y rhai yr ym ni y rhai elwir Cwacers yn perchenogi eu bod yn Gywir draethawd or eiddo Gwyr Sanctaidd duw, ac o'r pethau a ddylid eu credu a'u hymarfer, a'r lleſhad hwn y maent hwy i gyflawni drwy 'r meſur o'i lan yſpryd ſydd ar fedr Jechydwriaeth, yr hyn nid all dim arall mo'i wneuthur, ond Goleuni ac yſpryd duw a chan hynny efe a'i rhad roddes ef i bawb iw deffroi hwynt o beehod a drygioni; gan ddywedyd, Cyfodwch, Ewch oddiyma, nid yma eich Gorphywyſfa; y mae efe hefyd yn Cyhoeddi rhydddid i' Caethion ſydd yn Rhwymau Sattan, fel y gallont oll ar yr Ammodau rhagſoniedig hyn, ddyfod i fwynhau heddwch gida duw drachefn, a Choron Tragywyddol fywyd iw heneidiau, pryd na bo dyddiau yn y bywyd hwn, pan ddiflano ymaith holl Goronau yma oddiſod, ac na bont byth i'w mwynhau mwyach; Oh! yna y bydd dedwydd y rhai gawſant drigfa yn Nuw, ac etifeddiaeth nid Amhara.

Y mae Duw hefyd drwy ei Sanctaidd yſpryd ar y llaw arall yn Cyhoeddi, y bydd i'r rhai na ddychwelont atto, ac arwain Buchedd Newydd, eithr a barhant i wrthryfela yn erbyn eglurhadau ei oleuni, ac ymryſoniadau ei ddaionus yſpryd ef yn eu Calonau a'u Cydwybodau eu hunain, nes y gadawo efe ymryſon a hwynt, ac i ddydd eu hymweliad fyn'd heibio, y bydd (meddaf) i'r cyfriw oll, ac ar y Cyfriw oll, yr ymadrodd Barn hwnnw (ſef) Ewch chwi felldigedigion, Ewch Mat. 7. 32. Pen. 25. 40, 41. oddiwrthif, nid adwaen chwi. Ac fel hyn y rhai Drygionus a holl weithredwyr anwiredd-a-droir i uffern, a phawb ar a anghofiant Dduw, lle y mae'n rhaid iddynt etifeddu Tragywyddol Goſpedigaeth, dyma 'r Wrthodedigaeth a'r Ddamnedigaeth a ragarfaethodd Duw yn y Dechreuad, nid am na fynnaſai Duw eu hachub hwynt, eithr digwyddodd iddynt fel i Gaerſalem gynt; Ceiſiodd duw eu caſclu, eithr ni fynnent hwy mo'u Caſclu; ac felly anghyfnewidiol ddeddf duw mewn Cyfiawnder a gyflawnwyd arnynt hwy.

Y mae hyn yn perthyn i'r holl bobl ar wyneb y ddaiar, a chwnychant heddwch gyda duw yn y bywyd hwn, a phreſwylfod gidag ef i'w heneidiau, gwedi y darffo 'r bywyd hwn: Meddaf, y mae'n perthyn iddynt chwilio a phrofi pa fodd y maent yn ſefyll mewn perthynas i yſpryd duw ynthynt eu hunain, ac i yſtyried gan ba beth yr arweinir hwynt; Canys pawb a arweinir gan yr yſpryd da neu'r drwg; yr yſpryd da ſy'n tywys meddyliau pobl tua'r nefoed i ſynied pethau nefol, a'r drwgyſpryd a dywys feddyliau pobl tu ag uffern i ſynied anuwioldeb a Chnawdol-ddauarol bethau: Yn niffyg ei wrthwynebu, ymdrechu agef, a throi oddiwrtho, efe a arwain i'r pwll diwaelod allan o'r hwn nid oes Brynedigaeth, ac ni all un dyn yn ei ewyllys a'i nerth ei hun wrthſefyll yr yſpryd Enaidfradol hwnnw, a gymerth afael ar holl ddynol-ryw, hyd oni yw pawb gwedi darfod amdanynt, heb gynhorthwy yſpryd duw, gan nad allent mewn un modd eu Cynhorthwyo eu hunain. Ond Bendigedig fyddo 'r Arglwydd efe a gymerth ofal am-ddyn, ac a anfonodd ei ddaionus yſpryd i'r diben hwnnw, i'n cymmorth yn erbyn yſpryd Anghyfiawnder.

Yr awrhon yma y gall pawb drwy 'r yſpryd daionus hwn o'r eiddo duw ddyfod i gael eu dealltwriaethau gwedi eu hagoryd; ac i weled pafodd y mae gida hwynt am eu hiechadwriaeth, a pha fodd y maent yn ſefyll mewn cymeriad gida duw; ſulwa yrawrhon, y mae 'r peth yn ſefyll yn hyn, os arweinir di gan yſpryd duw, yna yr wyt mewn heddwch Rhuf. 8. 16. ag yſpryd duw Joan. 16. 7. 8. Joa. 3. 3. 20. 21. 22. ynot dy hunan; ond os yw yſpryd duw etto yn Argyhoeddi ac yn Barnu, yn dy Galon a'th Gydwybod, ac yn dy Geryddu, ac yn dy flino di yno, yna nid yw dy heddwch a'th Iechadwriaeth etto gwedi ei weithio gida duw, ond a wyt ynanghymeradwy iawn yngolwg duw, yr hwn yw chwiliwr yr holl Calonau, a barnwr y meddyliau oll er mawr [Broffeſſu,] gyfaddef ohonot, Grefydd, ac er rhedeg ohonot i Ddychymygion a Rhithiau lawer, gan dybied bodloni Duw, a chaffael heddwch i'th Enaid; a thi elli Weddio, Pregethu, darllen, canu ac ymarfer ag Ordinhadau a Dyledſwyddau Teulu, fel y galwant, ac er hyn fod yn elyn i Dduw, ac i'th Enaid dy hun, os gwrthodi dy arwain gan yſpryd Duw allan o ddrygionus ffyrdd y Byd, oddiwrth ofer ymarweddiad, Canys Gweddiau y rhai drygionus ydynt ffiaidd gan yr Arlwydd, Dihar. 15. 8. & 28. 9.

Canys cyn belled a hyn y daeth Saul gan oedd efe yn Elyn i Dduw a'i Enaid ei hun, efe a wnaeth flodeuog ymddangoſiad mawr ynghylch Crefydd, ac yr oedd yn fawr yn yr allanol Gyfarchwyliadau: efe a ddywedodd Act. 9. Pen 22. Ruf. 7. Sul wa. amdano ei hun ei fod o ran y ddeddf oddiallan yn ddifai; a diammau fod dyſc fawr ganddo, a Zel fawr dros Grefydd (ymhell tu hvvnt i filoedd yn y dyddiau hyn, o'r rhai a elvvir Chriſtianogion) etto 'r cvvbl o hyn ir oedd efe yn elyn i yſpryd Duvv yn ei galon ei hun, ac yn ei Zel dywyll a wingodd yn erbyn ſymbyliadau yſpryd Duw ynddo ei hun, mal y mae Proffeſſwyr uchel lawer yn y dyddiau hyn: Ac ydynt yn gwrthryfela yn erbyn ymryſoniadau yſpryd Duw yn eu Cydwybodau eu hynain, Tra maent yn llawn o ddyledſwyddau oddiallan, y ſydd yn gwneuthur ymddangoſſiad teg yn y Cnawd; ond y mae 'n galed i bobl wingo yn erbyn y ſymbylau; Oblegid yſtyria, os daw dyn byth i ffordd duw drachefn, mai trwy gyfarwyddyd yſpryd duw y mae 'n rhaid i hynny fod, Dihar 6, 23. Canys y ffordd i fywyd yw Ceryddon addysc; a rhoddes duw ei ddaionus yſpryd i'r diben hwnnw, ſef i gyfarwyddo ac i ddyſcu pobl yn ffo rdd Bywyd Tragywyddol.

Ac fel dyma 'r hwn oedd yn y corph hwnnw o Gnawd a ddioddefodd yn Ghaerſalem gan yr Iddewon Llawruddiog (yr hwn oedd unig-anedig y Tad, yn llawn Gras a Gwirionedd) fel na chollid pw bynnag a gredai ynddo Joan. 1. 12, 13. 14. Pen. 3. 16. ef, ond caffael ohonynt fywyd Tragywyddol.

Yr hwn a ddywedodd, Cyn bod Abraam yr wyfi, Dyma 'r Ail Adda hwnnw, yr yſpryd Joan. 8. 58. Rhuf. 9. 5. 1 Cor. 15. 1 Ioan, 2. 5. Tit. 2. 13. 14. hwnnw yn Bywhan, yr hwn yw 'r Achubwr hwnnw a duw gwedi ei amlygu mewn Cnawd, yr hwn a ddaeth i Brynu [Wared) Pobl allan o Bechod ac oddiwrth Ofer Ymarweddiad, fel y byddai efe 'n Iechawdwr i'w henediau trwy eu golchi a'u glanhau oddifewn oddiwrth eu pechod trwy ei waed ei hun; ac nid i achub pobl mewn pechod, ond allan ohonaw, A dyma 'r Graig oedd yn Canlyn Iſrael gynt, o'r hon yr yfaſant. 1 Cor. 10, 4. yr hon Graig Medd Paul oedd Chriſt.

Felly dyma foddion Jechad wriaeth, a hynny o baratoad Duw, er gwared dyn colledig truan i'w ddwyn yn ol i fod yn ettifedd yn y deyrnas ſy'n ſefyll mewn Cyfiawnder, a heddwch, a llawenydd yn dragywyddol, a'r ffordd iddi yw dyfod i gael hyfforddiad gan Sanctaidd yſpryd y Gwirionedd hwn, ſy'n Tywys i bob Gwirionedd, a cheryddon yr yſpryd hyfforddgar hwn yw'r ffordd i fywyd, fel y Tyſtiolaetha ac y dywaid ſcrythyrau 'r Gwiroionedd.

Y peth ſy'n Ceryddu pobl am bechu yw 'r hyn ſy'n Tywys y rhai a lynant wrtho allan o bechod ac a hyffordda ac a ddyſc bobl y ffordd i'r deyrnas hon o'r eiddo Duw, ac nes y del pobl i uno aHyfforddiadau, dyſceidiaethau, ac arweiniadau yr yſpryd daionus hwn o'r eiddo Duw, ſy'n Tywys i bob Gwirionedd. ac yn dyſcu pob Gwirionedd, ac nid ces gelwydd yntho, ni chant fyth wybod y ffordd i deyrnas nefoedd, na'i Thangnheddyf hi, (ac ni chafodd neb erioed.) ond trwy ddiyſtyru ymryſoniadau Yſpryd Duw, ac ymdrechu yn erbyn ei Bigiadau ef yn y Gydwybod, y mae trueni yn dyfod ar bawb. Hyn fu Ddadymcheliad a chwymp Iſrael gynt, (Nehem. 9. 20.) roddi o Dduw iddynt ei yſpryd daionus iw dyſcu hwynt; eithr hwy a wrthryfelaſant i'w erbyn, nes myn'd eu dydd heibio, ac yna y daeth diliw o drueni i mewn arnynt, ac ni allai 'r holl fyd erbyn hynny eu cymmorth hwynt, eithr ei lid a dorrodd allan arnynt, Mal y mae 'n ſcrifenedig; eu Celane ddau a ſ • rthiaſant yn yr Anialwch, do dair mil ar hugain mewn un dydd; ac a ddiniſtriwyd gan Seirph a chan y diniſtrydd, 1 Cor. 10. 8, 9, 10, 11, 12. a hyn a ddigwyddodd iddynt am wrthyfela ohonynt yn erbyn daionus yſpryd Duw a roddaſai efe ivv dwſcu hvvynt, gan ei vvrthvvynebu nes ivv dydd fyn'd heibio; ac nes i'r Arglvvydd beidio, ag ymryſſon a hvvynt, a thyngu na chaent ddyfod i mewn i'w orphywysfa ef; diwedd Dychrynadwy!

Nid iddynt hvvy y digvvyddodd y pethau hyn yn unig yn yr amſer hvvnnvv, ond i'r rhai hynny oll ymhob oes a vvrthryfelaſant yn erbyn yſpryd Duvv, nes peidio ohono ag ymryſon a hvvynt, deuent bob amſer i drueni na bydd byth divvedd arno.

Gvvrthryfelgarvvch (Ebr un gynt) ſydd fel pechod devviniaeth, Sam. 15. 23. ac ni adavvai y gyfraith i Ddevvin fyvv; ac fegis yn amſer y Gyfraith na cheniattai Duw i ddewiniaid eu Bywydau naturiol, ni ddyru efe ychaith fywyd tragywyddol i'r Eneidiau a ant rhagddynt mewn Gwrthryfelgarwch yn erbyn Ceryddon ei ddaionus yſpryd yr awrhon, ond a bechant allan ddydd eu hymweliad, ſef dydd ei hirymaros, a'i gydddygiad a hwynt, yr hwn a ddywedodd Nyd ymryſona fy yſpryd i â dyn yn dragywydd, Gen. 6. 3. ymadrodd Gwr da yn y dyddiau gynt, yn dywedyd wrth Bobl yn eu hieuengctyd, un Cydnabyddus a gwaith yr Arglwydd gyda dynolriw ydoedd, Cofia dy Greawdwr yn nyddiau dy ieuengctyd Cyn dyfod y dyddiau blin (Preg 12. 1.) hynny yw y dydd drwg, pan beidio yſpryd Duw ag ymryſon a dyn, yr hwn a ddaw ar bawb na throant wrth geryddon yſpryd Duw yn eu Calonau, yn yr amſer y bo efe yn Cynnyg Trugaredd iddynt.

Eithr Cyfododd Duw ymhob oes i fynu wyr ffyddlon y rhai a fu ffyddlon i yſpryd Duw ynddynt eu hunnain, i ddwyn Tyſtiolaeth yn erbyn pechod, ac i rybuddio Pobl a • ddrygioni eu gweithredo • dd, 〈…〉 a thrwy ymryſoniadau ei ddaionus yſpryd ef ynddynt, am y mynai efe eu gadel hwynt yn ddieſcus, y rhai a gaſaſent wybodaeth, ac ni ddewiſaſent ofn yr Arglwydd, o • d a ddiyſtyraſant ei holl Gyngor ef, ac ni throent oddiwrth eu ffyrdd drygionus wrth Gerydd ei ddaionus yſpryd ef ynddynt; a'r Gwyr da hyn y prophwydi a lefaraſant yr hyn a lefaraſai Duw wrthynt, neu ynddynt, drwy ei yſpryd, ac nid rhwybeth ragfyfyriedig, fel yr Offeiriaid (o bob math) yn y dyddiau hyn, y rhai i arwei • ir gan yſpryd Chriſt.

Duw a lefarodd gynt wrth y Bobl, a chynhyrfwyd hwynt i lefaru fel y rhyngodd bodd iddo ef, weithiau ychydig, ac weithiau lawer, fel y mynai a'r peth a fynnai; ac fel hyn y mae Duw yn llefaru drwy ei Broffwydi yn yr oes hon eiddom ni a'r rhai hyn yndynt y gwir Wenidogion; ac nid neb arall, ac ni bu neb arall erioed; ni ddichon ychwaith neb gyfarwyddo dynion, a'u goſod yn y ffordd i'r Nefoedd, oni byddant eu hunain, gwedi eu harwain, 1 Cor. 1. & Pen. 2. 10. 1 Joan. 1. 1. 2. eu hyfforddi, en dyſcu a'u Tywys gan yſpryd Duw; y cyfriw a allant hyfforddi eraill, fel y mae Duw; yn gwneuthur iddynt hwythau, a'r cyfriw a allant ddywedyd eu profiad i'r bobl o ddyſceidiaethau, Arweiniadau, a Thywyſiadau yſpryd Duw oddifewn, a'r modd y mae 'r Enaid yn dyfod i'w gyrhaeddyd iw ddychelyd a'i ddwyn i undeb, Cymmundeb, a Chymdeithas, ac i rodio gida Duw, megis y Cynhyrfir hwynt gan yr yſpryd glan, ac megis y rhoddo 'r yſpryd iddynt ymadrodd, y rhai hyn yw Gwir Wenidogion Chriſt, a rhai hyn a bregethant yn ddiragymyſyr neu gelfyddyd anianol, neu ddychymyg ddynol; y rhai a gymerant arnynt fod yn ddyſcawdwyr i eraill, ac ſy heb ddyfod i gael eu dyſcu; eu harwain a'u Tywys eu hunain gan yſpryd y Gwirionedd, yr hwn ſy'n Tywys (dal ſulw) i bob Gwirionedd, fel trwy hwn y gallant droi pobl (fel y gwnaeth y Prophwydi a'r Apoſtolion gynt) at arweniadau a Thywyſiadau yſpryd Duw ynddynt ei hunain, Gau Brophwydi a Thwyllwyr ydynt, oherwydd yr hyn a ellir ei wybod am Dduw ſydd eglur, ac i'w egluro mewn dyn; Canus yno y mae Duw yn ei ddangos i ddyn, fel y mae'n ſcrifenedig, Duw a'i heglurodd iddynt. A phavvb a gymerant arnynt Ruf. 1. 19. fod yn ddyſcawdwyr, ac a fynent dybied eu bod yn rhywbeth, ac na wyddant y pethau hyn, Twyllwyr ydynt, ac a anrheithiant Bobl am eu heneidiau, fel yr anrhaithiaſant eufus lawer o filoedd. Jerem. 14. 14, 23, 28, 29, 30, 31, 32, 36.

A hyn yr wyf yn ei ddywedyd fel y rhybuddier pavvb, ac y deffroer hwynt i ymgais ar ol Duw, ac i ddyfod i maes oddiwrth y Gau brophwydi a'r Twyllwyr ſydd yn y Byd, ac i ddisgwil wrth Dduw oddimewn i dderbyn oddiwrtho ef yſpryd doethineb a datcuddiad yn y Gwybodaeth ohonaw ei hunan yn y rhanau oddifewn; a hwn yw'r unig wybodaeth, fely mae'n ſcrifenedig, hyn yw'r Bywyd Tragyddol dy adnabod yr unig wir Dduw, a'r hwn a anfonaiſt Jeſu Criſt Joan. 17. 3.

Ond i ddychwelyd at y peth oedd o'r blaen mewn llaw yr hyn oedd, i gymeryd Golwg ar drueni, diniſtr a Chwymp y rhai yn eu dydd ni throeſant oddiwrth ddrygioni eu Gweithredoedd, wrth Geryddon yſpryd Duw yn eu Calonau eu hunain, a'u rhanau oddifewn, eithr a gyffroeſant Dduw o ddydd i ddydd, yna y Cyfodai Dduw i fynu ei weiſion y Prophwydi ac a'u hanfonai i rybuddio drwgweithredwyr, megis yn Arwydd iddynt, fod hirymaros Duw yn neſhau at ddiwedd ac y pediai ei yſpryd ef ag ymryſon a hwynt, ac y deuai diniſtr Cyflym arnynt, heb Edifeirwch buan, a Gwellhad Buchedd, Fegis Noah y Gwr Cyfiawn hwnnw, yr hwn a rodiodd gida Duw, ac a oedd Berphaith yn ei Genhedlaeth, Cyfododd yr Arglwydd ef i fynu i fod yn dyſt yn erbyn y Genhedlaeth honno (Gwenidog, a Phregethwr Cyfiawnder) I ba un y datcuddiodd Duw ei feddwl ynghylch y Genhedlaeth honno, gan ddywedyd, Nid ymryſona fy yſpryd yn waſtadol a dyn, (na chymero rybudd) a dywedodd Duw wrth Noah, Gwna it Arch, canys diwedd pob cnawd a ddaeth ger fy mron. ac wele Myfi ie Myfi (Medd Duw) yn dwyn dyfroedd Diliw i ddifetha pob cnawd yr hwn i mae anadl einioes ynddo: ond a thydi y cadarnhaf fy nghyfamod; canys tydi a welais i yn gyfiawn ger fy mron i, yn yr oes hon. Ac yr wyfi 'n meddwl nad rhaid dywedyd llawer yr awrhon beri i • boll goel i ennill pobl i goelio ddarfod i Dduw ddiniſtrio yr hen fyd ynghyflawniad ei lidiawg • wgdd, a hynny oherwydd pechu ohonynt allan Ddydd eu hymweliad, ac na ddychwelaſant wrth Sanctaidd ac uniawn Geryddon duw; tra bu ei yſpryd ef yn ymryſon a hwynt.

Trachefn, Trowyd Trigolion Sodomah a Gomorrah eu dinaſoedd a'u Golud yn lludw, oherwydd • u pechodu, yr rhai megis y Gyffelybiaeth o dragywyddol ddialedd a wn • eth duw i fod yn ſiampl i bawb a fucheddent yn annuwiol yma rhag llaw. Hefyd yno 'r oedd diniſtr Pharaoh a' Lu, yr hwn ymmalchder ei Galon a ddywedodd, Pwy yw'r Arglwydd, fel yr ufuddhawn i'w lais ef, yr Arglwydd nid adwaen, ac Iſrael nis gollyngaf. Ymwelodd Duw a • r dderwen Anhynaws yma mewn Barn, gan dywallt allan ei Blaau arno ef ac ar ei wlad ac efe a ddygodd i lawr ei alcher i'r Mor Coch, ac efe a'i daroſtyngodd ef a dymchw • liad tragvvyddol yn y dyfnder: eithr yr Iſrael yma, yr hvvn ni ollyngai Pharaoh, fel y Cynhalient Wyl i'r Arglvvydd yn yr Anialvvch, ac yr Aberthent i'vv duvv; Gvvarededd duvv hvvynt o'i lavv ef trvvyfraich Gadarn; ac a'u harvveiniodd trvvy 'r Mor Coch, fegis ar dir ſych, gan vvneuthur i'r dyfroedd • e • yll fel muriau, ar y llavv ddehau, ac ar yr aſſwy, ac fel hyn y gwnaeth duw Pharaoh yn ſiampl i bawb a fyddent Galon galed ac a wrthodent ufuddhau ir Arglwydd rhagllaw.

Ac nag anghofier byth, fod duw yn yr holl ddymchweliadau hyn yn gofalu am y Cyfiawn, am y rhai a garaſant Dduw, ac a ufuddhaſant i'w lais, ac na wrthryfelaſant yn erbyn ei ddaionus yſpryd ef, ond a droeſant wrth ei Geryddon ef, y rhai na phechaſant, ond a ofnaſant, Megis, Noah, y Gwr Cyfiawn hwnnw, duw a'i hachubodd ef oddiwrth ddiniſtr yr hen fyd, ac a waredodd Lot gyfiawn allan o ddymchweliad Sodomah; a'i Bobl Iſrael a waredodd efe o'r Pair Haiarn, ac a'u gwaredodd hwynt rhag Pharaoh a oedd yn eu gorthrymu hwynt, ac a ddadleuodd eu hachos a Brenhinoedd y ddaiar ac a ddialodd eu Cam arnynt hwy.

Wele un Rhagnod ychwaneg; y rhan honno o Iſrael a bechodd ac nad ufuddhaodd i lais duw, ond a'i cyffrodd ef o ddydd i ddydd i ddigofaint drwy e • Gwrthryfelgarwch a'u hanghrediniaeth (ſef hwynt hwy tros ba rai y gwnaethai duw Jechadwriaeth gymmaint) a ddymchweldodd Duw yn yr Anialwch, ac a'u torrodd hwynt ymaith yn ei ddigofaint drwy 'r Cleddyf, y Bla, neu ddiniſtr arall, a ſyrthiodd mewn un diwrnod dair mil ar hugain, a gwnaeth duw i'w plant Grwydro yn yr Anialwch ddeugain mlynedd i Ddwyn putteindra eu Tadau, nes darfod Celaneddau eu Tadau yn yr Anialwch: y rhai hyn y digiodd ac yr anfodlonodd Duw wrthynt, am wrthryfela ohonynt yn erbyn ei ddaionus yſpryd ef, yr hwn a roddaſai efe iddynt i'w hyfforddi a'u Tywys yn y ffordd ym mha un dyla-ſent rodio; ac nid hyn oedd y cwbl, eithr efe a dyngodd yn ei lid nad elent i mewn i'w orphywysfa ef; felly y gallwn yn iawn farnugyda 'r Apoſtol, Onid arbedodd duw yr Angylion a bechaſant, na dinaſoedd Sodoma a Gomorrah a bechaſant, na Pharaoh a'i Lu a bechaſant; na 'r Rhan honno o Iſrael a bechodd yr hon yr oedd duw gwedi ei charu mo'r gu, achwedi gwneuthur cymaint Jechadwriaeth droſti; ond a'u gwnaeth hwynt yn ſiamplau i bawb a fucheddent yn anuwiol rhagllaw; Och! Beth fydd diwedd y rhai a fathrant fab Duw, a farnant yn aflan waed y cyfammod, ac a ddifenwant yſpryd y Gras, ac ydynt o ddydd i ddydd yn ail Croeſhoelio Mab Duw, yn yſprydol, trwy eu hannuwiol fucheddau a'u hannuwiol ymarw eddiadau; Oblegid fel yr oedd pechod yn droſſeddiad y Gyfraith, felly pwy bynnag ſy'n pechu, y mae 'u gwrthryfela 'n erbyn Duw a Chriſt, ac yn difenwi yſpryd y Gras; ac fegis yr oedd yr hwn a ddirmygai 'r Gyfraith a ddaeth drwy Moſes yn marw heb drugar edd, felly Duw a gadwodd Goſpedigaeth fwy i'r hwn, ſy o'i wirfodd yn pechu, ac heb ddychwelyd wrth Gerydd Duvv, ond yn gvvrthryfela yn erbyn ei yſpryd ef, yn diyſtyru ei Gyngor, yn dirmygu ei Gerydd, yn caſhau Gwybodaeth, ac heb ddevvis Ofn yr Arglvvydd, na 'r Goleuni a'r Gras hvvn • vv ſydd oddimevvn yn ymryſſon a dynion i'w troi oddiwrth bechod, trwy eu ceryddu a'u hargyoeddi oddifewn am bechod, yn eu Calonau a'u Cydwybodau, a'u rhanau oddifewn, ac y mae efe 'n eu cynghori yn eu rhanau oddifewn i fyw 'n ſobr ac yn dduwiol yn y byd preſennol hwn; y Cyfryw, meddaf, ſydd raid iddynt etifeddu y fflammiau Tragywyddol, a chael eu rhan yn Y llyn ſy'n lloſci, lle y bydd wylofain a chwynfan A Rhingcian Dannedd a hynny tros byth ac yn dragywydd.

A dalier ſulw y modd y carodd Duw y rhai Cyfiawn ac y Cadwodd efe hwynt ymhob oes y rhai a ofnaſant Dduw, ac a ſafaſant yn ei Gyngor ef, ac a garaſant Dduw goruwch pob peth, y rhai a ofnaſant Dduw am eu bod yn ei garu ac na phechaſant, ond a arſwydaſant; oh, mo'r gluſtymwrandawgar fu Duw iddynt! ac fel yr agorodd Duw eu Calonau i gyfryngu tros yr Anuwiolion, tros eu gelynion, tros y rhai a'u caſhaodd heb achos ac a wrwgnachaſant iddynt eu bywydau naturiol, ac a roddaſai Duw iddynt! Oh, fel y cymmodwyd yr Arglwydd drwyddynt hwy! hyd oni bu well i'r rhai drygionus oherwydd y rhai Cyfiawn, Canys yn niniſtr Sodoma pe cawſid yno Ddeg o rai Cyfiawn, efe a arbedaſai Dduw yr holl Ddinas er mwyn y deg C • fiawn, ac arbedwyd Zoar er mwyn Lot y gwr Cyfiawn hwnnw.

Peth da a gwynfydedig i bawb▪ yw bod yn Gyfiawn; Canys heb Gyfiawnder a Sancteiddrwydd nid all neb weled Duw; ac heb weled Duw, nid oes fwynhau y deyrnas honno nid yw o'r Byd hwn, yn yr hon y mae Llawenydd a heddwch yn dragywyddol: yr awrhon nid oes ddyn ohonaw ei hun a all ddyfod i fod yn gyfiawn, ac yn bur o Galon, nad rhaid i Griſt lanhau a charthu 'r Galon a'i golchi dwy olchiad yr Adenedigaeth oddifewn drwy danhellu [lanhau] 'r Galon oddiwrth Gydwybod Ddrwg drwy ei waed ei hun, a'r Galon fel hyn wedi ei phuro, ymadrodd Chriſt yn y bumed o Fathew a gyflawnir i'r cyfriw oll, ſef, Gwyn eu byd y rhai pur o Calon, Canys hwy a welant Dduw, ac er mwyn dwyn at y Gwynfyd yma, goſododd Duw gymmorth ar un Cadarn i achub ac i gymeryd ymaith y Baich o bechod oddiar yr enaid, ac i roi Gorphywyſtra i'r enaid deffygiol. Yr awr hon pawb gan mwyaf a gyfaddefant i hyn oherwydd mai ſcrythyr ydyw; ond un yw cyfaddef iddo, a pheth arall yw ei wybod yn brofiadol, a chywir ddyfod at Griſt.

Fe fydd Gwrthreſſwn yſcatfydd mewn rhai ynghylch dull y dyfodiad at Griſt.

Ir hyn yr Attebaf; Agwedd neu ddull dyfodiad at Griſt, yw dyfod at ei Oleuni a'i Ras ef yn y Galon, ac felly yw gwneuthur yn Greaduriaid newyddion; rhaid i ddyn adel pechod, a dyfod i dduwiol Driſtwch, yr hwn ſydd yn gweithio gwir Edifeirwch na bydd byth edifeirwch o hono; a dyfod i adnabod Pechod yn faich, ac i deimlo ei bwys ef ar yr Enaid, os daw efe at Griſt yn iawn; Canys yr rhai hyn a alwodd Chriſt i ddyfod atto, gan ddywdyd, Dewch attafi bawb ac ſydd yn flinderog ac yn llwythog; ac mi a eſmwythaf arnoch, mi a roddaf orphywyſdra i'wch, Mat. 11. 28. Ac fel delych atto efe a' th wna n bur o Galon, fel y gwelych Dduw ac y byddych Wynfydedig. Hyn ni ddichon dyn ei wneuthur droſto ei hun, na neb droſto ond Chriſt yn unig: felly y rhai alarant ac a ycheneidiant dan faich Pechod, ydynt gymmwys i ddyfod at Griſt; nid y rhai a ymhyfrydant mewn pechod, nid y rhai a garant bechod, ac a ddadleeuant fod yn rhaid iddynt byw ynddo tra font byw, hynny yw, nes eu meirw, ond y Rhai a lafuriant, fel Paul, i gael eu gwared oddiwrth Gorph Pechod, (Rhuf. 7. 24.) hon yw'r ffordd i fod yn Greaduriaid Newyddion; A dyma y rhai a glywant Lais Mab Duw ac a fyddant byw, fel y dywedodd efe, Mae fy nefaid i yn grwando fy llais i, a llais y dieithr nid gwrandawant. Ioan. 10. 27. (y rhai hyn ydoedd y defaid da) yn awr dyfod i wrando llais Chriſt, yw ufuddhau i'w yſpryd ef ſydd yn y Galon yn ymdrech i wareiddio 'r drygionus; a'r Eywllyscar a'r ufudd a drig yny tir (yn nheyrnas Dduvv) ac a fwyty o ddaioni y Tir, bara 'r Bywyd, a'u heneidiau fyddant gyfrannogion o'r Mel a'r Llaeth ſy'n lliferio ynddo. Eſay. 1. 5.

Fallai y dyvvaid rhyvv u • , Pe buaſſwn yn nyddiau ei gnawd ef mi a wrandawſwn arno, âc a ddaethwn atto; ond efe a eſcynnodd i'r uchelder, ac y mae 'n eiſtedd ar ddeheulaw Duw, a pha fodd y gwrandawafi ef yn awr? Wele, gvvir yvv efe a eſcynnodd i'r Nefoedd, ac y mae gida 'r Tad; ond dal ſulw ar hyn, ni therfynvvyd ef i un lle, ond fel y gelli ddarllen yn yſcrythyrau, y mae efe nwchlaw pawb, yn Dduw Bendigedig yn oes Raf. 9. 5. oeſoedd a'i gydrycholdeb yn llenwi y nefoedd a'r ddaiar; y mae efe ym mhoblle; ac y mae meſur neu eglurhad o'i oleuni ai ddaionus yſpryd wedi ei roddi i ti ac i bob dyn ar vvyneb y ddaiar 1 Cor. 12. 7. er lleſhad iddynt hwy ac i tithau ar gyfrif Jechydvvriaeth, a'r vvybodaeth o hyn a vvnaed yn adnabyddus yno ti, neu yr hyn a ellir ei vvybod am Dduvv ſydd eglur ynoti, ac Rhuf. 1. 19. medd yſcrythyr, y mae 'r Gair yn agos atat yn dy enau ac yn Pen. 10. 8. dy galon. &c. yno y gelli ei glyvved, ac fel yr ufuddheych i'vv lais efe a rydd it allu i vvneuthur yr hyn y mae 'n ei ofyn genit, a thrvvy vvneuthur hyn, y mae, fel y gvvrandevvych ei lais ef, trvvy ymgadvv at yr hyn ſydd o Dduvv ynot, a'th fedduvl gvvedi ymgynefino yntho.

Yma 'r adnabyddir llais yſpryd Chriſt cyſtal ac yny dyddiau a fu, ac yn y Cenhedlaethau a aeth hebio. felly na thwylled neb mohonynt eu hunain, Canys y mae yſpryd Chriſt yn agos at bawb, pa un bynnag a wnelont ai ei wrando ef ai peidio; a gwir yw, y gorfydd iddynt un divvrnod roi cyfrif iddo mynnont neu beidiont: na thwylled gan hynny neb mo'noch a gvvagedd celvvyddog neu a geriau diles; canys hwn yw efe, ſy'n chwilio 'r Galon, ac yn profi 'r Arennau, ag a fynega i ddyn beth yw ei feddwl, Arglwydd y lluoedd, yw ei enw, ac nid ye efe neppell oddiwrth bob un. Act, 17. 27. 28. fel nad rhaid i neb ddywedyd Pwy a eſcyn i gyrchu Chriſt? Neu Pwy a ddeſcyn i gyrchu Chriſt i fynu? neu Pwy a â tu hwnt i'r mor? Canys medd yr Apoſtol, y mae gair y Ffydd yr hwn yr ym ni yn ei Bregethu yn agos, Rhuf. 10. 6. 7. 8. (eithr pac yn neſſed?) yn y galon; ac mai Chriſt oedd gair y ffydd hwnnw yr hvvn a bregethasant hwy; (ac felly yr ym ninnau yn dyvvedyd) fal y bo i bobl ei vvrando a'i wneuthur: A dywedodd Chriſt wrth Ioan fel y darllenir yn y drydedd Bennod o'r Datcuddiad, Wele, yr wyf yn ſefyll wrth y drws, ac yn curo: os Clyw neb fy llais i, ac agoryd y drws, mi a ddeuaf i mewn atto ef ac a ſwpperaf gidag ef, ac yntef gida minnau. Datc. 3. 20. Wrth ddrws y Galon y mae 'r Arglwydd yn curo; a'r rhai a glywant ac a ufuddhant i yſpryd Jeſu ſydd yno 'n curo, y cyfryw ſy'n dyfod i'w geni o'r yſpryd, a thrwy hyn yn dyfod i ſwpperu gida 'r Arglwydd, yr hyn nid yw ſvvpper oddiallan, ond y mvvynhad oddifevvn o ymborth yſprydol, Bara 'r bywyd, yr hwn a ddaeth i wared o'r nêf, yr hvvn y dyvvedodd Chriſt, pwy bynnag a fwytai ohono na byddai farw yn dragywydd (y byddai fyw yn dragywydd) Joan. 6. 33. 34, 35, 50, 52, 53, 63. a'r bara hwnnw y bwytao dyn ohonavv na bydd byth marw, Medd Chriſt, yw 'r gwir far a, a roddaſai ei dad o'r Nef, (nid yr Offeiriaid gan hynny a'r rhoddes.) a phan rvvgnachodd y bobl am ddywedyd o Griſt, oni fwytewch gnawd Mâb y dyn, ac oni yfwch ei waed ef, nid oes gennych fywyd ynoch; oni ddarfu i Griſt er mwyn Bodlonrwydd iddynt, atteb iddynt fel hyn: y geiriau yr ydwyf yn eu llefaru wrthych, yſpryd ydynt, a bywyd ydynt, yr yſpryd yw 'r hyn Sydd yn bywhau, y cnawd nid yw yn leſâu dim. y rhai a goeliant Griſt' Coeliant, yr hwn a ddywedodd nid yw y cnawd yn lleſau dim, ond yr yſpryd yn bywhau, a Gallu Duw ſydd yn cyfodi, 'r Enaid ofarwolaeth i fywyd.

A dyma 'r hyn yr ym ni yn llafurio i ddwyn pobl iddo, fel y delai pawb i wybod, fod rhan iddynt ynddo ef, yr hwn a ddywedodd, Myfi yw'r Adgyfodiad, a'r Bywyd, Joan. 5. 25. ac felly i ymborthi ar fwrdd yr Arglwydd, fel na newynont byth mwyach.

Ac am hyn y buwyd ac yr ydys yn ein caſhau ni etto gan y byd, gan Broffeſſwyr a Chyffredin, ac yn fwy enwedig gan rai Addefwyr digllon a chynfigennus, Proffeſſwyr. ac nid rhyfedd, canys ni chaſaodd neb Griſt a'i Apoſtolion yn fwy na rhai a addefaſant Grefydd (yn y dyddiau hynny) Bropheſſaſant. y rhai oeddent eu hunain allan o fywyd Cyfiawnder, ac yn y Caſineb, yr ymryſon, a'r Genfigen, fely mae gormod o Proffeſwyr yn y dyddiau hyn, y rhai a lynant yn y Cyfarchwyliadau allanol, a'r defodau; un Diſgwiliadau. yn llefain wele yma Griſt, ac arall wele accw ef, a'r cwbl yn eu dychmygion Cerumoniau. eu hunain, neu yn nychymygion eu Henafiaid, neu o'r lleiaf yn y dynwarediad o bethau Elfenaidd, yn fynych yn Erlid y naill y llall ynghylch Opiniwnau, neu farnau.

A dyma y rhai a arweinir gan gau yſpryd; Canys pawb a dywiſir gan un ai 'r gwir a'i 'r gau yſpryd, canys nid oes ond dau, y da a'r drwg, gan ba rai yr arweinir pawb ar wyneb y ddaiar, hynny yw, yſpryd Duw, neu yſpryd y diafol, ac i ba un bynnag o rhai'n y rhoddo dyn ei feddwl i'w waſanaethu, i hwnnw y mae efe 'n was, A chan yr yſpryd hwnnw y llywodracthir ei ymarweddiad ef, ac fe fydd y ddau yſcatfydd yn tywys i broffeſſu Crefydd; Oblegid nid yw'r diafol ei hun mewn rhyw Synwyr. feddwl, yn erbyn Pobl yn gweuthur addefiad o Grefydd, ond y mae efe 'n eu gwneuthur mo'r ddall mewn Zel, ag y caſhant, yr Erlidiant neu y lladdant y rhai na chredont y peth a gredont hwy, ac na addolant fel yr addolant hwythau ac na bont o'u Crefydd hwy, nid gwaeth gan y Diafol pa faint a ſonio pobl am Dduw a Chriſt ac am Grefydd, drwy na wadont ef i'w harwain, ac felly ddyfod i fod yn Greaduriaid newyddion. Canys y rhai nid arweinir gan yſpryd Chriſt nid yw rhai hynny eiddo ef; Rhuf. 8. 9. Bod yn arweiniedig gan yſpryd Chriſt, yw dyfod i fod yn Greadur Newydd; Oblegid pawb yn y'r hen anian oeddynt Blant digofaint (fel y dywedodd yr Apoſtol, Epheſ. 2. 3.) nyni yn gyſtal ag eraill; nes ini ddyfod i ddioſc yr hên ddyn ynghyd a'i weithredoedd: a gwiſco 'r newydd yr hwn yn ol Duw a ganwyd mewn cyfiawnder a gwir ſancteiddrwydd, (Eph. 4, 24.) Delw Chriſt, yr hwn a ddywedodd, Wele fi yn gwneuthur pob peth o newydd.

Ac yn hyn y mae 'r Enedigaeth Newydd i fod yn adnabyddus drwy 'r hon y daw pobl i fod yn etifeddion Teyrnas Dduw, i'r hon ni ddaw neb byth, ond y rhai a ailenir, yr hyn yw byw bywyd cyfattebol i'r Gwirionedd; a dioſc Gweithredoedd yr hen ddyn, yw rhoi heibio bechod, canys pob pechod a drygioni o'r diafol y mae, yr hen ddyn, a dyma 'r hen Anian drwy yr hon y mae pobl yn blant digofaint, a'r hen Lefain y gorchymynnodd yr Apoſtol ei garthu allan, ydyw, fel yn ei le ef y cartrefo Cyfiawnder, yr hwn ſydd o'r anian newydd, a' rhai ſy'n dyfod at hwn ym mhob peth, a wneri yn ddynion Newyddion, a Meddyliau Newyddion, Geiriau Newyddion, a Gweithredoedd Newyddon ſydd iddynt, gwedi eu cenhedlu a'u geni drachefn gan yſpryd Duw, Pob peth yn newydd, a'r hen bethau oll gwedi myn'd heibio, ſef Tyngu, Rhegu, Celwydd, Ymryſſon, Ymladd, Lledratta, Putteindra, Meddwdod, Balchder, Cenfigen, Lladd, Siomidigaeth, Twyll Cybydd-dod Eulynaddoliaeth, ffug a Rhagrith, y cwbl ag ſydd hen; ar holl Gau Grefyddau ſy raid eu cydblygu, fel plyg llyfr, a rhaid yw adnabod Addoliad Newydd, mewn yſpryd Joan 4. a Gwirionedd. A dyma 'r hyn a ddanghoſwyd i Joan yn amſer ei Ddeol, Baniſhment. neu ei Jaithwladiad, gan yr hwn a ddwedodd wrtho ef, wele, fi 'n Creu pob peth yn newydd (Sulwch diwedd yr hen) dywedodd Joan iddo weled Nefoedd Newydd a Daiar Newydd, yn yr hon yr oedd Cyfiawnder yn aros, ac nid oedd Mor; eithr yr hen Nef a blygwyd ynghyd fel llifr gidâ thrwſt mawr, a lloscwyd y Ddaiar, a phob pren gwyrddlas, a phob ynys, a phôb gwr Caeth, a phob gwr Rhydd, a ffoeſant ymaith a'r Defnyddiau a doddaſant o wir wres.

Eithr dirgelwch gwedi ei guddio odiwrth ddoethineb y byd hwn yw 'r pethau hyn; canys Tryſorau doethineb a Gwybodacth ydynt Guddiedig yn Chriſt Jeſu, yr hwn yn unig ſy'n agoryd ac yn datcuddio dirgeledigaethau a Chyfrinachon Teyrnas dduw, a Theyrnas y diafol, ac heb y datcuddiad hwn o'r Jeſu ni all un adnabod yr iawn ffordd oddiwrth y Gam a'r Addoliad cywir oddiwrth y Gau, oblegid yn yſprydol y Bernir.

Y rhai gan hynny ni arweinir ac ni thywyſir gan yſpryd Duw ni allant wybod y pethau hyn, canys ynfydrwydd iddynt hwy yw'r cywir wybodaeth a'r iawn Ddealltwriaeth ohonaw; y maent gan hynny yn rhoi Goleuni am dywyllwch, a Thywyllwch am Oleuni, gan alw da yn Ddrwg, a drwg yn dda a'r gamffordd yn uniawn, a'r uniawn yn Gam, Ac yn y Cyflwr tywyll yma y mae 'r holl Addolwyr yn y byd y rhai ni arweinir gan yſpryd Duw i addoli Duw mewn yſpryd a Gwirionedd; canys nid cymeradwy gan Dduw un Addoliad ond yr hwn yr arweinir pobl iddo gan yſpryd Duw, ac o eiſiau ymgadw at yſpryd y Gwirionedd, yr hwn sy▪n tywys i bob Gwirionedd, yr hwn yn y Galon a'r Gydwybod ſy'n Argyhoeddi am Bechod, ac yn Cyfiawnhau dynion pan font yn gwneuthur yn dda, y mae Pobl yn rhedeg i bob math ar amryfuſedd yn gyſtal mewn Barn, Cerydd, ac Addoliad ag mewn pethau eraill, Oblegid er bod yſpryd mewn dyn, Etto yſprydoliaeth yr holl alluog ſyn rhoddi deall i ddyn, pa fodd i Addoli Duw, ac am y ffordd i'r Nefoedd, a pha beth ſy i'w gredu, a pha beth nad yw iw gredu, a peth i'w wneuthur, a pha beth ſy|' iw adel heb ei wneuthur, a pheth a rynga fodd i Dduw a pheth ni rynga fodd iddo.

Eithr bod y fath [gyffryw] yſprydoliaeth ddigyfrwng, drwy yr hon y mae Duw yn dyſcu, ac yn datcuddio ei feddwl i'w blant yn yr oes hon, a wrthwynebir, a ddirmygir ac a wedir, gan y Cyffredin; ac nid rhyfedd, Canys ni ddichon hynny lai na bod, tra bont oddiwrth y Gwirionedd, ac heb fynny dyfod at yſpryd y Gwirionedd, i gael e'u harwain ganddo, ond a'i gwrthwynebant ef, yr hwn a ddylai dywys i Bob Gwirionedd, a rhoddi dyn i ddeall yr hyn ni ddichon un dyn ei ddeall trwy ddoethineb y byd hwn; canys medd yr ſcrythyr, y Byd trwy ddoethineb nid 1 Cor. 1. 12. adnabu mo Dduw: ond fel y del pobli Pen. 2. 14. gael eu gwneuthur yn ddoethion gan dduw, felly y deuant i gael profiad o'r pethau rhag ſoniedig hyn, i adnabod yr hen nefoedd i fod gwedi ymollwng, a'r defnydddiu gwedi eu toddi o wir wres: nid peth oddiallan yw hyn, ond gwaith oddifewn eiddo duw; ac ni wnaethpwyd erioed mohonaw trwy un gallu, ond trwy allu Duw: a Bendigedig fyddo enw'r Arglwydd, efe a ddechreuodd y Gwaith hwn mewn llawer, yr hyn ſydd er Jechydwriaeth y rhai ydynt ffyddlon, ac a fuddugoliaethus ddefnyddiant yſprydol arfau eu Milwriaeth mewn Cyfiawnder, yn erbyn Pechod a drygioni yn y Galon, ac fel y dywedodd y rhai gynt, y gall llawer ddywedyd yn y dyddiau hyn, Arfau ein Milwriaeth ni nid ydynt gnawdol, ond yſprydol a nerthol twry Dduw i fwrw Ceſtyll Sattan i'r llawr mewn dyn, Tywyſogaethau, ac [Awdurdodau] nerthoeddy Tywyllwch; ac i ddwyn i ufudd-dod i Griſt ein Drwg feddyliau (2 Cor, 10. 4.) fel yn lle pechod y Teyrnaſo Tragywyddol Gyfiawnder; yna yr adnabyddir yr heddwch hwnnw ſyd uwchlaw pob deall eiddo 'r byd hwn.

Ac fel y rhotho pobl le i yſpryd Duw, efe a ryfela yn erbyn y diafol, ac yn erbyn ei ymddiffynfeydd ef, y rhai yw pechod yn y galon; canys dyna 'r lle pennaf mewn dyn, y Galon, gan hynny y mae Duw yn diſgwil y Galon, a dywedodd y gwr doeth, Fy Mab moes i mi dy Galon, Dihar▪ 23. 26.

Felly pan ddel Chriſt i lywodraethu yn y Galon, yna y mae pob peth yn dyfod i fod yn newydd, y mae 'r hen Anian i gael ei charthu allan ganddo ef, ac Anian newydd yn dyfod i gael ei hadnabod, yr hon ſydd o Anian Chriſt, ac yma y mae dyn yn dyfod i gael ei aileni, trwy fwrw ymaith Addoliadau, difyrrwch a melyſchwantau 'r hen fyd y rhai ydynt yr hen Nefoedd a daiar yn y Galon; Canys y Nefoedd ſydd megis gau Addoliad, felly difyrrwch a melyſwedd, &c. Canys pa beth bynnag y mae dyn yn goſod ei Galon, ei feddwl a'i ſerchiadau arno, yn fwy nac ar Griſt, hwnnw y mae efe yn ei wneuthur iddo 'n Nefoedd ac yn Dduw hefyd, gwnaeth rhai eu Boliau yn Dduw iddynt, a rhai a wnant Gybydddod yn Nefoedd iddynt, a rhai a wnant falchder yn Nefoedd iddynt, hyfrydwch pennaf pa rai yw gwychu eu cyrph mewn ofer-deganau, ac na wyddant lawer gwaith pa beth newydd a ddychymygant i'w wiſco, neu i dreulio eu harian arno: ychydig y mae 'r cyfriw yn ei gofio beth a lefodd y prophwyd, Eſay. 40. 6, Pob cnawd ſydd fel glaſwellt a'i holl odidawgrwydd, fel Blodeuyn y maes: gwywa 'r glas welltyn, a ſyrth y Blodeuyn. (yr un agwedd y mae cyrph meibion a merched dynion a'u prydferthwch) ond gair yr Arglwydd a ſaif byth; ond ychydig a ſynnir, ychydig a gerir neu a yſtyrir gan lawer, ar y gair ſanctaidd hwn, er ei fod yn ymdrech a phobl ynddynt, i'w hachub oddiwrth y llid ſydd i ddyfod, ac a fydd gida hwynt yn dragywyddol, yn llawenydd i'r rhai ydynt fyddlon iddo, ac yn boenedigaeth i'r drygionus,

Eithr Duw y Byd hwn a ddallodd olygon llawer, ac y maent yn ewyllyſcar i gael eu dallu ganddo ef, gan ymhyfrydu beunydd ym mhethau 'r bywyd hwn, nes i angau eu [cymeryd] goddiwes hwynt; ac yna eu hyfrydwch yma a wneir yn faich iddynt; yna y dechreuant lefain allan, Arglwydd Arglwydd! ond beth medd y ſcrythyr am y cyfriw? Math. 7. 21. 22. [Sulwch] nid pob un a ddywetto Arglwydd, Arglwydd! a â i mewn i Deyrnas Dduw, ond yr hwn a wnel ewyllys Duw: ac ewyllys duw ydyw, i bobl Beidio a gwneuthur Drwg, a dyſcu gwneuthur Daioni (Eſay. 1. 16, 17.) a golchi eu dwylo a'u Calonau, trwy fwrw ymaith ddrygioni eu Gweithredoedd, tra bont o'r tu yma i'r bedd; oblegid y mae 'r ſcrythyr ym dywedyd, nad a dim aflan i mewn i Deyrnas Dduw; ac aflan yngolwg Duw yw pob pechod a drygioni; a dyma 'r peth a welodd Joan fod wedi myn'd ymaith, yr hyn a alwodd efe, y • he • N • foedd a'r hen Ddaiar; a dywedodd, iddo weled Nef newydd a Daiar newydd, yn yr hon yr erys cyfiawnder: yr hyn oedd wir Gyfnewidiad mewn dyn a dynes, allan o bechod a drygioni, i Gyfiawnder; ac felly y mae Chriſt yn dyfod i deyrnaſſu, lle y Teyrnaſſodd y diafol, a hyn yw bod yn ailenedig; ac heb ddyfod at hyn, ni all neb fod yn Gadwedig na myned i'r nefoedd.

Da, gan hynny yw i bawb yſtyried hyn, tra bo amſer iw wneuthur, cyn dyfod y nos, yn yr hon ni all neb weithio dros dduw: canys y mae llawer peth a rwyſtr ddyn oddiwrth ei ail eni, fel yr oeddwn yn myn'd i ddywedyd am y rhai ſy n gwneuthur pethau gweledig yn Nefoedd ac yn Dduw iddynt, megis y gwna rhai Gybydd dod a Balchder yn Nefoedd ac yn Dduw iddynt; ac eraill Feddwdod, Tyngu a Chelwydd yn hyfrydwch iddynt, felly eu Nefodd a'u Duw ydynt; rhai mewn Cenfigen, Malis Caſineb ac ymryſſon, gogan a Dial, eraill a ymhyfrydant mewn Cynhennau ymladdau a lladd ynghylch Crefydd; eraill mewn Hela a Meirch-yrfeydd, mewn Cardiau a Diſiau, mewn Coeg ddigrifwch, gan dreulio eu hamſer mewn gwâg ſtoriâu, y rhai a lygrant ieuengctyd, ac a ydynt gywilydd i henaint y pethau hyn a llawer mwy, tra bo pobl yn byw ynddynt, ydynt heb eu haileni nau, harwain gan yſpryd Duw; canys y pethau hyn oll a eſcorwyd arnynt mewn pobl, gan dywyſog llwodraeth yr Awyr, yr yſpryd ſydd yr awron yn gweithio ym-mhlant yr anufudd-dod. Eph. 2. 2. ond y gwaethaf yw, fod y pethau hyn oll, neu y rhan fwyaf ohonynt gwedi eſcor arnynt gan y cyfriw, neu yn y cyfriw ag a gymerant arnynt Addoliad a Chrefydd; eithr y cyfryw Addolwyr oll ydynt allan o ofn duw.

Gwnaeth duw ddyn yn union, eithr efe yn ſyrthio oddiwrth y cyflwr union hwnnw, efe a ddaeth i ddychymyg ffyrdd lawer i gael drachefn yr hyn drwy anufadd-dod a gollaſai, ond ei gaell nis, galai neb nes eu dyfod i'w harwain atto drwy yſpryd Duw, yſpryd y Gwirionedd, yr hwn ſy'n arwain ac yn tywys i bob Gwirionedd; ac ni ddaw neb i'w harwain gan yſpryd y Gwirionedd nes y gwadont eu hunain, a chymeryd i fynu Groes i'w hewyllyſſiau eu hunain, Groes i'w hen Nef ac i'w hen ddaiar, yn yr hon y buant fyw ac yr ymhyfrydaſant; nid Croes o bren neu faen, a'r fath bethau oddiallan ag a oſododd y Papiſtiaid i fynu, ond i'r natur dro faus, a'r ewyllys hunanol, fel y gwneler ewyllys duw a'r y ddaiar megis y mae yn y Nefoedd, yn dy leſtr pridd di, ond tra bo 'r hen Nef, a'r hen ddaiar, a'r hen Wyddorion lleſc a thlodion yn ſefyll, nid all y pethau hyn fod nes y del y cwbl o hynny i gael eu bwrw ymaith trwy yſpryd a gallu duw; Canys trwyddo ef y mae pob peth i'w gwneuthur o newydd mewn dyn a dynes. Oblegid pan ddel dy hyfrydwch i gael ei oſod ar Gyfraith yr Arglwydd, a'th feddwl wedi ei • roddi ar dduw ac ar Dduwiolded uwchlaw pob peth arall, ac i'w wneuthur yn bennaf llawenydd it waſanaethu ac Addoli duw mewn yſpryd a Gwirionedd, ac i ymorol am fuchedd Gyfiawn yma, ti a ddeui i adnabod y Nef newydd yr hon y llefarodd Joan amdani yn y Datcuddiad, yn yr hon yr erys Cyfiawnder, felly hyfrydwch a llawenydd newydd, canys tra fo'r hen Anian yn dwyn y Rheolaeth, a hen ddifyrrwch pechod etto 'n aros yn dy feddwl a'th Galon, yn hwnnw y mae 'r Anghyfiawnder yn cartrefu, ac y mae 'n rhaid difetha hwnnw, a phan ddifether y pethau hyn drwy Griſt, yna y deui i adnabod Sancteiddiad, a Gwaredigaeth oddiwrth Bechod drwy yſpryd duw, ac i gael dy Sancteiddio (fel y dywaid y ſcrythyr) yn gwbl oll ynghorph enaid ac yſpryd, ac felly ddyfod i adnabod pob peth wedi ei wnewthur o newydd, ac i'th gyfnewid gan yr Arglwydd; a dyma'r enedigaeth newydd, yr hon a genhedlwyd i'r amlwg gan Dduw, yr hon nid yw o'r byd hwn, ond ſy'n dyfod i'w chyfnewid trwy 'r ychydig Sur-does, a guddiwyd mewn tri Meſur o flawd, Matth. 13. 33. a Bendigedig fyddo Euw 'r Arglwydd, ac a newidiodd y Corpe yr Enaid a'r yſpryd i'w Natur a'i Anian ei hun; ac yn y cyfriw y gwnaed pob peth yn newydd, canys Teyrnas Nefoed, a'r yſpryd a gyffelybir i ychydig Surdoes a guddiwyd mewn tri meſur'o flawd; Canys dirmygus yr edrychr ar yſpryd duw gan y rhan fwyaf o bobl a dibris yw yn eu golwg; a chaſach yw ymddangoſiad ei yſpryd ef ynddynt yn erbyn pechod na'r eiddo un dyn: ac y mae efe (fel y dywedodd y prophwyd, Amos. 2. 13. gwedi ei lethu, fely llethir y fen lawn o yscubau, gan bechod a drygioni y llethir yſpryd duw ynghalonau a Chydwybodau pobl; ond gwae hwynt un diwrnod, oddieithr iddynt drwy ffydd ac Edifeirwch ſymmyd y pwyſau a'r beichiau hyn oddiar yſpryd yr Arglwydd; dyma 'r peth a'u ſudda hvvynt i bvvll uffern, lle nid oes byth ddim dyfod allan, y mae heb ddivvedd, Poen dragyvvyddol ydyvv.

Da gan hynny yvvi i bavvb fod yn ffyddlon i yſpryd Chriſt; nid dim llai na Gallu Duw er Jechydwriaeth, ydyvv, yn y rhai ffyddlon iddo; a thrvvy hvvn y mae pobl yn dyfod i ddianc gan ddamnedigaeth uffern, a thrvvy un modd arall nid all neb byth ddiangc, ond fel y delont i adnabod yſpryd Chriſt yn rheoli yn y Galon a'r Meddwl goruwch pob amhurdeb; canys y mae efe yn dy-fod i ddwyn y rhwyſc yn y Galon, a chan hynny, y mae doethineb yn dywedyd, fy Mâb moes i mi dy Galon; ac os efe a reola yn y Galon, yna yr hyn a lifeiria allan o'r Galon, a fydd oddiwrth ddaionus gynhyrfiadau yſpryd Chriſt, ac fel y dywedodd gwr Sanctaidd yn y dyddiau gynt (Act. 17. 28. ydddo ef yr ym ni 'n byw yn ſymmyd ac yn bod, hyn hefyd a dyſtir ganddynt hwy yn y dydd hwn y rhai a adwaenant Griſt yn rheoli ynddynt; canys y cyfriw a ddeuant i fyw ynddo ef a thrwyddo ef i ſymyd, ac ynddoigael eu bod; Dyweddodd yr hwn a ddaeth i'r Cyflvvr yma, (Gal. 2. 20. Ar hyn yr wyf yn ei fyw yr awron ei fyw yr ydwyf trwy ffydd Mâb Duw.

Bywyd oedd hwn allan o Bechod, yn yr enedigaeth newydd, gwedi ei dewis allan o'r Byd hwn, a dyfod i rodio yn y ffordd newydd a bywiol, yr hon ſy'n arwain i'r orphywysfa nad oes byth ddim diwedd iddi; Chriſt yw arweiniwr y cyfryw, ac nid ydynt mwyach eiddynt eu hunain, ond eiddo ef, fel y mae efe yn arweinydd iddynt felly y mae efe 'n Dad, yn feiſtr ac yn Geidwad iddynt; pan ddel profedigaeth efe yw eu Twr Cadarn, y mae efe hefyd yn y Cyfiawn megis Tan y Toddydd a Sebon y Golchyddion, ac fel purwr Arian, y mae efe 'n eu gwneuthur yn burach na'r aur ie na Chyn o Aur Ophir: y mae efe ym mhawb ac a arvveinir ganddo, megis Tan yſſol yn erbyn pechod, a pobl Tvvyll; ac am hynny y dyvvedpvvyd, pwy a breſwylia gidâ 'r lloſcfeydd Tragywyddol? Eſay. 33, 14. canys trwy 'r gwres hwnnw y daw 'r Gau Addoliadau oll (y rhai nid ydynt ond Elfenaidd) i gael eu toddi o wir wres; y mae Zel duw gwedi ei gynneu i'w herbyn, a'r hen ddaiar trwy hyn yn dyfod ei gael ei llwyr loſci; yna y daw 'r ddaiar Newydd, yr hon a welodd Joan, yn yr hon erys cyfiawnder; ac yn y cyfriw nid adweinir mor mwyach; canys pan fo pawb oddiwrth yſpryd y Gwirionedd y maent yn anſefydlawg yn eu meddyliau ac fel dyfroedd y Mor, yn Bwhwman gida phob awel o ddyſceidiaeth, a chida phob Tymmeſtl i'r gelyn, cyn y ſelydler hwynt gan allu duw; eithr pan adnabydder y ſefydlrvvydd hwn un waith, yna y mae pobl yn dyfod i adnabod atteg i'w meddyliau, ac a ddeuant (fel y dywaid y ſcry thyr, Eſay. 26. 3. Phil. 47.) i gael eu cadw mewn tangnheddyf heddychlon, ac i adnabod y tangeneddyf hwnnw ſydd uwchlaw pob deall eiddo 'r Byd: yr hwn nid yw doethineb y Byd hwn yn ei ymgyffred; canys y rhai y cedwir eu meddyliau fel hyn, nid vw 'r un drwg yn eu cyffwrdd (1 Joan. 5. 18.) er dyfod ohonaw a Maglau ac a Profedigaethau lawer, i faglu ac i nenlltuo, er hyn, tra cadwer pobl trwy yſpryd duw, hwy a waredir oddiwrthynt oll; canys nid pechod yw cael ein Profi, [temptio,] ond myned i'r •• ofedigaeth, hynny ſydd Be • hod, y • a y mae pobl yn dyfod do • i eu heddwch gida D • w; pan demptio 'r diafol hwynt i wneuthur • n drwg, a rhoddi o honynt ffordd iddo, gwneuthur llôngddrylliad o ffydd a chydw bod dda, yw hyn, megis drwy brofiad triſt y gwnaeth rhai; gwel 1 Epiſt. at Timotheus. 1. 19.

Ond y ffordd i ochelyd hyn, yw rhoi lle i Griſt, fely dycco efe y llywodraeth yn dy Galon a'th feddwl, fel y trefno efe dy ſerchiadau a'th ymarweddiad, ac dycco y rhwyſc ynoti, yna y deui iw adnabod ef, yr hwn a ddywedodd yr hwn ſy gidâ chwi ynoch y bydd. Joan. 14. 17: A'r rhai y llefarodd efe wrthynt, a adnabuant ei eiriau gwedi eu cyflawni, ac felly a lefaraſant trwy brofiad yr hyn yr oeddynt yn olwg-dyſtion o hono, ac a ddywedaſant, weithio ohono eu holl weithredoedd ynddynt a throſtynt: ac yr wyf yn gobeithio nad oes neb gwedi eu camarwain felly yn eu dealltwriaethau, ag y dywedant mai pechod • oedd y gwaith hwnnw, ond yn hollawl i weithio allan Bechod; canys dyna r' gwaith y daeth Chriſt iw wneuthur, i roddi diwedd ar Bechod mewn pobl, ac i orphen Camwedd mewn pobl, ac i ddwyn i mewn yn lle pechod Gyfiawnder Tragywyddol mewn pobl; Dan. 9. 24. canys mewn pobl y mae pechod, nid oes dim yn anifeiliaid y maes, ond yn nynolriw; canys y mae Anifeiliaid y maes yn cadw eu lleoedd, fel y creodd Duw hwynt, ac nid ydynt mewn un modd yn anfodloni Duw, ond nid edwyn dynolriw mou perchenog, fel y mae 'r ych a'r Aſſyn druain, fel y dywedodd y prophwyd yr ych a Edwyn ei feddiannydd, a'r Aſſyn Breſſeb ei berchenog, eithr dynion nid adwaenant yr Arglwydd, Eſay. 1. 3.

Nid adnabu dyn na dynes Dduw erioed yn yr hen Naturiaeth, ond fel y daethant i gael eu newyd a'u haileni, ac felly wiſco am danynt y dyn newydd Chriſt Jeſu gwedi dioſc yr hen ddyn yngh 〈…〉 weithredoedd, yr hyn yw pechod, yna 'r ad • abyddir Chriſt fel y dywedodd efe, Wele, ebr efe, Mi a breſſwyliaf ynddynt, ac a rodiaf ynddynt, ac a 2Cor. 61. 6. fyddaf yn Dduw iddyn, hwy: a hwy a fyddant Bobl i mi. Adnabod hyn ſy fywyd Tragywyddol; eithr nid yw Duw yn preſſwylio mewn pechaduriaid, ond yn y rhai pur o galon; oblegid y rhai pur o galon a welant Dduw ac felly ddeuwch i fod yn gydabyddus a Duw; yma y mae pawb ag ſydd gydnabyddus a Duw, trwy 'r cydnabyddiaeth hwn, yn dyfod i wybod pa fodd y mae gida hwynt mewn perthynas iw Cyflwr oddifewn, a pha fodd y mae'n ſefyll gida'u dyn oddifewn yngolwg Duw, a thrwy arweiniad yſpryd Duw y cedwir pob peth mewn dyn a dynes mewn trefn Dda, a thrwy hyn yn dyfod i gael Gallu dros Bechod, ac yn y cyfryw nid oes dim rhaid am lefain allan o eiſiau Gallu; canys Duw a rydd Allu i'r rhai a ddeuant atto trwy Jeſu Griſt, yr hwn ſydd a phob Gallu ganddo yn y Nefoedd a'r Ddaiar, ac y mae cariad Duw 'n Gyffredinol i bawb, ac heb chwenych diniſtr neb ond yn hytrach iddynt droi oddiwrth eu hanwiredd a byw; yma y gellwch weled yn ol ſcrythyr y Gwirionedd, mai pechod ac anwiredd yw achos marwolaeth yr Enaid; canys chwi a ellwch ddarllen yn y ſcrythyrau Sanctaidd, addo o Dduw, i bwy bynnag a droent oddiwrth eu drygioni a'u ffeidddra a wnaethent, a dyfod atto ef, na byddai Amwiredd yn ddiniſtr iddynt, na ddifethid y cyfriw, ond y caent fywyd Tragywyddol: Dyma Ammodau Jechydwriaeth dan ba rai, yr addawodd Duw deyrnas. Nefoedd, fcl gallo pobl ddodi eu pennau i lawr mewn heddwch, pan font i fyned oddiyma, ac yn y byd hwn, nas gwelir byth mwyach: ac y mae 'n rhaid i ddyn adnabod drygioni gwedi ei fwrw ymaith yn y bywyd hwn: canys os tua'r dehau, neu tua 'r gogledd y ſyrth y pren, lle y ſyrthio 'r pren yno y bydd efe; Ac fel y gadawo marwolaeth Bobl, felly y caiff Barn hwynt, ac nid oes Edifeirwch yn y Bedd, na galw 'n ol yr amſer a dreuliwyd unwaith, na maddeuant pechodau gwedi'r bywyd yma; oblegid nid â dim aflan i Deyrnas Dduw. Ac aflan yw pob pechod yngolwg Duw, dyma 'r peth y daeth Chriſt iw fel yr Ettifeddo pobl y deyrnas nid yw o'r byd hwn.

A hyn a dyſtiodd Paul, pan ddywedodd efe, iddo ymdrechu ymdrech deg, a gorphen ei yrfa, a chadw 'r ffydd, a bod o hynny allan Goron Gogoniant gwedi ei chadw iddo ef; ac nid yn unig iddo ef, ond hefyd i bawb a ofnent ac a garent ei ymddangoſiad ef, 2 Tim. 4. 7. 8. ac yn erbyn pechod yn y Galon yr oedd ac y mae yr ymddangoſiad yma; ac ymdrech Paul yn erbyn pechod a drygioni, ag Arfau yſprydol yr ydoedd; y rhai oeddynt ddeddf yſpryd y bywyd ynghriſt Jeſu; yr hyn nid ydoedd ag Arfau Canwdol, eithr yſprydol a Nerthol drwy Dduw i fwrw Ceſtyll pechod i'r llawr: ac nid gan Paul a'r Apoſtolion yn unig yr adnabuwyd hyn, ond gan y rhai cyfiawn ym mhob oes, ac Abel gyfiawn, ac Enoch, a'r rhai Cyfiawn oll hyd y dydd hwn, y rhai a gyfiawnhawyd trwy 'r Gallu hwnnw yr ydoedd, trwy yr hwn y Tyſtiodd yr Apoſtolion Gyfiawnhad, yr hwn oedd Allu ac yſpryd Duw, yr hwn ſydd agos at bawb, fel yr arweiner pawb trwyddo ef.

Ond rhai a ddywedaſant, nad yw hi yr awron fel yn nyddiau 'r Apoſtolion.

Paham na yw 'r awron fel yn nyddiau 'r Apoſtolion? Beth a newydiwyd fel nad yw 'r awron fel yr oedd y pryd hynny.

O, meddant hwy, nid allwn ni wneuthur fel y gwnaethant wy, ac nid oes genym y Gallu ag oedd ganddynt hwy i fyw ac i ſefyll yn erbyn pechod, ac i ddyfod i'r Cyflwr perffaith hwnnw fel y gwnaethant hwy.

I'r hyn yr ymholaf fel hyn; pa beth a'u gwnaeth hwynt yn Gyfiawn, ac a roddes iddynt allu dros Bechod, a marwolaeth? a thrwy ba beth y rhyfelaſant yn erbyn Pechod? onid Duw a roes iddynt allu dros Bechod, ac a'u gwaredodd oddiwrth ddrwg y byd hwn? a peth ydoedd efe trwy yr hwn y gwnaethant hyn, os nid trwy yſprydol Gyfraith Dduw yn ſcrifenedig yn y Galon? ac os felly, yna pa un a wna Gallu, Cyfraith ac yſpryd yr Arglwydd ai bod yr un ag ydoedd▪ a pha un a wna Cariad yr Arglwydd ai bod yr un ag oedd? a pha 'r un a wna bod ganddo 'r un Gallu i gynnorthwyo ag oedd ganddo? Gobeithio'r wyf y ceniadheir hyn oll, ac mai trwy allu ac yſpryd Duw 'n unig y daethant i fod yn Gyfiawn, ac i dyſtio Buddugoliaeth ar Bechod, ac nad trwy Gyfiawnder hunanol, nac un Gallu arall, a bod Cyfraith, Gallu ac yſpryd yr Arglwydd yr un ag ydoedd, a'i Gariad ef yr un ag ydoedd, a bod gan dduw yr un Gallu i gynnorthwyo ag oedd ganddo.

Os hyn a geniadheir, mai felly y mae, y mae 'n debyg yntau nad yn Nuw y mae 'r bai, nad yw 'r awron fel yn nyddiau 'r Apoſtolion ac os y Bai nid yw yn Nuw, yn Nyn yntau y mae: Ond fy nghrediniaeth i am profedig wybodaeth ydyw, fod rhai wedi dyfod i dyſtio 'r un Gallu tros Bechod, ag a dyſtiodd yr Apoſtolion yn eu dydd, a chredu 'r wyf ei bod gida Meibion a Merched ſydd ffyddlon i Dduvv, megis yr ydoedd yn Nyddiau 'r Apoſtolion; o ran bod ganddynt Allu dros Bechod, a dyfod i Gyflvvr perffaith yn Ghriſt Jeſu.

Ond i'r rhai ſy'n ymdrybaeddu mevvn pechod, fel yr hvvch yn y dom, a rhai a ddadleuant dros Bechod tra font byvv, er iddynt gyrhaeddyd Gwybodaeth uchel mewn Crefydd, ac iddynt fyn'd allan o Aflendid amlwg y ffieidddra trwch a arferir yn y Byd, Etto er hyn, tra dadleuont dros bechod, ac y bont fyw 'n y pechod, y maent yn hyn yn ymedrech i gynnal Teyrnas y diafol, ac yn byw yn yr hyn ſy'n bodloni 'r Diafol, ac yn anfodloni Duw; canys o Deyrnas y diafol y mae pechod, a'r rhai a dadleuant droſto (ſef dros Bechod) a Ddadleuant dros deyrnas y diafol; a chida 'r cyfriw y mae 'n rhaid inni gyfaddef, na bu erioed gida hwynt fel gida'r Apoſtolion yn eu dydd, a'r rhai a ganlynaſant Griſt yn nyddiau 'r Apoſtolion; nag yn ein dyddiau ninnau; ac yr oedd yn nyddiau 'r Apoſtolion y eyfriw, na chredent ac na chanlynent Griſt; ac nid adwaenent ddim Gallu, tros Bechod, am na ddaethant atto ef ſy'n rhoddi Gallu, ac felly ni ddaethant i fod yn feibion i dduw, am na dderbyniaſant ef yr hwn a ddaethai i roddi gallu i fod yn feibion i Dduw, fel y dywaid y ſcrythyr, yr hon yr ym ni y rhai mewn Gwawd a elwir Cwacers yn Credu ei bod yn draethawd Cywir o'r pethau a ddylid eu credu, ac y mae genym barchedig Gyfrif ohonynt; ac y maent yn dywedyd, ddyfod Chriſt at yr eiddo ei hun, a'r eiddo ei hun ni dderbyniaſant ef; ond Cynifer ac a'i derbyniaſant ef, efe a roddes iddynt allu i fod yn feibion i Dduw. Joan. 1. 11. 12.

Ei dderbyn ef yw ymroi i gynhyrfiadau ei ddaionus yſpryd ef ynddynt, a dyma y rhai ſy'n dyfod i wybod nad yw Duw gyfnewidiedig, na'i allu'n llai, na'i gariad gwedi [treio] cilio, ond ei fod ef i ddynolriw yr un heddiw a doe ac yn dragywyddol; ac fel yr oedd rhai yn amſer yr Apoſtolion, na chredent Athrawiaeth Chriſt na'i Apoſtolion, felly yr awron yn ein dyddiau ninnau y mae llawer o Broffeffwyr a Chyffredin na chredant Griſt na'i Athrawiaeth am fod ei Athrawiaeth ef yn erbyn Peehod, ond ni allant hwy aros mohoni, ac y maent yn llefain allan, Dim perffeiddrwydd yma, ni chredant ychwaith y dichon Chriſt wneuthur y gwaith y danfonodd y Tad ef i'w wneuthur; canys efe a ddaeth i ioddi diwedd ar Bechod, ac i orphen Camwedd, ac i ddwyn i mewn Gyfiawnder Tragywyddol.

Dyma 'r peth na allant hwy mo'i gredu ac yn enwedig y rhai ſy'n myned tan Liw o Grefydd, fel yr oedd y ſcrifenyddion a'r Phariſiaeaid; hwynt hwy oeddynt y gwaethaf yn erbyn Chriſt a'i Apoſtolion, ac felly y maent hwythau yn y dyddiau hyn; canys ofer a gau yw pob Crefydd ac Addoliad: oddieithr yr hon a oſododd Chriſt i fynu erys nn Cant ar bymtheg o flynyddoedd yr hon ſydd mewn yſpryd a Gwirionedd, yr hyn yw goleuni Chriſt Jeſu, a Gallu Duw er Jechydwriaeth, wedi ei hyſpyſu i ddynol riw yn y Galon a'r Gydwybod, Fel y dywaid yſcrythyr, Rhuf. 1, 19. yr hyn a ellir ei wybod am Dduw 'ſydd eglur oddifewn, canys Duw a'i heglurodd i ddyn, fel trwy hyn yr adnabyddid Pechod, ac yr adnabyddid Cyfiawnder, yr adnabyddid ffordd einioes a ffordd angau, fel na byddai i ddyn Colledig fod i ymofyn ynhgylch Jechydwriaeth; hyn a wnaeth yr Arglwydd mewn trugaredd droſom, fel na bo neb yn [fyr o'r] ol am y deyrnas nid yw o'r bydd hwn; ac os neb a ſydd yn ol ohoni, pechod yw 'r achos; rhaid yw adnabod hwn gwedi ei gymeryd ymaith yn y bywyd hwn; pe galleſid ymadel ag ef ar ol y bywyd hwn, yna afraid a fuaſai i Griſt ddyfod a dioddef dros Bechod, fel y gwnaeth ef, ac i'r Apoſtolion a Gwenidogion Chriſt roi cymaint-gyrr ar Bobl at Berffeiddrwydd, ac a wnaethant, ac i wneuthur eu. Galwedigaeth a'u Hetholedigaeth yn ſicr yn y bywyd hwn: ond hyn ſydd ſicr, os daw pobl byth i fod yn Ettifeddion Teyrnas Dduw, mae 'n rhaid iddynt ddyfod i gael ſicrwydd ohoni cyn yr elont oddiyma, neu hwy a fethant o'u disgwiliad, o gâel Gorphywsfa gidâ Duw pan fo diwedd i'r Bywyd hwn; ac adnabod ſicrwydd, yw adnabod Pechod wedi ei ddiniſtrio, a chyfiawnder wedi ei oſod i fynu yn y Galon.

Fe fydd rhai yn barod i ddywedyd Pa fodd y gall hyn fod wrth yſtyried mo' freuol, ac mor'r llawn lleſcedd, yw ein Cyrph marwol a'r gwendid ſydd • n canlyn; a chwedi y gwnelom y cwbl, mai gweiſion anfuddiol ydym?

Gwir yw, yr holl waſanaeth a allo dyn ei wneuthur anfuddiol ydyw yngolwg Duw, onid arwain duw iddo, pob Addoliad, Gwaſanaeth a dyledſwydd, a wneler, a oſoder i fynu ac a gynnigier i'r Arglwydd, gwedi y gwneler ef yn ewyllys dyn, y mae hyn oll yn anfuddiol, ac yn anghymeradwy gan Dduw, os ewyllys dyn a fydd, ac nid ewyllys duw; canys tra fo pobl yn byw mewn pechod, ac yn dadleu droſto, a thra fo 'r hen Anian vn ſefyll, eu Pregethu, gweddio, Bedyddio a Thorri bara, eu Canu a'u dyledſwyddau Teulu, ofer yw 'r cwbl onid yſcog Chriſt attynt, ac onid arwain iddynt, y mae 'r ſcrythyr yn dywedyd, Gweddiau 'r drygionus iddynt, ffiaidd gan yr Arglwydd; ac os ffieidddra i'r Arglwydd yw eu Gwaſanaeth gorau, rhaid bod y lleill felly, canys pob Pechod ar y gorau ffieidddra ydyw; am hynny tra fyddo pobl yn byw mewn Pechod, ac yn dadleu am ei harhad nid all lai na'u bod yn ddrygionus; ac yn hyn, meddaf, anfuddiol yw 'r cwbl fel y mae dynion yn byw yn y Cyflwr hwn, ond y mae Cyflwr ſydd fuddiol a pherffaith, ac yr oedd Job wedi dyfod i hwnnw, a llawer ychwaneg o bobl Dduw ym mhob oes a chenhedlaeth, a adnabuant yſpryd duw i'w harwain a'u Tywys i bob Gwirionedd; dyma 'r yſpryd yr hwn y mae Eglurhâd o hono gwedi ei roddi i bob dyn er lleſhâd, 1 Cor. 12. 7. a'r rhai a ddaethant i'w harwain gan yr yſpryd hwnnw, llawer a all eu gweddiau hwynt, au Gweithredoedd ydynt. Weithredoedd Cyfiawnder, a dyma 'r peth ſydd gymeradwy gan duw; a gobeithio 'r wyf nad oes neb a faidd ddywedyd, nad ydyw Gweithredoedd Chriſt berffaith, y rhai a adwaenant Griſt i weithio eu holl Weithredoedd ynddynt a throſtynt, y gweithredoedd hyn ydynt Berffaith a Buddiol ym mhawb ag ydynt bur o Galon, a thrwy rhai 'n y mae Pechod yn dyfod i'w ddiniſtrio, a thrwy Allu Duw yr adnabyddir perffeiddrwydd, ac nid trwy ddim o Gyfiawnder, Gwaſanaeth neu [ddyfaliaeth] ddychymyg dyn, yr hyn nid yw ond gwefus-waſanaeth oddiallan, yr hwn yr achwynodd Criſt iw erbyn, amdanynt hwy a'i hanrhydeddaſant a'u geneuau, ond yr oedd eu Calonau ymmhell oddiwrtho, ac Felly 'n union y mae yr awron gida 'r rhan fwyaf o bobl, Offeiriaid, Proffeſſwyr a Chyffredin, y rhai ni ddaethant ddim pellach na'r Scrifenyddion ar Phari ſaeiaid, a'r Juddewon a'r Arch offeiriaid oeddynt yn nyddiau Criſt, pan oedd efe 'n rhodio ar y ddaiar yn y Corph o Gnawd, hwynt hwy y pryd hynny a wrthwynebent Athrawiaeth Criſt a'i Apoſtolion, am Bregethu ohonynt Athrawiaeth arall wrthwynebol i'w Traddodiadau, y rhai oeddynt yn ymyrreth ynghylch dyledſwyddau a Gwaſanaeth oddiallan, ynghylch Gweddio, Pregethu, Canu, Bwyta, yfed a Golchi, a gwneuthur mawr ymddangoſiad Blodeuog o Addoliad oddiallan, ac ymffroſt ynghylch Crefydd, y rhai nid oeddynt ond mewn Ceremoniau, [Defodau,] Luniau, Rhithiau, a Chyſcodau, yn gwbl mewn pethau allanol, fel y mae pobl yn y dyddiau hyn, y y rhai ni ddaethant i'r Addoliad yſprydol, yr hwn fydd ynghriſt Jeſu; y rhai 'n oeddynt mewn oeſodd a fu, ac ydynt yn yr oes hon eiddom ni, oll yn llefain yn erbyn yr wyddor honno oddifewn, at yr hon yr oedd Criſt a'i Apoſtoſion yn annog pobl, fel y gellwch ddarllain yn ſcrythyrau 'r Gwirionedd fel y dywedodd Criſt, mai efe oedd y gwir oleuni, Sy 'n goleuo pob dyn a'r y ſydd yn dyfod i'r byd, Joan. 1. 9. Mae 'r Goleuni yma yn lle wyrchu yn y Galon ar Gydwybod, i ddangos yno i ddyn ei feddyliau, ac i oſod ei Gyflwr oddifewn mewn Golwg ger ei fron ef, oblegid nis gall dim arall ei wneuthur; a hwn oedd y Goleuni a lewyrchodd yn Paul, pan ddywedodd efe ys truan o Ddyn wyfi! pwy a'm gwared oddiwrth Gorph y farwolaeth hon? Rhuf. 7. 24. Goleuni Chriſt ydoedd yr hyn a ddangoſſodd iddo ef ei gyflwr truenus, ac nid yn unig hynny, ond a roddes iddo allu Droſto, ac efe 'n ffydd lon iddo, trwy hunan wadiad mawr, efe 'n cymeryd i fynu 'r Groes i'w ewyllys ei hun, drwy yr hon y Croeſhoeliwyd ef i'r Byd, a'r Byd iddo yntau, a wnaethpwyd i allu ymdaith trwy flinderau mawr, Trawiadau, ac Erlidigaethau, gan Broffeſſwyr a Chyffredin, a chan ei Genedl ei hun; a'r holl Gaſineb a'r Genfigen yma a gyfodwyd ynddynt hwy gan y diafol yn erbyn Paul, am iddo droi at yſpryd a Goleuni Chriſt Jeſu ynddo ei hunan ac arwain bywyd newydd, ac Addoli duw mewn dull arall nag y gwna'ethai efe o'r blaen, ſef vn yr yſpryd a'r Cwirionedd, efe wedi dyfod ar yr hyn oedd allan o'u golwg hwynt, at bethau a ddatcuddiaſai Griſt iddo ef, a thrwy hwn y pregethodd efe, ac y trodd efe Bobl o dywyllwch i oleuni Criſt ynddynt eu hunain, o feddiant Satan at allu Duw; am y peth hyn y cenfigenus erlidiwyd Paui, y llefwyd iw erbyn, ac y cyfrifwyd yn ynfyd, ac ni pheidia • ant a'u hymlid arno nes iddynt ei ladd yn Rhufain, ac am y peth hyn yn unig y mae proffeſſwyr, Offeiriad, ſwyddogion, a llawer eraill yn ein caſhau ninnau yn y dyddiau hyn, am droi pobl o dywyllwch i oleuni, ac o feddiant Sattan i Allu y Duw byw, Llawer fu y dychymygion, yr Ymgynghoriadau, a'r llunio i'n herbyn a fu gan barliamentau, cynghorau, Swyddogion, Eſcobion, Offeiriaid, Proffeſſwyr, a Chyffredin, oni buaſiai i'r arglwydd ſefyll gida ni, nyni a ddiniſtriaſid erys talm; ond y Cyfiawn Dduw, yr hwn ſy'n dadleu achos ddiniw eid ei blant, a'n Cadwodd ni felly ac a'n ymddeffynnodd trwy ei fuwiol allu, fel na chafodd ein gwrthwynebwyr erioed ddim iw brofi i'n herbyn, ond yn Cyfraith ein Duw, ac am hyn y cyhuddwyd Daniel oneſt; ond yſtyyſtyriwch beth a ddaeth o'i Gyhuddwyr ef, a Chyhuddwyr y rhai Cyfiawn ymmhob oes, ac yna darllenwch oddi mewn beth a ddaw o Erlidwyr pobl Dduw yn yr oes hon; a'r amſer i ddyfod; pwy erioed a lwyddodd a'r a ymladdodd yn erbyn Duw? canys y mae llaw dduw yn rhy gref i'r holl fyd, ac ar y rhai a arferent drais y trowyd hi bob amſer; a Thrueni ſydd raid bod yn rhan iddynt, onid edifarhant.

Am hynny y mae 'n dda i pobl edrych gartref, ac yſtyried pa fodd y mae gida hwynt o ran eu cyflwr oddifewn; canys os wyfi ar Gam, nid tydi a rydd gyfrif droſſofi, na minnau droſſot tithau, ond pob un droſto ei hun; da gan hynny yw i bob un rodio yn y Goleuni, tra bo 'r Goleuni 'n llewyrchu, cyn dyfod tywyllwch arnat, ac na bo Goleuni mwyach, a'th adel heb ymwared am Jechydwriaeth, canys y Goleuni ſy'n dwyn Jechydwriaeth, fel y gellwch ddarllain yn y ſcrythyrau beth y mae gwyr ſanctaidd yn ei ddywedyd, 2 Cor. 4. 6. Fod Duw gwedi gorchymyn i'r Goleuni lewyrchu o dywyllwch a lewyrchodd yn ein calonau i roddi Goleuni Gwybodaeth Gogoniant Duw, yn wyneb Jeſu Griſt. Hynny yw, yn ymddangoſiad Jeſu Griſt a Chriſt yw'r Goleuni, a'r Goleuni yw Criſt oddiſewn, Gobaith y Gogoniant, a hyn a lefaraſant hwy y rhai oeddynt dyſtion o i ymddangoſiad odd • mewn, o'i ddatcuddiad ef ei hunan yn eu calonau a u rhanau oddifewn.

Ac ymhellach y mae 'r ſcrythyr yn dywedyd, Mai hyn yw 'r Ddamnediga • th, ddyfod Goleuni i'r byd a charu o ddynion y tywyllwch yn fwy na'r goleuni oherwydd bod eu gweithredoedd hwy yn ddrwg, Joan. 3, 19.

Hyn yw Jechydwriaeth y rhai cadwedig a Damuedigaeth y rhai colledig (ſef) Goleuni; canys chwi a ellwch weled, gael o'r rhai agaſaſant Goleuni, eu barnu ganddo, a chaſawyd ef, ac a gaſheir gan bawb a ga • ant ac a ddadlenant tros bechod yr yn hyn ſydd ddrwg; canys tra fo pobl yn byw yn y Tywyllwch yr hwn ſydd ddrwg; ni welant y drwg ddiben a ddyg Tywyllwch i'r rhai a'i carant, na'r trueni ſy'n eu canlyn, achan hynny y maent yn caſhau 'r Goleuni; oblegid y mae 'r Goleuni yn gw • euthur pechod i ymddangos yn dra pechadurus ac yn erchyll yr olwg; a'r rhai ni ewyllyſiant adel eu pechodau; a ymgodant i ddiyſtyrwch a chaſineb yn erbyn y goleuni ſy'n eu dangos iddynt, ac ſy'n dangos iddynt eu Cyflyrau; Dyma 'r peth ſy'n blino pobl yn eu meddyliau, ac yn eu haflonyddu hwynt yn eu rhanau oddifewn am ganlyn eu trachwantau a'u melyſwed, a chan hynny a gaſheir ganddynt; oherwydd y mae hwn yn fynych yn eu blino hwynt am ymluſco dan gauliwiau Crefyddau a ſicrwydd twyllodrus; ac heb adel iddynt gael dim gwir heddwch dan un Grefydd ddychymygedig, na oſodwyd i fynu gan Dduw a Chriſt; ac hefyd yn aflonyddu yr Offeiriaid Cyffredin am wneuthur mar • hnad o'r ſcrythyran a [Maſnach neu elw,] marſiandiaeth o'r bobl, y rhai a'u Celwyddau a wnant i bobl gredu fod pob peth yn dda gida hwynt, pryd na bo dim o'r fath beth, ac felly a hudant Bobl am eu heneidiau a'u harian hefyd, a hyn oll a wnant er arian, ond ni fyn pobl gredu hyn, am mai ffordd eſinwyth yw, a hoff ir hen Anian a'r hen gynefin fuchedd; ac yma y gallant fyw a boddhau y gwaelaf o ddynion, a gwneuthur yn ol Traddodiadau ac Athrawiaethau dynion, er [croeſed] gwrthwynebuſed font i dduw, yma y mae y dall yn tywys y dall, ac yn meddwl fod pob peth yn dda, nes dyfod angau, yna y gwelant mai ofer yw 'r cwbl, eu gwaith yn gwario eu harian am yr hyn nid yw fara, a'u llafur am yrhyn nid yw yn digoni yr enaid anfarwol, ac yna y dechreu ddywedyd, Ona chawn ddiwrnod (ychwaneg) arall! ni wnawn fel y gwneuthum; a hyn ſydd am geifio yhonynt y byw ym myſc y meirw, a Bywyd lle nid oedd, canys nid oes fywyd ymmhlith yr Offeiriaid yn eu haddefiadau meriwon, a ddigona newynog anfarwol Enaid un dyn, canys yr hyn ſy'n digoni Eneidiau anfarwol pobl, y mae Offeiriaid a Phoffeſſwyr yn llefain allan iw erbyn, oherwydd y mae 'n eu blino yn eu pechod a'u gau Addoliadau, ac am wneuthur Maſnach o'r ſcrythyrau, a Marſiandiaeth o'r Bobl, ac am hyn y maent yn llefain yn ei erbyn [ymmron] agos ym mhob Pulpud, ac agos yn holl [Gwfwrddfau] gyfarfodydd y Proffeſſwyr, gan lefain yn erbyn a difenwi Goleuni Chriſt, Gras a Gwirionedd yn y rhanau oddiefewn; un yn ei alw, Goleuni Diaflig, eraill yn ei alw, Goleuni Naturiol, a cherydd Cydwybod Naturiol. ac y mae rhai yn eu hanwybodaeth mo'r ddigywilydd ac yn Gymbraeg loyw alw Goleuni Chriſt, yn Oleuni 'r Diawl neu 'r Cythrael, rhai ai galwant, Goleuni 'r Cwacers, a Goleuni annigonol, gida llawer o enwau gwradwyddus a diſtadl eraill yn erbyn Criſt a'r Goleuni, nid yn unig yn eu pulpudau, ond hefyd yn eu bucheddau a'u harferion ar amſerau eraill, oblegid y maent yn Canfod, os daw pobl unwaith i rodio yngol • uni Criſt, ac iw harwain g •• yſpryd Duw na fynnant m • yach o'u dyſceidaeth ddall hwynt, a • y • a i lawr erbyn hynny eu Maſna • h, a mawr Elw 〈◊〉 Mar • ia • diaeth, a'u holl Roddion, a'u Gwobrau, a Babilon a'i holl wychder, a'r hen But • in yr hon a eiſteddodd ar y dyfroedd, ac a wnaeth bobl lawer yn feddw o Gwppan ei Godineb hi, pan ddel pobl unwaith i'w harwain gan yſpryd Jeſu, yr hwn ſydd ddatcuddiedig yn Nynolriw (ſef) yſpryd y Gwirionedd, yr hwn ſy'n Tywys i bob Gwirionedd, ac yn arwain i bob Cyfiawnder, yna y ſyrth holl farſiandwyr Babilon, Teyrnas uffern, a'r cwbl ynghyd, yna y derchefir ac yr adnabyddir Teyrnas Griſt, yr hon ſydd guddiedig oddiwrth ddoethineb y byd hwn.

Ond fallai y dywaid rhai fod Datcuddiad ac yſprydoliaeth yr awron gwedi peidio; a pha fodd y dâw Pobl i'r cyflwr yr wyti'n ſon amdano yn y dyddiau hyn?

Altebaf, os peidiodd Datcuddiad, yna Jechydwriaeth a Gwybodaeth o Dduw a beidiodd; ac os gwir yw hyn; Beth ſydd yntau gan yr Offeiriaid iw bregethu yn y dyddiau hyn? canys dywedodd Criſt, Nid ed wyn nêby Tâd ond y mâb, ac efe i'r hwa y datcuddio 'r Mâb ef, (Matth. 11. 27.) ac na ddaeth neb atto ef ond trwy 'r Tad, yr hwn y mae Criſt, y Mab yn ei ddatcuddio: A dywedodd Paul hefyd, pân welodd Duw 'n dda ddatcuddio ei Fâb ynddo ef, nad ymgynghorodd a chig a gwaed (ond a 'r Mab yr hwn a ddatcuddiodd y Tad) felly y mae 'n amlwg yma i'r llygad ſy'n gwele, yr hwn a agorodd Duw, na pheidiodd Datcuddiad ond bod y Mab yn datcuddio 'r Tad, 'ar tad yn datcuddio'r Mab mewn pobl, fel y tyſtiodd Paul yr Apoſtol, i ddangosi ddynion eu Cyflyrau oddifewn, y modd y mae 'n ſefyll gida hwynt yngolwg Duw; a hyn nis gwelodd ac ni chaf;odd Paul allan trwy ei holl ddyſccdiaeth, na'i Zel a'i Grefydd fawr, nes bod Criſt y Goleuni 'n datcuddiedig ynddo ef; ni Ddaw un Dyn ychwaith a'r wyneb y ddaiar i wybod pa fodd y mae gidag ef mewn perthynas i'w Gyflwr oddifewn, hyd oni ddel i adnabod Criſt wedi ei ddatcuddio ynddo, ac i'w yſprydoli ef trwy ei ſanctaidd yſpryd, fel y crybwyllais o'r blaen, mai er bod yſpryd mewn dyn, etto yſprydoliaeth yr Holl-alluog ſydd yn gwneurhur i ddyn ddeall: ac os yw (fel y dywaid rhai) fod yſprydoliaeth gwedi peidio, y mae yntau bob Cywir ddeall ynghylch Jechydwriaeth a Phethau yſprydol a'r goll; pa raid yntau i neb fyned ar ol yr Offeiriaid, na neb ryw Broffeſſwyr eraill, onid oes wybodaeth o Dduw a Chriſt i'w gyrhaeddyd? ymaith a'u holl ddall a Thwyllgar hoccedau ac Eſtrywiau, trwy ba rai y maent yn llygadtynu pobl, fel nad ufuddhaent i'r gwirionedd, Celwyddau a [amryfuſeddau.] Siomedigaethau yw 'r cwbl. Ni pheidiodd Datcuddiad neu yſprydoliaeth, Bu Paul wedi Criſt, efe a dyſtiodd ddatcuddiad, ac yſprydoliaeth a llawer ychwaneg ar ei ol ef, ac yr wyf yn credu i Griſt a Phaul ddywedyd yn Gywir, ac mai Cywir yw'r ſcrythyr, ac mai Twyll yw 'r cwbl ſy'n groes iddi, ac y mae 'r ſcrythyr yn dal allan na pheidiodd Datcuddiad ac yſprydoliaeth; ar bod yn amſer y Gyfraith wefuſau 'r Offeiriaid wedi eu pennodi i gadw gwybodaeth i'r bobl, ar bobl oeddent gwedi eu pennodi i geiſio 'r Gyfraith o'u geneuau hwynt; etto nid felly y mae 'r awron, ond pob un ſydd ag eiſieu Gwybodaeth arno, ſydd i'w ofyn gan Dduw, yr hwn ſy'n rhoi 'n haelionus ac heb ddannod i'r rhai a ofynant mewn ffydd.

Ond medd rhai, Nid ydych chwi 'r Cwaceriaid yn Bedyddio mo'ch plant, nac yn derbyn y Sacrament, fel yr ym ni.

Yr wyf yn atteb os dy feddwl ydyw'r Tanhelliad ar blant bychain, nid wyfi 'n credu ddarfod arfer mo hynny gan neb o bobl Dduw mewn oeſoedd lawr gwedi dyddiau Chriſt a'r Apoſtolion, am hynny ni wn i pam yr arferid hynny gan neb, gan nad oes un rhagnod yn yr holl ſcrythyr ddarfod ei arferu gan neb o'r prif Griſtnogion, nid wyf ychwaith yn yr holl ſcrythyr yn cael un Gorchymyn Duw amdano; a pham gan hynny yr arferem ef? hefyd, yr wyf yn edrych ar y peth fel yr ydys yn ei arfer yr awrhon, i fod yn gamwedd mawr yn erbyn Duw yn y rhai a'i harferant, am y rheſwm yma a roddaf, oblegid pan ymgyfarfddo 'r Offeiriaid a'r Bob i Griſtnogi neu i fedyddio (fel galwant) mae 'n rhaid i Rieni 'r plentyn geiſio rhyw rai eraill, fel y gallont, i ſefyll tros y plentyn, ac. mae 'n rhaid iddynt yno Addo ac Addunedu tri peth, yn enw 'r plentyn; yn gyntaf, yr ymwrthyd ef a'r Diafol a'i holl weithredoedd, Rhodres, a Gorwagedd y byd drygionus hwn, a holl chwantau pechadurus y cnawd. yn ail y cred ef holl Byngciau ffydd Griſt. yn drydydd, y ceidw ef wynfydedig ewyllys a Gorchymynion Duw▪ ac y rhodia ef ynddynt holl ddyddiau ei fywyddyma Gymmyſcedd, ac yngroes iw ffydd a'u Gwyddoion; canys nid ynt yn credu y gall dim o'r fath beth fod, neu'r fath gyflwr i'w gyrhaeddyd, yr awron gorchmyn i bobl addaw y gwna 'r plentyn yr hyn y maent hwy eu hunain yn credu ei fod yn ammhoſibl, ffolineb ac ynfydrwydd, Gwarthrudd a Magl iddynt, ydyw, i ba rai y gwnant iddynt felly ddychymyg: oblegid pe gofynnai rhyw un i'r Offeiriaid, neu i un ohonynt, allent hwy fwy 'r fath fuchedd ag y maent yn ei addaw ac yn ei addunedu y gwna 'r plentyn, hwy a ddywedant, ni all hynny fod, ac y maent yn llefain allan agos ymmhob pulpud, ac agos ymmhob [cwfrdd] cyfarfod i'r proffeſſwyr yn erbyn y fath fywyd perffaith ac y maeut yn ei addo ac yn ei addunedu y caffai 'r plentyn ei fucheddu, a chan ddywedyd, nid oes dim perffeiddrwydd yma.

Canys ymwrthod a'r Diafol a'i holl weithredoedd, a chadw gwynfydedig ewyllys a Gorchymynion Duw, yw perffeiddrwydd, yr awron yſtyriwch Amhwyll, Anhrefn, ynfydrwydd a dallineb y Bobl hyn, dyma un o Byngc • iau pennaf eu Heglwys hwynt▪ Addo ac Addunedu yr ymwrthyd y plentyn a'r diafol a'i holl weithredoedd a byw felly holl ddyddiau ei fywyd; Dyma 'r peth cyntaf y maent yn ei orchymyn i Aelod o'u heglwys, wrth dderbyn Alod i'w Heglwys megis rhan o'u dull o Addoliad, ac yn eu Pulpudau yn pregethu yn ei erbyn, hynny yw, yn erbyn y rhan bennaf o Byngiau eu ffydd yn y Bedydd; yn gymaint a'u bod yn dywedyd, nad oes dim perffeiddrwydd yma, O'r Tywyllwch a'r fagddu ſy'n gorchguddio 'r bobl hyn, y dallineb a'r Anwybodaeth y maent ynddo, mewn perthynas i'w Hiechydwriaeth! mae'n anhawdd dalal allan fel y maent gwedi eu camdywys, Tywyſogion deillion y deillion, nes i lawer o filoedd ſyrthio i'r Clawdd: Ond Bendigedig fo enw 'r Arglwydd yr hwn a'm tynnodd i a llawer ychwaneg allan ohonaw, ac a oſododd ein traed ar y graig; fel y dywedodd Dafydd, allan o'r pridd tomlyd, canys nid ydyw 'r Cyflawniadau hyn oll, a'u dyledſwyddau gorau ond fel Tom a Llaid yngolwg Duw, a nyni y rhai oeddem ynddo cyſtal ag eraill, a gyfododd, yr Arglwydd i fynu i ddwyn Bywiol dyſtiolaeth, yn erbyn yr Eulun-addolgar Addoliad yma, a'r Gau ddychymygion, fel y del eraill i weled lle y maent, a dyfod o'u myſc hwynt, cyn y cydſyrthiont i bwll uffern, lle nid oes byth dyfod allan mwyach, canyſ Tywyſogion deillion y deillion, ydyw 'r Offeiriaid a Phennau Secti eraill, Oblegid yſtyriwch yn unig dull eu mynediad ynghylch y Tanhelliad yma ar blant, a'r ffrwyth y mae 'n ei ddwyn, y mae 'r Offeiriad yn Tanhellu dwfr yn wyneb y plentyn, ac yn dywedyd, Yr wyfi 'n dy fedyddio di yn enw 'r Tad, a'r Mâb a'r yſpryd glân, a hynny a gyfrifant fod yn gwneuthur Chriſtian o'r plentyn (ſef) plentyn i Dduw, Aelod i Griſt, ac Ettifedd Teyrnas Dduw (hudoliaeth amlwg) ac yna y mae 'n rhaid iddynt gael yno ryw bobl eraill, da neu ddrwg, i ſefyll yn rhwym dros y plentyn, y rhai hyn a alwant hwy Tadau Bedydd a Mamau Bedydd; ond yn ol y Saeſneg-Tadau Duw, a Mamau Daw, fel ped fai gan Dduw 'r Nefoedd a'r dyaiar dadau a Mamau o ddynion a dyneſau anwir: canys os yſtyriwch yn unig, y mae 'r bobl hyn yn cymeryd gwaith Duw arnynt, gan eu bob yn addo ac yn addunedu yr ymwrthyd y Plentyn a'r Diafol a'i holl weithreddoedd yr hyn yw byw heb Bechod, a hynny holl ddyddiau ei fywyd, yr hyn beth ni ddichon yr holl fyd fyth mo'i wneuthur; oblegid yn gymaint ag iddynt addo yr ymrthyd y plentyn a' 'r Diafol a'i holl weithredoedd, y mae hyn yn ca ei mewn pob pechod pa fath bynnag; canys nid oes ac ni bu erioed un pechod, nad o waith y diafol y byddai, ac yn hyn y cymerant arnynt yr hyn nid all neb ond Duw a Chriſt ei wneuthur, a chan hynny I ddiniſtrio Pechod I roi diwedd i Bechod i (orphen) ddibennu camwedd, ac i ddwyn i mewn Gyfiawnder Tragwyddol; y daeth Chriſt; canys nid yw holl Gyfiawnderau dyn ond fel Brattiau Budrou; a chwedi iddo wneuthur a allo, tra bo efe yn yr hen [natur] Anian, nid yw 'r cwbl ond anfuddiol.

Yſtyriwch hefyd ymmhellach Offeiriaid a Phobl, y modd y Cyfeiliorna 'r Offeiriaid yn cymmell pobl i wneuthur hynny yn y cyflwr yma yr hwn y maen yn anwybodol ohono; ac na allant roi atteb am yr hyn y maent yn ei wneuthur, ac yma y mae 'r dall yn arwain y dall, canys ni wyr na'r Offeiriaid na'r Bobl yn y peth hyn beth y maent yn ei wneuthur oblegid pe gwyddent ni wnai rai o honynt mohono; canys pan ofynnodd rhai iddynt mewn ufuddod i'r Arglwydd, pam yr oeddynt yn gwneuthur y pethau hyn, am ba rai nid oes un ſcrythyr; ni wyddent yn iawn beth iw ddywedyd, rhai a ddywedent y mae cyfraith y deyrnas amdanynt; Eraill mewn modd tywyll a ddywedent oni wnaent hynny y byddai eu plant yn golledig, oherwydd y meant yn tybied mai hynny ſy'n eu gwneuthur yn Griſtnogion, pan nad yw nemawr ohonynt yn gwybod beth yw bod yn Griſtion; canys un yn rhodio fel Chriſt yw Chriſtion, neu fel y mynnai Criſt iddo; ac felly i'w uno a Chriſt, Rhai a attebant, ac a ddywedant; ei fod yn cael ei arfer yn nyddiau ein henafiaid am hynny 'r arferwn ni ef, dywetpwyd eſceluſo o'r Arglwydd amſer yr anwybodaeth, ond yn awr efe a ſymmudodd Gymylau 'r anwybodaeth, ac a hyſpyſſodd y pethau hyn; ac a eglurodd ddealltwriaethau gweddill, yn fwy yn yr oes hon, nac mewn oeſoedd a aeth heibio; ac yn awr a amlygodd y Gwagder, y ſychder a diffrwythder, ac afles Traddodiadau 'r amwybodol, ac y mae 'n galw i Edifeirwch; ac y mae mo'r angenrheidiol i bobl yr oes hon edifarhau am 〈1 page duplicate〉 y Tanhelliad yma ac am un peth arall, canys yn y ddull yr arferir ef yr awrhon, ac yr arferwyd ef • ros beth amſer aeth heibio y mae 'n ddrygionus ac yn ffiaidd iawn yngolwg Duw; a phaham na allant yn gyſtal ddadleu dres feddwdod Tyngu, Celwydd a Phutteindra eu henafiaid a thros hyn?

Oblegid ſulwch yr un peth hyn pan font yn myn'd i wneuthur Chriſtion, dybygant, deliwch ſulw 'n unig arnynt yn eu, gwaith pan ymgynhullo • t ynghyd, hwy a ymddygant yn debyccach i rai 'n gwneuthur Ethniciaid, na Chriſtrogion; canys y mae'n beth cyffredin iddynt ma ••• yn cymeryd achlyſur ar y fath amſeroedd) Wledda, Chwarae, Ddawnſio, Gyfeddach a meddwi yn yr amſer yr arferant y cyfryw bethau, A dyma eu dull yn gwneuthur Chriſtnogion; y rhai a ddeunyddiant yr Odfeydd hynny o'u cyfarfod felly i wneuthur y fath ffieiddra: Ond myfi a'i gadawn i ddifrifol yſt yriaeth dim pobl ſobr, a'i 'r Gweithredoedd a'r Arferion hyn yw 'r ffordd i wneuthur Criſtnogion.

O! 'r ffieiddra a'r Halogedigrwydd erchyll a wna pobl yn hyn ac agos yn eu holl ddyledſwyddau, pan ymgyfarfyddant fel y dywedant i Add • li Duw! y mae 'r Arglwydd yn blino 'n cyd ddwyn ag ef ac y mae ei lid yn eu herbyn hwynt, y rhai a redant i ddim ac a'i galwant yn waſanaeth ac yn ddyledſwydd i Dduw, pryd na bo Duw gwedi ei orchymyn, na'i ofyn ganddyt, na'i yſpryd gwedi eu harwain iw wneuthur; ffieidd dra gan yr Arglwydd yw'r pethau hyn, a daeth Criſt i farnu 'r Byd o Bechod, o Gyfiawnder ac o farn; Canys y Bobl ſydd gwedi myn'd i un Cyfiawnder neu farn, megis i Grefydd ac Addoliad, i ba un ni arweiniwyd ac ni thywyſwyd hwynt gan yſpryd Duw; er ei fod yn gyflelybrwydd o'r gwir Addoliad a wnaeth pobl Dduw mewn oeſoedd aeth heibio, mewn ufudd dod i yſpryd Duw, ac lle y gwnaethpwyd ac y gweithredwyd pethau oeddynt gymeradwy gan Dduw, drwy wyr Sanctaidd Duw, fel y cynhyrfwyd hwynt gan yr yſpryd glan oeddent yn rhyngu bodd i Dduw yn eu dydd e'u hamſer, Cyſcodau a Rhithiau yn unig oeddynt o'r Sulwedd Criſt Jeſu, yr hwn a ddaeth, ac a ddiweddodd y pethau allanol hynny ac y mae yr awrhon yn galw pobl i addoli yn yr yſpryd a'r Gwirionedd▪ Canys Dywedodd Criſt. Y cyfriw y mae 'r Tâd yn eu geiſio iw addoli ef felly 'r awrhon ei i bobl allu rhedeg i'r pethau hyn, y rhai oeddent dda yn eu hamſer a'u dydd, fel yr oedd yr Enwaediad yn ei ddydd; felly 'r oedd pethau eraill yn eu dydd a'u hamſer; Megis Bedydd Joan Torri Bara, a llawer o bethau eraill o'r blaen, megis y paſc, a'r Sarph Bres a oſododd Moſes i fynu, oeddynt dda nes gwneuthur Eulyn ohoni; yn amſer y Gyfr • ith yr oedd llawer o bethau yn arferedig; megis Aberthau, a phoeth Offrymau, Pech Offrymau ac Offrymau hedd, Gwaed Teirw, a Geifr, Lludw Anneir, gida llawer o bethau oddiallan, (ond am danhellu ar blant ni ddarllenaſom ni erioed) y rhai nid oeddynt yn perffeiddio y rhai oeddynt yn 〈1 page duplicate〉 dyfod attynt, o ran glanhau'r Gydwybod, canys gwaith oedd hwnnw a wneid bob amſer-trwy yſpryd a Gllau Duw; er gweled o Dduw • n dda ymddaroſtwng at ddeall ac ymgyffred iſel dyn yn y pethau allanol hyn hyd oni ddaeth cyflawnder yr Amſer yn yr hwn yr anfonai efe ei fab Chriſt ſylwedd yr holl luniau a'r Rhithiau a pethau allanol y rhai oeddent Gyſcodau a chwedi dyfod y ſylwedd, (ſef) y Meſiah Criſt Jeſu; mae 'r cyſcodau yn diweddu ynddo ef, a'u Cyfiawnder yn cael eu Cyflawni ynddynt hwy, y rhai a gredant ac a ufuddhant i'r Gwirionedd, (ſef) dilynwyr Criſt Jeſu; A dywedodd Joan am ei Awdurdod a'i Wenidogaeth, ei fod ef i lei-hau, eithr Criſt i gynnyddu.

Oblegid os deliwch ſulw, fe anfonwyd Joan yn rhag • edegwr i Griſt i baratoi ffordd. yr Arglwydd, ac i uniawni ei lwybr ef, ac i fedyddio mewn dwfr y rhai a gredent dyſtiolaeth Joan am Griſt; yr oedd hyn ar fedr gwaith pellach yr hwn y deuai Criſt iw wneuthur, fel y dywedodd Joan, yr hyn oedd i fedyddio a'r yſpryd glan ac a Than; felly y rhai a ddaethant iw bedyddio a than ac a'r yſpryd g • an, hwy a ddaethant at y ſylwedd Chriſt Jeſu, ac iddynt hwy y mae 'r cyſcodau gwedi diweddu.

Ac am y gair Sacrament nid oes y cyfriw air yn yſcrythyrau, ar awni, ond am Griſt yn torri bara gida'i ddyſcyblon ni ddywedpwyd am hynny megis mewn perthynas i bawb iw arfer, ond iw ddyſcyblion yn unig, canys fel hyn y mae efe 'n dywedyd wrthynt, Cynifer gwaith y gwneloch hyn, gwnewch er coffa amdanaf, ac yn gwneuthur, felly (ebr efe wrthynt hwy, nid wrth y byd) yr ydych yn dangos farwolaeth yr Arglwydd oni ddelo canys efe a addawſai iddynt y byddai 'r hwn oedd gidâ hwynt, ynddynt, felly yr oeddent i aros yn Ghaersalem hyd oni wiſcid hwynt a Nerth o'r ucheleder, yr hyn ydoedd adnabod ei ail ddyfodiad, yn yſprydol heb Bechod, er Jechydwriath yr hyn a gyflawnodd efe felly iddynt; ac erbyn hynny nid oedd raid gwneuthur dim oddiallan, iw dwyn hwynt i Goffadwriaeth am Griſt, Gobaith y gogoniant ynnyddynt; efe a ddaethai erbyn hynny i dywys eu meddyliau a'u Calonau i bob Gwirionedd.

Felly pan wiſcwyd eu ddyſcyblion ef a Nerth o'r uchelder; yna yr aethant mewn Awdurdod i bob Cenedl, gan eu Bedyddio hwynt i Enw 'r Tad a'r Mab a'r Yſpryd Glan: Nid yw efe 'n dweydyd 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 a dwfr oddiallan, ond i enw 'r Tâd a'r Mâb a'r yſpryd Glan: a Thwr Cadran yw enw'r Arglwydd ac atto y rhed rhai cyfiawn, ac y maent yn y ddiogel oddiwrth y Gwrthwynebwr diniſtriol: y mae genym ni achos i foli 'r Arglwydd am hyn; oblegid y mae hyn yn hyſpys yn em dyddiau ni, fel yn y dyddiau gynt. Ond i bobl yr awrhon redeg i ddinwared y pethau hyn, ac nid trwy yſcogiad oddiwrth yr Arglwydd, ond oherwydd darfod ei arfer gynt gan bobl Dduw; Meddaf, i eraill redeg iddo, na ddaethant erioed i dyſtio Bod iddynt, yn y Cyflwr hwnnw, yr oedd pobl Dduw ynddo, dyma 'r Addoliad a adailiadwyd ar y Tywod, yr hwn pan ddel Tymheſtloedd a Gwyntoedd Erledigaeth i'w Chwythu, yna y ſyrth yr Adeilad hwnnw, a mawr yw ei Gwymp; ar Cyfiawnder yma, yn gyſtal a pechod y daeth Criſt iw farnu; felly pa beth bynnag a oſoder i fynu, er y gall fod yn ymddangos yn Gyfiawn yngolwg pobl, yr hwn y buant yn ymorol am dano iddynt eu hunain; y mae 'n rhaid iddo fyn'd i lawr oll gyſtal a'u Pechodau; canys yr un ffunud yw yn golwg Duw; oblegid y bobl a geiſiaſant i ddynt ffyrdd eſm wyth i waſanaethu Duw ynddynt, oherwydd 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 nid cymeradwy ganddynt yr Addoliad hwn eiddo Duw mewn yſpryd a Gwirionedd, y mae 'r porth ſy'n arwain atto mo'r gyfyng, ag y mae'n rhaid iddynt eu gwadu eu hunain gymaint, ag na allant fyned i mewn trwyddo a'u Corph o Bechod; ac y mae hwn y cyfryw Groes iw hew • llyſſiau eu hunain, nad all y rhai ſy'n ymhyfrydu yn nifyrrwch pechod aros meddwl amdano, ond a godant gymain • ag a allont yn ei erbyn, ac a fynnent gael ffyrdd eſmwythach na Chriſt, ac a'i • yfrifant yn feiſtr Caled, am y mynnai ef iddynt, adel difyrrwch Pechod, fel y bont gadwedig yn Nydd y cyfrif, yr hwn addaw yn ddiſwmwth a'r holl fyd, i roddi cyfrif am eu Gweithredoedd a wnaethpwyd yn y Corph, pa un bynnag fyddont ai da ai drwg.

Da gan hynny ydyw i Bawb weled fod eu Gweithredoedd yn dda, cyn y bo 'n rhy ddiweddar, a rhoi heibio 'r hyn ſy'n rhwyſtro, fel yr elont i mewn trwy 'r porth cyfyng, cyn ei gau, fel nad agor er byth mwyach; canys Duw ſy'n agor, ac efe ſy'n cau; ac os efe a gau draechefn, nid egyr yr holl fyd byth mwy, er y ceiſiant y pryd hynny ond ni chant: ac yn fynych pan rhyngo bodd i Dduw agor y llygad 〈◊〉 , hyd oni ynt dyfod i weled, y maent yn gweled cymaint iw wadu a'i fwrw ymaith, oni fynnent fod yn ddeillion drachefn, ac felly a ddechreuant gaſhau yr hwn a'i danghoſodd iddynt, ac hefyd hyn yn oed y rhai a ufuddhaſant iddo; er ei fwyn ef yr hwn mewn ewyllys da a fynnai eu hacub hwynt rhag uffern: y mae o bethau ſy'n rhwyſtro pobl rhag myn'd i mewn trwy 'r porth cyfyng; canys Cyfyng yw 'r porth a cul yw 'r llwybr ſydd yn arwain i fywyd tragywyddol ac ychydig ſy'n ei gael, oblegid y maent yn ceiſio yn y ffordd chwith; y mae y rhan fwyaf o bobl yn ceiſio bob yn un ei ffordd ie hun, a ffordd yr Arglwydd a eſceuluſir; canys yn y ffordd hono ni allant rodio yn eu hen gynefin fuchedd; canys myfi a roddaf i'wch ſiamplau lawer pam y mae llawer yn ymdrechu; ac heb allu myned i mewn i'r porth cyfyng. Y mae hwn yn gyfyng i'r dyn Cnawdol, ond y mae yn eſmwyth i'r dyn yſprydol, neu efe a wnaed yn eſmwyth iddynt hwy drwy yſpryd Duw; ond i'r pechadur y mae 'n anhawdd; y Meddwyn, oherwydd ei feddwdod nid all fyn'd i mewn i deyrnas Dduw; y Tyngwr oherwydd ei dyngu; y Celwyddog oherwydd ei gelwydd; y Cybydd o herei Gybydd dod, y dynion o feddwl hudolaidd; Twyllodrus, Cynfigenus, a Gelyniaethus, nid allant fyned i mewn oherwydd y pethau hyn; y Balch a'r derchafedig, neu y rhai a dreuliant eu hamſer mewn Chwarae, digrifwch, mewn Oferedd a Chellwair, nid allant fyned i mewn; y pethau hyn a'r cyfryw oll a fu ac a ſydd yn rhwyſtro dyfod i deyrnas nefoedd; y Putteiniwr, y Lleedr a'r Llofrudd, y Rhagrithiwr a'r Cablwr, nid allant fyned i mewn, a'r rhai aethant tan orchudd o grefydd, ar nid yw gywir, ond Gau, nid allant fyned i mewn, er gwneuthur ohono ymddangoſiad mawr, ac heb fod yn iawn, hyn ſy'n rhwyſtro llawer i ddyfod at Dduw, ac ſydd un o'r Maglau mwyaf ſydd gan y diafol i dwyllo a hi ymmyſc dynion, ac y mae yn y wedd hon yn twyllo Myrddiwn o Bobl; canys yn hyn y pair ef iddynt Goelio fod pob pêth yn dda, ac felly drwy fod dan Broffeſſion y maent yn ewyllyfcar iw goelio ef; ond ni ddichon efe mor hawdd beri i'r rhai ſydd amlwg halogedig goelio fod yn dda gidâ hwynt; oblegid nid oes ganddynt mo'r Orchudd dros eu pechodau; ac am hynny y dywedodd Griſt, yr ai'r Publicanod a'r Putteiniaid i mewn i'r Deyrnas o flaen y cyfryw. Matth. 21. 31.

Ac am y rhai ſy'n proffeſsu 'r Gwirionedd ac heb rodio, ynddo nid ant byth i mewn i Deyrnas Dduw.

Yr holl bethau rhagſoniedig hyn, a llawer mwy a ellyd ſon am danynt, ſy'n rhwyſtro llaweroedd i fyned i mewn, 'r porth cyfyng, dyma 'r Pwyſau a'r Beichiau oeddent ac ydynt iw rhoi heibio, y rhai ſydd barod i amgylchu Pobl, ac nid defnyddio 'r Addewidion (fel y galwant) a'i gwna, yn y ffordd y mae dynion Cnawdol eu meddwl yn eu deunyddio hwynt; Canys nid oes Addewid o ddyfod i deyrnas Dduw (yr hon deyrnas nid yw o'r Byd hwn) ond ar Ammodau o fod gwedi ail eni, ac felly fod yn Greaduriaid newyddion; ac yna y mae 'r cyfryw yn dyfod i adnabod y tu fewn wedi ei lanhau oddiwrth Bechod trwyddo ef yr hwn a'u hadgenhedlodd hwynt, yr hwn yw'r▪ Arglwydd o'r nef, yr ail Adda, y • yſpryd yn Bywhau, oherwydd nid glanhau 'r tu allan a wna 'r peth, A'r tu fewn i fod byth yn llawn Pechod, ac yma 'r hudwyd llawer am eu heneidiau, trwy goelio y rhai oedd yn eu gorllyfnu hwynt yn eu pechod, canys pan ryglyddodd bodd i'r Arglwydd lawer gwaith ddeffroi pobl o'u pechod, a gyſcaſent mewn pechod, a chwedi deffro ohonynt ychydig, a thrwy 'r Goleuni hwnnw ſydd y pryd hynny yn llewyrchu ynthynt ddyfod i weled Pechod yn ymddangos fel y mae 'n dra phechadurus, a'r hwn ſy'n dangos i ddyn ei feddyliau, efe yw'r hwn ſy'n trefnu'r cwbl o flaen eu llygaid, ac felly y mae pobl yn dyfod i weled, nad yw fel y dylai fod gida hwynt, o ran eu heddwch gida Duw; ac yno heb wybod beth yw'r hyn ſy'n dangos iddynt y modd y mae gida hwynt, a bod Duw mo'r agos attynt, ni wyddant ychwaith, y gall yr hyn ſydd yn dangos iddynt eu Pechod eu gwared hwynt ohono, a rhoi iddynt allu droſto, oherwydd ei fod mo'r ddiſtadl gan eu dyſcawdwyr, hwythau a'i diſtadlant ef hefyd, a than y trallod meddwl yma y mae llawer creadur truan dan gyfyngder mawr, gan fod ei bechod ef yn aros, ac mai marwolaeth yw ei gyflog, heb gaffael un Cynnhorthwywr ar y ddaiar, ond yn rhodio mewn lleodd ſychion, gan geiſio gorphwyſdra, ond heb ei gael, oblegid y maent yn oeſtad yn ymreſymu a chig a gwaed, ac heb uno a'r hwn ſy'n dangos eu pechod iddynt; yma y maent yn y golled am eu hiechydwriaeth; yn y Cyflwr yma y mae llawer yn myned o un Broffes i un arall, gan ymofyn ag un dyſcawdwr neu ei gylydd, Byth ſy raid iddynt ei wneuthur i gael eſmwythyd iw meddyliau trallodus, ac i ddyfod i ryw fodlonrwydd mewn perthynas iw heneidiau truain; yna y mae 'r dyſcawdwyr deillion hyn yn dechreu eu troi hwynt i ffyrdd Ceimon, yn hyn y mae diniſtr yn dyfod ar lawer enaid, truan, gwedi eu tywys gan dywyſwyr deillion y deillion gan y deillion i ffyrdd gwyrdraws a chroes ffyrdd lawer, y rhai ſy'n arwain i ddeſtryw; ac yma y mae un yn erchi iddynt ddeunyddio 'r Addewidion, y mae un arall yn llefain allan, Ewch i'r dwfr, un arall yn eu troi at y Bara a'r Gwin, ac un arall i addoli Delwau y rhai ni allant na chlywed, llefaru na gweled, fel hyn yma y maent yn troi pobl at bethau odiallan lle y mae 'r achos bennaf yn gorphwys oddifewn 〈…〉 eu glanhau trwy 〈…〉 ddiallan hyn, ond yn unig trwy allu Duw, fo ddichon dyn lanhau 'r tu allan, ond y tu fewn gan Dduw y mae n rhaid ei lanhau; ac os y tu fewn fydd glan, yna y tu allan a fydd glan hefyd; efe ddichon y tu allan fod yn lan, a chwedi ei goluro, a'r tu fewn yn llawn pydredd; ac yn yr helynt a'r cyflwr yma y [dwbwyr] Priddwyr a [orddwbiant] orbriddant glwyfau pobl a phridd heb ei dymheru, ond ni allent erioed 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 eu hiachau hwynt: Nidiwyfi 'n dywedyd yn erbyn y moddion hynny oddiallan y mae 'r Arglwydd yn galw neb iddynt; ond i bobl redeg i un dim na alwyd hwynt iddo, er y gallai fod yn rhith gwaſanaeth, ac Addoliad Duw; Nid eſmwythaodd hyn erioed, ac nid eſmwytha byth neb o'u Baich o Bechod, y maent yn uchneidio dano, ond Chriſt yn unig ſy 'raid ei wneuthur, ac ar ei Ammodau ei hun; ac nid fel y mynnai dyn; ond y mae llawer Wele yma, yn troi pobl at bethau oddiallan, ac nid at ymddangoſiad o Griſt oddifewn, un yn llefain, wele yma Griſt, ac un arall wele accw Griſt, mewn rhyw Gyfarchwyliad neu ei gilydd oddiallan; ond beth a ddywedodd Chriſt wrth y cyfryw ac a ddywedent yn y wedd hon? nag ewch a'r eu hol hwynt (ebr efe) y rhai a ddywedant wele yma Griſt, neu wele ef accw, nac ewch allan, na chredwch hwynt, canys yr hyn a ellir ei wybod am Dduw ſydd agos, yr hwn a elwir y Gair, yr hwn ſydd yn y Galon ag yn y Genau, a dyma 'r hwn ſy'n dangos i ddyn ei bechod, ac a ddichon ei gymeryd ymaith; canys efe a ddaeth i roddi diwedd i bechod, ac i orphen camwedd, felly i ddwyn i mewn Gyfiawnder Tragywyddol: dyma 'r gwaith y daeth efe i'w wneuthur, yr hwn nid allai 'r Tywyſogion deillion byth ei wneuthur; a dyma 'r hwn ſy'n dwyn yr heddwch a'r doethineb ſydd uwch law pob deall eiddo dynion.

Ymmhellach, dywedodd Chriſt wrth yr Juddewon, Teyrnas Nefoedd oc'h mewn chwi y mae. ond deliwch ſulw, yn lle troi pobl at yr wyddor hon oddifewn, yr hon y dywedodd Chriſt amdani wrth Bobl, y Tywysogion deillion ydynt yn gwbl yn troi pobl at bethau oddiallan, ac felly yma yn eu goſod i lanhau y tu allan i'r cwppan a'r ddyſcl, a phobl a hudir am eu heneidiau; canys y mae un yn llefain, mai llyfr y fferen i'w 'r ffordd i'r Nefoedd, a Gweddio at y Saint meirw, ac Addoli Delwau; eraill yn llefain mai 'r Bedydd a'r Bara a'r gwin yw 'r ffordd, un arall yn llefain mai ffydd yr Eglwys yw 'r ffordd; Cyfyd un arall ac a ddywaid, mai ei Gyfarwyddydd neu ei Ddirectory ef yw 'r ffordd; y mae un arall yn dywedyd mai 'r Llyfr gweddi Gyffredin yw 'r ffordd; felly y mae yma ffyrdd lawer gwedi eu goſod i fynu drwy ddychymyg dyn yn y cyflwr cwympedig, felly 'n arwain llawer mil o Bobl druain i'r pethau allanol hyn, heb gadw at neu fod wedi troi at yr hwn ſy'n chwilio 'r Galon, ac yn profi 'r arennau, ac o eiſiau hyn yn dyfod i golli Gorphwyſdra a dedwyddwch eu heneidiau gida Duw; canys nid y glanhad oddi allan a waſnaetha, • nd y rhai a lanhawyd oddifewn, dyma y rhai y mae Duw yn ymhyfrydu ynddynt; y pur o Galon, ſy'n gweled Duw; yma i mae pob un yn dyfod i wybod pa fodd i mae gida hwynt oblegid i mae Duw gida 'r rhai pur o Galon; a thrwyddo ef y daw pobl i adnabod y ffordd ſy'n arwain i fywyd Tragywyddol; dyma 'r hwn yr ym ni yn ei ddywedyd yw 'r ffordd i'r deyrnas honno nid yw o'r byd hwn; lle ni ddaeth un dyn marwol iddo erioed; ac y mae 'r ſcrythur yn cyfarwyddo pobl atto, ac yn dwyn Tyſtiolaeth amdano, yr hon yr ym ni y rhai y mae 'r Byd mewn gwawd yn ein galw yn Gwacers yn ffyddlon gredu ei fod yn wir; ac er darfod dywedyd celwydd arnom, a'n gau gyhuddo yn y peth hwnnw, yr ym ni 'n dymuno ar i'r Arlwydd faddeu i'r rhai a fuant euog o'r peth hynny, ſef o ddywedyd ein bod ni 'n gwadu 'r Scrythyrau; canys nid oes neb ryw bobl yn perchnogi 'r ſcrythyrau yn fwy na nyni; eithr nid pob un ſydd yn eu darllain ſydd yn eu perchnogi; er bod yn dda eu darllain hwynt, y rhai a attebant ac a gyflawnant ymadroddion y ſcrythyrau mewn buchedd ac ymwreddiad a'u gwir Berchenogant, a'r rhai hyn ſydd yn dyfod i wir wybod eu dirgelwch hwynt, ac nid pob un a fedro ſiarad am danynt, fel y medrai 'r ſcrifenyddion a'r phariſaeaid, a rhag fyfyrio pethau yn eu hymmennyddiau, a ſiarad am danynt yn eu hewyllyſſiau, eithr y rhai yn unig ſydd yn gwneuthur eu hymadroddion hwynt ſy'n dyfod i adnabod cyſur a lleſhad oddiwrthynt.

Oherwydd y mae pobl yn camgymeryd yn hyn, yn tybied mae trwy fynych ddarllain y ſcrythyrau (heb ſynied fawr beth a ddarllenant) eu bod yn gwneuthur gwaſanaeth i dduw; Nage, Nage, y rhai a ddarllenant a'r Deall ac a ddeuant iw harfer hwynt y rhai a ddeuant i adnabod rhagoriaeth rhwng y gau Addoliadau a'r Cywir, a rhwng y Cywir a'r Gau.

Canys nid yw 'r ſcrythur yn cyfarawyddo pobl atti ei hun, ond at Jeſu Griſt; oblegid yr ym ni yn dywedyd mai efe yw 'r ffordd y Gwirio • edd a'r Bywyd, ac ni a welwn lle y mae Criſt yn eu cymeryd hwynt ymaith o fod ganddynt gymmaint ymddiried ar y ſcrythyrau, ac a ddywedodd fel hyn, Chiliwch yr ſcrythyrau, canys ynddynt hwy yr ydych chwi yn meddwl cael Bywyd Tragwyddol, a hwynt hwy ſy 'n tyſtiolaethu amdanafi; ond ni fynnw • h chwi ddyfod attafi fel y caffoch fywyd. Joan. 5. 9 40. felly y dywedwn ninau mai Criſt ſy'n rhoddi bywyd, ac hebddo ef ni all un dyn ddyfod at Dduw, a dyma'n Gwyddor ni, a hyn|; ny 'r ym ni 'n ei ffyddlon gredu, ac y mae 'r ſcrythyrau o'n [hochr] tu ni megis Cwmwl o dyſtion; ac nid ym ni yn credu y gwſnaeth yr un o'r pethau allanol hyn, megis Gweddio at y meirw, neu Addoli delwau, na nodi ac arwydd y Grog, neu ddim o'r pethau hyn; ond y mae 'n rhaid i ddyn ddyfod i fod yn Greadur Newydd, a'r hen bethau i fyned heibio.

Nid ym ni ychwaith yn credu y gall dwfr, Bara ne Win wneuthur dim tuag at lanhau 'r Gydwybod; nid y dym ychwaith yn credu y gall ffydd yr Eglwys (fel y galwant na'u Cyfarwyddydd neu en Directory, ond yr hwn a ddywedodd, Cyn bod Abraham yr wyfi, efe yw gwir Gyfarwyddwr dyn yn unig; heb eu holl ffyddiau gwneuthur au ffyrfiedig Gyfarwyddyd neu Ddirectories, neu ddim o'r fath beth, ac yr ym ni ymmhellach yn credu, na wna 'r Llyfr Gweddi Gyffredin, na thanhelliad ar blant, na dim arall ag a allant ei ddychymyg ddyn neu ddynes yn Greadur newydd, ond Criſt, yr hwn yw 'r gwir fara ſy'n dyfod i wared o'r 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 Nefoedd, y rhai a fwytant ohonaw ni newynant mwyach; ac fe a addawodd Criſt hyn. I'r rhai a newynant ar ol Cyfiawnder y mae Criſt yn eu porthi a'r bara hwn, ac y mae efe 'n eu dewis allan o wagedd y Byd hwn, ond y rhai a wadant arweiniad a thywyſiad yſpryd Duw, ac a ddywedant, Fod yſprydoliaeth a Datcuddiad gwedi peidio, fel y gwna, ac y dywaid Offeiriaid a Phroffeſſwyr, nad oes dim o'r fath yn y dyddiau hyn. Ni ddaeth y cyfryw erioed i fwyta o'r bara hwnnw, yr hwn y dywedodd Criſt a roddai efe i'r rhai a newynent ar ei ol ef; ond y rhai llawn a goludog y mae efe yn eu danfon ymaith yn waglaw, ond yr anghenus a'r tlawd yn yr yſpryd, y mae efe 'n eu porthi ac yn eu llenwi a phethau da.

Ond amdanynt hwy a wadant Ddatcudiad a Goleuni Criſt yr hwn ſy'n goleuo pawb, a thrwy yr hwn y tywyſir y Cyfiawn, y rhai a wrthwynebant ac a wadant hwn, yr wyf yn credu nad ydynt yn Gweled dim datcuddiad, ac na welant ychwaith ddim Prydferthwch neu degwch yn ymddangoſiad Criſt, efe a driſteir ynddynt fel gwr Gofidus a'i wedd yn fwy [difwyn] llygredig ganddynt hwy na neb, oherwydd y maent yn oeſtad yn rhyfela, yn ſcrifenu ac yn cyfigennus wrthynebu Goleuni ac yſpryd Duw ynddynt eu hunain, ac mewn eraill.

Nid allant lai gan • hynny na bod heb wybod pa fodd y mae gida hwynt, ac na bod yn ddeillion, tra bont yn ymryſon a'r hyn adawai iddynt weled; oblegid fo ddywaid y ſcrythur, Nid edwyn neb bethau Duw, ond trwy yſpryd Duw. ac yn yr helynt a'r cyflwr yma 'n gwrthryfela yn erbyn yr hyn yw unig foddion Jechydwriaeth, ac ydynt yn ymdrybaeddu yn y tywyll, ac heb wybod pa fodd y mae gida hwynt, am eu bod yn gwrando 'r gau Brophwydi a'r Tywyſogion deillion, ac oherwydd hyn y daeth damnedigaeth ar y rhai damnedig, oherwydd dyfod Criſt, a'r rhai ni chredant ynddo ef a ddemniir; gan mai hyn yw Damnedigaeth y byd fod goleuni gwedi dyfod i'r byd a charu oddyniony tywyllwch yn fwy na 'r goleuni oherwydd bod eu gweithredoedd yn ddrwg. Canys ni a allwn ddarllain tra fu Paul yn gwrthwynebu'r Goleuni, ac yſpryd Duw yntho ei hun, yr hwn weithiau a'i [dwyſbigai] pigai ef yn ei Gydwybod am yr hyn a wnelai, yr hyn ni byddai iawn, er ei fod mewn Zel dywyll a than orchudd o grefydd, etto gwedi ei wneuthur yn ei ewyllys ei hun, ac yn ol doethineb y Cnawd, dyma 'r hyn a ddallodd ei llygad ef fel na welai pa fodd yr oedd gidag ef, ond a ydoedd fel y mae y rhai 'n yn y dyddiau hyn, yn caſhau ac yn erlid y Cyfiawn, ac etto'n ſiarad llawer am Grefydd, ac yn drafferthus iawn ynghylch y Llythyren, gan ſon llawer am eiriau 'r Prophwydi, ond yn erlid y cyfiawn, ac yn diffodd yſpryd Criſt, fel y mae 'r proffeſſwyr allanol hyn, yn y dyddiau hyn; felly ni a allwn weled am Paul nes ei ddyfod i adnabod y datcuddiad yntho ei hunan, ac i rodio wrth oleuni Criſt yr hwn a lewyrchodd ynddo ef, er ei holl ddyſc a •• broffes fawr, etto yr oedd efe 'n anghydnabyddus a ffordd yr Arglwydd; ac o ran ei gyflwr, ni fedrai efe moi holi ei hu n, na gwybod pa fodd yr oedd gidag ef, nes iddo droi at yr hyn oedd yn ei argoeddi ef, ac felly i gael ei feddwl ei dywys ganddo a'i ymarweddiad ei drefnu gan yr hyn oedd yn dwysbigo ei Gydwybod, ac felly a ddaeth i ofni 'r Arglwydd yn fwy na dyn, ac er i ddynion gyfodi yn erbyn ef am ddyfod at yr Athrawiaeth ddieithr honno, fel y galwent hi, yr hon Athrawiaeth nid allai ddoethineb y byd hwn erioed moi dduall yn yr oes honno, ac nid allant yr awrhon ychwaith, ond a gyfrifyd yn oeſtad yn ddieithr, yn ynfydrwydd, ac yn ffolineb, ac felly y gwnant yn y dyddiau hyn, a phan ddaeth Paul iw arwain gan yſpryd arall nag yr arweiniaſid ef, neu na'r hwn yr arweiniaſid hwynt ganddo, a thrwy hwn efe a ddaeth iw arwain tu hwnt iw doethineb hwynt, yna y gwaeddaſant mai dyn ynfyd ydoedd, ac felly y gwaeddant yn y dyddiau hyn amdanom ninnau, oherwydd fel y dywedodd Criſt, na w • ddant beth y maent yn ei wneuthur, nac o ba yſpryd y maent. Ac fel hyn y mae 'r dall yn tywys y dall. A dyma 'r rheſwm pam y mae cymaint Cymmyſcedd ymmhlith dynion ynghylch Crefydd, a pham y mae cyn lleied gwedi eu dewis, am eu bod yn myn'd oddiwrth y gwir dywyſwr, ac oddiwrth yr hwn ſy'n rhoddi iawn ddeall am y gwir Addoliad a pethau a berthynant i Jechadwriaeth, Canys ni roddwyd un enw arall tan y nef, trwy 'r hwn y daw un dyn i deyrnas Nefoedd, ac i fod yn gadwedig, ond trwy Jeſu Griſt yn unig; canys fel y dywaid Criſt Myfi ydyw 'r ffordd y gwirionedd a'r bywyd. Joan. 14. 6. yr awron Pawb gan mwyaf o bob math a gyfaddefant i hyn, am mai ſcrythur ydyw, mai Criſt yw 'r ffordd y Gwirionedd a'r bywyd.

Ond yr awron dyma un peth iw yſtyried, a fynnwn i bawb ei iawn ſynied, hynny yw, a Chriſt yn ffordd, yn Wirionedd ac yn fywyd gwybod pa ffordd yw efe, a pha fodd y mae efe 'n wirionedd ac yn fywyd: yr awrhon cyfaddef hyn un peth ydyw, a dyfod yn dyſt ohono peth arall ydyw; oblegid ſyniwch Griſt, ei feddwl ef yn y peth hyn yw, mai efe yw ffordd dyn a dynes i'r nefodd, a'r Gwirionedd y mae 'n rhaid iddynt ddyfod atto, a'u harwain ganddo, a'r bywyd y mae 'n rhaid iddynt fyw yntho, yr hyn yw drwy ffydd ym Mab Duw, yr awrhon yma y mae 'r peth yw yſtyried, pa un a wnaethoſt ai dyfod i'r cyflwr hwnnw, ai peidio, hynny yw, dyfod i adnabod Criſt yn ffordd itti? ac a ddaethoſti i adnabod y Gwirionedd megis ac y mae yn yr Jeſu? ac i fyw y fuchedd honno ſy'n rhyngu bodd Duw, ai naddo? yr hon fuchedd ſydd yn Chriſt Jeſu, hyn y mae pawb iw yſtyried; Oblegid hyd ddel pobl i fod yn dyſtion o hyn ynddynt eu hunain, nid ei gyfaddef neu ſon amdano a waſanaetha eu tro, yn nydd eu cyfrif pan ddel Duw i gyfrif a hwynt.

Canys hyn a dyſtiodd dynion ſanctaidd Duw ac a ddywedaſant y byw yr ym ni yr awrhon yn ei fyw drwy ffydd ym Mâb Duw. Gal. 2. 20.

A dywedodd Joan (addaethai i dyſtio gwaith Duw gwedi dechreu ac yn mynd ym mlaen ynddo ei hunan) yn y wedd hon Yr hyn oedd o'r dechreuad, yr hyn a glywſom, yr hyn a welſom a'n llygaid, yr hyn a edrychaſom arno, ac a deimlodd ein dwylo am air y Bywyd, yr ydym yn ei fynegu i chwi. 1 Joan. 1. 1. Ac ym mhellach yr Apoſtol a ddywaid i Griſt weithio eu holl weithredoedd ynddynt a throſtynt, yr hwn waith o diwreiddio allan Bechod.

Yr awr hon hwy a ddaethant i wybod ac i dyſtio hyn ynddynt eu hunain, nid trwy ſon neu glywed dywedyd gan eraill; y cyflwr yma y daeth pobl Dduw iddo ym mhob oes a chenedlaeth, mewn meſur tra 'r oeddynt yn y bywyd hwn, ac nid oeddent yn meddwl cael gwaith prynedigaeth gwedi ei wneuthur troſtynt ar ol eu marw, fel y mae rhai yn y dyddiau hyn y tybied y cant, gan feddwl gwaſanaethu 'r diafol tra byddant yma, ac ceidw Duw hwynt, pan na allont bechu mwyach; ond ſulwch hyn y cyfryw a hauo pobl y cyfryw a fedant, y rhai a hauont Bechod ac drygioni y mae 'n rhaid iddynt o'r unrhwy Gyflog fedi Llygredigaeth, yr hwn Gyflog medd y ſcrythur yw Marwolaeth, gan ddywedyd Cyflog Pechod yw Marwolaeth, a hynny iddynt tros byth, eithr Dawn Duw yw Bywyd Tragywyddol. Rhuf. 6. 23. Canys peth chwith yw hyn, i ddyn fod yn was i un dros lawer o flynyddoedd, ac o'r diwedd ddyfod at un arall i geiſio ei gyflog am yr amſer hwnnw, ffolineb ac ynfydrwydd yw hyn. Ac a'r hudoliaeth yma y mae y rhan fwyaf o'r Byd wedi eu hudo gan Offeiriaid a phroffeſſwyr, yn dywedyd i bobl na allant fyw heb Bechod, ac felly a waſanaethant ddiafol eu holl amſer, ac y derbyniai Duw hwynt a gwobr o heddwch pryd na allant ei waſanaethu ef ddim yn hwy: yn gymaint a dywedyd ohonynt i Bobl, na allant adel hebio Bechu, ond bod yn rhaid iddynt Bechu tra fyddont byw, yr un yw a phe dywedent i Bobl, fod yn rhaid iddynt waſanaethu 'r diafol eu holl ddyddiau, canys ni wneir ac ni eſcorir ar un pechod yn neb, nad o genhedliad ac eſcoriad y diafol y mae, mewn pobl; Oblegid efe yw Tad pob pechod ym mhawb, pa le bynnag; neu ym mhwy bynnag yr eſcorer arno; gan hynny y mae 'n rhaid i hyn yn anocheladwy ganlyn, fod yn rhaid i'r rhai a fyddant byw a meriw mewn pechod fyw a meirw yn weiſion i'r Diafol, ac os felly, mae 'n rhaid i bob un ddiſgwil eu cyflog yn ol eu gwaith; gan hynny mi a fynwn 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 na thwyllai neb mohonynt en hunain, canys os y diafol ſy' raid ei waſnaethu dros eich holl ddyddiau, ef ſy raid iwch yn ochel o'r diwedd fynd atto, credwch hynny neu beidiwch.

Ac ymmhellach, cymerwch ſulw ar hyn; Nid Criſt yw ffordd y rhai drygionus, na phechaduriaid, Nid yw pechaduriaid ychwaith na 'r rhai a ddadleuant dros Bechod, gwedi dyfod at y Gwirionedd, nag yw adnabod ef, nac i fyw ei fywyd ef, yr hwn fywyd ſydd allan o Bechod, ac nid mewn pechod, canys bywyd i'r diafol yw hwnnw, canys efe yw dychymygwr pob Pechod, a chyflog pechod yw marwolaeth a damnedigaeth i bawb af yddant byw a meirw mewn pechod, y mae 'r pethau hyn yn deilwng iw hyſtyried, cyn y bo hi rhy ddiweddar, yr hyn a fydd pan fo yſpryd Duw gwedi rhoi heibio ymryſon a thi; canys heb ddyfod i adnabod gweithredoedd y diafol gwedi e'u diniſtrio ynot ti, neu 'r gwaith hwnnw gwedi ei ddechreu gan yr Arglwydd, nes y delych i adnabod hyn, Byth nid adnabyddi y Gwirionedd yn rhyddhau oddiwrth bechod, a'r hwn fy'n rhyddhau oddiwrth Bechod yw Criſt, ac hyd oni ddel pobl i adnabod y rhyddhad hwn oddiwrth Bechod gwedi dechreu, Byth ni allant adnabod Cyfiawnder, ac heb Cyfiawnder ni wel neb Dduw; ac heb ddyfod i weled Duw, ni all neb fyned i'r nefoedd; nes y rhyddhaer hwynt oddiwrth Bechod, ni all neb fod yn gymmwys i'r nefodd, ac medd y ſcrythur, y Gwirionedd ſy'n rhuddhau; a'r Gwirionedd yw Criſt Jeſu; os hwn ſydd i ryddhau, y mae efe i ryddhau oddiwrth ryw beth; ac os nid oddiwrth Bechod, pa beth y rhyddheir pobl oddiwrtho? pe cawn i wybod; yr wyfi 'n credu mai oddiwrth Bechod; canys ni chlywais i eriod am ddim yr▪ oedd neb mewn Caethiwed • ddo, [ond] namyn i Bechod, hwnnw ſy'n rhwyſtro Jechydwriaeth pobl, a chan hynny daeth Criſt y Gwirionedd i wne uthur diben arno, fel y Teyrnaſo Cyfiawnder yn lle Pechod; ac erioed ni adnabuwyd y ddau hyn i gyd trigo, na byddai raid adnabod un tynnu i lawer, Cyn gallu goſod y llall i fynu; am hynny ni dywedpwyd; nid oes Gymdeithas rhwng Goleuni â thywyllwch, na Chredadyn ag Anghredadyn, Chriſt a feddylir yma am y Goleuni, ar diafol am allu 'r Tywyllwch; a'r ddau hyn a ryfelant y naill yn erbyn y llall mewn dynion, gan ymdrechu pwy a llywodraetha ac a ddwg y rhwyſc ym Meddyliau, yn Ghalonau, a Serchiadau dynion: un o'r ddau yſpryd hyn ſy'n ymdrech i arwain i bob math a'r Bechod a drwg; a'r llall ſy'n ymdrech i arwain i bob math a'r Gyfiawnder, a gwir Sancteiddrwydd, mewn pethau yſprydol ac Amſerol.

Ac yma y gwnaf wahaniaeth rhyngddynt yn null eu gweithrediad a'u hymdrechiad mewn dynion; a hynny ym mhawb ar ryw amſer neu ei gilydd, ac fel y gallo pawb fod yn deimladwy ohonaw, os mynnant; ond onis mynnant yn y dydd yr ymryſono daionus yſpryd duw a hwynt, hwy a ddygir un dydd i Goffadwriaeth ohono, pryd na fynnont, ac heb wybod iddynt, pryd na bo dim ond angau a thriſtwch yn cyd ymgyfarfod, ac na chaffer neb iw cynnorthwyo.

Yr awrhon at y peth a dull y ddau yſpryd hyn yn ymdrechu; yr yſpryd drwg, y mae efe ym mhawb yn yn drechu i gadw eu meddyliau yn gwbl mewn pethau cnawdol a daiarol, yr hyn ſydd farwolaeth i'r Enaid; y mae 'r ſcrythur yn dywedyd, Synied y cnawd marwolaeth yw, eithr Synied yr yſpryd Bywyd a Thangnheddyf yw; A hyn yr wyf yn ei gredu ſy wir, myfi a'i cefais felly trwy iawn Brofiad.

A diben y diafol i gadw meddyliau pobl ar bethau daiarol yw hyn, fel na fyniont byth bethau nefol, ond i dreulio eu hamſer gwerth-fawr yn y Byd hwn, hyd na bo amſer mwyach, fel trwy hynny y collont eu Tryſſor Yn y Nefoedd, a roddwyd i gadw yn y Nefodd i bawb a ddeuant at Dduw, ar ei ammodau ef, yr ammodau hyn yddynt i bobl edifarhau, eu gwadu ei hunain, Cymeryd i fynu 'r groes iw hewyllyſſiau eu hunain, Caru ac ofni Duw, a'i Addoli mewn yſpryd a gwirionedd; ac y mae 'n ddiogel genif na ddichon neb wneuthur hyn heb yr yſpryd, os rhaid bod fel y mae 'r ſcrythyr yn dywedyd, yn yr yſpryd a'r gwirionedd; a chredu 'r wyf mai gwir yw 'r ſcrythur, ac i Griſt ddywedyd y gwir pan lefarodd efe y geriau hyn a bod yr holl Offeiriaid a Phroffeſſwyr mewn Cyfeiliorni a dallineb a wadant y pethau hyn, eithr oll a'r a garant ymddangoſiad yfpryd Criſt Jeſu, yr hwn yw Ammodau pennaf Jechydwriaeth, a ddeuant i adnabod lleſhad oddiwrtho, dull eu ymddangoſſiad ym Meddyliau pobl ſydd yn erbyn pechod, a'r rhai a garant yr hyn y mae yſpryd Duw yn ymddangos iw erbyn, ac yn ei farnu yn eu Meddyliau, y maent etto 'n caſhau Duw, proffeſſant a fynnont, ofer yw; eithr y rhai a garant y pethy y mae yſpryd Duw ynddynt eu hunain yn ymddangos droſtynt, y rhai hyn a garant ei ymddangoſſiad ef.

Eithr ymmhob oes, y rhai a gawſent orchudd droſtynt nad oedd o yſpryd Duw, y rhei'ni 'n waſtad a fyddent waethaf; canys yr holl Grefyddau ydynt gau, oddieithr yr hon ſydd mewn yſpryd a Gwirionedd, a'r holl Liwiau twyllodrus hyn i Grefydd, a ddychymygwyd yn waſtadol gan y diafol, dyma un ffordd a weithiodd efe ymmhob Cenhedlaeth, pan nad allai efe gadw pobl ddim yn hwy mewn Halogedigrwydd amlwg, yna y mae efe yn dychymyg iddynt ffyrdd newyddion i rodio ynddynt, ac a ddaw a ſcrythyrau amdanynt hefyd, ac a ddywaid lawer am Weithredoedd dynion Sanctaidd Duw hefyd; y rhai mewn oeſoedd aeth heibio a orchymynaſid iddynt eu gwneuthur, yr rhai oeddynt dda yn eu dydd a'u hamſer, i'r rhai a ufuddhaſant iddo, y rhai oeddent i bara hyd oni ddaeth Criſt y ſywedd, neu hyd amſer diwygiad, y rhai nid oeddent onid Cyſcodau a Rhithiau o'r Sylwedd, yr hwn Bendigedig fyddo 'r Arglwydd a ddaeth, ac a roddes diwedd i'r pethau hyn, ac a oſododd i fynu Addoliad mewn yſpryd a Gwirionedd, ond y mae yſpryd y diafol yn waſtad o cadw • yn ar waith ynghylch pethau oddiallan a gwefus waſanaeth, fel y gallo efe gadw y Galon ar ryw beth gweledig, ac oddiwrth yr Addoliad oddifewn ac yſprydol; a dyma un ffordd y mae efe yn ei gweithio yn nirgelwch anwiredd; Bob amſer pryd nad allo efe 'n, hwy gadw dynion mewn Halogrwydd amlwg efe a'u try hwynt at ddyledſwyddau allanol, fel y geilw hwynt, pryd na ofynnodd Duw ddim o'r fath beth ar eu dwylo hwynt, canys y Galon y mae Duw 'n ei ofyn gyntaf, gan ddywedyd, fy mâb, moes i mi dy Galon: Dihar. 23. 26. hynny yw, goſod eu Calon ar yr Arglwydd, ac iw harwain gan ei ddaionus yſpryd ef ynddynt, ac yna dyledſwyddau teulu a dyledſwyddau eraill fyddant gymeradwy gan Dduw; pan eu gwneler drwy dywyſiadau daionus yſpryd Duw; oblegid ti a elli ddarllain yn ſcrythyrau 'r Gwirionedd (y rhai yr ym ni'n eu perchnogi, a chenym fwy parch iddynt, nac i un llyfr arall yn y Byd,) a hwy a ddywedant yn y wedd hon; gan ddywedyd, Gweddiau'r drygionus ſydd ffiaidd gan yr Arglwydd, ond llawer a ddichon gweddiau 'r Cyfiawn.

Eithr dull yſpryd y diafol iw Cadw Pobl rhag bod yn Gyfiawn, fel n • bo cymeradwy mo'u Gweddiau, a'u cadw mewn pethau oddiallan fel nad adnapont byth waith Duw oddifewn, yr hwn yw gweithio allan Bechod, ac i ddwyn i mewn Gyfiawnder Tragywyddol, ond y mae efe 'n eu cadw hwynt byth i wrando, a byth i ddyſcu fel na ddelont byth i wybodaeth o'r Gwirionedd; oblegid efe a wyr na allant byth ddyfod i wybodaeth o'r Gwirionedd, tra bont yn gwrando ar ddyſceidaeth y Tywyſogion deillion, canys gwyr y diafol nad yw Bo • ſibl i bobl byth allu dyfod i wybodaeth o'r Gwirionedd nes y delont i gael eu harwain a'u tywys gan yſpryd y Gwirionedd, yma y mae efe 'n cadw pobl i geiſio 'r byw ym mhlith y meirw, a Bywyd lle nid yw, a dyma ddull gweithrediad y Gelyn.

A dyma 'r hudoliaeth fwyaf ſydd gan y diafol i hudo pobl am eu heneidiau ſef, troi pobl i ryw Grefydd Goluredig neu ei gilydd, a chwedi hynny peri iddynt goelio fod pob peth yn dda, ac y mae 'r rhan fwyaf ohonynt yn ewyllyſcar iw goelio ef, a hithau yn hoff-lwybr y byd, yn ymrafaelio 'n unig mewn rhai defodau, neu Ceremoniau, ond y Grefydd mewn yſpryd a Gwirionedd, Goleuni a Gras hon ni all y Proffeſſwyr aros mo honi; oherwydd y mae hi 'n galw i ffordd gul, ac i 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 fyn'd i mewn drwy Borth cyfyng.

Oblegid y mae mor ddewiſol gan y Gelyn, ollwng Pobl i ryw lwybr, neu ffyrf o Grefydd, a pheidio, canys efe all erbyn hynny beri iddynt goelio fod yn dda gida hwynt, a pheri iddynt goelio nad rhaid iddynt ymorol am ddim amgen; a hyn oll a wna efe, er mwyn eu cadw oddiwrth y gwir Addoliad mewn yſpryd a Gwirionedd, ond ni ddichon efe yn y wedd hon ddallu y rhai ſydd mewn Halogrwydd amlwg, oblegid nhwy a wyddant, eu bod ar y cam pwy bynnag ſydd ar yr iawn, ac nad oes orchudd canthynt am yr hyn a wnant, am hynny y dywedodd Criſt, yr ai 'r Publicanod a'r Putteiniaid i mewn i Deyrnas Nefoedd o flaen y cyfryw ac a addefent Waſanaeth i Dduw, ac nas gwaſnaeth ef yn gymeradwy; oblegid nid oes dim Gwaſanaeth yn gymeradwy, ond yr un mewn yſpryd a Gwirionedd: Gwae y rhai a orchguddiwyd, ac nid o yſpryd yr Arglwydd, a llawer o ffyrdd ychwaneg ſydd gan y diafol i gadw pobl oddiwrth atteb, gofynniad yſpryd Duw; ond nid oes un fagl debyg i Orchudd twyllodrus o Grefydd.

Llawer ſydd, y rhai y mae ganddo efe Abwydydd eraill iddynt nad gwaeth ganddynt am Grefydd yn y byd, Rhai y ceidw efe eu Meddyliau a'u Calonau yn eu hoes mewn Cybydddod, Rhai mewn Balchder, Rhai mewn Meddwdod Rhai mewn ffugni a hudoliaeth, a llawer Abwyd a Magl ychwaneg ſydd cantho efe i fradychu dynion am eu dedwyddwch gida 'r Arglwydd, pair y diafol i rai goelio, na chant fyth roi cyfrif i Dduw am eu gweithredoedd, ac felly 'n byw fel Rantwyr eu holl ddyddiau; ac efe a ddywaid iddynt, nad oes na Duw na Di'afol, uffern na Nefoedd, a llawer a ewyllyſſiant ei goelio ef ond gochel yr Hudoliaeth yma; canys ti a gei wybod ryw ddydd, mai celwyddau yw'r pethau hyn, er triſtwch i'th Enaid, pan fo 'n rhy-hwyr itti yſtyried; onid edifarhei mewn pryd, Eraill y pair y diafol iddynt goelio, ddarfod i Dduw Greu rhai or Jechydwriaeth, eraill er damndeigaeth, yr hyn ſydd gymmaint anwiredd a'r llall, a llaweroedd a fynnant ei goelio ef, gan feddwl eu bod o'r rhai a ragordeiniwyd i Jechydwriaeth Eraill ſydd o'r meddwl hwnnw, y rhai y parwyd iddynt goelio, os yw 'r peth felly, eu bod hwynt o'r rhifedi hwnnw, a anwyd i Ddamnedigaeth, ac oddiwrth yr annogaeth yma y m • e llawer yn myned yn ddiofal yn eu hymwareddiadau, ac yn rhedeg i bob math a'r ddrwg, y ffordd uniawn i ddiniſtr, a ſoddfa anwiredd yw 'r perſwaſiwn yma, ac yn diniſtrio llawer Enaid Truan.

Yr holl bethau hyn a ſoniais amdanynt a llawer ychwaneg a ellyd ſon am danynt, a ydynt y ffyrdd a'r dychymygion, a ddychymygodd ac a oſododd y diafol i fynu, yn ac ymmhlith dynion, dyma ei agwedd ef yn gweithio trwy ei yſpryd mewn dynion, ac etto a ddadleu ſcrythur am yr hyn y mae yn ei wneuthur, fel trwy hynny y gallai efe roi lliw dros ei dwyll, a hyn a fu ei agwedd ymmhob oes i dwyllo Cenhedlaethau 'r Byd, ond gwae y rhai a'i grandawant ef, dyma lais y dieithr yr hwn a ddywedodd Criſt, na wrandawai ei ddefaid ef arno; gan ddywedyd Fy nefaid i wrandawant fy llais i, a llais y dieithr ni wrandawant, y mae 'n ymddangos yma fod dau lais iw gwrando; yr oedd yma lais Criſt, a llais y dieithr, yr hwn oedd llais y diafol yr ydys yn gwrando ac yn ufuddhau i'r ddau lais hyn yn y dyddiau hyn gan bawb, un neu 'r llall ohonynt; canys ni ddichon neb waſnaethu dau feiſtr, neu ufuddhau i'r ddau lais; gan hynny ni ddichon pobl waſanaethu Duw a Mamon; a dull neu Agwedd y ddau yſpryd hyn yn adrodd eu lleiſiau ſydd mewn dull neu agwedd anweledig ac yſprydol.

Ac fel yr agorais o'r blaen ddirgelwch Anwiredd a dull neu Agwedd gweithrediad y gelyn, felly mi a ddeuthum yr a • rhon i fynegu pa fodd ac ym mha ddull y mae yſpryd yr Arglwydd yn ymrafaelio yn null ei weithrediad oddiwrth yſpryd y diafol ym mhawb, ar un amſwer neu ei gilydd; hwn a adwaenir yn ymryſſon ynddynt • er nad ufuddhant iddo ef ſydd o'r ddull yma; efe a ddechreu weithio a churo wrth ddrws Calonau Dynion, neu yn dirgel geryddu am bechod, yn blino pobl am wneuthur yr hyn ni ddylent, ac yn eu barnu pan wnelont ar fai, fe a elwir hwn yn y ſrythyrau, Ceryddon Addyſc, a ffordd y Bywyd, ac yr wyf yn credu mai hynny ydyw; er na chred llawer o Broffeſſwyr mo hynny; ac os ffordd y Bywyd ydyw, Credu'r wyf y dichon hi wared oddiwrth yr hyn y mae hi 'n galw allan ohono, yr hyn yw pechod a drygioni, ac fel yr ymwrandawo dynion ag ef, efe a egyr eu dealltwriaethau hwynt, ac a ddengys iddynt, y modd y mae gida hwynt, ac nid hynny yn unig ond hefyd a ddwg i fuchedd ac ymwareddiad newydd, ac a geidw feddyliau pobl yn waſtadol yn yr hyn ſydd dda, ac allan o'r hyn ſydd ddrwg; ac y mae hwn fel ymborth yſprydol i 'r Enaid; ac yna y mae dynion yn adadnabod y bara ſy'n dyfod i wared o'r Nef, ac yn yfed o'r dwfr nid yw 'n pallu byth, ac a ddwg yr heddwch hwnnw, nad edwyn neb ond y rhai a'i mwynhatho, Hyn y mae 'r Goleuni neu yſpryd Duw yn ei wneuthur yn y cyfiawn, a llawer mwy a ellid ſon am danynt; dyma 'r hwn y mae 'r ſcrythur yn ei alw, Chwiliwr y calonau, a Phrofwr yr Arennau; Cyfiawnhawr, y Cyfiawn, yw efe a damniwr y drygionus, ac iddo ef y mae 'n rhaid i bawb roddi cyfrif un diwrnod, yn y ddull hon, y mae yſpryd yr Arglwydd yn ymrafaelio oddiwrth yſpryd y diafol, yn gweithredu ac yn gweithio mewn pobl, ac y mae un o'r rhai 'n yn tywys i'r nefoedd a'r llall i uffern.

Dyma un peth ychwaneg ſy'n dyfod i'm meddwl ynghylch gweithrediad y ddau yſpryd hyn; y mae yſpryd yr Arglwydd lawer gwaith drwy fynych ganlyn a dilyn dynion ai gyfiawn farnedigaethau; hyd oni ddyccho efe hwynt i yſtyriaeth o'u diwedd ac yna lawer gwaith yn y cyflwr hwnnw y mae dynion yn dyfod i ymgais ar ol ffordd uniawn; ac yn y cyfamſer y mae 'r Arglwydd yn agor dirgeledigaethau ei deyrnas iddynt, ac yna y dechreuant weled yr iawn ffordd oddi▪ wrth yr wyrdraws, y gul oddiwrth y lydan; ac a ddechreuant weled y porth yn gyfyng, A'r ffordd yn gul, yna llawer a ddechreuant ymgynghori a'r rhan ymreſymgar honno mewn dyn, yr hyn yw gwaith y gelyn, Oblegid y mae efe yn ei wneuthur yn waith iddo yn waſtadol, weithio ymaith y cwbl a'r ſydd dda; ei arfer ydyw, pan ddel neb i gael ei argyoeddi o'r uniawn ffordd, yna iw rhoi hwynt i ymofyn, pa fodd yr ânt i mewn trwy 'r porth cyfyng hwn; ac y rhodiant yn y ffordd gul honno, ac felly yn dyfod i ymofyn ar ol ffordd eſmwythach, a'r diafol y mae efe yn goſod pob math ar Beryglon o flaen dynion ac yn dechreu dywedyd wrthynt Fod y ffordd yn rhy anhawdd iddynt rodio ynddi; ac a ddywaid iddynt, Fod llawer o ffyrdd ſydd eſmwythach a gwell, yn y rhai y gallent rodio a gwneuthur yn dda; ac a dywaid iddynt mai hon yw 'r ffordd waethaf o'r Cwbl, Pob peth ond hon; canys digon da y gwyr efe, nad oes un ffordd arall i'r nef: ac medd y gelyn Os perchenogi di 'r Addoliad yma yn yr yſpryd, ti a gaſheir gan bawb, ac a fyddi mewn enbydrwydd o golli 'r Cwbl, ac o gael anfodlonrwydd dy gyfneſſaf yma a'th gymydog a'th gydnabyddiaeth accw, ac medd efe, Crefydd newydd godi yw hon, ac nid yw ond o ſafiad diweddar; ac medd efe y mae 'n crefydd ni yn ſefyll erys hir amſer, ac nid all ein mam Eglwys ni mo'r Cyfeiliorni ein henafiaid ni oeddynt yn yr iawn, a'n Gwenidogion y rhai y mae uchel ddyſc ganddynt, ſydd raid eu bod yn yr iawn, ac onide pwy a all fod yn yr iawn? A pha fodd y gall Creftwyr, Arddwyr a'r cyffelyb ddyfodd i wybod y ffordd i'r nefoedd? y pethau hyn a llawer mwy y mae 'r diafol yn ei roi ym meddyliau pobl, iw goſod yn erbyn yr hyn a fynnai gadw eu heneidiau fel pan ddarffo i Dduw alw pobl drwy ei yſpryd i rodio yn y ffordd gul; yr hon ſy'n arwain i fywyd tragwyddol, yna y mae 'r diafol yn [cyfrif eu trefnu] byddino yr holl ragddywededig bethau hyn, a llawer angwaneg a ellid eu crybwyll, y mae efe 'n eu goſod o flaen pobl megis Maglau, a thrwy hyn lawer gwaith y mae 'n troi pobl rhai i un ffordd rhai ffordd arall, ac ni waeth ganddo pa ffordd, drwy na ddelent i rodio yn y ffordd gul, ac i Addoli duw mewn yſpryd a Gwirionedd; rhai y mae efe yn eu troi i ofnau, pa fôdd y byddant byw; rhai i'r Dom priddlyd o Bechod a drygioni drachefn; rhai i ryw Liwiau Twyllodrus o Grefyddau; rhai i ddiofalwch, rhai i anobaith, ac a ddywaid fod eu dydd gwedi myn'd heibio; i eraill y dywaid fod amſer ddigon edifarhâu, ac felly y mae efe 'n ſuo pobl i gyſcu mewn pechod hyd na byddo amſer mwyach; ac y mae 'n dannod i eraill anffyddlondeb rhai a broffeſſant y Gwirionedd; eithr gwae y rhai a wrandawant arno mewn un rhywogaeth ſulwa hyn Ti gei atteb am yr hyn yr wyt yn ei wneuthur, ac felly y caiff pawb eraill troſtynt eu hunain; ac ymmhellach, Pa beth bynnag a wnêl eraill, ni bydd hynny eſcus itti yn nydd y cyfrif.

Gochel gan hynny goelio 'r Sarph gelwyddog, yr hon a'i Chelwydd ac a'i Thwyll, ſydd yn myned oddiamgylch i dwyllo 'r Cenhedloedd, ac y mae y rhan fwyaf o'r Bobl wedi eu twyllo ganddi, ac oherwydd bod pobl yn gwrando mwy arni hi nac ar yr Arglwydd; yw 'r achos pam y mae cyn lleied gwedi eu dewis o'r rhyfedi a alwyd; Canyſ llawer a alwyd ond ychydig a Etholwyd.

Ni fynnwn i Bobl edrych arno 'n beth chwith mewn perthynas i'r dull yma o reſymu a ddodwyd mewn pobl gan y diafol, Ni fynnwn i neb feddwl yn galed am hyn; canys myfi a ddwedaf itti'n eglur; Mai gan yſpryd y diafol y rhoddwyd pob peth nad yw uniawn, Cywir a da i feddwl dyn a dynes; ac mai gan yſpryd yr Arglwydd y rhoddwyd pob peth a'r ſydd dda, uniawn a chyfiawn i feddyliau un dyn neu ddynes; Oblegid Cymerwch ſulw ar hyn, fod un o'r ddau yſpryd hyn yn dwyn y rhwyſc ym meddyliau a ſerchiadau pawb; y naill yn troi i ddrygioni, y llall yn troi i Gyfiawnder; y mae hyn yn wir, pa un bynnag a wnelych ai Credu ai peidio, fo wneir it ei wybod pan fo hi 'n rhyhwyr, oni ocheli.

Ychydig eiriau yn atteb i'r rhagddywededig Reſymau a Gwrthreſymau yn erbyn y Gwirionedd a'r Addoliad yn yr yſpryd.

Am y Porth cyfyng a'r llwybr cul, y mae efe yn gyfyng i'r drygionus, ac yn hyfryd i'r Cyfiawn, ac am y llawer o ffyrdd, nid llawer o ffyrdd ſydd i fyn'd i'r Nefoedd, nid oes ond un ffordd i fyn'd i'r Nefoedd, a honno ydyw dyfod i atteb yſpryd duw ynoti ac i Addoli duw mewn yſpryd a Gwirionedd.

Ac am fod yn gas gan bawb, nid peth newydd yw hyn, Canys Criſt a dynion Sanctaidd duw a gaſhawyd bob amſer, fel y gelli ddarllain yn y ſcrythyrau: a dywedodd Moſes, Farnu ohono y dirmyg yr aethai efe tano, er mwyn Criſt yn fwy golud iddo ef, na holl Drysorau 'r Aipht: ac er darfod eu caſhau gan 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 ddynion; etto 'r oeddynt yn Anwyl gan Dduw a'r hon ennyd yma y mae dda ddigon.

Ac am yr embydrwydd o golli dim er mwyn Criſt, Cyfrifwyd hyn gan y rhai Cyfiawn yn bob Llawenydd, ddarfod nid yn unig eu cyfrif yn deilwng i deyrnaſu gida Chriſt, ond hefyd i ddioddef gidag ef; a'r Arglwydd a addawodd, Beth bynnag y mae neb yn ei ddioddef er ei fwyn ef y derbyniant yn y bywyd hwn y Can cymmaint, ac yn y byd a ddaw fywyd Tragywyddol, heb ddiwedd, ac medd y ſcrythur y rhai ewyllyſſiant fyw yn dduwiol, yn Ghriſt Jeſu a erlidir, a dywedodd Criſt wrth ei ddyſcyblion nad oedd y gwâs yn uwch na'i Arglwydd os erlidiaſent ef yr oedd yn ddiau yr erlidient hwythau. Ac am anfodloni dynion, peth ammhoſibl i bobl ryngu bodd Duw a dynion Annuwiol, Archodd Pettr ac Joan i bobl farnu Pa un or au iddynt fodloni Duw a'i Dyn. Ac am fywioliaeth Credwch y ſcrythur, Ceiſiwch Deyrnas Dduw a'i gyfiawnder ef, a phob peth arall a roddir i chwi yn ychwaneg. Matth. 6. 33.

Ac am fod ein Crefydd ni yr hon ſydd mewn yſpryd a Gwirionedd, yn grefydd newydd godi. Gwir Enllib yw hynny, canys fo 'i goſodwyd hi i fynu erys mwy nac un cant ar bymtheg o flynyddoedd; ac nid oes un ffordd arall i'r nefoedd ond hon; er bod rhai ai proffeſſant hi; heb rodio ynddi nid yw hyn yn newid yr achos, neu yn gwneuthur y peth nad yw efe yr un ag ydys yn ei broffeſſu; canys ni newidiodd Judas yr achos yn y peth hwnnw; ac nid yw neb ryw fradwyr i'r Gwirionedd ychwaith yn ei newid yn y dyddiau hyn.

Ac am y Gau grefydd, gwir yw ei bod hi o hir ſafiad, mwyaf oll y toſturi, etto nid yw hynny yn gwneuthur, Oherwydd bod gau Grefyddau gwedi hir ſefyll i fynu; fod am hynny yn rhaid iddynt aros byth; ni ddeil hyn, gwir yw, y mae hon gwedi ſefyll; erioed er pan orchguddiwyd drygioni tan Gochl Crefydd.

Ac am yr Eglwys, yr hon medd rhai nid all Gyfeiliorni: Atteb af Nad oes un Eglwys neu Bobl nad ydynt yn Cyfeiliorni, oddieithr y rhai a arweinir ac a dywyſir gan yſpryd Duw, a'r cyfriw ydynt yr unig wir Eglwys; a' rhai a arweinir gan hwn, a arweinir gan yr yſpryd ni chyfeiliornodd erioed ac nis dichon byth; ac hyd oni ddel pobl at hwn y maent oll yn myn'd ar gyfeiliorn proffeſſant a fynnont.

Ac am eich henafiaid, y modd yr oedd gida hwynt; i'r Arglwydd y gadawaf hynny; ni farnaf fi am y rhai erioed ni adnabum: ond hyn yr wyf yn ei goelio amdanynt, fod rhai ohonynt yn ffyddlon i'r hyn a wyddent, a hynny y mae 'r Arglwydd yn ei ofyn, ac ſydd gymeradwy Cantho, ac amdanynt hwy, hwy aethant ymaith, ac yr wyf yn coelio feirw rhai ohonynt yn y wir ffydd, yn yr hon yr ym ni 'n credu, ac yr wyf yn credu, eu bod yn gorphywys gida 'r Arglwydd, a'u bod o'r meddwl a'r grediniaeth yr ym ninnau, er na alwyd hwynt wrth y Llyſhenw newydd hwn, yr hwn a ddychymygodd y diafol yn ein hoes ni iw weiſion ddodi arnom ni, megis yr oedd gan y diafol ym mhob oes lyſhenwau newyddion i ddieithro ac i watwor Criſt a'i dilynwyr; ac felly y mae cantho 'r awrhon.

Ac am eich Gwenidogion i wybod y ffordd, nid oes neb a edwyn y Gwirionedd; na dim Gwenidogion Cywir, ond y rhai ſy'n dyfod iw gwiſco a nerth o'r uchelder, yr hwn a adweinir drwy ddatcuddiad ac yſprydoliaeth, yr hyn y mae eich Offeiriaid a'r proffeſſwyr yn ei wadunid allant gan hynny wybod y Gwirionedd, tra font yn gwadu yr hyn ſy'n dwyn i wybodaeth o'r Gwirionedd; Oblegid y mae 'r ſcrythur yn dywedyd, ac yr wyf yn Credu mai gwir ydynt) meddant, er bod yſpryd mewn dyn, etto yſprydoliaeth yr hollalluog ſy'n rhoddi deall.

Ac mewn perthynas i ddyſceidiaeth fawr, y mae hon yn dda yn ei lle, fel y del Dynion i'r gwir ddeall ohoni gwedi ei rhoddi iddynt gan yſpryd duw; oblegid dirgelwch yw 'r ſcrythur gwedi ei chuddio oddwrth ddoethineb y byd hwn; ac erioed ni wybuwyd ddarfod i ddyſc oddiallan, neu dygiad ar ddynion, nac uchel ddyſc, ddwyn dyn erioed i wybodaeth o'r Gwirionedd, na gallu ohoni erioed Agor dirgelwch duwioldeb, fegis am Paul, yr oedd efe yn wr uchel o ddyſc, yr oedd efe o ddoniau ac ddygiad mawr, ac yn ei gyfrif ei hun tu hwnt i llawer o'r Jddewon, etto er hyn i gid yn anwybodol o wir wybodaeth o dduw, hyd oni ddaeth efe iddo drwy ddatcuddiad Mab duw; oblegid dyma 'r unig beth oedd ac ſydd yr awrhon yn dwyn pobl i wybodaeth o'r hyn ſydd guddiedig oddiwrth ddoethineb y byd hwn.

Ac ynghylch Crefftwyr ac Arddwyr yn gwybod y ffordd, darllen y ſcrythyrau, ac yno y • anfyddi, mai 'r cyfryw yn bennaf ym mhob oes a ddaethant i wir wybodaeth o uniawn ffordd Duw; yr oedd Peter ac Joan y rhai oeddynt wyr anllythrenog, a llawer ychwaneg heb law hynny, y rhai oeddent Wenidogion cymmwys i'r Arglwydd a pha le y mae neb o'r gwyr mawr a ddyſc yn y dyddiau hyn a all gyſtadlu a hwynt? Ond y mae llawer yn y dyddiau hyn gwedi dyfod i wybodaeth o'r Gwirionedd, fegis y daethant iddo drwy 'r ddyſceidiaeth a ddyſcaſant gan yr Arglwydd. felly y maent yn pregethu, pa u • bynnag a wnel ai bod ganddynt ddyſceidiaeth oddiallan ai na bo, ni wna hynny fawr ym mhethau duw, er bod dyſc yn dda iawn yn ei lle ir rhai a wnant ddefnydd da ohoni; ond o • deliwch ſulw y gwyr mwyaf o ddyſc ſy'n gyffredin yn anwybottaf o deyrnas Criſt; gan hynny nid hynny yw 'r peth ſy'n gwneuthur pobl yn Gyfiawn, nid ydyw ychwaith ddigon ddarllain geiriau a gweithredoedd y Prophwydi, a geiriau Criſt a'r hyn a wnaeth efe, a Chyflyrau 'r Apoſtolion, a pha fodd yr oedd gida hwynt, nid yw ddigon darllain y pethau hyn, oni ddaw pobl i fyw yr un Bywyd ac yr oeddent hwythau; ond trwy allu duw y rhaid gwneuthur hynny; ac oherwydd hyn y mae cymmaint bob amſwer yn darllain ac yn gwrando, ac heb allu un amſer ddyfod i wybodaeth o'r Gwirionedd, yn tybied trwy redeg i bethau oddiallan y gwnant yn dda, ac heb fyth ddyfod at Griſt, fel yr adnabyddont fywyd Tragwyddol, yr hyn yw adnabod Duw (fel y dy waid y ſcrythur) adnabod yr hwn yw Bywyd Tragwyddol.

Rhoddes duw ddydd ac amſ • r i Bawb, fel os mynnant yn y dydd ar amſer hwnnw y gallant ddyfod i adnabod duw, a thrwyddo ef gael eu glanhau oddiwrth Bechod, yr hwn yw achos o farwolaeth eu heneidiau.

Ac yn y dydd hwn y mynnai Criſt gaſclu pawb atto ei hun fel y caſclai iar ei chywion dan ei hadenydd; ond os pobl ni ddeuant atto ef yn y dydd ar amſer hwnnw pan alwo efe hwynt, Byth nid adnabyddant ryddhad o Gaethiwed uffern a Marwolaeth.

Galarnad a ellir i godi am y cyfryw oll, y rhai a bechant allan eu dydd y mae 'r nos yn dyfod ar eu gwartha, ac nid oes nid un iw cynnorthwyo, fel y cododd Criſt am Gaerſalem pan oedd eu dydd gwedi myn'd heibio, efe a aeth ac a'i gwelodd gida mawr driſtwch, ac a wylodd droſti mewn mawr▪ doſturi, O! Jeruſalem Jeruſalem yr hon wyt yn lladd y Prophwydi, ac yn llabyddio y rhai a ddanfonir attat! pa ſawl gwaith y mynaswn gasclu dy Blant ynghyd megis y cascl iâr ei chywion tan ei hadenydd, ac nis mynech? ac ymmhellach medd efe, o na adnabuait yn dy ddydd hwn y pethau a berthynant i'th heddwch! ond yn awr y maent yn guddiedig oddiwrth dy lygaid. felly y mae gida phawb a bechant allan eu dydd, fel y gwnaethant hwy; canys y mae 'r Arglwydd yn ymryſon a phawb, fel yr ymryſonodd efe a hwynthwythau, iw dwyn hwynt i wybodaeth o'r pethau a berthynent iw heddwch; ond y maent hwy byth yn gorphywys yma mewn anwybodaeth, heb ymroi i gynhyrfiadau yſpryd Chriſt, er bod pethau gwedi eu rhoi ynghadw ar eu medr, a Berthynant iw heddwch; etto yn y cyflwr hwn nid ydynt byth deilwng iw gwybod, am nad ydynt yn Credu, a'r rhai nid ydynt ffvddlon mewn ychydig, ni ddeuant byth i wybod llawer.

Fel hyn y digwydd i bawb a'r a bechant allan eu dydd, ac na attebant dduw yn yr amſer y mae efe 'n ymryſon a hwynt.

Felly da yw i bawb yſtyried y pethau hyn, cin y bo hi'n rhy ddiweddar, fel y caffont ſicrwydd o'r hyn a ſaif gida hwynt, a gwneuthur dewiſiad o'r hyn a wnaeth Mair y rhan dda honno yr hon ni chymerir byth oddiwrthynt, ac yn hyn y daw pobl i orphen eu Gyrfa mewn llawenydd, a dodi eu pennau i lawer mewn heddwch pryd na bo dyddiau nac Amſer mwyach.

Cymmhelled a hyn y rhyddheais fynghydwybod o'r hyn oedd yn gorwedd arnaf oddiwrth yr Arglwydd iw ſcrifennu mewn cariad i bawb a chwenychant fod mewn ffafor gida Duw fel y caffont ſicrwydd a chymeriad gid ag ef iw heneidiau pan fo eu cyrph gwedi eu dodi yn eu beddau.