Newyddion mawr oddiwrth y ser. Neu almanacc am y flwŷddŷn o oedran y bŷd, 5648. ac am y flwŷddŷn o oedran Crist 1699. Yn cynwŷs pôb pêth ar a berthyno i almanacc; : at yr hwn a chwanegwŷd ffeiriau Cymru a rheini o ffeiriau Lloeger ar fŷdd yn agos i Gymru; a charol; a dyriau newŷddion: / Yr ugainfed o wneuthuriad Thomas Jones. Jones, Thomas, 1648-1713. 1699 Approx. 162 KB of XML-encoded text transcribed from 23 1-bit group-IV TIFF page images. Text Creation Partnership, Ann Arbor, MI ; Oxford (UK) : 2011-12 (EEBO-TCP Phase 2). A75122 Wing A1853G ESTC R172453 43665015 ocm 43665015 171885

To the extent possible under law, the Text Creation Partnership has waived all copyright and related or neighboring rights to this keyboarded and encoded edition of the work described above, according to the terms of the CC0 1.0 Public Domain Dedication Creative Commons 0 1.0 Universal. This waiver does not extend to any page images or other supplementary files associated with this work, which may be protected by copyright or other license restrictions. Please go to http://www.textcreationpartnership.org/ for more information.

 Early English books online. (EEBO-TCP ; phase 2, no. A75122) Transcribed from: (Early English Books Online ; image set 171885) Images scanned from microfilm: (Early English books, 1641-1700 ; 2596:2) Newyddion mawr oddiwrth y ser. Neu almanacc am y flwŷddŷn o oedran y bŷd, 5648. ac am y flwŷddŷn o oedran Crist 1699. Yn cynwŷs pôb pêth ar a berthyno i almanacc; : at yr hwn a chwanegwŷd ffeiriau Cymru a rheini o ffeiriau Lloeger ar fŷdd yn agos i Gymru; a charol; a dyriau newŷddion: / Yr ugainfed o wneuthuriad Thomas Jones. Jones, Thomas, 1648-1713. [44] p. by Thomas Jones, [Shrewsbury : 1699] Publication information from Wing (2nd ed.). Imperfect: torn, faded, with broken and missing type, and print show-through. Reproduction of original in: Llyfrgell Genedlaethol Cymru/National Library of Wales, Aberystwyth, Wales.

Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.

EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.

EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).

The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.

Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.

Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.

Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.

The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.

Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).

Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.

 wel Almanacs, Welsh. Astrology -- Early works to 1800. Ephemerides. 2020-09-21 Content of 'availability' element changed when EEBO Phase 2 texts came into the public domain 2007-10 Assigned for keying and markup 2007-10 Keyed and coded from ProQuest page images 2011-04 Sampled and proofread 2011-04 Text and markup reviewed and edited 2011-06 Batch review (QC) and XML conversion

NEWYDDION MAWR Oddiwrth y Ser.

NEU ALMANACC Am y Flwŷddŷn o oedran y Bŷd, 5648. AC Am y Flwŷddŷn o oedran Criſt 1699. Yn Cynwŷs Pôb pêth ar a Berthyno i Almanacc;

At yr hwn a chwanegwŷd Ffeiriau Cymru, a rheini o ffeiriau Lloeger ar ſŷdd yn agos i Gymru: A Charol; a dyriau newŷddion:

Yr ugainfed o Wneuthuriad Thomas Jones
ANSODD HIR NYCHDOD YR AWDWR

ADdewais (mewn amrŷw o'm Halmanaccau) yrru i chwi gyfrif o barhauad, a diweddiad fy afiechŷd, pan weleu Duw yn ddâ fy rhyddhau oddiwrtho: Ond rhag ofon i mi farw cŷn cael llwŷr ymwared oddiwrth fy noluriau, yſcrifennais attoch y leni (fel a gwelwch yn canlŷn) bêth hanes o'm helŷnt dan fy hîr gyſtudd dros 6. o flynnyddoedd; y • hwn a ddechreuodd arnaf y 27 dŷdd o fîs Chwefror yn y flwŷddŷn 1692: Ac (onid Wŷf yn camgymerŷd) ni bŷ arnai ddim llai o ddoluriau nag a welwch iſod dan eu henwau, fel▪ gelwir hwŷnt ymma

Yn Saeſnaeg Yn Gymraeg. 1 Ague 1 Crud. 2 Aſthma 2 Diffŷg anadl. 3 Bloud clodded 3 Gwaed bellenu. 4 Bloud-ſhot eyes 4 Gwaedlŷd lygaid. 5 Cachexia. 5 Drŵg anſodd y Corph. 6 Choler. 6 Geri. 7 Dropſie. 7 Dyfrglwŷf. 8 Dyſury. 8 Toſtedd. 9 Fainting fits. 9 Lleſmeiriadau. 10 Flegms. 10 Llyſnafedd y cyllaf ar pe • 11 Fever hectic & intermaittin 11 Twŷmŷn amhynedd &c 12 Gravel in kidney & blader 12 Graian yn y chwyſigen &c 13 Gripeing of the guts. 13 Cnofa yn y coluddion 14 Head ach. 14 Dolur pen. 15 Heart burning. 15 Dŵr poeth, calon boethe 16 Hypochondriach melancholy 16 Y Prudd glwŷf. 17 Palpitation of the heart. 17 Curriad y galon. 18 palſy. 18 Haint y giau. 19 Quinſy. 19 Y Fynyglog, yr hychgrug yr yſpinag • 20 Rheumatiſm 20 Gormwŷth. 21 Sciatica. 21 Y Glun gymalwſt. 22 Scurvie. 22 Llwŷg. 23 Spleen. 23 Clwŷ 'r ddueg. 24 Stitches. 24 Tymmhigiadau. 25 Swellings. 25 Chŵŷddau. 26 Teeth loos. 26 Dannedd rhŷ • dion. 27 Vapours. 27 Ager. 28 Vomiting. 28 Ymgyfoglad, gloeſiad. 29 Wind gout. 29 Clwŷ 'r gwŷnt. 30 Sweats imoderate? 30 Chwŷs Anferthol?

1. Y Crud a'm dalieu 5 awr yn y dŷdd, unwaith bôb dŷdd dros bythefnos ar ddechruad fy afiechŷd, ac yn ol hynnŷ dros 3 mîs ymhellach dri dŷdd tuntu 6 awr yn y dŷdd, a 4 dŷdd bôb wŷthnos hebddo, Yn ol hynnŷ cymerodd fi bedair awr ar-hugain tuntu tros 4 mîs, heb ond awr neu ddwŷ rhwng y naill gwrs ar llall. ac yn ol hynnŷ gadawodd fi dros bythefnos: Ac yn ol hynnŷ cymmerodd fi gyrſiau hîrion o fwŷ na 40 awr bôb cwrs, heb ond awr neu ddwŷ rhwng diwedd y naill gwrs a dechreu 'r llall dros 6 mîs o amſer: A chwedi hynnŷ cymerau fi yn amlach, ac yn fyrach rhwng pôb cwrs a'u gilidd, ac wrth hynnŷ yn yr ail flwŷddŷn bydden arnai bump neu fwŷ or cyrſiau hynnŷ yn y dŷdd▪ ac or ddwŷ flwŷddŷn gyntaf hŷd yn hŷn y Crud a ſyrthieu arnaf yn anwadal iawn, weithieu ddwŷ waith neu dair yn y dŷdd, weithieu unwaith yn y dŷdd, weithieu bôb yn aildŷdd weithieu bôb tri dŷdd, ac weithieu un waith yn yr wŷthnos' ond nid oedd dim crynnŷ unamſer gyda 'r Crud hwn, ond oeri a phoethi dan bôb cwrs heb grynnu. ac er i mi gymerŷd pôb peth ar a iachau y Crud crynnŷ, nid iachau yr un o honnŷnt mo hwn.

2. Y Diffŷg anadl, oedd yn deilliaw oddiwrth neu yn dyfod o achos y 10. y 22. ar 25 or doluriau; ac am daliodd dros bum mhlynedd a hanner o amſer, er darfod i mi gymerŷd cant o gyffyriau yn ei erbŷn; ond or diwedd cerais fodd i ymwared ar Diffŷg anadl, fel a canlŷn; prynais ddau bwŷs o Raiſins of the Sun, ac a fwŷdteis 8 neu 10. o rheini wrth godi 'r boreu, a chymaint a hynnŷ wrth fyned i gyſcu tra parhauſont, gan dynnu 'r cerig allan o honŷnt cŷn eu bwŷdtaf; a rheini a dorraſant y fflêm yn fy nwŷfron, ac am gwnaethant yn holliâch oddiwrth y caethiwed hwnnw.

3. Y trydŷdd, neu 'r Gwaed bellenu; oedd yn deilliaw oddiwrth oerder a fferdod y gwaed; a hwnnw am blinodd yn gnappiau neu chwarennau cledion yn y breichiau a, r corph dros y ddwŷ flynedd gyntaf o'm hafiechŷd; ac ar o • hynnŷ chwalaſant o honŷnt eu hunain fel a gwreſogodd y gwaed.

4. Y gwaed gochni yn fy llygaid a ymddangoſai arnai weithieu dros y tair blynyddoedd cyntaf; a hynnŷ • edd yn deilliaw oddiwrth y cûr a'r dolur oedd yn y pen; a goreu pêth a gefais yn erbŷn y llygaid-gochni hwnnw oedd ſychu • y llygaid a chynffon y Gâth.

5. Drŵg-anſodd y corph ŷw annygymmod bwŷd a diod, a hynnŷ oedd yn deilliaw oddiwrth aflendid y cyllaf; hwn a'm blineu bôb gaiaf; a'r hâf hefŷd weithieu, ag ir oedd yn troi llawer or bwŷd yn fflêm, ar ddiod yn chwŷs: Ar drwg-anſodd hwn oedd yn lleihau fel ac i'r iachau y doluriau eraill. goreu Peth a gefais yn erbŷn y drwg-anſodd hwnnw oedd, Stomach Purges.

6. Y Ceri, ydŷw ſychder a gwrês yn y ddwŷfron, a hwnnw a fageu ffllêm glaſ-ddu. y geri hwn ſŷ yn magu drwŷ boethder a gwaed-wŷlltni. dŷn, (nid wŷf ddieuog o hynnŷ fy hun.) Goreu peth a gefais yn erbŷn y clwŷf hwnnw oedd y dail a elwir yn Saeſnaeg Mallaws, ac yn gymraeg Hoccŷs neu y feddalai: O'r dail Hoccŷs hŷn cymmerais gymaint (yn irrion bôb dŷdd.) ag a ferweu mewn ffioled fechan o laeth, ac a'u berwais mewn llefrith dros wŷthnos neu fwŷ bôb boreu, ac yno teflais ymaith y dail, ac yfais y llaeth yn dwŷmŷn, a hynnŷ a oerodd ac a feddalhâodd fy nwŷ-fron yn odiaethol.

7. Y Dyfr-glwŷf oedd yn magu drwŷ oerder a gwendid y gwaed, ac hefŷd trwŷ 'r chwus mawr oedd yn dyfod o r ddwŷ-fron trwŷ 'r cnawd ar gwaed; Y Dyfr-glwŷf hwn oedd yn chwuddo 'r corph ar aulodau, yn enwedig y coeſau a chwudd dyfrllŷd meddal: I fachau 'r dolur hwn gwneuthum fel a canlŷn ymma. Cymerwn lonaid llwŷ o hâd ffen • igl, a ſigwn hwŷnt mewn morter, a thair ewin o arlleg wedi eu digibo a'u ſigo, ac ynghŷlch pwŷs haner coron o riſglŷn gwŷrdd pren Yſga • ▪ A chymaint a hynnŷ o riſg • ŷn gwŷrdd pren Onnen. ac ychydig o frigau Banadl gwŷrddion: A rhown y rhain oll i fwŷdo dros ddeu •• ŷdd a dwŷn • ſwaith m • wn peintied o ddiod frag; Ac 〈◊〉 hidlwn y ddiod a bwriwn ymaith y cyffyriau, A 〈◊〉 g • dw'r ddiod honno y • gloſs mewn Pottel, rhown 〈◊〉 ll •••• id o honi ymhôb tra • gcell neu ddrachd o ddiod ar a yfwn; Ac erbŷn a derfyddeu y peintiaid hwnnw darparwn beintiaid arall yr un môdd: A hynnŷ a wnae î mi biſo yn agos i chwart mwŷ nag a yfwn ni o ddiod bôb dŷdd; dilynes y cwrs hwnnw nes i'r chwŷdd dyfrllŷd gilio i gid allan o'm cnawd.

8. Y Toſtedd oedd yn deilliaw oddiwrth y 5. 7. • 2. 20. 22. 25. ar 30. or doluriau: Yr un pêth a iachaodd y Toſtedd hwn, ag a iachaodd 〈◊〉 Dyfrglwŷf. (Gwŷbyddwch mae 'r Toſtedd ŷw 'r Dolur ſŷ 'n attal dŵr dŷn) y dolur hwn am blinodd 6 blyn • dd cŷn cael ffordd iw iachau,

9. Y Lleſmeiri • dau oedd yn dyfod pan weithieu amrŷw or doluriau at fy ngha • on; Yn enwedig yr 20. ar 29. o'r doluriau; Goreu pêth a gefais yn erbŷn Y Lleſmeiriadau oedd Spirit of Harts-horn, a chymmerŷd 6. defnŷn o hwnnw mewn un llwŷaid o ddiod frâg pan fyddeu achos.

10. Y Llyſnafedd (yr hwn a elwir yn llygredig fflêm) oedd yn magu oddiwrth ddrŵg-anſodd y corph. Ar un Pêth a iachadd hwn ag a iachâdd yr ail dolur, neu 'r diffŷg anadl.

11. Yr unfedarddeg dolur, yr hwn a elwir yn gymraeg iawn Twŷmŷn Amhynedd, y crud Poeth, neu Edwad: Ond y cymru a fyddo arfer o glyttio 'r cvmraeg lle na bo dim tyllau ynddi a alwant y dolur hwn ffefar, a rhai eraill ai galwant yn Llygredig Twŷmŷn Mynudd. Y Dolur hwn a fagodd arnai drwŷ gael yr anwŷd yn ddwŷs; a chan iddo gyfarfod ag amrŷw o ddoluriau eraill daliodd arnaf bedair o flynnyddoedd Yn waſtadol, ac yn hwŷ ymbell waith: Y Dolur hwn oedd yn lloſgi yn Anferth yn y gwaed ar cnawd; A hynnŷ yn llawer mwŷ ar gyrſiau nac ar amſeroedd eraill, yn enwedig Pan ddigwŷddeu cyrſiau'r crud: Gollwng gwaed yn fynŷch a fuaſeu yn iachau y dolur hwn, ond ni lafaſwn ni mo hynnŷ o herwŷdd y Dyfr-glwŷf, gwaedu a wneutheu y Dyfrglwŷf yn farwol neu yn anaele.

12. Y Graian yn y chwyſigen, ar Llefnau neu'r Arennau cefen. ſŷ 'n magu mewn Cŷrph Oerion, a thrwŷ amrŷw o Ddoluriau a ddelo trwŷ oerfel; Y Graian hynnŷ a 'm blinodd (drwŷ attal fy nŵr, a phoethi fy 'nghefen) chwech o flynnyddoedd; A Goreu pethau a gefais yn erbŷn y graian, oedd yfed 3 chwart neu fwŷ (ar foreu dros fîs neu fwŷ yn amſer hâf) o ddwr y ffynnonau oerion a fyddis arfer o 'u hyfed, y dŵfr ſŷ 'n dyfod oddiar fwn Haiarn ſŷdd oreu; Clowaf fôd un or ffynnonnau hynnŷ wrth wrexham, ac un arall ryſymol wrth Ruthin, ac un arall rhwng Tre Fynwŷ a châs Gwent, ond y rhai a gwneuthum mi ddeunŷdd o honŷnt oedd hon a elwir y ffynnon frŵd o fewn milltir i Frŷſto. Ac un arall a elwir ffynnon Bentol naw milltir iſlaw 'r Mwŷthig. Ond yn amſer gaiaf prŷd nad âllwn yfed dwfr) mwŷdwn hâd a gwraidd Perſli mewn diod frâg dros ddau-ddŷdd; ar ddiod lle buaſeu y rheini yn mwŷdo a wnaeth i mi lawer o lês, hefŷd y ddiod a gymerais yn erbŷn y Dyfrglwŷf a wnaeth lawer o lês yn erbŷn y clwŷf ymma.

13. Y Gnofa yn y Coluddion, oedd yn deilliaw oddiwrth y 29. dolur; Ac am blineu yn fynŷch y flwŷddŷn gyntaf o 'm hafiechŷd: Goreu peth a gefais i Iachau y gnofa oedd hâd y llyſiau a elwir yn lading cardus Benedictus, yn gymraeg Yſgell Bendigaid; Ychydig or hâd hynnŷ wedi eu pwnnio, a 'u hyfed mewn diod frŵd a eſmwŷtheu y gnofa mewn ychydig amſer. Lle na bo y llyſiau hynnŷ iw cael; y Llyſiau a êlwir yn Saeſnaeg Rue, yn gymraeg Rŷw, ond i mwŷdo mewn gwîn a elwir Sack, neu (lle bo eiſieu Sack) mewn cwrw, Ac yfed y ddiod yr ail dŷdd yn frŵd a Iacheiff y gnofa.

14. Y Dolur pen, oedd yn Deilliaw oddiwrth y 5. 16. 20. 22. 23. 27. ar 29. or Doluriau: Ac am blineu un waith bôb mîs, neu yn amlach ar ol y ddwŷ flynedd gyntaf o 'm hafiechŷd: Ac o herwŷdd i fôd yn deilliaw oddiwrth gymmaint o ddoluriau, nid oedd Dim a 'i gwnaef yn Iâch nes cael ei gwrs: Ond goreu peth a'i heſmwŷtheu ef arna if oedd gadw fy mhen yn gynneſs iawn ac ymochel oddlwrth ddiod grêf.

15. Y Dŵr poeth, am blineu weithieu yr all, ar drydŷdd o flynyddoedd fy nychdod. Ac oedd yn deilliaw oddiwrth aflendid y Cyllaf; Goreu peth a gefais yn erbŷn hwn oedd Cnoi Pump o bŷs gwnnion yn fanaf ag allwn, a'u llyngcuf, ac ar ol eu lly • gcuf attal fy anadl hwŷaf ag a gallwn: A • ynnŷ a oſtegeu y Dŵr peeth,

16. Y prudd glwŷf, a fagodd drwŷ hîr fyfyrdod a diwŷd ddal wrth lyfrau: Ar Dolur hwn oedd yn fy mlino ynghŷlch godreu fy aſſennau, ac yn fy mhen; Sef yn poethi ac yn pigo ar gyrſiau ynghŷlch yr aſſennau; Ac yn yſgafnhau y pen, ac yn Cyſtuddio 'r pen a meddyliau ofer, yn enwedig pan fyddwn rhwng Cyſguf ac Effrof; weithieu tybiwn fy môd yn ſefŷll ar fy mhen, ac weithieu tybygwn fy môd yn tynnu 'r anadlŷn diweddaf ac yn ymadel ar Bŷd; weithieu tybiwn fod rhŷw-beth yn rhedeg o'm traed i'm dwŷfron yn fy ngnhawd, cŷn gynted ag a rhedeu Lygoden mewn gwêllt, ac amrŷw eraill or fâth feddyliau ofer: Goreu pêth a gefais yn erbŷn y dolur hwn oedd y tri o amrŷw lyſiau a elwir yn Saeſnaeg, Black Helebor. Fumitory. Dandelyon. y llyſiau hŷn a elwir yn gymraeg, Crafangc yr Arth. Mŵg y ddaiar. Llyged y gŵr drŵg. or cyntaf o rhain Cymmerwn ychydig bâch, ac o bôb un or lleill y chwech chymaint, a mwŷdwn hwŷnt mewn diod frag ddiwrnod a noſwaith ac yno (gan hidlo 'r ddiod allan o honŷnt) yfwn y ddiod; Ac fellu Dilŷnwn hynnŷ dros fîs neu fwŷ yn amſer hâf: Ac weithieu ynlle mwŷdo 'r dail mewn diod, byddwn yn eu berwi dros funŷd, neu cyhŷd ag a berweu laeth. Ar ddiod honno a eſmwŷthau lawer ar y prudd-glwŷf. Gollwng ychydig waed, a hynnŷ yn aml a fuaſeu yn Iachau y Dolur hwn yn hollawl, ond ni lafaſwn ni mo hynnŷ o herwŷdd y Dyfr-glwŷf.

17 Curiad neu Llamiad y galon, oedd yn Deilliaw oddiwrth y prudd. glwŷf; ac am blineu weithieu gyda chyrſiau 'r crud. Goreu pêth a gefais yn erbŷn llamiad y galon oedd Spirit of Haris horn; a chymerŷd 6. Defnŷn o hwnnw mewn un llwŷed o ddiod pan fyddeu achos. Llyſiau Rŷw, bugloſs, Rhôſ-côchion a violets, Sŷdd ddâ Iawn yn erbŷn llamiad y galon, ond eu berwi neu eu mwŷdo mewn diod ac yfed y ddiod, a bwrw 'r Dail ymmeth.

18. Haint y giau ŷw 'r 'hwn a elwir hefŷd parlus; Y Dolur hwn a'm goddiweſeu pan fyddwn wannaf dan y Doluriau eraill: Ac i'r oedd yn ſiglo fy nwŷlaw, ac yn marweiddio fy yſtlŷs aſwŷf. Ni phoenes i yn edrŷch ar ol dim i Iachau hwn.

19. Y Fynyglog, a elwir hefŷd yr Hychgrug, ar Yſpinagl. ŷw Dolur a fage (megis penddun) mewn gwddw dŷn, neu yngeneu y Corn pori: Y Dolur hwn a Dagodd lawer • y • mewn llai na deuddŷdd o amſer: Bu hwn arnaf Dair gwaith er pan ſyrthies yn glâf: Gollwng llawer o waed ſŷdd oreu peth yn erbŷn y Dolur ymma; ond Codi chwuslgenau yn y gwegil a wnaed i mi, ac ymgadw yn gynnes •• wn. A hŷn am iachâdd o'r Dolur hwnnw.

20. Y Gormwŷth, ŷw Dŵr hallt a ſur, a gago yn y gwaed ac yn y Cnawd; A hynnŷ trwŷ gael yr Anwŷd yn ddwŷs Pan fo 'r prudd-glwŷf wedi llygru 'r gwaed or blaen: Y Dolur hwn am blinodd yn Doſt iawn er y dŷdd cyntaf a Cwŷmpes yn glaf hŷd y dŷdd heddŷw: Yn merwino, ac yn berwi-yn y gwaed megŷs ag a berweu grochon ar y tân, neu megŷs a gweithieu Burum ar ddiod newŷdd; Ond gwellheis bêth oddiwrth hwn bôb blwŷddŷn; Goreu pethau a gefais yn ei erbŷn oedd Dŵr y ffynonnau a henwais wrth y 12. Dolur, ac yfed ychydig o faidd Summel ar foreu Pan fyddeu iw gael; A hefŷd Syrup neu Surop a wneid o ddail Yſcyrfi, ac o ferw'r dŵr, a graian-llus y dŵr a wnaethi mi lawer o lês: hefŷd Glasdwr wedi ferwi a Sugar candi ynddo ſŷdd ddâ iawn yn ddiod, ac ymwared oddiwrth bôb bwŷd hallt, a phob peth Sûr, ac oddiwrth hên gaws hefŷd: Ac ymgadw yn gynnes iawn ar bôb amſer.

21. Y Glun-gymalwſt. a'm blineu weithieu yn bricciada • ac yn poethi yn y Cluniau, ac yn meinedd y Cefn: ni byddeu hwn yn dal arnaf ond ychydig amſer, Ac ni cheiſies ddim yn ei erbŷn. ond Goreu peth iw eſmwŷtho ŷw pauled neu blaſter a wneler o Yſebon du, ſalet oŷl, Aquavite, a ſugn Llyſiau Rŷw; a rhoddi hwnnw wrth y Cluniau Dros ddeuddŷdd neu drî.

22. Y Llwŷg: Pedfaſeu hôff ganif Saeſnaeg Candrŷll buaſwn yn galw'r Dolur ymma Yſgyrfi: Yllwŷg hwn oedd yn wauw yn fy'nghorph am aulodau y tair blynyddoedd cyntaf o'm hafiechŷd, Ar gwauw hwnnw a bareu i mi chwŷſu yn anfeidrol; A phan fae 'r chwŷs yn Dechreu ſychu, pareu goſi mawr dros yr holl gorph; Ar Dannedd hefŷd a felynent ac a ſiglent o herwŷdd y Clwŷf ymma: Goreu pêth a gef. ais i iachau y Clefŷd hwn oedd y ſurop a ſoniais am dano wrth yr 20. dolur.

23. Clwŷ'r ddueg. y ddueg, neu'r Cleddŷf-bleddŷn, neu Cleddŷf biſwel, ŷw llafn o gîg megis tafod, a oſododd • uw dan odreu aſennau dŷn yn yr yſtlus aſwŷf, y ddueg hon ſŷ'n derbŷn amhuredd y gwaed oddiwrth yr Auf neu'r Jau; Ac am hynnŷ pan fo afiechŷd yn y gwaed, rhaid i'r ddueg hon fôd yn glwŷfus, ac yn chwŷddedig, a phan chwŷddo'r ddueg fellu' bŷdd yn Dolurio yn ofûdus, ac yn codi chwŷdd gwŷntiog yn y bol ar Coeſau: Ac fellu bu'r ddueg yn fy mlino inneu yn fynŷch, yn enwedig y flwŷddŷn gyntaf o'm hafiechŷd. Goreu pêth a gefais if yn erbŷn clwŷ'r ddueg oedd golchi fy yſtlus aſwf a'm Dŵr fy hun yn glaiar bôb boreu; A chymerŷd gwraidd Danadl poethion a'u pwnnio yn fribis, a'u berwi yn ddâ iawn mewn vinegar neu fineger; Ac yno eu rhoddi yn baeled wrth odreu yr aſennau o'r tu aſwŷf.

24. Y Tymbigiadau oedd yn Deilliaw oddiwrth y 22. Clwŷf, ac yn fy mlino yn dôſt iawn ymbell waith yn y Corph a'r aulodau, dros y Pedair blynnyddoedd cyntaf o'm hafiechŷd: Goreu pêth a gefais yn erbŷn y Tymhigiadau oedd y Surop a ſonies amdano wrth yr 20. dolur.

25. Y chwudd, oedd yn deilliaw oddiwrth y 5. 7. 8. 12. 16. 20. 22. 23. ar 29. o'r Doluriau: Y chwudd hwn a ddechreuodd yn y ddwŷfron, ac a aeth dros y corph y mîs Cyntaf o'm hafiechŷd; Ac a ſyrthiodd i'r Coeſau hefŷd pan ddechreuodd y Corph wellau; dros y ddwŷ flynedd gyntaf 'roedd y chwudd cymaint yn y ddwŷfron nad allwn oſtwng mô'm pen heb leſmeirio; ond fel y ciliodd yr amrŷw ddoluriau eraill oedd yn peri 'r chwŷdd, cilieu 'r chwŷdd hefŷd. Goreu peth a gefais yn erbŷn y chwŷdd hwn oedd yr hŷn a gymerais yn erbŷn y 7. dolur.

26. Y Danedd rhyddion oedd yn Deilliaw oddiwrth y 22. dolur, Goreu peth a gefais i rwŷmo 'r Danedd oedd e • • hwbio a dail Yſcyrfi, a'u golchi a dŵr a Halen.

27. Ager iw gwŷnt a fo yn rhwŷfo yn y Corph, yn enwedig yn y ddwŷfron; ac yn peri byrtheirio yn uchel; yr Ager hwn ſŷ 'n Deilliaw oddiwrth yr 2. 5. 8. 12. 16. 22. 23. ar 29. or doluriau: Ac a'm blinodd inneu yn waſtadol o ddechreu fy nolur hŷd y dŷdd heddŷw: Ac ni fedrais etto gael dim a wnae lês yn ei erbŷn.

28. Ymgyfogiad neu gloeſiad am Cyſtuddieu y flwŷddŷn gyntaf o'm hafiechŷd; A hynnŷ ar ddechreu y Cyrſiau dwŷſion o'r crud; ar gloeſiau hŷn am gadawodd pan chwalodd y doluriau 'rhŷd yr holl gorph oddiwrth y galon.

29. Clwŷ 'r gwŷnt, ydŷw gwŷnt yn y gwŷthennau, ar gwŷnt hwn a weithiodd i'r gwŷthennau wrth drafaelio ar dywŷdd oer iawn mewn awel oerach a thenneuach nac a fyddwn arfer a bŷw ynddi. Y Gwŷnt hwnnw ſŷ'n merwîno, ac yn dolurio yn y gwŷthennau trwŷ 'r holl gorph o'm Corun i wadnau y traed; Ac yn peri iâs oer dros yr holl gorph; a chwŷs oer yn torri allan o'i herwŷdd: Y dolur hwn a'm blinodd i e • y dŷdd cyntaf a ſyrthies yn glâf hŷd y dŷdd heddŷw; ond wrth ymgadw yn gynnes mae'r dolur hwn yn lleihau ynddoi bêth bôb blwŷddŷn; ni chefais i ddim pyſygwriaeth a wnae imi lês yn erbŷn clwŷ 'r gwŷnt.

30. Y Chwŷs Anferthol, oedd yn Deilliaw oddiwrth y gofud mawr oedd arna if, trwŷ 'r holl ddoluriau a gyfarfodaſant yn fy nghorph; ac yn enwedig yn deilliaw oddiwrth y 1. 5. 8. 20. 22. ar 29. or doluriau▪ A Rhyfedda péth o'r cyfan, oedd faintiolaeth y chwŷs oedd arnaf; ni chyfarfŷm mi etto a Phyſygwr, na dŷn arall yn y Bŷd a glywodd erioed ſôn am y fâth chwŷs: A phan ddarllennoch y gwirionedd ſŷ'n Canlŷn ymma ynghŷlch fy chwŷs, Gŵn a bŷdd llawer o honoch heb fy nghoelio fôd fy chwŷs cymmaint, ac a mynegaf i chwi; I mae amrŷw o bobol yn y mannau lle bŷm mi yn bŷw dan fy nolur (ſef yn Abergafeni, Brŷſtof, Caerlleon ar Mwŷthig) a wŷddant yn hyſpŷs mae gwir ŷw 'r hŷn a yſcrifenais ymma attoch ynghŷlch fy chwŷs, am doluriau eraill.

O Ganol mîs Mawrth. 1692. hŷd ganol mîs Rhagfŷr. 1692. Ni hŷm mi funŷd awr yn ddichwŷs; Ac yn y Naw mîs hynnŷ yfais o ddiod fain bôb dŷdd bedwar chwart; ar ddiod hono a Droes oll yn chwŷs, oddigerth un peintied o ddŵr a wnawni mewn wŷthnos: Ac wrth hynnŷ i'roeddwn i yn chwŷſu mewn wŷthnos o amſ •• chwe galwŷn a thri chwart ac un peintied; a hynnŷ a bwŷſeu (gan gyfri pôb peintied yn bwŷs) 55. o bwŷſau. Ac fellu chwŷſes igŷd yn y naw mîs hynnŷ 8. bariled, a 19. galwŷn, neu o Bwŷſau 2200. Os nid yfwn gymaint, Byddwn yn lleſmeirio o wendid. A phump neu chwech o gryſau gwlanen a Dynnwn oddiamdana bôb dŷdd a ddiferent o'r chwŷs.

O Ganol mîs Rhagfŷr 1692. i ddechreu mîs Gorphenaf 1693. ni bum unawr arunwaith allan o'm chwŷs▪ A chwŷses dros yr amſer hwnnw dri chwart; neu chwech o bwŷſau mewn diwrnod a noſwaith y naill amſer gyda 'r llall; (hynnŷ a wyddwn drwŷ feſur fy niod, a meſur fy nŵr.) Ac fellu chwŷſais yn y chwe mîs a hanner hynnŷ 4. bariled? a 19. galwŷn, neu 1176. o bwŷſau.

O ddechreu mîs Gorphenaf 1693. i ddechreu mîs Mawrth 1694. chwŷſais (drwŷ gyfri'r naill amſer gyda'r llall) ddau chwart yn y dŷdd ar nôs; ac wrth hynnŷ chwŷſes yn yr wŷth miſoedd hynnŷ 3. o farilau, a 26. galwŷn. ne 976 pwŷs

Yn y Drydedd flwŷddŷn o'm nychdod chwŷſes dri pheintied mewn diwrnod a noſwaith drwŷ gyfri 'r naill amſer gyda 'r llall; Ac fellu chwŷſes yn y flwŷddŷn honno bedwar barilaid, a 9. galwŷn; neu 1095. o bwŷſau?

Yn y Bedwaredd flwŷddŷn o'm hafiechŷd, chwŷſes mêwn diwrnod a noſwaith un chwart, drwŷ gyfri 'r naill amſer gyda'r llall; Ac fellu chwŷſes yn y flwŷddŷn honno ddau farilaid, a 27. galwŷn; neu 730. o bwŷſau.

Yn y Bumed flwŷddŷn o'm nychdod chwŷſes ynghyleh peint a hanner mewn Diwrnod a noſwaith, drwŷ gyfri 'r naill amſer gyda 'r llall; Ac fellu chwŷſes igŷd yn y flwŷddŷn honno ddau fariled, a 4. galwŷn. neu 544. o bwŷſau.

Yn y Chweched flwŷddŷn o'm hafiechŷd (yr hon oedd yn Diweddu ar ddiwedd chwefror. 1698.) chwŷſes ynghŷlch peintied mewn Pôb pedair awr arhugain, (drwŷ gyfri 'r naill amſer gyda'r llall) ac fellu chwŷſes yn y flwŷddŷn honno igŷd, un barilaid, a 13. galwŷn. neu 360. o bwŷſau?

Ac Fellu chwŷſes igŷd mewn chwe Blynedd ſaith ar-hugain o farilau? ac Unarhugain galwŷn? Neu ſaith mîl a phedwar ugain o bwŷſau 'r Cŵŷr.

Gwŷbyddwch, mai Peintied Cyfreithlawn a bwŷſa Union bwŷs (a elwir mewn rhai mannau pwŷs y Cwŷr) Ac wŷth or peintiau hynnŷ a wnant alwŷn cyfreithlawn: A deuddeg ar hugain or galwŷnau hynnŷ a wnant farilaid cyfreithlon o gwrw.

Fê alleu fôd gwrês y corph yn ſychu pêth or ddiod; a lluniaeth y bywŷd hefŷd yn treilio pêth mwŷ o'r ymborth Ond nid ydŷw hynnŷ ond ychydig: Ac i rwi fi yn hyſpŷs Ddarfod i mi yn y chwe Blynedd yfed mwŷ nag a biſais. • f, yn ol y cyfrif a roddais i chwi; ac nad eill fy chwŷs fôd fawr laî nag a gyfrifais ymma.

Dan y chwŷs mawr hwn, ar holl ddoluriau oedd arnaf, Bŷm heb allu myned allan o'm yſtafell, o'r 27. dŷdd o Chwefror 1692. hŷd yr 16 dŷdd o Fawrth 1692. or 20 dŷdd o Fawrth 1692. i'r 16 dŷdd o'r Gorphennaf, 1692. o'r 30 dŷdd o'r Gorphennaf 1692. i'r 10 dŷdd o Fawrth 1693. Ac yn fynŷch dros dair wŷthnos tuntu yn Niwedd y flwŷddŷn 1693, a Dechreu'r flwŷddŷn 1694. Ac or 15 dŷdd o Awſt 1694, i Ddechreu mîs Ebrill 1695. Ac or 26 dŷdd o'r Rhagfŷr 1697. i ddechreu mîs Ebrill 1698.

Bŷm weithieu cŷn wanned nad allwn mo'r ſefŷll heb Rŷwbeth i ymgynal wrtho, Ac weithieu heb allu Darllain Llythŷr dros 6 wŷthnos ar ol iddo ddyfod i'm llaw; Ac ette nid allai farchogaeth dwŷ filltir ganol yr hâf heb gael yr Anwŷd o ddigerth fôd y Tywŷdd yn wreſog iawn, ac yn Dawel.

I Geiſio fy iechŷd gweriais lawer o bunnau ar byſvgwŷr a photecaris; A gwn gymerŷd o honof bwn ceffŷl o byſygwriaeth (drwŷ gyfri'r phŷſygawl ddiodudd) ac er hynnŷ oll nis gwn fy môd ronŷn gwell, nes i mi o'r diwedd (yn y bedwaredd flwŷddŷn o'm nychdod) gyfarfod a phyſygwr a drefnodd i mi byſygwriaeth a wnaethwŷd o lŵch neu lifiad haiarn, i wreſogi 'r gwaed yr hwn oedd wedi oeri cymmaint trwŷ'r chwŷs mawr; A dyna'r holl byſyg wriaeth a wnaeth i mi lês drwŷ drefniad pyſygwŷr.

Yn y Diwedd (gan weled mai ofer a gwariaſwn lawer o arian am byſygwriaeth) ymrois i chwilio fy Llyfrau Pyſygwriaeth fy hun, (o rhain i'r oedd ganif dan fy llaw fwŷ nag ugain) Ac wrth y cynghorion a gefais yn y rheini cymmerais y pethau a henwais i chwi ar yr ail, y drydedd, y bedwaredd ar bumed o ddalennau 'r llyfr hwn; Ar pethau hynnŷa wnaethant i mi lawer o lês.

Or holl Ddoluriau a fŷ arnaf, i mae dauarbymtheg o honŷnt yn ymgydcam a myfi etto ar gyrſiau, ſef y 1. 5. 6. 11. 12. 14. 16. 17. 18. 20. 22. 23. 24. 25. 27. 29. ar 30.

Nid wŷf ond Dêg a deugain oed y dŷdd Cyntaf o fîs Mai, yn y flwŷddŷn o Oed Jeſu 1698. Ac os gwêl DUW yn ddâ gallaf fŷw etto i gladdu fy Holl Ddoluriau, Ac i wneuthur ychwaneg o ddifyrrwch i'r Cymru; hynnŷ ŷw ewŷllyſſiad.

Eich Gwaſanaethwr goſtyngedig Thomas Jones.
CAROL PLYGEN, NEWYDD 1 CYd ganwn yn llafar i Dduw yr holl ddaiar Ac Yſprŷd gwŷllyſgar, da Seingar diſiom Ni welwn yn eglur wŷch Leſol achlyſur I Yſtŷr pa gyſur a gawſom 2 Pan oedd yr hên Adda, wallgofus, ac Efa Ar waith y Gorucha yn benna yn y Bŷd; Taflaſont o'n haberth i bechod a thrafferth Di'madferth gwŷmp anferth gamp ynfŷd 3 Meluſter pôb pechod a ddigwŷdd yn wermod, Neu droellen o drallod, oêr ddincod ar ddŷn, Er edrŷch cŷn degced a pherl yn y llyged, Mae 'n ſyrffed blaen galed ei golŷn. 4 Y Bŷd a chwant cnowdol, a ſattan ragrithiol Sŷ'n denu y rhŷw dynol or dduwiol ffordd ddâ; A Nineu o rŷwogaeth yn dilŷn gwaedoliaeth, Naturiaeth henafiaeth hên Efa. 2 Ond trachwant blyſigol a werthodd wlad Nefol, A phrynu'r uffernol anuwiol a wnaed; Marwolaeth ŷw'r gobrwŷ ſŷdd i fod yn ſafadwŷ, Gwhan glwŷ pibonwŷ pôb enaid. 6 Gadel Paradwŷs oedd gyfle tra gwiwlwŷs A deffol lle diffwŷs i orffwŷs i wr; Ond codwm trangcedig, Penodol poenedig Am ddigio caredig Creawdwr. 7 Cwŷmp yn halogi pôb enaid heb eni, Nid oedd i'n rhieni drueni dro iâch; Ond gobaith glân cyfa yngair y gorucha, A Codeu i ni Adda newŷddach. 8 Y Gair a gynyddodd, a Mair a feichiogodd; Ar Jeſu yr eſgorodd a'n rhoddodd ni 'n rhŷdd, Fe ddug bechaduried oedd feirwon greaduried Yn ddeilied di niwed o'u newŷdd. 9 Wele dyma'r dŷdd unig iw alw nadolig, mâb Duw fendigedig yn feddig a fŷ; Pan oeddem yn ormod ein bauch o drwm bechod Yngwaelod cur chwerdod carchardŷ. 10 Yr unig Etifedd llawn grâs a gwirionedd Gwnaeth gymod am gamwedd hŷblygedd iw blan • , Egorodd bôrth Nefol y bywŷd tragwŷddol; Iw bobol gariadol a gredant. 11 Addoled pôb tafod all Berſon y Drindod, A gafodd ferthyrdod am bechod y Bŷd; A'i farnu yn anghyfion yn gydradd a lladron, Gan ddynion afradlon rhŷ waedlŷd. 12 Llawer ſŷdd etto iw eilwaith groeſnoill, Yn ffiedd heb ffyddio, na choeiſio om chân Fel Thomas ddrŵg dybŷs a gafodd mae'n go •• s Rol llaw yn ei yſtlus oneſt-lân. 13 Mae Peilat' ac Annas, hên ſwŷddwŷr, a ſuddas, Yn erlid yn atcas rai diflas eu daint; Dylodion y gwledŷdd, a Chriſt a'u cydnebŷdd, Yn frodŷr a chwiorŷdd, a chera • nt. 14 Ni bŷ er oês Adda gan drêth a chan draha, Ynfydtach hafodta dy byga yn y Bŷd; Ceiſiwn bawb gyfran o wlad y Nef lydan; Awn allan o Winllan newŷnllŷd. 15 Ciliwn yn wiſgi o ganol drygioni, Awn at y goleini yn heini, ac yn hŷ; Porthwr y defaid a rŷdd bôb anghênrhaid, Nid rhaid yno i Enaid newŷnŷ. 16 Dringwn yn nerthol, mewn awŷdd yſprydol; A Chriſt yn orcheſtol iawn yſgol i ni Ymdrwſiwn yn addas cawn gwmni 'r meſeias, Yn Nheŷrnas a Dinas daioni. J R a'i gwnaeth.
Cyffes, a Hanes Dicc y Dawns Ar y don a elwir Love's a Sweet Paſſion; 1 Pob glân ddŷn cariadus afieuthus yn fwŷn. Gwrandewch ar fy hanes, a'm cyffes, a'm cwŷn; Rwi 'n dangos yſpyſrwŷdd wŷch hylwŷdd i chwi, Na welſoch i Haŷach ynfydtach na'm fi. 2. Mi fum yn oferedd yn hoewedd yn hîr, Ac weithîeu yn awŷddus, argyoeddus ŷw 'r gwîr I enill y geniog mo'r gefnog ar gwŷnt, Er cyn • ed ei Nillwn mi a'i gwariwn yn gŷnt. 3. Llawer celfyddŷd ŵr ynfŷd erioed, Yn ufŷdd fy nyfais a dreiaies ar droed, Pôb campau pôb caſtiau rhag goſtwng fy'ngrâdd, A Phôb mâth ar afrad, ond Lladrad a llâdd. 4. Pan oeddwn gywaethog er gwaethed fy'nghwrs, Ar arian yn gorfedd ymherfedd fy mhwrs; Pawb fyddeu 'n fy moſtio, yn treio pôb tricc Nid oedd nêb ynfydtach na dewrach na dicc. 5. Ynghwmni yr ieuengtŷd ni Welid neb Well; Canffydden fy'nghyſgod yn barod o bell, A Llawer cydymeth drwŷ fawr Wenieth draw, Mewn ufŷdd lawenŷdd a lyneu yn fy llaw. 6. Fe ddywedeu 'r Cybyddion mor oerion ar iâ Fy môd i yn gymydog nodidog or dâ; Cawn ganddŷnt fy nghoilio, a rhodio 'n ŵr rhŷdd, Tra bum yn gofalu am dalu yn y dŷdd. 7. Tra roedd genni geffŷl mi gawn fenthig march; Tra gellais ei ganlŷn gan bôb dŷn cawn barch, Cawn groeſo, a chymeriad, a chariad, a chwŷn, A Noſdawch a dydawch, a doedŷd yn fwŷn. 8. Anwadal fynediad Wrth rediad y rhôd. Y Golud pan giliodd, newidiodd y nôd, Y Barch, ar helaethrwŷdd a lithrodd yn îs; A dicc aeth yn Hittŷn heb ronŷn o brîs. 9. Tra Bum i yn ŵr Cynnes, a'm Lloches yn llawn, Fy marnu yn Synhwŷrol ragorol a gawn, Gan bawb ffŵl oedd Hittŷu pan euthum yn ô • Di râs a di refwm, a phendrwm a ffôl. 10. Yr Anwŷl gymdeithion a droeſon y drŷch, Yrowan nis gwelan, oſgoean wâs gwŷch, Heb ûn gair o gellwer pa gellen, yn rhwŷdd, Ynghyſgod rhydynen ymguddien o'm gŵŷdd 11. Ni Cheir ûn gymmwŷnas gŷweithas fel gŷnt, Ni roir i mi garre lle gweries i bunt O Ganol y gwenith, (fy mendith iw mŷſg,) Fe'm gyred i'r branar i brynu fy nŷſg. 12. Yn hwŷr brŷnhawn wethiau nid borau i gwŷbum, Mai difŷdd a diofal benfeddal a fum; Ni orffwŷs yr iachus ar erchwŷn y Clâf, Caredigrwŷdd a'n ddifŷdd o derfŷdd y dâf▪ 13. Er blined fy ngherdded, er lleied fy llês, Adnabod rhai dynnion yn gyſon a gês, Pan gaffwi gynneddfau, a rhinweddau yn 'rhain, Y fale a gai yn felûs mewn dyrus lwŷn drain. 14. Ni welwn mor pethau yn nyddiau fy nŵŷ, Er Lledu fy Llyged cŷn lletted a Llwŷ, Yr awran rwi 'n canfod wrth hynod faith hael, Nad ydŷw cydymeth di gyweth ond gwael. 15. Llawer a haues, ni fedes i fawr, A Haues mi a'i tennes, gollynges i'r llawr, Os medru a wna 'i gaſglu, rhag ail methu 'mŵth, Ni fynnai roi 'f enill mewn Rhidill mor rhŵth. 16. Rwi'n Deall wrth gydnabod ar gafod a gês, Mai oerllŷd iw aelwŷd heb gronglwŷd, na gwrês, Gwell i mi na Chaſtell gorcheſtol yr un, Dŷ Bâch ar ben Erŵ ar fy helŵ fy hûn. R A a'i gwnaeth.
FFEIRIAU CYMRU.
YN SIR FON.

A Berffraw, Mercher y Drindod, Gorphenaf 31. Hydref 12. Tachwedd 30.

Bewmares, Chwefror 2. Dŷdd Jou Derchafel, Medi 8. Rhagfŷr 8.

Llanerch y mêdd, Mawrth 24. Ffeiriau Cyffylau a'r y ddau fercher neſaf i'r 22. dŷdd o'r Gorphenaf, Awſt 14. Medi 21. Tachwedd 2.

Newborough, Ebrill 30. Mehefin 11. Awſt 10. Medi 14. Hydref 31.

Porthaethwŷ, Awſt 15. Medi 15. Hydref 13. Tachwedd 3.

YN SIR GAERNARFON.

Aberconwŷ, Awſt 24. Medi 29. Hydref 28.

Abergarth-gelŷn neu gwŷn-gregin, Awſt 7. Hydref 14. Tachwedd 10.

Bangor, Mehefin 14. Hydref 17.

Bettws, Mai 5. Tachwedd 22.

Y Borth, Awſt 15. Hydref 13.

Caernarfon, Mai 5. Gorphennaf 24. Tach wedd 24.

Cricceth, Mai. 12. Mehefin 20. Hydref 7.

Nefŷn, Mawrth 24. Noſwŷl y Sulgwŷn. Awſt 14.

Penmorfa, Medi 14. Tachwedd 1.

Pwllheli, Mai 2. Awſt 8. Medi 13. Hydref 31.

Trê-rhiw, Awſt 23. Hydref 27.

YN SIR DDIMBYCH

Abergeleu, noſwŷl y Derchafel, Awſt 9. Medi 28.

Cerrigydrudion, Ebrill 16. Awſt 16.

Dimbŷch, Sadwrn y Blodau, Mai 3. Gorphenaf. 7, Medi 14.

Gwrecſam, Mawrth 12. Dŷdd y Derchafael, Mehefin 5. Medi 8.

Holt, Mehefin 11. Hydref 6.

Llan-deglaf yn Iâl, Mehefin 12. Hydref 15.

Llangollen, Mawrth 6. Mai 20. Awſt 10. Tachwedd 11.

Llanrhaiad y mochnant, Gorphenaf 13. Hydref 28.

Llan-rwſt, mehefin 1. ar 10 Gorphenaf 31. Rhagfŷr 1.

Rhuthŷn, y Gwener o flaen y Sulgwŷn, Gorphenaf 29. Medi 20. Hydref 31.

Yſpyttŷ Ifan, Mehefin 22. Medi 12. Hydref 12.

YN SIR Y FFLINT.

Caergwrleu, Awſt 1. Hydref 16.

Caerwŷs mîs Mawrth 25. y dydd Jou neſaf ar ol y Drindod. Y dŷdd mawrth Cyntaf ar ol y 7. Dŷdd o'r Gorphenaf. Awſt 29.

Y fflint, Awſt 10.

Llan-Elwŷ, Dŷdd mawrth y paſg. Gorphenaf 9. Hydref 5. Rhagfŷr 26.

Llan-Urgain, Mawrth 14. Mehefin 26.

Rhŷddlan, Chwefror 2. Mawrth 25. Gorphenaf 2. Medi 8.

Yr Wŷrgrig, Gorphennaf 22. Tachwedd 11.

YN SIR FEIRION EDD.

Bala, Mai 3. Mehefin 29. Medi 17. Hydref 15. ar 28.

Bettws gwerfŷl gôch, Mehefin 11▪ Awſt 1. Rhagfŷr 10.

Corwen, mîs Mawrth 1. Mai 13. Gorphenaf 10. Medi 29. Rhagfŷr 15.

Cynwŷd, Medi 21.

Dinas Y mowddwŷ, Mai 22. Awſt 30. Tachwedd 2.

Dôlgelleu, Ebrill 30. Mehefin 23. Medi 28. Tachwedd 11. Rhagfŷr 5.

Harlech, Dŷdd Jou neſaf ar ôl y Drindod. Awſt 10.

Llan-drillo, Chwefror 14. Mehefin 24. Awſt 17. Tachwedd 3.

YN SIR DREFALDWYN.

Llan-fylling, Dŷdd mercher o flaen y Paſg, Mai 13. Mehefin 17. Medi 24.

Llan-Idloes, y Sadwrn diweddaf o Fawrth. Ebrill 30. Gorphenaf 6. y Sadwrn cyntaf o Fedi. Hydref 16.

Machynlleth, Mai 5. Mehefin 28. Medi 29. Tachwedd 15.

Trallwngc, Llun y blodau. Mai 25. Medi 1. Tachwedd 5.

Trefaldwŷn, Mawrth 15. mai 27. Awſt 24. Tachwedd 1.

Tref-newŷdd, Mehefin 13. Hydref 13. Rhagfŷr 5.

YN SIR FAESYFEDD.

Caſtell maen, Gorphennaf 7. Tachwedd 2.

Llan-Andrews, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Maeſyfedd, Dŷdd mawrth y Drindod, Awſt 3. Hydref 18.

Rhaiad ar Gwŷ, Gorphennaf 26. Awſt 15. Medi 15.

Tref y clawdd, Mai 6. Medi 21.

YN SIR ABERTEIFI.

Aberteifi, Chwefror 2. mis mawrth 25. Awſt 15. Medi 8. Rhagfŷr 8.

Aber-arth, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Capelcynnon, dŷdd y Derchafael. yr ail dŷdd Jou yn Hydref

Cappel Criſt, y mercher ar ôl Sul y Drindod.

Cappel St. Silin, Jonawr 27.

Llanbadern fawr, Sadwrn y Blodau. y Sadwrn diweddaf cyn Natalic, ond pan fo ar nôs natalic.

Llanwenog, Jonawr 2.

Llan-gyranog, Mai 16.

Llanbeder Pont Stephen, mercher y Sulgwŷn. Meheſin 29. Hydref 10.

Llanrhuſtŷd, Rhagfŷr 18.

Llandyſul, dŷdd Jou cŷn Sul y Blodau. Medi •

Llanwnnen, Rhagfŷr 25.

Llanwŷddalus, Ebrill 26.

Rhôs, Gorphennaf 25. Awſt 10. Medi 14.

Tal y ſarn grin, Awſt 28. Hydref 29.

Trêf hedŷn wrth Emlŷn, Gorphennaf 7.

Tregaron, mîs mawrth 5.

Yſtrad meirigc, Mehefin 21.

YN SIR FERCHEINOG

Aberhonddu, Ebrill 23, 24, 25. Mehefin 24. Awſt 29, 30. 31. Tachwedd 6, 7, 8.

Cerig-howel, Mai 1. Awſt 10. Rhagfŷr 21.

Y Gelli, Mai 6. Awſt 1. Medi 29.

Llanfair-ymmuallt, Mehefin 16. Medi 21. Tachwedd 25.

YN SIR GAERFYRDDIN.

Abercynnen, Tachwedd 11.

Abergwili, Medi 21.

Caerfyrddin, Mai 23, 24, 25. Awſt 1. ar 29. medi 28, Tachwedd 3.

Cappel-Jago, Gorphennaf 25.

Cappel St. Silin, Jonawr 27.

Caſtell newŷdd yn Enlŷn, Mehefin 11. Gorphennaf 7. Tachwedd 11.

Caſtell newŷdd yn Rhôs, Mehefin 11.

Cŷdweli, Gorphenaf 21. Hydref 18.

Cynwŷlgaro, Mehefin 11.

Dryſſwŷn, Mehefin 20. Awſt 24.

Eglwŷs Alcha, Awſt 10.

Lacharn, Ebrill 25.

Llandebio, Dŷdd merchar y Sulgwŷn.

Llandeilo fawr, Chwefror 9. dŷdd llun y Blodau. Mehefin 10. Rhagfŷr 28.

Llandeilo fechan, Mehefin 10.

Llan. dyſel, Jonawr 30.

Llan-elli, dŷdd Jou Derchafel. Medi 20.

Llanfihangel Abercowŷn, medi 29.

Llanfihangel Euroth, mai 1. medi 29.

Llan-gadog, Mawrth 1. Jou y Derchafel. mehefin 28. Tachwedd 30.

Llan-gydeŷrn, Gorphennaf 25.

Llan-gynŷch, Hydref 12.

Llan y Byddar, Mehefin 10. gorphennaf 6. Hydref 21. Tachwedd 10.

Llanddyfri, dŷdd mawrth y Sulgwŷn. Gorphennaf 20. Tachwedd 15.

Mydrim, mawrth 7.

Pen y bont ar Sali, Tachwedd 24.

Pen y bont, Rhagfŷr 22.

Y Tŷ Gwŷn ar Daf, Chwefror 2. mawrth 25. Awſt 15. medi 8. Rhagfŷr 8.

YN SIR BENFRO.

Arberth, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Caſtell newŷdd bach ynghemŷs, mehefin 29.

Cilgeran, Awſt 10.

Caſtell gwŷs, Hydref 29.

Eglwŷs wrw ynghemŷs, dŷdd y Derchafel. y llun cyntaf ar ôl yr 11. o Dachwedd.

Ffair Gyrig yn rhewdraeth, Mehefin 19.

Hwlffordd, mai 1. Gorphennaf 7. Awſt 24.

Llan-haiadan, Hydref 18.

Mwncton wrth Benfro, mai 3. medi 4.

Newport, mehefin 16.

Penfro, mai 3. llun y Drindod, medi 14.

Saint Meugan ynghemŷs. medi 15. y dŷdd llun neſaf ar ôl yr 11 dŷdd o Dachwedd.

Winſton, Hydref 28.

YN SIR FORGANOG.

Abertawŷ, Yr ail Sadwrn o Fai. Gorphennaf 2. Awſt 15. Hydref 8.

Brogior wrth Wenni, medi 29.

Caerdŷf, Mehefin 29. Awſt 15. medi 8. Tachwedd 30.

Caerffili, mîs mawrth 25. dŷdd Jou ar ôl Sul y Drindod. Gorphennaf 19. Awſt 14. medi 28. Tachwedd 5. y dŷdd Jou diweddaf o flaen dŷdd Natalic.

Caſtell nêdd, mehefin 15. Gorphennaf 20. medi 2.

Dŷffrŷn golluch, Awſt 10.

Eglwŷs Fair y mynŷdd, Awſt 15.

Llandaff, Chwefror 9. dŷdd llun y Sulgwŷn.

Llan-gyfelach, mawrth 1.

Llan-Ridian, y dŷdd llun diweddaf o flaen y paſg.

Llan-Triſſiant, Mai 1. Awſt 1. Hydref 17.

Llychwr, Medi 29.

Merthŷr-Tudfŷl, mai 3. a phob dŷdd llun o hynnŷ hŷd wŷl mihangel.

Penrhŷn, Tachwedd 30.

Penrhŷs, mai 6. mehefin 6. medi 6. Tachwedd 30.

Pen y bont, dŷdd Jou Derchafel. Mai 15. Tachwedd 6.

Pont ar Lai, Gorphennaf 22.

pont faen, Ebrill 23. mai 3. mehefin 24.

Saint Nicholas, Rhagfŷr 8.

Y Waun, mai 2. 22. llun y Drindod. mehefin 20. Awſt 22. medi 12. yr ail llun ar ôl Dŷdd mihangel Tachwedd 9.

YN SIR FYNWY.

Abergafeni, Mai 3. mawrth y Drindod. medi 14.

Brŷn Bŷga, dŷdd llun y Drindod. Hydref 18.

Caerlion ar Wŷſg, mai 1. Gorphennaf 20. medi 21.

Caſtell bychan, mehefin 13.

Caſtell Gwent, y gwener cyntaf ar ôl y Sulgwŷn. Awſt 1. Yr ail gwener ar ôl dŷdd mihangel.

Caſtell newŷdd ar Wŷſg, dŷdd y Derchafael. Awſt 15. Medi 8. Tachwedd 6.

JONAWR, 1699.

Dyddiau 'r Mis Dyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad. dŷdd. awr. Llawn-lleuad 5. 6. Nôs 3. chwarter 13. 1. Bore newidio 21. 6. Bore 〈◊〉 . chwarter 28. 3, prŷdn
Oed lleuad beunŷdd Hŷ'd y dŷdd o Haul i Haul yſtynnodd y dŷdd, Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud. Arwŷdd. A. M. A. M. 1 Sul. Enwaediad Criſt. gwddw 11 7 58 0 24 2 Llun. ☌ ♄ ♀. ♒ 18. 34. yſgwŷdd 12 8 0 0 26 3 mawrth Bodfan Braich 13 8 3 0 29 4 Mercher Methuſalem. Bronau 14 8 6 0 32 5 Jou. ⚹ ♃ ♀. ♐ ♒ 18. Dwŷfron 15 8 • 8 0 34 6 Gwener Dydd Yſtwyll. Cefen 16 8 10 0 36 7 Sadwrn Ced. Calon 17 8 12 0 38 8 Sul. 1. Sul. wedi'r yſtwŷll Bol 18 8 15 0 41 9 Llun. 8. ☌ ♀ ☿. ♒ 17. Perfedd 19 8 18 0 44 10 mawrth Nicanor. Cluniau 20 8 21 0 47 11 mercher ⚹ ♃ ☿. ♐ ♒ 19. Cluniau 21 8 24 0 50 12 Jou. ☌ ♄ ☿. ♒ 19. 40. Clunaiu 22 8 27 0 53 13 Gwener Hilari. Arphed 23 8 30 0 56 14 Sadwrn ⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 19. 44. Arphed 24 8 33 0 59 15 Sul. 2. Sul. wedi'r yſtwŷll morddwŷdŷdd. 25 8 36 1 2 16 Llun. ⚹ ♃ ☿. ♐ ♒. 20.   26 8 40 1 6 17 mawrth ☌ ♄ ☿. ♒ 20. morddw. 27 8 44 1 10 18 mercher Priſca. Gliniau 28 8 48 1 14 19 Jou. ☌ ☉ ♀. ♒ 10. Garrau 29 8 51 1 17 20 Gwener ffabian. Coeſau 30 8 54 1 20 21 Sadwrn Agnes. Coeſau 1 8 58 1 24 22 Sul. 3. Sul wedi'r yſtwŷll Coeſau 2 9 1 1 27 23 Llun. Term yn dechreu. Traed 3 9 4 1 30 24 Mawrth 23. ☌ ☉ ☿. ♒ 14. Traed 4 9 8 1 34 25 mercher Troiad St. Paul Pen, ac 5 9 11 1 37 26 Jou. Polycarpus. Wŷneb 6 9 14 1 40 27 Gwener Joan. Criſoſtom. Gwddw 7 9 18 1 44 28 Sadwrn marw Henry. 8. 15 46. Gwddw 8 9 21 1 47 29 Sul. 4. Sul. wedi'r yſtwŷll Yſgwŷdd 9 9 24 1 50 30 Llun. Merthŷr B. Charles. 1. Braich 10 9 28 1 54 31 mawrth ☌ ☉ ♄. ♒ 22. Bronnau 11 9 32 1 58

CHWEFROR, 1699.

Dyddiau'r Mis Dyddiau'r wŷthnos
Oed y lleuad. dŷdd. awr. Llawn-lleuad 4. 6. Boreu 3. chwarter 11. 8. Nôs newidio 19. 8. Nôs 1. chwarter 26. 11. Nôs
Oed lleuad beunŷdd Hŷ d y dŷdd o Haul i Haul Yſtynnodd y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud Arwŷdd. A. M. A. M. 1 Mercher ⚹ ☉ ♃. ♒ ♐ 23. Bronnau 12 9 36 2 2 2 Jou. Puredigaeth Mair. Y cefn 13 9 39 2 5 3 Gwener Blâs. a'r 14 9 42 2 8 4 Sadwrn Dilwar. Galon 15 9 45 2 11 5 Sul. 5. Sul, a Septuagefima Y bol, ar 16 9 48 2 14 6 Llun- □ ♃ ♂. ♐ ♓ 24. Perfedd 17 9 50 2 16 7 Mawrth Romwald Cluniau 18 9 53 2 19 8 mercher Paul Eſgob. Cluniau 19 9 57 2 23 9 Jou. Einion Frenin Arphed 20 10 1 2 27 10 Gwener Alexander Arphed 21 10 5 2 31 11 Sadwrn 13. Term yn diweddu Arphed 22 10 10 2 36 12 Sul. 6. Sul, a Sex • geſima. morddwŷdŷdn 23 10 14 2 40 13 Llun. Nôs tynnŷ falentin.   24 10 19 2 45 14 mawrth Dŷdd Falentein Eſgob Gliniau 25 10 24 2 50 15 mercher 13. Cyhoedded Brenin a 26 10 29 2 55 16 Jou. (William. 3. 1689 Garrau 27 10 34 3 00 17 Gwener Hugo Coeſa u 28 10 38 3 4 18 Sadwrn Undebrwŷdd Coeſau 29 10 42 3 8 19 Sul. Sul ynŷd, neu Quinq Traed 30 10 46 3 12 20 Llun. ⚹ ♂ ♀ ♈ ♒ 5. Traed 1 10 51 3 17 21 mawrth Nôs Ynŷd y pen, ar 2 10 56 3 22 22 mercher Mercher y Lludw Wŷneb 3 11 0 3 26 23 Jou. Egbert Gwedw 4 11 4 3 30 24 Gwener Gwyl St Matthias Gwddw 5 11 8 3 34 25 Sadwrn Joanes Gwddw 6 11 12 3 38 26 Sul. 1. Sul o'r grawŷs, a Yſgwŷdd 7 11 16 3 42 27 Llun. (elwir Quadragefima Braich 8 11 20 3 46 28 mawrth ☌ ♄ ☿. ♒ 25. Bronnau 9 11 23 3 49

MAWRTH, 1699.

Dyddiau'r Mis Dyddiau'r wŷt • nos
Oed y lleuad, dŷdd. awr. llawn-lleuad 5. 8. Nôs 3. chwarter 13. 4. prŷdn. newidio 21. 8. Boreu 1. chwarter 28. 5. Boreu
oed lleuad beunŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Yſtynodd y dŷdd. Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau. Symud Arwŷdd. A. M. A. M. 1 Mercher Gwyl Ddewi. Bronnau 10 11 29 3 52 2 Jou. ⚹ ♃ ☿. ♐ ♒ 27. Cefen 11 11 30 3 56 3 Gwener Nou mam Dewi Calon 12 11 34 4 00 4 Sadwrn Adrian Y Bol, ar 13 11 38 4 4 5 Sul. 2. Sul. o'r grawŷs Perfedd 14 11 42 4 8 6 Llun. 5. lleuad tan ddiffŷg Cluniau 15 11 46 4 12 7 mawrth □ ☉ ♃. ♓ ♐ 27. Cluniau 16 11 49 4 15 8 mercher Philemon Arphed 17 11 53 4 19 9 Jou. Prudent Arphed 18 11 57 4 23 10 Gwener Cyhŷd dŷdd a nôs Arphed 19 12 0 4 26 11 Sadwrn Grugor morddwŷdŷdd 20 12 4 4 30 12 Sul. 3. Sul o'r grawŷs   21 12 8 4 34 13 Llun. Tudur Gliniau 22 12 12 4 38 14 mawrth Merthŷr can dŷn a 23 12 16 4 42 15 mercher Wŷnebog Garrau 24 12 20 4 46 16 Jou. Laſarus Coeſau 25 12 24 4 50 17 Gwener Padrig wŷddel Coeſau 26 12 28 4 54 18 Sadwrn Edward Traed 27 12 32 4 58 19 Sul. 4. Sul o'r grawŷs Traed 28 12 36 5 2 20 Llun. 21. Haul tan ddiffŷg Traed 29 12 40 5 6 21 mawrth □ ♃ ☿. ♐ ♓ 28. Y Pen ar 1 12 44 5 10 22 mercher △ ♃ ♂ ♐ ♈ 28. Wŷneb 2 12 48 5 14 23 Jou. ⚹ ♄ ♂ ♒ ♈ 28. Gwddw 3 12 52 5 18 24 Gwener ♂ ♄ ♀ ♒ 28. Gwddw 4 12 56 5 22 25 Sadwrn Ymweliad a Mair Yſgwŷdd 5 13 0 5 26 26 Sul. 5. Sul o'r grawŷs Braich 6 13 4 5 30 27 Llun. ⚹ ♀ ♃. ♒ ♐ 28. Bronnau 7 13 7 5 33 28 mawrth ⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 28. Bronnau 8 13 11 5 37 29 mercher ⚹ ♂ ♀. ♉ ♓ 1. Y cefen 9 13 14 5 40 30 Jou. Guido Ar galon 10 13 18 5 44 31 Gwener Balbina Y bol 11 13 22 5 48

EBRILL, 1699.

Dyddiau 'r Mîs Dyddiau 'r wŷthnos
Oed lleuad. dŷdd. awr. llawn-lleuad 4. 9. Boreu 3. chwarter 12. haner dŷdd newidio 19. 7. prŷdna. 1. chwarter 26. haner dŷdd
oed lleud • eun ŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Yſtynnodd y dŷdd. Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau. Symud Arwŷdd A. M. A. M. 1 Sadwrn ymchwel Mair Magdal Y Bol. 12 13 26 5 52 2 Sul Sul y Blodau Cluniau 13 13 30 5 56 3 Llun. ☌ ☉ ☿ ♈ 24. Cluniau 14 13 34 6 00 4 mawrth Ambros Cluniau 15 13 38 6 4 5 mercher □ ♃ ☿ ♐ ♈ 28 Arphed 16 23 42 6 8 6 Jou ⚹ ♄ ☿ ♒ ♈ 29 Arphed 17 13 46 6 12 7 Gwener □ ☉ ♃ ♈ ♐ 28 mordd▪ 18 13 50 6 16 8 Sadwrn ⚹ ☉ ♄ ♈ ♒ 29 wŷdŷdd 91 13 54 6 20 9 Sul. Sul y Paſc morddw▪ 20 13 57 6 23 10 Llun Y ſaith Gwŷryfon gliniau 21 14 00 6 26 11 mawrth Coroned y Brenin garrau 22 14 4 6 30 12 mercher (Wiliam 3. 1689. Coeſau 23 14 7 6 33 13 Jou ☌ ♂ ☿ ♉ 13. Coeſau 24 14 11 6 37 14 Gwener Tuburtius Coeſau 25 14 15 6 41 15 Sadwrn Oſwald Traed 26 14 19 6 45 16 Sul Sul y Paſc Bychan Traed 27 14 22 6 48 17 Llun ⚹ ♀ ☿. ♓ ♉ 20 y pen, ar 28 14 26 6 52 18 mawrth Iſrael i dir. Wŷneb 29 14 29 6 55 19 mercher Alpheg Gwddw 1 14 33 6 59 20 Jou Cadwaladr Frenin Gwddw 2 14 37 7 3 21 Gwener □ ♄ ☿. ♓ ♊ 0 Yſgwŷdd 3 14 40 7 6 22 Sadwrn Beuno. a Dyfnog. Braich 4 14 43 7 9 23 Sul 2. Sul wedi'r Paſc. Bronnau 5 14 46 7 12 24 Llun □ ♃ ♀. ♐ ♓ 28. Bronnau 6 14 49 7 15 25 mawrth Gwyl St Marc. Y ceſen 7 14 53 7 19 26 mercher Term yn dechrau ar 8 14 56 7 22 27 Jou Walburg galon 9 14 59 7 25 28 Gwener Fitalis Y Bol, ar 10 15 3 7 29 29 Sadwrn Pedro Perfedd 11 15 6 7 32 30 Sul 3. Sul wedi 'r Paſc Cluniau 12 15 9 7 35

MA • 1699.

Dyddiau 'r Mîs Dyddiau 'r wŷthnos
Oêd y lleuad. dŷdd. awr. Llawn-lleuad 4. 1. Boreu 3. chwarter 12. 4. Boreu newidio▪ 19. 2. Boreu 1. chwarter 25. 7. p •• d • a
• ed lleuad bob dŷdd Hyd y dŷdd Haul i Haul Yſtynnodd y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau. Symud • rwŷdd. A. M. A. M. 1 Llun. Gwyl St Philip, a Iago Cluniau 13 15 12 7 38 2 mawrth Athanaſius. Arphed 14 15 15 7 41 3 mercher Caffael y Groes Arphed 15 15 18 7 44 4 Jou. Melangell Arphed 16 15 21 7 47 5 Gwener Mynediad Criſt i'r Nêf morddwŷdŷdd 18 15 28 7 54 6 Sadwrn St Joan Efangylwr   18 15 28 7 54 7 Sul. 4. Sul wedi'r Paſc Gliniau 19 15 31 7 57 8 Llun. □ ♄ ♂ ♓ ♊ 1. a 20 15 34 8 00 9 mawrth ⚹ ♀ ☿. ♈ ♊ 16. garrau 21 15 37 8 3 10 mercher Cardianus Coeſau 22 15 40 8 6 11 Jou. □ ☉ ♄. ♊ ♓ 1. Coeſau 13 15 44 8 10 12 Gwener Penuſus Traed 24 15 47 8 13 13 Sadwrn Mael a Sulien Traed 25 15 50 8 16 14 Sul. 5. Sul wedi 'r Paſc Pen, ac 26 15 52 8 18 15 Llun. Sophia Wŷneb 27 15 54 8 20 16 mawrth Granog Gwddw 28 15 56 8 22 17 mercher △ ♀ ♃. ♈ ♐ 25. Gwddw 29 15 58 8 24 18 Jou. Dydd Jou Derchafel Gwddw 30 16 00 8 26 19 Gwener ☌ ☉ ♂. ♊ 9. yſgwŷdd 1 16 2 8 28 20 Sadwrn Ann. Braich 2 16 4 8 30 21 Sul. Sul wedi 'r Derchafel Bronnau 3 16 5 8 31 22 Llun. Term diweddu Bronnau 4 16 7 8 33 23 mawrth ☌ ♂ ☿ ℞. ♊ 12. Cefen ar 5 16 9 8 35 24 mercher ☌ ☉ ☿ ℞ ♊ 12. Galon 6 16 10 8 36 25 Jou. ⚹ ♄ ♀ ♓ ♉ 1. 30. Bol, ar 7 16 12 8 38 26 Gwener Auguſtin Perfedd 8 16 14 8 40 27 Sadwrn Beda. Cluniau 9 16 15 8 41 28 Sul. Y Sul Gwyn. Cluniau 10 16 17 8 43 29 Llun. Ganed Charles 2. 1630. Arphed 11 16 19 8 45 30 mawrth Tylclud Arphed 12 16 20 8 46 31 mercher Petronel. Arphed 13 16 21 8 47

MEHEFIN, 1699.

Dyddiau 'r Mîs Dyddiau'r wŷthnos
oed y lleuad dŷdd awr. Lawn-lleuad 2. 3. prŷdnawn 3. chwarter 10. 5. prŷdnawn newidio 17. 8. Boreu 1. chwarter 24. 5. Boreu
oed lleuad beunŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Yſtynnodd y dŷdd. Dyddiau gwŷl, a hynod a thremiadau 'r planedau. Symud Arwŷdd. A. M. A. M. 1 Jou. Tegla. morddwŷdŷdd 14 16 22 8 48 2 Gwener Gwŷfen   15 16 22 8 48 3 Sadwrn ☍ ☉ ♃. ♊ ♐ 23. morddw 16 16 23 8 49 4 Sul. Sul y D • indod. gliniau 17 16 24 8 50 5 Llun. Boniffaee a 18 16 25 8 51 6 mawrth Narbert garrau 19 16 25 8 51 7 mercher Paul Coeſau 20 16 26 8 52 8 Jou. Wiliam Coeſau 21 16 26 Dŷdd yn dech. Troiad 9 Gwener Term yn Dechreu. Traed 22 16 26     10 Sadwrn ☍ ♃ ♂. ♐ ♊. 22. Traed 23 16 26     11 Sul. Gwyl St Bornabas Traed 24 16 26   y 12 Llun. Troiad y rhod, pen, ac 25 16 26     13 mawrth △ ☉ ♄. ♋ ♓ 1. Wŷneb 26 16 26 byrhau. rhôd, 14 mercher Baſil. gwddw 27 16 26     15 Jou. Terillo. gwddw 28 16 26   ar 16 Gwener Elidan. Curig Yſgwŷdd 29 16 25     17 Sadwrn □ ♄ ♀. ♓ ♊ 1. Braich 1 16 25 0 1 18 Sul. 2. Sul wedi 'r drndod Bronnau 2 16 24 〈◊〉 2 19 Llun. Leonard Bronnau 3 16 23 0 3 20 mawrth Edward Y Cefen 4 16 22 0 4 21 mercher △ ♄ ♂ ♓ ♋ 1. Ar galon 5 16 21 0 5 22 Jou. Gwenfrewi Y Bol, ar 6 16 20 0 6 23 Gwener ☍ ♃ ☿ ♐ ♊ 21. Perfedd 7 16 19 0 7 24 Sadwrn Gwyl St Joan. fedy Cluniau 8 16 18 0 8 25 Sul. 3. Sul wedi'r drindod Cluniau 9 16 17 0 9 26 Llun. Tyrnog. Twrog. Arphed 10 16 16 0 10 27 mawrth Armon. Mihangel. Arphed 11 16 14 0 12 28 mercher Term yn Diweddu. mordd- 12 16 12 0 14 29 Jou. Gwyl St. Peter. wŷdŷdd 13 16 10 0 16 30 Gwener △ ♄ ☿ ♓ ♋ 1. morddw. 14 16 8 0 18

GORPHENNAF, 1699.

Dyddiau'r Mîs Dyddiau'r wythnos
Llawnlleuad 2. 7. Boreu 3. chwarter 10. 2. Boreu newidio 16. 5. prŷdn. 1. chwarter 23. 5. prŷdn. Llawnlleuad 31. 10. Nôs
oed lle • ad beu • ŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud Arwŷdd. A. M A. M 1 Sadwrn Gofwŷ Mair. Gliniau 15 16 6 0 20 2 Sul. 4. Sul wedi'r drindod Garrau. 16 16 4 0 22 3 Llun. Peblic. Grugor. Coeſau 17 16 2 0 24 4 Mawrth ☍ ♃ ♀. ♐ ♊ 20. Coeſau 18 15 59 0 27 5 mercher ☌ ♂ ☿. ♋ 10. Coeſau 19 15 57 0 29 6 Jou. Erſull. Traed 20 15 55 0 31 7 Gwener Thomas. Traed 21 15 53 0 33 8 Sadwrn Ganed Mair. Pen, ac 22 15 51 0 35 9 Sul. 5. Sul wedi'r drindod Wŷneb. 23 15 49 0 37 10 Llun. Y 7 Frodur. Gwddw 24 15 46 0 40 11 mawrth Gowaer. Bened. Gwddw 25 15 44 0 42 12 mercher △ ♄ ♀. ♓ ♋ 1. Yſgwŷdd 26 15 41 0 45 13 Jou. Doewan. Brauch 27 15 38 0 48 14 Gwener Garmon Bronnau 28 15 35 0 51 15 Sadwrn Dŷdd st Swithin. Bronnau 29 15 32 0 54 16 Sul. 6. Sul wedi'r drindod Cefen, a 30 15 29 0 57 17 Llun. Cynllo. Chalon. 1 15 26 1 0 18 mawrth Edward. Y Bol, 2 15 23 1 3 19 mercher Dyddie'r Cŵn dechreu ar 3 15 20 1 6 20 Jou. Margared. Joſeph. Perfedd. 4 15 17 1 9 21 Gwener Arbogaſtus. Cluniau 5 15 14 1 12 22 Sadwrn Gwŷl Fair Fagdalen. Cluniau 6 15 11 1 15 23 Sul. 7. Sul wedi'r drindod Arphed 7 15 8 1 18 24 Llun. △ ♃ ☿. ♐ ♌ 19. Arphed 8 15 5 1 21 25 nawrth Gwyl St Iago. morddwŷdŷdd 9 15 2 1 24 26 mercher Ann mam Mair.   10 14 59 1 27 27 Jou. Y ſaith gyſgaduried. morddw. 11 14 56 1 30 28 Gwener Sampſon. Gliniau 12 14 53 1 33 29 Sadwrn ☍ ♄ ☿. ♒ ♌ 29 Garrau 13 14 50 1 36 30 Sul. 8. Sul wedi'r drindod Coeſau 14 14 47 1 39 31 Llun. △ ☉ ♃. ♌ ♐ 18. coeſau 15 14 44 1 42

AWST 1699.

Dyddiau 'r Mis Dyddiau 'r wŷthnos
Oed y Lleuad dŷdd. awr. 3. chwarter 8. 10. Boreu newidio 15. 1. Boreu 1. chwarter 21. 9. Boreu Llawn lleuad 30. 11. Boreu
Oed lleuad beunŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd Y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud Arwŷdd. A. M A. M. 1 Mawrth Dŷdd Awſt. Coeſau 16 14 42 1 44 2 merche • Moeſen. Coeſau 17 14 39 1 47 3 Jou. Pendefig. Traed 18 14 36 1 50 4 Gwener Ariſtarcus. Traed 19 14 32 1 54 5 Sadwrn Oſwallt. Y Pen, 20 14 28 1 58 6 Sul. 9. Sul wedi'r drindod ar wŷneb 21 14 24 2 2 7 Llun. ☌ ♂ ♀. ♌ 2. Gwddw 22 14 20 2 6 8 Mawrth Illog. Gwddw 23 14 16 2 10 9 mercher Julian. Yſgwŷdd 24 14 12 2 14 10 Jou. □ ♃ ☿. ♐ ♍ 19. Brauch 25 14 9 2 17 11 Gwener ☍ ♄ ☉. ♒ ♌ 28. Bronnau 26 14 6 2 20 12 Sadwrn Clara. Bronnau 27 14 2 2 24 13 Sul. 10 Sul wedi'r drindod Cefen. 28 13 58 2 28 14 Llun. Betram. Calon. 29 13 54 2 32 15 Mawrth Gwŷl fair gyntaf. Y bol, ar 1 13 51 2 35 16 mercher Rochus. Perfedd 2 13 48 2 39 17 Jou. Agapitus. Cluniau 3 13 44 2 42 18 Gwener Elen. Cluniau 4 13 40 2 46 19 Sadwrn Sabaldus. Arphed 5 13 36 2 50 20 Sul. 11 Sul wedi'r drindod Arphed 6 13 32 2 〈◊〉 21 Llun. △ ♃ ♀ ♐ ♌ 19. Arphed 7 13 28 2 5 22 Mawrth Gwyddelan. morddwŷdŷdd. 8 13 24 3 •• 23 mercher Zacheus.   9 13 20 3 6 24 Jou. Gwyl st Bartholome. morddw. 10 13 16 3 10 25 Gwener Lewis. Gliniau 11 13 13 3 12 26 Sadwrn ☍ ♄ ♀ ♒ ♌ 27. Garrau 12 13 10 3 16 27 Sul. 12 Sul wedi'r drindod Coeſau 13 13 6 3 20 28 Llun. 27 dŷddie tŵn diwedd Coeſau 14 13 2 3 24 29 Mawrth Dibennu st Ioan fed. Traed 15 12 58 3 28 30 mercher Llouad tan ddiffŷg. Traed 16 12 54 3 32 31 Jou. Adrion. Traed 17 12 50 3 36

MEDI 1699.

Dyddiau 'r Mîs. Dyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad. dŷdd. awr. 3. chwarter 4. 8. Boreu newidio 13. 11. Boreu 1. chwarter 21. 4. Boreu Llawn-lleuad 29. 1. Boreu
oed lleuad beunŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd Y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau Symud Arwŷdd A. M. A. M. 1 Gwener Silin. Y pen, a • 18 12 46 3 40 2 Sadwrn □ ☉ ♃. ♍ ♐ 20. Wŷneb. 19 12 42 3 44 3 Sul. 13 Sul wedi'r drindod Gwddw 20 12 38 3 48 4 Llun. Rhyddlad. Gwddw 21 15 34 3 52 5 Mawrth △ ♃ ♂. ♐ ♌ 20. Yſgwŷdd 22 22 30 3 56 6 Mercher Idlos. Brauch 23 12 26 4 00 7 Jou. Enurchus. Bronnau 24 12 22 4 04 8 Gwener Ganed Mair. Bronnau 25 12 18 4 08 9 Sadwrn Delwfŷw. Cefen. 26 12 14 4 12 10 Sul. 14 Sul wedi'r drindod Calon. 27 12 10 4 16 11 Llun. Daniel. Y Bol, ar 28 12 6 4 20 12 Mawrth Cyhŷd nôs a dŷdd, Perfedd. 29 12 2 4 24 13 mercher Haul tan ddiffŷg. Cluniau 1 11 58 4 28 14 Jou. ☍ ♄ ♂. ♒ ♌ 26. Cluniau 2 11 54 4 32 15 Gwener Nicodemus. Cluniau 3 11 50 4 36 16 Sadwrn □ ♃ ♀. ♐ ♍ 21. Arphed 4 11 46 4 40 17 Sul. 15 Sul wedi r drindod Arphed 5 11 42 4 44 18 Llun. ffeiriolus. morddwŷdŷdd 6 11 38 4 48 19 mawrth Gwenfrewŷ.   7 11 34 4 52 20 merche • Euſtachus. gliniau 8 11 30 4 56 21 Jou. Gwyl St Matthew. a 9 11 26 5 00 22 Gwener Morus. garrau. 10 11 22 5 04 23 Sadwrn ☌ ☉ ☿. ℞. ♎ 10, Coeſau 11 11 18 5 08 24 Sul 16 Sul wedi'r drindod Coeſau 12 11 14 5 12 25 Llun. Meugan. Traed 13 11 10 5 16 26 mawrth Cyprian, Traed 14 11 06 5 20 27 mercher Judeth. Traed 15 11 02 5 24 28 Jou. ☌ ♀ ☿ ℞. ♎ 6. Y pen, ar 16 10 58 5 28 29 Gwener Gwyl St Michael. Wŷneb. 17 10 55 5 3 • 30 Sadwrn Jeremy. Gwddw 18 10 52 5 34

HYDREF. 1699.

Dyddiau 'r Mis Dyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad. dŷdd. awr. 3. chwarter 5. 11. Nôs newidio 12. 12. Nôs 1. chwarter 21. 1. Boreu Llawn-lleuad 28. haner dŷdd
Oed lleuad beunŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd y dŷdd. Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud. Arwŷdd A. M A. M. 1 Sul. • 7 Sul wedi'r drindod gwddw 19 10 48 5 38 2 Llun. • homas o henffordd. yſgwŷdd 20 10 44 5 42 3 mawrt Gerard. Braich 21 10 40 5 46 4 Merche francis. Bronnau 22 10 36 5 50 5 Jou. • ynhafal. Bronnau 23 10 32 5 54 6 Gwene • fŷddes. Y cefn 24 10 28 5 58 7 Sadwrn ⚹ ☉ ♃. ♎. ♐. 24. ar 25 10 24 6 2 8 Sul. • 8 Sul wedi'r drindod galon. 26 10 20 6 6 9 Llun. △ ☉ ♄. ♒ ♎ 25. Bol a 27 10 16 6 10 10 mawrth ⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 25. Fferfedd. 28 10 12 6 14 11 mercher Prichard. Cluniau 29 10 8 6 18 12 Jou. Tudur. Cluniau 30 10 4 6 22 13 Gwener △ ♄ ♀. ♒ ♎ 25. Arphed 1 10 00 6 26 14 Sadwrn ⚹ ♃ ♀. ♐ ♎ 26. Arphed 2 9 58 6 28 15 Sul. 19 Sul wedi'r drindod morddwŷdŷdd. 3 9 55 6 31 16 Llun. Mihangel fâch.   4 9 51 6 35 17 mawrth Etheldred. morddw. 5 9 48 6 3 • 18 mercher Gwyl St Luc, Efang. Gliniau 6 9 44 6 42 19 Jou. Ptolomew wŷbŷr-ŵr. Garrau 7 9 40 6 46 20 Gwener Gwendolina. Coeſau 8 9 36 6 50 21 Sadwrn △ ♄ ☿. ♒ ♎ 25. Coeſau 9 9 32 6 54 22 Sul. 20 Sul wedi'r drindod Coeſau 10 9 29 6 57 23 Llun. Term yn dechreu. Traed 11 9 26 7 0 24 Mawrth 22. ⚹ ♃ ☿. ♐ ♎ 27 Traed 12 9 22 7 4 25 mercher Criſpin. Criſpianus. Pen, ac 13 9 18 7 8 26 Jou. Ardderchog Wŷneb 14 9 15 7 11 27 Gwener Urſula. Gwddw 15 9 11 7 15 28 Sadwrn Gwyl Simon, a Iud Gwddw 16 9 7 7 19 29 Sul. 21 Sul wedi'r drindod Gwddw 17 9 3 7 23 30 Llun. Barnard. Yſgwŷdd 18 9 00 7 26 31 mawrth Dogfael. Brauch 19 8 56 7 30

TACHWEDD. 1699.

Dyddiau 'r Mîs Dyddiau 'r wŷthnos
Oêd y lleuad. dŷdd. awr. 3. chwarter 4. 6. Boreu newidio 11. 4. prŷdna. 1. chwarter 19. 9. Nôs Llawn-lleuad 26. 11. Nôs
oed lleuad bob dŷdd Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd Y dŷdd Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau. Symud Arwŷdd. .A .M .A .M 1 merche • Gwyl yr holl Saint. Bronnau 20 8 52 7 34 2 Jou. Gwŷl y Meirw. Bronnau 21 8 49 7 37 3 Gwener Criſtiolus. Cefen ar 22 8 46 7 40 4 Sadwrn Ganed y Brenin W. 1650. Galon. 23 8 43 7 43 5 Sul. Grad y powdr gwn. Bol, ar 24 8 40 7 46 6 Llun. ☌ ☉ ♀. ♏ 23. Perfedd 25 8 37 7 49 7 mawrth □ ♄ ♀. ♒ ♏ 25. Cluniau 26 8 34 7 52 8 mercher □ ☉ ♄. ♏ ♒ 25. Cluniau 27 8 31 7 55 9 Jou. □ ♄ ☿. ♒ ♏ 25. Arphed 28 8 28 7 58 10 Gwener ⚹ ♂ ♀. ♎ ♐ 1. Arphed 29 8 25 8 1 11 Sadwrn □ ♃ ♂. ♑. ♎ 1. Arphed 1 8 22 8 4 12 Sul. 23 Sul wedi'r drindod morddwŷdŷdd 2 8 19 8 7 13 Llun. ⚹ ☉ ♂ ☿. ♐ ♎ ♐ 1.   3 8 16 8 10 14 mawrth ☌ ☉ ☿. ♐ 2. morddw. 4 8 13 8 13 15 mercher Machutus. Gliniau a 5 8 10 8 16 16 Jou. Edmund. garrau. 6 8 7 8 19 17 Gwener ☌ ♀ ☿. ♐ 9. Coeſau 7 8 4 8 22 18 Sadwrn Galaſins. Coeſau. 8 8 1 8 25 19 Sul. 24 Sul wedi'r drindod Traêd 9 7 59 8 27 20 Llun. Edmund. Traed. 10 7 57 8 29 21 mawrth Digain. Y Pen, 11 7 56 8 30 22 mercher Cicilia. ar 12 7 54 8 32 23 Jou. Clemens. Wŷneb. 13 7 52 8 34 24 Gwener Cryſogon. Gwddw 14 7 50 8 36 25 Sadwrn Catherine. Gwddw. 15 7 49 8 37 26 Sul. 25 Sul wedi'r drindod yſgwŷdd 16 7 47 8 39 27 Llun. Galgof. Brauch 17 7 46 8 40 28 mawrth • erm yn diweddu Bronnau 18 7 45 8 41 29 mercher ⚹ ♄ ☿. ♒ ♐ 26. Bronnau 19 7 43 8 43 30 Jou. Gwyl St Andrew. cefen. 20 7 42 8 44

RHAGFYR, 1699.

Dyddiau 'r Mîs Dyddiau'r wŷthnos
Oed y lleuad. dŷdd. awr. 3. chwarter 3. 5. Nôs newidio 11. • 0. Boreu 1. chwarter 19. 2. Prŷdna. Llawn-lleuad 26 9. Boreu.
Oed lleuad bob • ŷd • Hŷd y dŷdd o Haul i Haul Byrhauodd Y dŷdd. • y • diau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau. Symud Arwŷdd. A M. A. M. 1 Gwener ⚹ ♄ ♀ ♒ ♐ 26 alon. 21 7 4 • 8 46 2 Sadwrn Llechid. Bol. 22 7 39 8 47 3 Sul • ul Adfent, Bol. 23 7 38 8 48 4 Llun. ☌ ♃ ☿. ♑ 6. Cluniau 24 7 37 8 49 5 Mawrth Cowrda. Cluniau 25 7 36 8 50 6 mercher Nicholas. Cluniau. 26 7 35 8 51 7 Jou. Ambros. Arphed 27 7 35 8 51 8 Gwener ⚹ ☉ ♄. ♐ ♒ 27. Arphed 28 7 34 8 52 9 Sadwrn ☌ ♃ ♀ ♑ 7. Arphed. 29 7 34 ŷdd yn Eſtŷn. Troiad rhôd, ar 10 Sul. 2. Sul o Adfent. morddwŷdŷdd. 30 7 34     11 Llun. Troiad y rhôd.   1 7 34     12 Mawrth Llywelŷn. Gliniau. 2 7 34     13 Mercher □ ♂ ☿. ♎ ♑ 19. garrau. 3 7 34     14 Jou. Nicaſius. Coeſau. 4 7 34     15 Gwener Abraham. Coeſau. 5 7 35 0 1 16 Sadwrn Ananias. Traed. 9 7 35 0 1 17 Sul. 3. Sul o Adfent. Traed. 7 7 36 0 2 18 Llun. Criſtopher. Traed. 8 7 37 0 3 19 Mawrth Leonard. Pen, ac 9 7 38 0 4 20 mercher ☌ ☉ ♃. ♑. 9. Wŷneb. 10 7 39 0 5 21 Jou. Gwyl St. Thomas, Gwddw 11 7 41 0 7 22 Gwener Y 30 Merthyron. Gwddw. 12 7 42 0 8 23 Sadwrn □ ♂ ♀. ♎ ♑ 24. Yſgwŷdd 13 7 43 0 9 24 Sul. 4 Sul o Adfent. Brauch. 14 7 44 0 10 25 Llun. Gwyl Matalic Criſt. Bronnau. 16 7 47 0 12 26 Mawrth Gwyl St Stephen. Bronnau. 16 7 47 0 13 27 mercher G. St. Ioan Apoſtol. Cefen a 17 7 48 0 14 28 Jou. G. y Fi • Feibion. chalon. 18 7 50 0 16 29 Gwener Thomas o gaint. Bol. 19 7 52 0 18 30 Sadwrn Dafŷdd Frenin. Bol. 20 7 54 0 20 31 Sul. ☌ ♀ ☿ ℞. ♒ 4. Bol. 21 7 56 0 22

Sywedyddawl, a Chyffredinawl Farnedigaeth am Y Flwŷddŷn o oed Ieſu 1699.

NId oes odid o amſer, na blwŷddŷn, na bo Rhyfel mewn-rhŷw fan a'u gilŷdd yn y Bŷd; Ond gan obeithio ein bôd ni (yn y Deŷrnas bon) yn ddiangol y leni oddiwrth y fâth adfŷd, Tybiais mae ofer oedd i mi yſtwffio 'r Llyfr hwn a hîr ymadrodd ynghŷich y pethau a ddigwŷddant yn Eithafoedd y Byd, neu mewn gwledŷdd cŷn belled na clywo un o gant yn ein gwlâd n • bŷth mor ſôn amdanŷnt.

Y Flwŷddŷn hon (gyda ni) a fŷdd yn llawer gwell na'r flwŷddŷn 1698.

Yr ydau a fyddant yn îs o brîs, etto nid cŷn rhadted • y leni ychwaith ag a bŷdd yn y blynyddoedd ſŷ'n canlŷn.

Y gwair a'r borfa a fŷdd yn fwŷ, ac yn ffrwŷthlawnach na 'r llynedd.

Ar cynhaiaf hefŷd a fŷdd yn gynharach ar wair ac ŷd.

Ffrwŷthŷdd y coed hefŷd a fyddant well ac amlach y leni nac a fuont er ysblynyddoedd.

Yr Arian dâ a fŷddant brin ac anaml etto dros enŷd o amſer, ond yr arian drŵg a amlhânt bôb blwŷddŷn.

Y gaiaf ar ddechreu 'r flwŷddŷn a fŷdd yn ddigon oerllŷd a newŷnllŷd, etto bŷdd bêth gwareiddiach na 'r Llynedd.

Y gwanwŷn a fŷdd ſŷch ac oer ar ei ddechreu, a gwlŷb yn aml o ddechreu Mawrth i ganol Ebrill.

Y merched Ifaingc, ar Defaid a fyddant afiachus mewn rhai manau tua chaniad y Gôg.

Y Gwartheg a gollir mewn llawer o fannau o eiſieu mwŷ o ymborth iddŷnt ar ddiwedd y Gwanwŷn.

Yr Hâf a fŷdd Têg, a go ſŷch ar ei ddechreu, ett • bŷdd gwlithoedd hyfrŷd, a hyba'r ddaiar.

Canol yr hâf a fŷdd yn lybpach na 'i ddechreu,

A'i ddiwedd a fŷdd yn hawddgar.

Ar chwarter hwn a fŷdd yn Iachus i ddŷn ac anifail.

Ar ddaiar a fŷdd yn ffwŷthlawn ac yn Iachus.

Y Gwartheg a fŷddant go ddrudion dros yr hâf nwn.

Y Cynhaiaf a fŷdd ar y dechreu yn o wlŷb, ond tua 'r canol bŷdd yn ddi on ſŷch

Yr ydau a fyddant yn ffrwŷthlawn, ac yn Iachus agos ymhôb man.

Yr ydau a gânt gynhaiaf prydferth, cynnar.

Y Gaiaf ar ddiwedd y flwŷddŷn, a fŷdd oerllŷd, a rhew ac Eiraf yn Aml; Ar bobl a fyddant yn afiachus mewn rhai mannau, yn enwedig yr hên bobl.

Pris yr ydau ſŷ'n diſgŷn.

Sywedyddawl amcan am Y Tywŷdd Yn Y Flwŷddŷn 1699.
Jonawr.

Y Flwŷddŷn a ddechreu yn oerllŷd, ac aml gafodŷdd o eira neu odwlaw, ac a be • u fellŷ dros y tair wŷthnos cyntaf o'r mîs hwn, neu ynghŷlch hynnŷ; Tua diwedd y mîs bŷdd rhewlŷd, ac ondodid Eira mawr mewn rhai mannau.

Chwefror.

Diſgwiliaf a bŷdd rhew caled ar ddechreu 'r mîs hwn, ac a peru fellŷ hŷd ynghŷlch canol y mis; Ac o newid y lleuad i ddiwedd y mîs bŷdd tebŷg i fôd yn feiriol, ac yn wlŷb iawn, ac aml gafodŷdd o odwlaw neu wlaw oer iawn.

Mawrth.

Cafodŷdd oerion ar ddechreu 'r mîs, a thua 'r Sul cyntaf ſŷrth yn rhew drachefen, ond ni pheru y rhew hwnnw ond ychŷdig amſer, ac fellŷ ſŷrth yn anwadal, weithieu yn oer iawn, weithieu yn dêg iawn, ac aml gafodŷdd digllon tua diwedd y mîs.

Ebrill.

Aml gafodŷdd o ddechreu 'r mîs hwn hŷd ynghŷlch y chwarter diweddaf o'r lleuad; Ac o hynnŷ i ddiwedd y mîs bŷdd yn ddigon ſŷch, ac yn glaiar, ac yn dywŷdd hyfrŷd iawn, ond etto rhai a Ewŷllyſient Gael mwŷ o wlaw.

Maî.

Ar ddechreu 'r mîs y bobl a fyddant yn gweiddi eiſieu cael mwŷ o wlaw, ond tua 'r chwarter diweddaf o'r lleuad byddant tebŷg i gael gwlaw a ryngo fôdd iddŷnt, yn enwedig mewn rhai mannau. A thrachefen o newid y lleuad i ddiwedd y mîs bŷdd y Tywŷdd yn ſŷch yn amlaf, etto nid wŷf yn ammeu na bŷdd gwlithoedd mawr ar foreuau i hybu 'r ddaiar a'i ffrwŷ • hŷdd.

Mehefin.

Gwreſog iawn ar ddechreu 'r mîs, a Thyrannau a gwlaw mawr mewn rhai mannau ymbell waith, yn Enwedig ynghŷlch yr ail Sul: o'r trydŷdd Sul i ddiwedd y mîs bŷdd ymbell gafod o wlaw tyner, etto mîs ſŷch a cyfrifir y mîs hwn.

Gorphenhaf.

Digon Sŷch a fŷdd y mîs ymma, etto bŷdd ymbell gafod hyfrŷd mewn llawer o fannau, a hynnŷ ynghŷlch y 5. 12. ar 23. dŷdd, ſŷch a cyfrifir y mîs hwn hefŷd.

Awſt.

Sŷch a dechreu y mîs hwn, ond vnghŷlch y ſul cyntaf ſŷrth yn Lybyrog, ac o hynnŷ i newid y lleuad bŷdd llawer o wlaw, a llifeiriant mewn afonŷdd mewn rhai mannau, Ac o'r ail ſul i ddiwedd y mîs bŷdd Têg iawn a ſŷch, oddigerth ymbell gafod ynghŷlch y ſul diweddaf.

Medi

Digon Têg, a ſŷch, a boreuau rhewlŷd yn aml o ddechreu 'r mîs hwn hŷd ynghŷlch y chwarter cyntaf o'r lleuad: Ac o hy • nŷ i ddiwedd y mîs bŷdd digon ſŷch, 〈◊〉 go wŷntiog weithieu.

Hydref.

Sŷch a dechreu 'r mîs ymma, ynghŷlch yr all Sul ſŷrt • yn gafodog, ac yn wŷntiog weithieu, ac ymbell foreu rhewlŷd. Ac o newid y lleuad i'r chwarter cyntaf o hon • bŷdd gô dêg a llaith; Ac o hynnŷ i ddiwedd y mis bŷdd yn wlŷb yn aml,

Tachwedd.

Y Mîs hwn a ddechreu yn rhyſymol têg, ac ynghŷlch y Sul cyntaf bŷdd tebŷg i ſyrthio yn rhew ac eiraf, ac i barhau fellŷ ynghŷlch pythefnos: Yr hanner diweddaf or mîs a fŷdd lliniarach na'r hanner cyntaf o hono, ar ddaiar a fŷdd yn rhŷdd ondodid hefŷd.

Rhagfŷr.

Bŷdd aml gafodŷdd a • ddechreu 'r mîs o eira neu odwlaw; Ac ynghŷlch y pumed neu'r chweched dŷdd bŷdd tebŷg i fyned yn Rhewlŷd drachefen; A thua 'r Trydŷdd Sul y rhew ar eiraf a chwanegant; Ar flwŷddŷn a ddiweddiff yn oerllŷd ac yn o wlŷb.

FFeiriau a Ddigwŷddaſant i'm Llaw ar ôl argraphu dechreu Y Llyfr hwn.
YN SIR GAERNARFON.

Bethgeled, Awſt 7.

YN SIR Y FFLINT.

Rhŷddlan, Gorphennaf 21.

YN SIR FEIRIONEDD.

FFyſtiniog, y gwener ar ôl y Drindod. Awſt 11. Medl 15. Hydref 8. Tachwedd 2.

Llandderfel, Hydref

YN SIR DREFALDWYN.

• lanfair ynghareinion, Mai 7.

• lanwddŷn, Ebrill 27.

• rallwngc, y llun cyntaf ar ôl gwŷl Beder.

YN SIR GAERFYRDDIN.

•• nſawel, Gorphennaf 15. Hydref 12.

YN SIR Y MWYTHIG.

•• ffnol, Gorphennaf 25.

••• em, Mehefin 29. yn lle 26.

Taflen yn dangos yr amſer o'r nôs yn gywir, (wrth Lewŷrch y lleuad ar ddeiol Haul.) trwŷ'r Flwŷddŷn.

Oed y lleuad bôb dŷdd o'r naill neu •• di'r llall. Amſer iw chwaneg • at lewŷr • h y lleuad. A. M. 1 16 00 00 2 17 00 48 3 18 1 36 4 19 2 24 5 20 3 12 6 21 4 00 7 22 4 48 8 23 5 36 9 24 6 24 10 25 7 12 11 26 8 00 12 27 8 48 13 28 9 36 14 29 10 24 15 30 11 12

PA nôs bynnag a mynnech wŷbod yr amſer o'r nôs wrth lewŷrch y lleuad; yn gyntaf edrychwch (pan fo'r lleuad yn •• ewyrchu) pa lê a bŷdd ei phenŷd ar y Deiol Haul; A phan gaffoch yr awr neu'r amſer a ddangoſo el llewŷrch ar y Deiol, • er • iwch hynnŷ yn eich meddwl, neu y • crifenwch êf i lawr. Yn ail edrychwch pe • awl dŷdd oed ŷw y lleu • d y dŷdd hwnnw o'r mîs. Ac yno chwiliwch am yr un dŷdd hwnnw o oed y lleuad yn y daflen hon: A phan gaffoch hynnŷ yn y golofn gyntaf neu'r ail o'r Daflen hon, Edrychwch bêth ſŷdd o oriau a mŷnudiau gyferbŷn a hynnŷ yn y drydŷdd golofn dan A. M. Yn y daflen hon. A rhoddwch yr oriau a'r mynudiau hynnŷ a gaffoch yn y drydedd golofn dan A. M. At yr amſer yr oedd llewŷrch y lleuad yn ei ddangos ar y Deiol Haul: A bwriwch i fynu y ddau Rifedi i'r unffordd; Ar Cyfan ŷw yr amſer o'r nôs. Ac os bŷdd y Swm yn uwch na 12 o oriau, bwriwch ymaith 12 o oriau, ar gweddill ŷw yr amſer o'r nôs.

Deallwch yn Eglurach wrth yr Eſamplau iſod.

Os digwŷdd i'r lleuad lewŷrchu ar wŷth or nôs y 11 neu'r 26 dŷdd o Ionawr y leni, ei phelŷdr neu lewŷrch a ddengŷs 4 âr y deiol, edrychwch y dyddiau hynnŷ o Ionawr bêth ŷw oed y Lleuad yn y bumed Golofn ar y ddalen am fîs Ionawr, ac yno cewch 21. 6. Ac yno edrychwch am 6 ac 21. yn y ddwŷ golofn gyntaf or daflen hon, a chyferbŷn a hwŷnt yn y drydŷdd golofn, cewch 4 tan A, a 00 tan M. Sef pedair awr union: Goſodwch y pedair awr hynnŷ wrth y pedair awr a ddangoſodd penŷd y Lleuad ar y deiol, a hynnŷ a wnant wŷth, ſêf yr amſer o'r nôs.

Gwŷbyddwch mae 60 o fynudiau ſŷ mewn awr bôb amſer.

Taflen o ben llanw'r môr. mewn 22. o Borthau o Ad 〈…〉 .

Oed y Lleuad or nail newid i'r llal Tŷ Ddewi ne pen dewi. Aberdaugleddef. Aber-Teifi. Aber • awŷ Caerlion ar ŵŷſg. Aber Iſtwŷth. Awſt. Brŷſto Aberdyfi. Traeth mawr. Pwll. Heli. caergy bi. bar caernarfon. A. M A. M. A. M. A. M. A. M. A. M. A. M. A. M. 1 16 5 00 5 20 5 30 6 00 6 40 7 00 9 20 9 30 2 17 5 48 6 8 6 18 6 48 7 28 7 48 10 8 10 18 3 18 6 36 6 56 7 6 7 36 8 16 8 36 10 56 11 6 4 19 7 24 7 44 7 54 8 24 9 4 9 24 11 44 11 54 5 20 8 12 8 32 8 42 9 12 9 52 10 12 12 32 12 42 6 21 9 0 9 20 9 30 10 00 10 40 11 00 1 20 1 30 7 22 9 48 10 8 10 18 10 48 11 28 11 48 2 8 2 18 8 23 10 36 10 56 11 6 11 36 12 16 12 36 2 56 3 6 9 24 11 24 11 44 11 54 12 24 1 4 1 24 3 44 3 54 10 25 12 12 12 32 12 42 1 12 1 52 2 12 4 32 4 42 11 26 1 0 1 20 1 30 2 00 2 40 3 00 5 20 5 30 12 27 1 48 2 8 2 18 2 48 3 28 3 48 6 8 6 18 13 28 2 36 2 56 3 6 3 36 4 16 4 36 6 56 7 6 14 29 3 24 3 44 3 54 4 24 5 4 5 24 7 44 7 54 15 30 4 12 4 32 4 42 5 12 5 52 6 12 8 32 8 42
Oed y Lleuad o newid i newid aberme • e Caer n • rfon Bol y Donn. Porth-Aethwŷ. Bewm ares. Aberconwŷ Moſtŷn. • re 'r Fflint. ne • on. Caerlleon. gawr. A. M A. M. A M. A M A. M. A. M A. M. A. M. 1 19 10 00 10 30 10 40 10 45 11 00 11 10 11 30 11 54 2 17 10 48 11 18 11 28 11 33 11 48 11 58 12 18 12 42 3 18 11 36 12 6 12 16 12 21 12 36 12 46 1 6 1 30 4 19 12 24 12 54 1 4 1 9 1 24 1 34 1 54 2 18 5 20 1 12 1 42 1 52 1 57 2 12 2 22 2 42 3 6 6 21 2 0 2 30 2 40 2 45 3 00 3 10 3 30 3 54 7 22 2 48 3 18 3 28 3 33 3 48 3 58 4 18 4 42 8 23 3 36 4 6 4 16 4 21 4 36 4 46 5 6 5 30 9 24 4 24 4 54 5 4 5 9 5 24 5 34 5 54 6 18 10 25 5 12 5 42 5 52 5 57 6 12 6 22 6 42 7 6 11 26 6 0 6 30 6 40 6 45 7 00 7 10 7 30 7 54 12 27 6 48 7 18 7 28 7 33 7 48 8 58 8 18 8 42 13 28 7 36 8 6 8 16 8 21 8 36 8 4 • 9 6 9 30 14 29 8 24 8 54 9 4 9 9 9 24 9 34 9 54 10 18 15 30 9 12 9 42 9 52 9 57 10 12 10 22 10 42 11 6

Y m • dd i gael llanw'r môr wrth oed y lleuad ar Daflen yma.

MAe'r Môr yn llenwi ddwŷ waith mewn diwrnod a noſwaith: y llarw a ddigwŷddo y dŷdd a geir yn gywir yn y daflen hon. Ond pan ddigwŷddo y Llanw ddwŷ waith ar liw dŷdd, (fel a bŷdd weithie ar hîr ddŷdd Hâf) Ceiſiwch y llanw cyntaf o honŷnt yn y Daflen hon, ſef hwnnw a ddigwŷddo y boreu; Os mynnech gael amſer y llanw arall brŷdnhawn, cewch ef 12 Awr, a 24 mŷnud ar ôl y llanw boreuol.

Pa ddŷdd bynnag (or flwŷddŷn) a mynnech wŷbod yr amſer o ben llanw'r Môr mewn rhŷw un or mannau a henwir yn y Daflen hon; Edrychwch beth ŷw oed y lleuad y dŷdd hwnnw, yn y ddalen a berthyno i'r mîs. A phan gaffoch oed y lleuad yno, chwiliwch am yr. un dŷdd o oed y lleuad yn y daflen hon; (A hynnŷ a gewch mewn un o'r ddwŷ Golofn ſŷdd dan y gair oed y lleuad) A chyferbŷn a hynnŷ dan henw'r porth a fynnoch cewch yr Awr tan A. a'r mynudŷn tan M. o ben llanw'r môr y dŷdd a hwnnw, yn y Porth neu'r porthau a henwir uwchben.

Deallwch yn Eglurach wrth yr Eſamplau iſod.

Os mynech yr amſer o ben llanw'r môr yn Aberdaugleddyf y 10 dŷdd o Ionawr y leni? Edrychwch yn gyntaf peſawl dŷdd oed ŷw y lleuad y dŷdd hwnnw, yn y tu dalen am Fi Ionawr; Ac yno cewch weled fôd y lleuad yn 20 dŷdd oed Yn ail edrychwch yn y daflen hon am yr 20 dŷdd o oed y lleuad, a hynnŷ a gewch yn yr ail golofn: A chyferbŷn ar 20 hwnnw, yn y bedwaredd golofn (dan enw Aberdaugleddŷf) cewch weled 8 tan A. a 32 tan M. Sef wŷth awr, a 32 mŷnud, yn dangos i chwi a bŷdd pen ll • nw'r môr yn Aberdaugleddŷf y 10 dŷdd o Ionawr y leni 32 mŷnud wed • wŷth ar y glôch y boreu. Goreu amſer i dramwŷ dros y traeth mawr. Tros draeth y Bewmares, a thros draeth Caerlleon ŷw ar ddiſtill trai; Hynnŷ ydiw o 6 awr i 7 cŷn, neu gwedi pen-llanw. Goreu amſer i dramwŷ rhwng Awſt Beatſlay ŷw 2 awr neu 3 cŷn pen llanw pan fô'r gwŷnt o'r dwŷrain i'r gogledd. A 2 awr neu 3 wedi pen llanw pan fô 'r gwŷnt o'r gorllewŷn i'r deheu. Goreu amſer i dramwŷ dros borth AberConwey ŷw 3 awr cŷn neu gwedi pen llanw. Am y porthau eraill igŷd, pen llanw ſŷdd oreu iw tramwŷ▪

〈◊〉 Annerch Att Thomas Jones Aſtudiwr Wŷbrenawl. THomas Siôns addas, ſens wiwddoeth ſŷ ynod O Synwŷr gyflawn-ddoeth: Gair cofus goreu cyfoeth, I myfyrio 'r cymro coeth. Sywedŷdd, Prydŷdd per odiaeth; gynnŷrch Yn ganwŷll Athrawieth: Aer bydawl ar wŷbodeth Wr bŷw pur, a wŷr bôb pêth. Gwŷddoſt adwaenoſt bôb doniau Ebrwŷ • d, A'r Ewŷbren olau • hedfa 'r rhôd eglurglod glau; 〈◊〉 phle i nodi ei phlaenedau. Gwnaethoſt flŷs blaſŷs ar blant; i ddarllen • n ddi oerllŷd lwŷddiant▪ • ŷth gann-mil a'th ganmolant, •• wŷdd dy ſwŷdd, a rhoddiad Sant. • i doddiad roddiad dy wreiddin didwŷll, • edwŷdd fu dy feithrin, 〈◊〉 roi gwarant i'r gwerin, •• ntes ar hanes yr hin. Hugh Moris a'u Cant 1698. 〈1 page missing〉