[Page] NEWYDDION MAWR Oddiwrth y Ser.

NEU ALMANACC Am y Flwŷddŷn o oedran y Bŷd, 5648. AC Am y Flwŷddŷn o oedran Crist 1699. Yn Cynwŷs Pôb pêth ar a Berthyno i Almanacc;

At yr hwn a chwanegwŷd Ffeiriau Cymru, a rheini o ffeiriau Lloeger ar sŷdd yn agos i Gymru: A Charol; a dyriau newŷddion:

Yr ugainfed o Wneuthuriad Thomas Jones

ANSODD HIR NYCHDOD YR AWDWR

ADdewais (mewn amrŷw o'm Halmanaccau) yrru i chwi gyfrif o barhauad, a diweddiad fy afiechŷd, pan weleu Duw yn ddâ fy rhyddhau oddiwrtho: Ond rhag ofon i mi farw cŷn cael llwŷr ymwared oddiwrth fy noluriau, yscrif­ennais attoch y leni (fel a gwelwch yn canlŷn) bêth hanes o'm helŷnt dan fy hîr gystudd dros 6. o flynnyddoedd; y [...] hwn a ddechreuodd arnaf y 27 dŷdd o fîs Chwefror yn y fl­wŷddŷn 1692: Ac (onid Wŷf yn camgymerŷd) ni bŷ arnai ddim llai o ddoluriau nag a welwch isod dan eu henwau, fel▪ gelwir hwŷnt ymma

Yn SaesnaegYn Gymraeg.
1 Ague1 Crud.
2 Asthma2 Diffŷg anadl.
3 Bloud clodded3 Gwaed bellenu.
4 Bloud-shot eyes4 Gwaedlŷd lygaid.
5 Cachexia.5 Drŵg ansodd y Corph.
6 Choler.6 Geri.
7 Dropsie.7 Dyfrglwŷf.
8 Dysury.8 Tostedd.
9 Fainting fits.9 Llesmeiriadau.
10 Flegms.10 Llysnafedd y cyllaf ar pe [...]
11 Fever hectic & intermaittin11 Twŷmŷn amhynedd &c
12 Gravel in kidney & blader12 Graian yn y chwysigen &c
13 Gripeing of the guts.13 Cnofa yn y coluddion
14 Head ach.14 Dolur pen.
15 Heart burning.15 Dŵr poeth, calon boethe
16 Hypochondriach melancholy16 Y Prudd glwŷf.
17 Palpitation of the heart.17 Curriad y galon.
18 palsy.18 Haint y giau.
19 Quinsy.19 Y Fynyglog, yr hychgrug yr yspinag [...]
20 Rheumatism20 Gormwŷth.
21 Sciatica.21 Y Glun gymalwst.
22 Scurvie.22 Llwŷg.
23 Spleen.23 Clwŷ 'r ddueg.
24 Stitches.24 Tymmhigiadau.
25 Swellings.25 Chŵŷddau.
26 Teeth loos.26 Dannedd rhŷ [...]dion.
27 Vapours.27 Ager.
28 Vomiting.28 Ymgyfoglad, gloesiad.
29 Wind gout.29 Clwŷ 'r gwŷnt.
30 Sweats imoderate?30 Chwŷs Anferthol?

1. Y Crud a'm dalieu 5 awr yn y dŷdd, unwaith bôb dŷdd dros bythefnos ar ddechruad fy afiechŷd, ac yn ol hynnŷ dr­os 3 mîs ymhellach dri dŷdd tuntu 6 awr yn y dŷdd, a 4 dŷdd bôb wŷthnos hebddo, Yn ol hynnŷ cymerodd fi bedair awr ar-hugain tuntu tros 4 mîs, heb ond awr neu ddwŷ rh­wng y naill gwrs ar llall. ac yn ol hynnŷ gadawodd fi dros bythefnos: Ac yn ol hynnŷ cymmerodd fi gyrsiau hîrion o fwŷ na 40 awr bôb cwrs, heb ond awr neu ddwŷ rhwng di­wedd y naill gwrs a dechreu 'r llall dros 6 mîs o amser: A chwedi hynnŷ cymerau fi yn amlach, ac yn fyrach rhwng pôb cwrs a'u gilidd, ac wrth hynnŷ yn yr ail flwŷddŷn bydden arnai bump neu fwŷ or cyrsiau hynnŷ yn y dŷdd▪ ac or ddwŷ flwŷddŷn gyntaf hŷd yn hŷn y Crud a syrthieu arnaf yn anwadal iawn, weithieu ddwŷ waith neu dair yn y dŷdd, weithieu unwaith yn y dŷdd, weithieu bôb yn ail­dŷdd weithieu bôb tri dŷdd, ac weithieu un waith yn yr wŷthnos' ond nid oedd dim crynnŷ unamser gyda 'r Crud hwn, ond oeri a phoethi dan bôb cwrs heb grynnu. ac er i mi gymerŷd pôb peth ar a iachau y Crud crynnŷ, nid iach­au yr un o honnŷnt mo hwn.

2. Y Diffŷg anadl, oedd yn deilliaw oddiwrth neu yn dyfod o achos y 10. y 22. ar 25 or doluriau; ac am daliodd dros bum mhlynedd a hanner o amser, er darfod i mi gyme­rŷd cant o gyffyriau yn ei erbŷn; ond or diwedd cerais fodd i ymwared ar Diffŷg anadl, fel a canlŷn; prynais ddau bwŷs o Raisins of the Sun, ac a fwŷdteis 8 neu 10. o rheini wrth godi 'r boreu, a chymaint a hynnŷ wrth fyned i gyscu tra parhausont, gan dynnu 'r cerig allan o honŷnt cŷn eu bwŷd­taf; a rheini a dorrasant y fflêm yn fy nwŷfron, ac am gw­naethant yn holliâch oddiwrth y caethiwed hwnnw.

3. Y trydŷdd, neu 'r Gwaed bellenu; oedd yn deilliaw oddiwrth oerder a fferdod y gwaed; a hwnnw am blinodd yn gnappiau neu chwarennau cledion yn y breichiau a, r co­rph dros y ddwŷ flynedd gyntaf o'm hafiechŷd; ac ar o [...] [Page] hynnŷ chwalasant o honŷnt eu hunain fel a gwresogodd y gwaed.

4. Y gwaed gochni yn fy llygaid a ymddangosai arnai weithieu dros y tair blynyddoedd cyntaf; a hynnŷ [...]edd yn deilliaw oddiwrth y cûr a'r dolur oedd yn y pen; a goreu pêth a gefais yn erbŷn y llygaid-gochni hwnnw oedd sychu [...]y llygaid a chynffon y Gâth.

5. Drŵg-ansodd y corph ŷw annygymmod bwŷd a diod, a hynnŷ oedd yn deilliaw oddiwrth aflendid y cyllaf; hwn a'm blineu bôb gaiaf; a'r hâf hefŷd weithieu, ag ir oedd yn troi llawer or bwŷd yn fflêm, ar ddiod yn chwŷs: Ar drwg-ansodd hwn oedd yn lleihau fel ac i'r iachau y dol­uriau eraill. goreu Peth a gefais yn erbŷn y drwg-ansodd hwnnw oedd, Stomach Purges.

6. Y Ceri, ydŷw sychder a gwrês yn y ddwŷfron, a hwn­nw a fageu ffllêm glas-ddu. y geri hwn sŷ yn magu drwŷ boethder a gwaed-wŷlltni. dŷn, (nid wŷf ddieuog o hyn­nŷ fy hun.) Goreu peth a gefais yn erbŷn y clwŷf hwnnw oedd y dail a elwir yn Saesnaeg Mallaws, ac yn gymraeg Hoc­cŷs neu y feddalai: O'r dail Hoccŷs hŷn cymmerais gym­aint (yn irrion bôb dŷdd.) ag a ferweu mewn ffioled fe­chan o laeth, ac a'u berwais mewn llefrith dros wŷthnos neu fwŷ bôb boreu, ac yno teflais ymaith y dail, ac yfais y llaeth yn dwŷmŷn, a hynnŷ a oerodd ac a feddalhâodd fy nwŷ-fron yn odiaethol.

7. Y Dyfr-glwŷf oedd yn magu drwŷ oerder a gwendid y gwaed, ac hefŷd trwŷ 'r chwus mawr oedd yn dyfod o r ddwŷ-fron trwŷ 'r cnawd ar gwaed; Y Dyfr-glwŷf hwn oedd yn chwuddo 'r corph ar aulodau, yn enwedig y coe­sau a chwudd dyfrllŷd meddal: I fachau 'r dolur hwn gw­neuthum fel a canlŷn ymma. Cymerwn lonaid llwŷ o hâd ffen [...]igl, a sigwn hwŷnt mewn morter, a thair ewin o arlleg wedi eu digibo a'u sigo, ac ynghŷlch pwŷs haner coron o risglŷn gwŷrdd pren Ysga [...] A chymaint a hynnŷ o risg [...]ŷn gwŷrdd pren Onnen. ac ychydig o frigau Banadl gwŷrddion: A rhown y rhain oll i fwŷdo dros ddeu­ [...]ŷdd a dwŷn [...]swaith m [...]wn peintied o ddiod frag; Ac [...] hidlwn y ddiod a bwriwn ymaith y cyffyriau, A [...] g [...]dw'r ddiod honno y [...] gloss mewn Pottel, rhown [...] ll [...]id o honi ymhôb tra [...]gcell neu ddrachd o ddiod [Page] ar a yfwn; Ac erbŷn a derfyddeu y peintiaid hwnnw dar­parwn beintiaid arall yr un môdd: A hynnŷ a wnae î mi biso yn agos i chwart mwŷ nag a yfwn ni o ddiod bôb dŷdd; dilynes y cwrs hwnnw nes i'r chwŷdd dyfrllŷd gilio i gid allan o'm cnawd.

8. Y Tostedd oedd yn deilliaw oddiwrth y 5. 7. [...]2. 20. 22. 25. ar 30. or doluriau: Yr un pêth a iachaodd y Tostedd hwn, ag a iachaodd [...] Dyfrglwŷf. (Gwŷbydd­wch mae 'r Tostedd ŷw 'r Dolur sŷ 'n attal dŵr dŷn) y dolur hwn am blinodd 6 blyn [...]dd cŷn cael ffordd iw iachau,

9. Y Llesmeiri [...]dau oedd yn dyfod pan weithieu amrŷw or doluriau at fy ngha [...]on; Yn enwedig yr 20. ar 29. o'r doluriau; Goreu pêth a gefais yn erbŷn Y Llesmeiriadau oedd Spirit of Harts-horn, a chymmerŷd 6. defnŷn o hwn­nw mewn un llwŷaid o ddiod frâg pan fyddeu achos.

10. Y Llysnafedd (yr hwn a elwir yn llygredig fflêm) oedd yn magu oddiwrth ddrŵg-ansodd y corph. Ar un Pêth a iachadd hwn ag a iachâdd yr ail dolur, neu 'r diff­ŷg anadl.

11. Yr unfedarddeg dolur, yr hwn a elwir yn gymr­aeg iawn Twŷmŷn Amhynedd, y crud Poeth, neu Edwad: Ond y cymru a fyddo arfer o glyttio 'r cvmraeg lle na bo dim tyllau ynddi a alwant y dolur hwn ffefar, a rhai eraill ai galwant yn Llygredig Twŷmŷn Mynudd. Y Dolur hwn a fagodd arnai drwŷ gael yr anwŷd yn ddwŷs; a chan iddo gyfarfod ag amrŷw o ddoluriau eraill daliodd arnaf bed­air o flynnyddoedd Yn wastadol, ac yn hwŷ ymbell wa­ith: Y Dolur hwn oedd yn llosgi yn Anferth yn y gwaed ar cnawd; A hynnŷ yn llawer mwŷ ar gyrsiau nac ar amseroedd eraill, yn enwedig Pan ddigwŷddeu cyrsiau'r crud: Gollwng gwaed yn fynŷch a fuaseu yn iachau y dolur hwn, ond ni lafaswn ni mo hynnŷ o herwŷdd y Dyfr-glwŷf, gwaedu a wneutheu y Dyfrglwŷf yn farwol neu yn anaele.

12. Y Graian yn y chwysigen, ar Llefnau neu'r Arennau cefen. sŷ 'n magu mewn Cŷrph Oerion, a thrwŷ amrŷw o Ddoluriau a ddelo trwŷ oerfel; Y Graian hynnŷ a 'm blinodd (drwŷ attal fy nŵr, a phoethi fy 'nghefen) chwech o flynnyddoedd; A Goreu pethau a gefais yn erbŷn y [Page] graian, oedd yfed 3 chwart neu fwŷ (ar foreu dros fîs neu fwŷ yn amser hâf) o ddwr y ffynnonau oerion a fyddis arfer o 'u hyfed, y dŵfr sŷ 'n dyfod oddiar fwn Haiarn sŷdd oreu; Clowaf fôd un or ffynnonnau hynnŷ wrth wrex­ham, ac un arall rysymol wrth Ruthin, ac un arall rhwng Tre Fynwŷ a châs Gwent, ond y rhai a gwneuthum mi ddeu­nŷdd o honŷnt oedd hon a elwir y ffynnon frŵd o fewn mi­lltir i Frŷsto. Ac un arall a elwir ffynnon Bentol naw mill­tir islaw 'r Mwŷthig. Ond yn amser gaiaf prŷd nad âllwn yfed dwfr) mwŷdwn hâd a gwraidd Persli mewn diod frâg dros ddau-ddŷdd; ar ddiod lle buaseu y rheini yn mw­ŷdo a wnaeth i mi lawer o lês, hefŷd y ddiod a gymerais yn erbŷn y Dyfrglwŷf a wnaeth lawer o lês yn erbŷn y clwŷf ymma.

13. Y Gnofa yn y Coluddion, oedd yn deilliaw oddiwrth y 29. dolur; Ac am blineu yn fynŷch y flwŷddŷn gyntaf o 'm hafiechŷd: Goreu peth a gefais i Iachau y gnofa oedd hâd y llysiau a elwir yn lading cardus Benedictus, yn gym­raeg Ysgell Bendigaid; Ychydig or hâd hynnŷ wedi eu pwn­nio, a 'u hyfed mewn diod frŵd a esmwŷtheu y gnofa me­wn ychydig amser. Lle na bo y llysiau hynnŷ iw cael; y Llysiau a êlwir yn Saesnaeg Rue, yn gymraeg Rŷw, ond i mwŷdo mewn gwîn a elwir Sack, neu (lle bo eisieu Sack) mewn cwrw, Ac yfed y ddiod yr ail dŷdd yn frŵd a Iacheiff y gnofa.

14. Y Dolur pen, oedd yn Deilliaw oddiwrth y 5. 16. 20. 22. 23. 27. ar 29. or Doluriau: Ac am blineu un waith bôb mîs, neu yn amlach ar ol y ddwŷ flynedd gyntaf o 'm hafiechŷd: Ac o herwŷdd i fôd yn deilliaw oddiw­rth gymmaint o ddoluriau, nid oedd Dim a 'i gwnaef yn Iâch nes cael ei gwrs: Ond goreu peth a'i hesmwŷtheu ef arna if oedd gadw fy mhen yn gynness iawn ac ymochel oddlwrth ddiod grêf.

15. Y Dŵr poeth, am blineu weithieu yr all, ar drydŷdd o flynyddoedd fy nychdod. Ac oedd yn deilliaw oddiwrth aflendid y Cyllaf; Goreu peth a gefais yn erbŷn hwn oedd Cnoi Pump o bŷs gwnnion yn fanaf ag allwn, a'u llyngcuf, ac ar ol eu lly [...]gcuf attal fy anadl hwŷaf ag a gallwn: A [...]ynnŷ a ostegeu y Dŵr peeth,

16. Y prudd glwŷf, a fagodd drwŷ hîr fyfyrdod a diwŷd [Page] ddal wrth lyfrau: Ar Dolur hwn oedd yn fy mlino yng­hŷlch godreu fy assennau, ac yn fy mhen; Sef yn poethi ac yn pigo ar gyrsiau ynghŷlch yr assennau; Ac yn ysgafnhau y pen, ac yn Cystuddio 'r pen a meddyliau ofer, yn enwed­ig pan fyddwn rhwng Cysguf ac Effrof; weithieu tybiwn fy môd yn sefŷll ar fy mhen, ac weithieu tybygwn fy môd yn tynnu 'r anadlŷn diweddaf ac yn ymadel ar Bŷd; weith­ieu tybiwn fod rhŷw-beth yn rhedeg o'm traed i'm dwŷ­fron yn fy ngnhawd, cŷn gynted ag a rhedeu Lygoden mewn gwêllt, ac amrŷw eraill or fâth feddyliau ofer: Goreu pêth a gefais yn erbŷn y dolur hwn oedd y tri o amrŷw lysiau a elwir yn Saesnaeg, Black Helebor. Fumit­ory. Dandelyon. y llysiau hŷn a elwir yn gymraeg, Crafangc yr Arth. Mŵg y ddaiar. Llyged y gŵr drŵg. or cyntaf o rhain Cymmerwn ychydig bâch, ac o bôb un or lleill y chwech chymaint, a mwŷdwn hwŷnt mewn diod frag ddiwrnod a noswaith ac yno (gan hidlo 'r ddiod allan o honŷnt) yfwn y ddiod; Ac fellu Dilŷnwn hynnŷ dros fîs neu fwŷ yn amser hâf: Ac weithieu ynlle mwŷdo 'r dail mewn diod, byddwn yn eu berwi dros funŷd, neu cyhŷd ag a berweu laeth. Ar ddiod honno a esmwŷthau lawer ar y prudd-glwŷf. Gollwng ychydig waed, a hynnŷ yn aml a fuaseu yn Iachau y Dolur hwn yn hollawl, ond ni lafaswn ni mo hynnŷ o herwŷdd y Dyfr-glwŷf.

17 Curiad neu Llamiad y galon, oedd yn Deilliaw oddiwrth y prudd. glwŷf; ac am blineu weithieu gyda chyr­siau 'r crud. Goreu pêth a gefais yn erbŷn llamiad y galon oedd Spirit of Haris horn; a chymerŷd 6. Defnŷn o hwnnw mewn un llwŷed o ddiod pan fyddeu achos. Llysiau Rŷw, bugloss, Rhôs-côchion a violets, Sŷdd ddâ Iawn yn erbŷn llamiad y galon, ond eu berwi neu eu mwŷdo mewn diod ac yfed y ddiod, a bwrw 'r Dail ymmeth.

18. Haint y giau ŷw 'r 'hwn a elwir hefŷd parlus; Y Dolur hwn a'm goddiweseu pan fyddwn wannaf dan y Doluriau eraill: Ac i'r oedd yn siglo fy nwŷlaw, ac yn mar­weiddio fy ystlŷs aswŷf. Ni phoenes i yn edrŷch ar ol dim i Iachau hwn.

19. Y Fynyglog, a elwir hefŷd yr Hychgrug, ar Yspinagl. ŷw Dolur a fage (megis penddun) mewn gwddw dŷn, neu yngeneu y Corn pori: Y Dolur hwn a Dagodd lawer [Page] [...]y [...] mewn llai na deuddŷdd o amser: Bu hwn arnaf Dair gwaith er pan syrthies yn glâf: Gollwng llawer o waed sŷdd oreu peth yn erbŷn y Dolur ymma; ond Codi chwus­lgenau yn y gwegil a wnaed i mi, ac ymgadw yn gynnes [...]wn. A hŷn am iachâdd o'r Dolur hwnnw.

20. Y Gormwŷth, ŷw Dŵr hallt a sur, a gago yn y gwaed ac yn y Cnawd; A hynnŷ trwŷ gael yr Anwŷd yn ddwŷs Pan fo 'r prudd-glwŷf wedi llygru 'r gwaed or blaen: Y Dolur hwn am blinodd yn Dost iawn er y dŷdd cyntaf a Cwŷmpes yn glaf hŷd y dŷdd heddŷw: Yn merwino, ac yn berwi-yn y gwaed megŷs ag a berweu grochon ar y tân, neu megŷs a gweithieu Burum ar ddiod newŷdd; Ond gwellheis bêth oddiwrth hwn bôb blwŷddŷn; Goreu peth­au a gefais yn ei erbŷn oedd Dŵr y ffynonnau a henwais wrth y 12. Dolur, ac yfed ychydig o faidd Summel ar foreu Pan fyddeu iw gael; A hefŷd Syrup neu Surop a wneid o ddail Yscyrfi, ac o ferw'r dŵr, a graian-llus y dŵr a wnaethi mi lawer o lês: hefŷd Glasdwr wedi ferwi a Sugar candi ynddo sŷdd ddâ iawn yn ddiod, ac ymwared oddi­wrth bôb bwŷd hallt, a phob peth Sûr, ac oddiwrth hên gaws hefŷd: Ac ymgadw yn gynnes iawn ar bôb amser.

21. Y Glun-gymalwst. a'm blineu weithieu yn bricciada [...] ac yn poethi yn y Cluniau, ac yn meinedd y Cefn: ni bydd­eu hwn yn dal arnaf ond ychydig amser, Ac ni cheisies ddim yn ei erbŷn. ond Goreu peth iw esmwŷtho ŷw pauled neu blaster a wneler o Ysebon du, salet oŷl, Aquavite, a sugn Llysiau Rŷw; a rhoddi hwnnw wrth y Cluniau Dros ddeu­ddŷdd neu drî.

22. Y Llwŷg: Pedfaseu hôff ganif Saesnaeg Candrŷll buas­wn yn galw'r Dolur ymma Ysgyrfi: Yllwŷg hwn oedd yn wauw yn fy'nghorph am aulodau y tair blynyddoedd cyntaf o'm hafiechŷd, Ar gwauw hwnnw a bareu i mi chwŷsu yn anfeidrol; A phan fae 'r chwŷs yn Dechreu sychu, pareu gosi mawr dros yr holl gorph; Ar Dannedd hefŷd a felynent ac a siglent o herwŷdd y Clwŷf ymma: Goreu pêth a gef. ais i iachau y Clefŷd hwn oedd y surop a soniais am dano wrth yr 20. dolur.

23. Clwŷ'r ddueg. y ddueg, neu'r Cleddŷf-bleddŷn, neu Cleddŷf biswel, ŷw llafn o gîg megis tafod, a osododd [...]uw dan odreu asennau dŷn yn yr ystlus aswŷf, y ddueg hon [Page] sŷ'n derbŷn amhuredd y gwaed oddiwrth yr Auf neu'r Jau; Ac am hynnŷ pan fo afiechŷd yn y gwaed, rhaid i'r ddueg hon fôd yn glwŷfus, ac yn chwŷddedig, a phan chwŷddo'r ddueg fellu' bŷdd yn Dolurio yn ofûdus, ac yn codi chwŷdd gwŷntiog yn y bol ar Coesau: Ac fellu bu'r ddueg yn fy mlino inneu yn fynŷch, yn enwedig y flwŷddŷn gyntaf o'm hafiechŷd. Goreu pêth a gefais if yn erbŷn clwŷ'r ddueg oedd golchi fy ystlus aswf a'm Dŵr fy hun yn glaiar bôb boreu; A chymerŷd gwraidd Danadl poethion a'u pwnnio yn fribis, a'u berwi yn ddâ iawn mewn vinegar neu fineger; Ac yno eu rhoddi yn baeled wrth odreu yr asennau o'r tu aswŷf.

24. Y Tymbigiadau oedd yn Deilliaw oddiwrth y 22. Clwŷf, ac yn fy mlino yn dôst iawn ymbell waith yn y Corph a'r aulodau, dros y Pedair blynnyddoedd cyntaf o'm hafiechŷd: Goreu pêth a gefais yn erbŷn y Tymhigiadau oedd y Surop a sonies amdano wrth yr 20. dolur.

25. Y chwudd, oedd yn deilliaw oddiwrth y 5. 7. 8. 12. 16. 20. 22. 23. ar 29. o'r Doluriau: Y chwudd hwn a dde­chreuodd yn y ddwŷfron, ac a aeth dros y corph y mîs Cyntaf o'm hafiechŷd; Ac a syrthiodd i'r Coesau hefŷd pan ddechreuodd y Corph wellau; dros y ddwŷ flynedd gyntaf 'roedd y chwudd cymaint yn y ddwŷfron nad allwn ostwng mô'm pen heb lesmeirio; ond fel y ciliodd yr amrŷw ddol­uriau eraill oedd yn peri 'r chwŷdd, cilieu 'r chwŷdd hefŷd. Goreu peth a gefais yn erbŷn y chwŷdd hwn oedd yr hŷn a gymerais yn erbŷn y 7. dolur.

26. Y Danedd rhyddion oedd yn Deilliaw oddiwrth y 22. dolur, Goreu peth a gefais i rwŷmo 'r Danedd oedd e [...] [...]hwbio a dail Yscyrfi, a'u golchi a dŵr a Halen.

27. Ager iw gwŷnt a fo yn rhwŷfo yn y Corph, yn en­wedig yn y ddwŷfron; ac yn peri byrtheirio yn uchel; yr Ager hwn sŷ 'n Deilliaw oddiwrth yr 2. 5. 8. 12. 16. 22. 23. ar 29. or doluriau: Ac a'm blinodd inneu yn wastadol o ddechreu fy nolur hŷd y dŷdd heddŷw: Ac ni fedrais etto gael dim a wnae lês yn ei erbŷn.

28. Ymgyfogiad neu gloesiad am Cystuddieu y flwŷddŷn gyntaf o'm hafiechŷd; A hynnŷ ar ddechreu y Cyrsiau dwŷ­sion o'r crud; ar gloesiau hŷn am gadawodd pan chwalodd y doluriau 'rhŷd yr holl gorph oddiwrth y galon.

[Page] 29. Clwŷ 'r gwŷnt, ydŷw gwŷnt yn y gwŷthennau, ar gwŷnt hwn a weithiodd i'r gwŷthennau wrth drafaelio ar dywŷdd oer iawn mewn awel oerach a thenneuach nac a fyddwn arfer a bŷw ynddi. Y Gwŷnt hwnnw sŷ'n mer­wîno, ac yn dolurio yn y gwŷthennau trwŷ 'r holl gorph o'm Corun i wadnau y traed; Ac yn peri iâs oer dros yr holl gorph; a chwŷs oer yn torri allan o'i herwŷdd: Y dol­ur hwn a'm blinodd i e [...] y dŷdd cyntaf a syrthies yn glâf hŷd y dŷdd heddŷw; ond wrth ymgadw yn gynnes mae'r dolur hwn yn lleihau ynddoi bêth bôb blwŷddŷn; ni chefais i ddim pysygwriaeth a wnae imi lês yn erbŷn clwŷ 'r gwŷnt.

30. Y Chwŷs Anferthol, oedd yn Deilliaw oddiwrth y gofud mawr oedd arna if, trwŷ 'r holl ddoluriau a gyfarfod­asant yn fy nghorph; ac yn enwedig yn deilliaw oddiwrth y 1. 5. 8. 20. 22. ar 29. or doluriau▪ A Rhyfedda péth o'r cyf­an, oedd faintiolaeth y chwŷs oedd arnaf; ni chyfarfŷm mi etto a Physygwr, na dŷn arall yn y Bŷd a glywodd erioed sôn am y fâth chwŷs: A phan ddarllennoch y gwirionedd sŷ'n Canlŷn ymma ynghŷlch fy chwŷs, Gŵn a bŷdd llawer o honoch heb fy nghoelio fôd fy chwŷs cymmaint, ac a myn­egaf i chwi; I mae amrŷw o bobol yn y mannau lle bŷm mi yn bŷw dan fy nolur (sef yn Abergafeni, Brŷstof, Caerlleon ar Mwŷthig) a wŷddant yn hyspŷs mae gwir ŷw 'r hŷn a yscrifenais ymma attoch ynghŷlch fy chwŷs, am doluriau eraill.

O Ganol mîs Mawrth. 1692. hŷd ganol mîs Rhagfŷr. 1692. Ni hŷm mi funŷd awr yn ddichwŷs; Ac yn y Naw mîs hynnŷ yfais o ddiod fain bôb dŷdd bedwar chwart; ar ddiod hono a Droes oll yn chwŷs, oddigerth un peintied o ddŵr a wnawni mewn wŷthnos: Ac wrth hynnŷ i'roeddwn i yn chwŷsu mewn wŷthnos o ams [...] chwe galwŷn a thri chwart ac un peintied; a hynnŷ a bwŷseu (gan gyfri pôb peintied yn bwŷs) 55. o bwŷsau. Ac fellu chwŷses igŷd yn y naw mîs hynnŷ 8. bariled, a 19. galwŷn, neu o Bwŷsau 2200. Os nid yfwn gymaint, Byddwn yn llesmeirio o wendid. A phump neu chwech o grysau gwlanen a Dynnwn oddiamdana bôb dŷdd a ddiferent o'r chwŷs.

O Ganol mîs Rhagfŷr 1692. i ddechreu mîs Gorphenaf 1693. ni bum unawr arunwaith allan o'm chwŷs▪ A chwŷses [Page] dros yr amser hwnnw dri chwart; neu chwech o bwŷsau mewn diwrnod a noswaith y naill amser gyda 'r llall; (hynnŷ a wyddwn drwŷ fesur fy niod, a mesur fy nŵr.) Ac fellu chwŷsais yn y chwe mîs a hanner hynnŷ 4. bariled? a 19. galwŷn, neu 1176. o bwŷsau.

O ddechreu mîs Gorphenaf 1693. i ddechreu mîs Mawrth 1694. chwŷsais (drwŷ gyfri'r naill amser gyda'r llall) ddau chwart yn y dŷdd ar nôs; ac wrth hynnŷ chwŷses yn yr wŷth misoedd hynnŷ 3. o farilau, a 26. galwŷn. ne 976 pwŷs

Yn y Drydedd flwŷddŷn o'm nychdod chwŷses dri pheintied mewn diwrnod a noswaith drwŷ gyfri 'r naill am­ser gyda 'r llall; Ac fellu chwŷses yn y flwŷddŷn honno bed­war barilaid, a 9. galwŷn; neu 1095. o bwŷsau?

Yn y Bedwaredd flwŷddŷn o'm hafiechŷd, chwŷses mêwn diwrnod a noswaith un chwart, drwŷ gyfri 'r naill amser gyda'r llall; Ac fellu chwŷses yn y flwŷddŷn honno ddau farilaid, a 27. galwŷn; neu 730. o bwŷsau.

Yn y Bumed flwŷddŷn o'm nychdod chwŷses ynghyleh peint a hanner mewn Diwrnod a noswaith, drwŷ gyfri 'r naill amser gyda 'r llall; Ac fellu chwŷses igŷd yn y flwŷdd­ŷn honno ddau fariled, a 4. galwŷn. neu 544. o bwŷsau.

Yn y Chweched flwŷddŷn o'm hafiechŷd (yr hon oedd yn Diweddu ar ddiwedd chwefror. 1698.) chwŷses ynghŷlch peintied mewn Pôb pedair awr arhugain, (drwŷ gyfri 'r naill amser gyda'r llall) ac fellu chwŷses yn y flwŷddŷn honno igŷd, un barilaid, a 13. galwŷn. neu 360. o bwŷsau?

Ac Fellu chwŷses igŷd mewn chwe Blynedd saith ar-hugain o farilau? ac Unarhugain galwŷn? Neu saith mîl a phedwar ugain o bwŷsau 'r Cŵŷr.

Gwŷbyddwch, mai Peintied Cyfreithlawn a bwŷsa Union bwŷs (a elwir mewn rhai mannau pwŷs y Cwŷr) Ac wŷth or peintiau hynnŷ a wnant alwŷn cyfreithlawn: A deuddeg ar hugain or galwŷnau hynnŷ a wnant farilaid cyfreithlon o gwrw.

Fê alleu fôd gwrês y corph yn sychu pêth or ddiod; a lluniaeth y bywŷd hefŷd yn treilio pêth mwŷ o'r ymborth Ond nid ydŷw hynnŷ ond ychydig: Ac i rwi fi yn hyspŷs Ddarfod i mi yn y chwe Blynedd yfed mwŷ nag a bisais. [Page] [...]f, yn ol y cyfrif a roddais i chwi; ac nad eill fy chwŷs fôd fawr laî nag a gyfrifais ymma.

Dan y chwŷs mawr hwn, ar holl ddoluriau oedd arnaf, Bŷm heb allu myned allan o'm ystafell, o'r 27. dŷdd o Chwefror 1692. hŷd yr 16 dŷdd o Fawrth 1692. or 20 dŷdd o Fawrth 1692. i'r 16 dŷdd o'r Gorphennaf, 1692. o'r 30 dŷdd o'r Gorphennaf 1692. i'r 10 dŷdd o Fawrth 1693. Ac yn fynŷch dros dair wŷthnos tuntu yn Niwedd y flwŷ­ddŷn 1693, a Dechreu'r flwŷddŷn 1694. Ac or 15 dŷdd o Awst 1694, i Ddechreu mîs Ebrill 1695. Ac or 26 dŷdd o'r Rhagfŷr 1697. i ddechreu mîs Ebrill 1698.

Bŷm weithieu cŷn wanned nad allwn mo'r sefŷll heb Rŷwbeth i ymgynal wrtho, Ac weithieu heb allu Darllain Llythŷr dros 6 wŷthnos ar ol iddo ddyfod i'm llaw; Ac ette nid allai farchogaeth dwŷ filltir ganol yr hâf heb gael yr Anwŷd o ddigerth fôd y Tywŷdd yn wresog iawn, ac yn Dawel.

I Geisio fy iechŷd gweriais lawer o bunnau ar bysvg­wŷr a photecaris; A gwn gymerŷd o honof bwn ceffŷl o bysygwriaeth (drwŷ gyfri'r phŷsygawl ddiodudd) ac er hynnŷ oll nis gwn fy môd ronŷn gwell, nes i mi o'r diwedd (yn y bedwaredd flwŷddŷn o'm nychdod) gyfarfod a phy­sygwr a drefnodd i mi bysygwriaeth a wnaethwŷd o lŵch neu lifiad haiarn, i wresogi 'r gwaed yr hwn oedd wedi oeri cymmaint trwŷ'r chwŷs mawr; A dyna'r holl bysyg wriaeth a wnaeth i mi lês drwŷ drefniad pysygwŷr.

Yn y Diwedd (gan weled mai ofer a gwariaswn lawer o arian am bysygwriaeth) ymrois i chwilio fy Llyfrau Pysygwriaeth fy hun, (o rhain i'r oedd ganif dan fy llaw fwŷ nag ugain) Ac wrth y cynghorion a gefais yn y rheini cymmerais y pethau a henwais i chwi ar yr ail, y drydedd, y bedwaredd ar bumed o ddalennau 'r llyfr hwn; Ar peth­au hynnŷa wnaethant i mi lawer o lês.

Or holl Ddoluriau a fŷ arnaf, i mae dauarbymtheg o honŷnt yn ymgydcam a myfi etto ar gyrsiau, sef y 1. 5. 6. 11. 12. 14. 16. 17. 18. 20. 22. 23. 24. 25. 27. 29. ar 30.

[Page] Nid wŷf ond Dêg a deugain oed y dŷdd Cyntaf o fîs Mai, yn y flwŷddŷn o Oed Jesu 1698. Ac os gwêl DUW yn ddâ gallaf fŷw etto i gladdu fy Holl Ddoluriau, Ac i wneuthur ychwaneg o ddifyrrwch i'r Cymru; hynnŷ ŷw ewŷllyssiad.

Eich Gwasanaethwr gostyngedig Thomas Jones.

CAROL PLYGEN, NEWYDD

1
CYd ganwn yn llafar i Dduw yr holl ddaiar
Ac Ysprŷd gwŷllysgar, da Seingar disiom
Ni welwn yn eglur wŷch Lesol achlysur
I Ystŷr pa gysur a gawsom
2
Pan oedd yr hên Adda, wallgofus, ac Efa
Ar waith y Gorucha yn benna yn y Bŷd;
Taflasont o'n haberth i bechod a thrafferth
Di'madferth gwŷmp anferth gamp ynfŷd
3
Meluster pôb pechod a ddigwŷdd yn wermod,
Neu droellen o drallod, oêr ddincod ar ddŷn,
Er edrŷch cŷn degced a pherl yn y llyged,
Mae 'n syrffed blaen galed ei golŷn.
4
Y Bŷd a chwant cnowdol, a sattan ragrithiol
Sŷ'n denu y rhŷw dynol or dduwiol ffordd ddâ;
A Nineu o rŷwogaeth yn dilŷn gwaedoliaeth,
Naturiaeth henafiaeth hên Efa.
2
Ond trachwant blysigol a werthodd wlad Nefol,
A phrynu'r uffernol anuwiol a wnaed;
Marwolaeth ŷw'r gobrwŷ sŷdd i fod yn safadwŷ,
Gwhan glwŷ pibonwŷ pôb enaid.
6
Gadel Paradwŷs oedd gyfle tra gwiwlwŷs
A deffol lle diffwŷs i orffwŷs i wr;
Ond codwm trangcedig, Penodol poenedig
Am ddigio caredig Creawdwr.
7
Cwŷmp yn halogi pôb enaid heb eni,
Nid oedd i'n rhieni drueni dro iâch;
Ond gobaith glân cyfa yngair y gorucha,
A Codeu i ni Adda newŷddach.
8
Y Gair a gynyddodd, a Mair a feichiogodd;
Ar Jesu yr esgorodd a'n rhoddodd ni 'n rhŷdd,
Fe ddug bechaduried oedd feirwon greaduried
Yn ddeilied di niwed o'u newŷdd.
9
Wele dyma'r dŷdd unig iw alw nadolig,
mâb Duw fendigedig yn feddig a fŷ;
Pan oeddem yn ormod ein bauch o drwm bechod
Yngwaelod cur chwerdod carchardŷ.
10
Yr unig Etifedd llawn grâs a gwirionedd
Gwnaeth gymod am gamwedd hŷblygedd iw blan [...],
Egorodd bôrth Nefol y bywŷd tragwŷddol;
Iw bobol gariadol a gredant.
11
Addoled pôb tafod all Berson y Drindod,
A gafodd ferthyrdod am bechod y Bŷd;
A'i farnu yn anghyfion yn gydradd a lladron,
Gan ddynion afradlon rhŷ waedlŷd.
12
Llawer sŷdd etto iw eilwaith groesnoill,
Yn ffiedd heb ffyddio, na choeisio om chân
Fel Thomas ddrŵg dybŷs a gafodd mae'n go [...]s
Rol llaw yn ei ystlus onest-lân.
13
Mae Peilat' ac Annas, hên swŷddwŷr, a suddas,
Yn erlid yn atcas rai diflas eu daint;
Dylodion y gwledŷdd, a Christ a'u cydnebŷdd,
Yn frodŷr a chwiorŷdd, a chera [...]nt.
14
Ni bŷ er oês Adda gan drêth a chan draha,
Ynfydtach hafodta dy byga yn y Bŷd;
Ceisiwn bawb gyfran o wlad y Nef lydan;
Awn allan o Winllan newŷnllŷd.
15
Ciliwn yn wisgi o ganol drygioni,
Awn at y goleini yn heini, ac yn hŷ;
Porthwr y defaid a rŷdd bôb anghênrhaid,
Nid rhaid yno i Enaid newŷnŷ.
16
Dringwn yn nerthol, mewn awŷdd ysprydol;
A Christ yn orchestol iawn ysgol i ni
Ymdrwsiwn yn addas cawn gwmni 'r meseias,
Yn Nheŷrnas a Dinas daioni.
J R a'i gwnaeth.

Cyffes, a Hanes Dicc y Dawns Ar y don a elwir Love's a Sweet Passion;

1
Pob glân ddŷn cariadus afieuthus yn fwŷn.
Gwrandewch ar fy hanes, a'm cyffes, a'm cwŷn;
Rwi 'n dangos yspysrwŷdd wŷch hylwŷdd i chwi,
Na welsoch i Haŷach ynfydtach na'm fi.
2.
Mi fum yn oferedd yn hoewedd yn hîr,
Ac weithîeu yn awŷddus, argyoeddus ŷw 'r gwîr
I enill y geniog mo'r gefnog ar gwŷnt,
Er cyn [...]ed ei Nillwn mi a'i gwariwn yn gŷnt.
3.
Llawer celfyddŷd ŵr ynfŷd erioed,
Yn ufŷdd fy nyfais a dreiaies ar droed,
Pôb campau pôb castiau rhag gostwng fy'ngrâdd,
A Phôb mâth ar afrad, ond Lladrad a llâdd.
4.
Pan oeddwn gywaethog er gwaethed fy'nghwrs,
Ar arian yn gorfedd ymherfedd fy mhwrs;
Pawb fyddeu 'n fy mostio, yn treio pôb tricc
Nid oedd nêb ynfydtach na dewrach na dicc.
5.
Ynghwmni yr ieuengtŷd ni Welid neb Well;
Canffydden fy'nghysgod yn barod o bell,
A Llawer cydymeth drwŷ fawr Wenieth draw,
Mewn ufŷdd lawenŷdd a lyneu yn fy llaw.
6.
Fe ddywedeu 'r Cybyddion mor oerion ar iâ
Fy môd i yn gymydog nodidog or dâ;
Cawn ganddŷnt fy nghoilio, a rhodio 'n ŵr rhŷdd,
Tra bum yn gofalu am dalu yn y dŷdd.
7.
Tra roedd genni geffŷl mi gawn fenthig march;
Tra gellais ei ganlŷn gan bôb dŷn cawn barch,
Cawn groeso, a chymeriad, a chariad, a chwŷn,
A Nosdawch a dydawch, a doedŷd yn fwŷn.
8.
Anwadal fynediad Wrth rediad y rhôd.
Y Golud pan giliodd, newidiodd y nôd,
Y Barch, ar helaethrwŷdd a lithrodd yn îs;
A dicc aeth yn Hittŷn heb ronŷn o brîs.
9.
Tra Bum i yn ŵr Cynnes, a'm Lloches yn llawn,
Fy marnu yn Synhwŷrol ragorol a gawn,
Gan bawb ffŵl oedd Hittŷu pan euthum yn ô [...]
Di râs a di refwm, a phendrwm a ffôl.
10.
Yr Anwŷl gymdeithion a droeson y drŷch,
Yrowan nis gwelan, osgoean wâs gwŷch,
Heb ûn gair o gellwer pa gellen, yn rhwŷdd,
Ynghysgod rhydynen ymguddien o'm gŵŷdd
11.
Ni Cheir ûn gymmwŷnas gŷweithas fel gŷnt,
Ni roir i mi garre lle gweries i bunt
O Ganol y gwenith, (fy mendith iw mŷsg,)
Fe'm gyred i'r branar i brynu fy nŷsg.
12.
Yn hwŷr brŷnhawn wethiau nid borau i gwŷbum,
Mai difŷdd a diofal benfeddal a fum;
Ni orffwŷs yr iachus ar erchwŷn y Clâf,
Caredigrwŷdd a'n ddifŷdd o derfŷdd y dâf▪
13.
Er blined fy ngherdded, er lleied fy llês,
Adnabod rhai dynnion yn gyson a gês,
Pan gaffwi gynneddfau, a rhinweddau yn 'rhain,
Y fale a gai yn felûs mewn dyrus lwŷn drain.
14.
Ni welwn mor pethau yn nyddiau fy nŵŷ,
Er Lledu fy Llyged cŷn lletted a Llwŷ,
Yr awran rwi 'n canfod wrth hynod faith hael,
Nad ydŷw cydymeth di gyweth ond gwael.
15.
Llawer a haues, ni fedes i fawr,
A Haues mi a'i tennes, gollynges i'r llawr,
Os medru a wna 'i gasglu, rhag ail methu 'mŵth,
Ni fynnai roi 'f enill mewn Rhidill mor rhŵth.
16.
Rwi'n Deall wrth gydnabod ar gafod a gês,
Mai oerllŷd iw aelwŷd heb gronglwŷd, na gwrês,
Gwell i mi na Chastell gorchestol yr un,
Dŷ Bâch ar ben Erŵ ar fy helŵ fy hûn.
R A a'i gwnaeth.

FFEIRIAU CYMRU.

YN SIR FON.

A Berffraw, Mercher y Drindod, Gorphenaf 31. Hydref 12. Tachwedd 30.

Bewmares, Chwefror 2. Dŷdd Jou Derchafel, Medi 8. Rhagfŷr 8.

Llanerch y mêdd, Mawrth 24. Ffeiriau Cyffylau a'r y ddau fercher nesaf i'r 22. dŷdd o'r Gorphenaf, Awst 14. Medi 21. Tachwedd 2.

Newborough, Ebrill 30. Mehefin 11. Awst 10. Medi 14. Hydref 31.

Porthaethwŷ, Awst 15. Medi 15. Hydref 13. Tachwedd 3.

YN SIR GAERNARFON.

Aberconwŷ, Awst 24. Medi 29. Hydref 28.

[Page] Abergarth-gelŷn neu gwŷn-gregin, Awst 7. Hydref 14. Tachwedd 10.

Bangor, Mehefin 14. Hydref 17.

Bettws, Mai 5. Tachwedd 22.

Y Borth, Awst 15. Hydref 13.

Caernarfon, Mai 5. Gorphennaf 24. Tach wedd 24.

Cricceth, Mai. 12. Mehefin 20. Hydref 7.

Nefŷn, Mawrth 24. Noswŷl y Sulgwŷn. Awst 14.

Penmorfa, Medi 14. Tachwedd 1.

Pwllheli, Mai 2. Awst 8. Medi 13. Hydref 31.

Trê-rhiw, Awst 23. Hydref 27.

YN SIR DDIMBYCH

Abergeleu, noswŷl y Derchafel, Awst 9. Medi 28.

Cerrigydrudion, Ebrill 16. Awst 16.

Dimbŷch, Sadwrn y Blodau, Mai 3. Gorphenaf. 7, Medi 14.

Gwrecsam, Mawrth 12. Dŷdd y Derchafael, Mehefin 5. Medi 8.

Holt, Mehefin 11. Hydref 6.

Llan-deglaf yn Iâl, Mehefin 12. Hydref 15.

Llangollen, Mawrth 6. Mai 20. Awst 10. Tachwedd 11.

Llanrhaiad y mochnant, Gorphenaf 13. Hydref 28.

Llan-rwst, mehefin 1. ar 10 Gorphenaf 31. Rhagfŷr 1.

Rhuthŷn, y Gwener o flaen y Sulgwŷn, Gorphenaf 29. Medi 20. Hydref 31.

Yspyttŷ Ifan, Mehefin 22. Medi 12. Hydref 12.

YN SIR Y FFLINT.

Caergwrleu, Awst 1. Hydref 16.

Caerwŷs mîs Mawrth 25. y dydd Jou nesaf ar ol y Drindod. Y dŷdd mawrth Cyntaf ar ol y 7. Dŷdd o'r Gorphenaf. Awst 29.

Y fflint, Awst 10.

Llan-Elwŷ, Dŷdd mawrth y pasg. Gorphenaf 9. Hydref 5. Rhagfŷr 26.

Llan-Urgain, Mawrth 14. Mehefin 26.

Rhŷddlan, Chwefror 2. Mawrth 25. Gorphenaf 2. Medi 8.

Yr Wŷrgrig, Gorphennaf 22. Tachwedd 11.

YN SIR FEIRION EDD.

Bala, Mai 3. Mehefin 29. Medi 17. Hydref 15. ar 28.

Bettws gwerfŷl gôch, Mehefin 11▪ Awst 1. Rhagfŷr 10.

Corwen, mîs Mawrth 1. Mai 13. Gorphenaf 10. Medi 29. Rhagfŷr 15.

Cynwŷd, Medi 21.

Dinas Y mowddwŷ, Mai 22. Awst 30. Tachwedd 2.

Dôlgelleu, Ebrill 30. Mehefin 23. Medi 28. Tachwedd 11. Rhagfŷr 5.

Harlech, Dŷdd Jou nesaf ar ôl y Drindod. Awst 10.

Llan-drillo, Chwefror 14. Mehefin 24. Awst 17. Tachwedd 3.

YN SIR DREFALDWYN.

Llan-fylling, Dŷdd mercher o flaen y Pasg, Mai 13. Mehefin 17. Medi 24.

Llan-Idloes, y Sadwrn diweddaf o Fawrth. Ebrill 30. Gorphenaf 6. y Sadwrn cyntaf o Fedi. Hydref 16.

Machynlleth, Mai 5. Mehefin 28. Medi 29. Tachwedd 15.

Trallwngc, Llun y blodau. Mai 25. Medi 1. Tachwedd 5.

Trefaldwŷn, Mawrth 15. mai 27. Awst 24. Tachwedd 1.

Tref-newŷdd, Mehefin 13. Hydref 13. Rhagfŷr 5.

YN SIR FAESYFEDD.

Castell maen, Gorphennaf 7. Tachwedd 2.

Llan-Andrews, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Maesyfedd, Dŷdd mawrth y Drindod, Awst 3. Hydref 18.

Rhaiad ar Gwŷ, Gorphennaf 26. Awst 15. Medi 15.

Tref y clawdd, Mai 6. Medi 21.

YN SIR ABERTEIFI.

Aberteifi, Chwefror 2. mis mawrth 25. Awst 15. Medi 8. Rhagfŷr 8.

Aber-arth, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Capelcynnon, dŷdd y Derchafael. yr ail dŷdd Jou yn Hydref

Cappel Crist, y mercher ar ôl Sul y Drindod.

Cappel St. Silin, Jonawr 27.

Llanbadern fawr, Sadwrn y Blodau. y Sadwrn diweddaf cyn [Page] Natalic, ond pan fo ar nôs natalic.

Llanwenog, Jonawr 2.

Llan-gyranog, Mai 16.

Llanbeder Pont Stephen, mercher y Sulgwŷn. Mehesin 29. Hydref 10.

Llanrhustŷd, Rhagfŷr 18.

Llandysul, dŷdd Jou cŷn Sul y Blodau. Medi [...]

Llanwnnen, Rhagfŷr 25.

Llanwŷddalus, Ebrill 26.

Rhôs, Gorphennaf 25. Awst 10. Medi 14.

Tal y sarn grin, Awst 28. Hydref 29.

Trêf hedŷn wrth Emlŷn, Gorphennaf 7.

Tregaron, mîs mawrth 5.

Ystrad meirigc, Mehefin 21.

YN SIR FERCHEINOG

Aberhonddu, Ebrill 23, 24, 25. Mehefin 24. Awst 29, 30. 31. Tachwedd 6, 7, 8.

Cerig-howel, Mai 1. Awst 10. Rhagfŷr 21.

Y Gelli, Mai 6. Awst 1. Medi 29.

Llanfair-ymmuallt, Mehefin 16. Medi 21. Tachwedd 25.

YN SIR GAERFYRDDIN.

Abercynnen, Tachwedd 11.

Abergwili, Medi 21.

Caerfyrddin, Mai 23, 24, 25. Awst 1. ar 29. medi 28, Tachwedd 3.

Cappel-Jago, Gorphennaf 25.

Cappel St. Silin, Jonawr 27.

Castell newŷdd yn Enlŷn, Mehefin 11. Gorphennaf 7. Tachwedd 11.

Castell newŷdd yn Rhôs, Mehefin 11.

Cŷdweli, Gorphenaf 21. Hydref 18.

Cynwŷlgaro, Mehefin 11.

Drysswŷn, Mehefin 20. Awst 24.

Eglwŷs Alcha, Awst 10.

Lacharn, Ebrill 25.

Llandebio, Dŷdd merchar y Sulgwŷn.

[Page] Llandeilo fawr, Chwefror 9. dŷdd llun y Blodau. Mehefin 10. Rhagfŷr 28.

Llandeilo fechan, Mehefin 10.

Llan. dysel, Jonawr 30.

Llan-elli, dŷdd Jou Derchafel. Medi 20.

Llanfihangel Abercowŷn, medi 29.

Llanfihangel Euroth, mai 1. medi 29.

Llan-gadog, Mawrth 1. Jou y Derchafel. mehefin 28. Tachwedd 30.

Llan-gydeŷrn, Gorphennaf 25.

Llan-gynŷch, Hydref 12.

Llan y Byddar, Mehefin 10. gorphennaf 6. Hydref 21. Tachwedd 10.

Llanddyfri, dŷdd mawrth y Sulgwŷn. Gorphennaf 20. Tachwedd 15.

Mydrim, mawrth 7.

Pen y bont ar Sali, Tachwedd 24.

Pen y bont, Rhagfŷr 22.

Y Tŷ Gwŷn ar Daf, Chwefror 2. mawrth 25. Awst 15. medi 8. Rhagfŷr 8.

YN SIR BENFRO.

Arberth, Mehefin 24. Tachwedd 30.

Castell newŷdd bach ynghemŷs, mehefin 29.

Cilgeran, Awst 10.

Castell gwŷs, Hydref 29.

Eglwŷs wrw ynghemŷs, dŷdd y Derchafel. y llun cyntaf ar ôl yr 11. o Dachwedd.

Ffair Gyrig yn rhewdraeth, Mehefin 19.

Hwlffordd, mai 1. Gorphennaf 7. Awst 24.

Llan-haiadan, Hydref 18.

Mwncton wrth Benfro, mai 3. medi 4.

Newport, mehefin 16.

Penfro, mai 3. llun y Drindod, medi 14.

Saint Meugan ynghemŷs. medi 15. y dŷdd llun nesaf ar ôl yr 11 dŷdd o Dachwedd.

Winston, Hydref 28.

YN SIR FORGANOG.

Abertawŷ, Yr ail Sadwrn o Fai. Gorphennaf 2. Awst 15. Hydref 8.

Brogior wrth Wenni, medi 29.

Caerdŷf, Mehefin 29. Awst 15. medi 8. Tachwedd 30.

Caerffili, mîs mawrth 25. dŷdd Jou ar ôl Sul y Drindod. Gorphennaf 19. Awst 14. medi 28. Tachwedd 5. y dŷdd Jou diweddaf o flaen dŷdd Natalic.

Castell nêdd, mehefin 15. Gorphennaf 20. medi 2.

Dŷffrŷn golluch, Awst 10.

Eglwŷs Fair y mynŷdd, Awst 15.

Llandaff, Chwefror 9. dŷdd llun y Sulgwŷn.

Llan-gyfelach, mawrth 1.

Llan-Ridian, y dŷdd llun diweddaf o flaen y pasg.

Llan-Trissiant, Mai 1. Awst 1. Hydref 17.

Llychwr, Medi 29.

Merthŷr-Tudfŷl, mai 3. a phob dŷdd llun o hynnŷ hŷd wŷl mihangel.

Penrhŷn, Tachwedd 30.

Penrhŷs, mai 6. mehefin 6. medi 6. Tachwedd 30.

Pen y bont, dŷdd Jou Derchafel. Mai 15. Tachwedd 6.

Pont ar Lai, Gorphennaf 22.

pont faen, Ebrill 23. mai 3. mehefin 24.

Saint Nicholas, Rhagfŷr 8.

Y Waun, mai 2. 22. llun y Drindod. mehefin 20. Awst 22. medi 12. yr ail llun ar ôl Dŷdd mihangel Tachwedd 9.

YN SIR FYNWY.

Abergafeni, Mai 3. mawrth y Drindod. medi 14.

Brŷn Bŷga, dŷdd llun y Drindod. Hydref 18.

Caerlion ar Wŷsg, mai 1. Gorphennaf 20. medi 21.

Castell bychan, mehefin 13.

Castell Gwent, y gwener cyntaf ar ôl y Sulgwŷn. Awst 1. Yr ail gwener ar ôl dŷdd mihangel.

Castell newŷdd ar Wŷsg, dŷdd y Derchafael. Awst 15. Medi 8. Tachwedd 6.

JONAWR, 1699.

Dyddiau 'r MisDyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad.dŷdd.awr.
Llawn-lleuad5.6.Nôs
3. chwarter13.1.Bore
newidio21.6.Bore
[...]. chwarter28.3,prŷdn
Oed lleuad beunŷddHŷ'd y dŷdd o Haul i Haulystynnodd y dŷdd,
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud. Arwŷdd.A.M.A.M.
1Sul.Enwaediad Crist.gwddw11758024
2Llun.☌ ♄ ♀. ♒ 18. 34.ysgwŷdd1280026
3mawrthBodfanBraich1383029
4MercherMethusalem.Bronau1486032
5Jou.⚹ ♃ ♀. ♐ ♒ 18.Dwŷfron158 [...]8034
6GwenerDydd Ystwyll.Cefen16810036
7SadwrnCed.Calon17812038
8Sul.1. Sul. wedi'r ystwŷllBol18815041
9Llun.8. ☌ ♀ ☿. ♒ 17.Perfedd19818044
10mawrthNicanor.Cluniau20821047
11mercher⚹ ♃ ☿. ♐ ♒ 19.Cluniau21824050
12Jou.☌ ♄ ☿. ♒ 19. 40.Clunaiu22827053
13GwenerHilari.Arphed23830056
14Sadwrn⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 19. 44.Arphed24833059
15Sul.2. Sul. wedi'r ystwŷllmorddw­ŷdŷdd.2583612
16Llun.⚹ ♃ ☿. ♐ ♒. 20. 2684016
17mawrth☌ ♄ ☿. ♒ 20.morddw.27844110
18mercherPrisca.Gliniau28848114
19Jou.☌ ☉ ♀. ♒ 10.Garrau29851117
20Gwenerffabian.Coesau30854120
21SadwrnAgnes.Coesau1858124
22Sul.3. Sul wedi'r ystwŷllCoesau291127
23Llun.Term yn dechreu.Traed394130
24Mawrth23. ☌ ☉ ☿. ♒ 14.Traed498134
25mercherTroiad St. PaulPen, ac5911137
26Jou.Polycarpus.Wŷneb6914140
27GwenerJoan. Crisostom.Gwddw7918144
28Sadwrnmarw Henry. 8. 15 46.Gwddw8921147
29Sul.4. Sul. wedi'r ystwŷllYsgwŷdd9924150
30Llun.Merthŷr B. Charles. 1.Braich10928154
31mawrth☌ ☉ ♄. ♒ 22.Bronnau11932158

CHWEFROR, 1699.

Dyddiau'r MisDyddiau'r wŷthnos
Oed y lleuad.dŷdd.awr.
Llawn-lleuad4.6.Boreu
3. chwarter11.8.Nôs
newidio19.8.Nôs
1. chwarter26.11.Nôs
Oed lleuad beunŷddHŷ d y dŷdd o Haul i HaulYstynnodd y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud Arwŷdd.A.M.A.M.
1Mercher⚹ ☉ ♃. ♒ ♐ 23.Bronnau1293622
2Jou.Puredigaeth Mair.Y cefn1393925
3GwenerBlâs.a'r1494228
4SadwrnDilwar.Galon15945211
5Sul.5. Sul, a SeptuagefimaY bol, ar16948214
6Llun-□ ♃ ♂. ♐ ♓ 24.Perfedd17950216
7MawrthRomwaldCluniau18953219
8mercherPaul Esgob.Cluniau19957223
9Jou.Einion FreninArphed20101227
10GwenerAlexanderArphed21105231
11Sadwrn13. Term yn diwedduArphed221010236
12Sul.6. Sul, a Sex [...]gesima.morddw­ŷdŷdn231014240
13Llun.Nôs tynnŷ falentin. 241019245
14mawrthDŷdd Falentein EsgobGliniau251024250
15mercher13. Cyhoedded Brenina261029255
16Jou.(William. 3. 1689Garrau271034300
17GwenerHugoCoesa u28103834
18SadwrnUndebrwŷddCoesau29104238
19Sul.Sul ynŷd, neu QuinqTraed301046312
20Llun.⚹ ♂ ♀ ♈ ♒ 5.Traed11051317
21mawrthNôs Ynŷdy pen, ar21056322
22mercherMercher y LludwWŷneb3110326
23Jou.EgbertGwedw4114330
24GwenerGwyl St MatthiasGwddw5118334
25SadwrnJoanesGwddw61112338
26Sul.1. Sul o'r grawŷs, aYsgwŷdd71116342
27Llun.(elwir QuadragefimaBraich81120346
28mawrth☌ ♄ ☿. ♒ 25.Bronnau91123349

MAWRTH, 1699.

Dyddiau'r MisDyddiau'r wŷt [...]nos
Oed y lleuad,dŷdd.awr.
llawn-lleuad5.8.Nôs
3. chwarter13.4.prŷdn.
newidio21.8.Boreu
1. chwarter28.5.Boreu
oed lleuad beunŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulYstynodd y dŷdd.
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau.Symud Arwŷdd.A.M.A.M.
1MercherGwyl Ddewi.Bronnau101129352
2Jou.⚹ ♃ ☿. ♐ ♒ 27.Cefen111130356
3GwenerNou mam DewiCalon121134400
4SadwrnAdrianY Bol, ar13113844
5Sul.2. Sul. o'r grawŷsPerfedd14114248
6Llun.5. lleuad tan ddiffŷgCluniau151146412
7mawrth□ ☉ ♃. ♓ ♐ 27.Cluniau161149415
8mercherPhilemonArphed171153419
9Jou.PrudentArphed181157423
10GwenerCyhŷd dŷdd a nôsArphed19120426
11SadwrnGrugormorddw­ŷdŷdd20124430
12Sul.3. Sul o'r grawŷs 21128434
13Llun.TudurGliniau221212438
14mawrthMerthŷr can dŷna231216442
15mercherWŷnebogGarrau241220446
16Jou.LasarusCoesau251224450
17GwenerPadrig wŷddelCoesau261228454
18SadwrnEdwardTraed271232458
19Sul.4. Sul o'r grawŷsTraed28123652
20Llun.21. Haul tan ddiffŷgTraed29124056
21mawrth□ ♃ ☿. ♐ ♓ 28.Y Pen ar11244510
22mercher△ ♃ ♂ ♐ ♈ 28.Wŷneb21248514
23Jou.⚹ ♄ ♂ ♒ ♈ 28.Gwddw31252518
24Gwener♂ ♄ ♀ ♒ 28.Gwddw41256522
25SadwrnYmweliad a MairYsgwŷdd5130526
26Sul.5. Sul o'r grawŷsBraich6134530
27Llun.⚹ ♀ ♃. ♒ ♐ 28.Bronnau7137533
28mawrth⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 28.Bronnau81311537
29mercher⚹ ♂ ♀. ♉ ♓ 1.Y cefen91314540
30Jou.GuidoAr galon101318544
31GwenerBalbinaY bol111322548

EBRILL, 1699.

Dyddiau 'r MîsDyddiau 'r wŷthnos
Oed lleuad.dŷdd.awr.
llawn-lleuad4.9.Boreu
3. chwarter12.haner dŷdd
newidio19.7.prŷdna.
1. chwarter26.haner dŷdd
oed lleud [...] eun ŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulYstynnodd y dŷdd.
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau.Symud ArwŷddA.M.A.M.
1Sadwrnymchwel Mair MagdalY Bol.121326552
2SulSul y BlodauCluniau131330556
3Llun.☌ ☉ ☿ ♈ 24.Cluniau141334600
4mawrthAmbrosCluniau15133864
5mercher□ ♃ ☿ ♐ ♈ 28Arphed16234268
6Jou⚹ ♄ ☿ ♒ ♈ 29Arphed171346612
7Gwener□ ☉ ♃ ♈ ♐ 28mordd▪181350616
8Sadwrn⚹ ☉ ♄ ♈ ♒ 29wŷdŷdd911354620
9Sul.Sul y Pascmorddw▪201357623
10LlunY saith Gwŷryfongliniau211400626
11mawrthCoroned y Breningarrau22144630
12mercher(Wiliam 3. 1689.Coesau23147633
13Jou☌ ♂ ☿ ♉ 13.Coesau241411637
14GwenerTuburtiusCoesau251415641
15SadwrnOswaldTraed261419645
16SulSul y Pasc BychanTraed271422648
17Llun⚹ ♀ ☿. ♓ ♉ 20y pen, ar281426652
18mawrthIsrael i dir.Wŷneb291429655
19mercherAlphegGwddw11433659
20JouCadwaladr FreninGwddw2143773
21Gwener□ ♄ ☿. ♓ ♊ 0Ysgwŷdd3144076
22SadwrnBeuno. a Dyfnog.Braich4144379
23Sul2. Sul wedi'r Pasc.Bronnau51446712
24Llun□ ♃ ♀. ♐ ♓ 28.Bronnau61449715
25mawrthGwyl St Marc.Y cesen71453719
26mercherTerm yn dechrauar81456722
27JouWalburggalon91459725
28GwenerFitalisY Bol, ar10153729
29SadwrnPedroPerfedd11156732
30Sul3. Sul wedi 'r PascCluniau12159735

MA [...] 1699.

Dyddiau 'r MîsDyddiau 'r wŷthnos
Oêd y lleuad.dŷdd.awr.
Llawn-lleuad4.1.Boreu
3. chwarter12.4.Boreu
newidio▪19.2.Boreu
1. chwarter25.7.p [...]d [...]a
[...]ed lleuad bob dŷddHyd y dŷdd Haul i HaulYstynnodd y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau.Symud [...]rwŷdd.A.M.A.M.
1Llun.Gwyl St Philip, a IagoCluniau131512738
2mawrthAthanasius.Arphed141515741
3mercherCaffael y GroesArphed151518744
4Jou.MelangellArphed161521747
5GwenerMynediad Crist i'r Nêfmordd­wŷdŷdd181528754
6SadwrnSt Joan Efangylwr 181528754
7Sul.4. Sul wedi'r PascGliniau191531757
8Llun.□ ♄ ♂ ♓ ♊ 1.a201534800
9mawrth⚹ ♀ ☿. ♈ ♊ 16.garrau21153783
10mercherCardianusCoesau22154086
11Jou.□ ☉ ♄. ♊ ♓ 1.Coesau131544810
12GwenerPenususTraed241547813
13SadwrnMael a SulienTraed251550816
14Sul.5. Sul wedi 'r PascPen, ac261552818
15Llun.SophiaWŷneb271554820
16mawrthGranogGwddw281556822
17mercher△ ♀ ♃. ♈ ♐ 25.Gwddw291558824
18Jou.Dydd Jou DerchafelGwddw301600826
19Gwener☌ ☉ ♂. ♊ 9.ysgwŷdd1162828
20SadwrnAnn.Braich2164830
21Sul.Sul wedi 'r DerchafelBronnau3165831
22Llun.Term diwedduBronnau4167833
23mawrth☌ ♂ ☿ ℞. ♊ 12.Cefen ar5169835
24mercher☌ ☉ ☿ ℞ ♊ 12.Galon61610836
25Jou.⚹ ♄ ♀ ♓ ♉ 1. 30.Bol, ar71612838
26GwenerAugustinPerfedd81614840
27SadwrnBeda.Cluniau91615841
28Sul.Y Sul Gwyn.Cluniau101617843
29Llun.Ganed Charles 2. 1630.Arphed111619845
30mawrthTylcludArphed121620846
31mercherPetronel.Arphed131621847

MEHEFIN, 1699.

Dyddiau 'r MîsDyddiau'r wŷthnos
oed y lleuaddŷddawr.
Lawn-lleuad2.3.prŷdnawn
3. chwarter10.5.prŷdnawn
newidio17.8.Boreu
1. chwarter24.5.Boreu
oed lleuad beunŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulYstynnodd y dŷdd.
Dyddiau gwŷl, a hynod a thremiadau 'r planedau.Symud Arwŷdd.A.M.A.M.
1Jou.Tegla.morddw­ŷdŷdd141622848
2GwenerGwŷfen 151622848
3Sadwrn☍ ☉ ♃. ♊ ♐ 23.morddw161623849
4Sul.Sul y D [...]indod.gliniau171624850
5Llun.Boniffaeea181625851
6mawrthNarbertgarrau191625851
7mercherPaulCoesau201626852
8Jou.WiliamCoesau211626Dŷdd yn dech.Troiad
9GwenerTerm yn Dechreu.Traed221626  
10Sadwrn☍ ♃ ♂. ♐ ♊. 22.Traed231626  
11Sul.Gwyl St BornabasTraed241626 y
12Llun.Troiad y rhod,pen, ac251626  
13mawrth△ ☉ ♄. ♋ ♓ 1.Wŷneb261626byrhau.rhôd,
14mercherBasil.gwddw271626  
15Jou.Terillo.gwddw281626 ar
16GwenerElidan. CurigYsgwŷdd291625  
17Sadwrn□ ♄ ♀. ♓ ♊ 1.Braich1162501
18Sul.2. Sul wedi 'r drndodBronnau21624 [...]2
19Llun.LeonardBronnau3162303
20mawrthEdwardY Cefen4162204
21mercher△ ♄ ♂ ♓ ♋ 1.Ar galon5162105
22Jou.GwenfrewiY Bol, ar6162006
23Gwener☍ ♃ ☿ ♐ ♊ 21.Perfedd7161907
24SadwrnGwyl St Joan. fedyCluniau8161808
25Sul.3. Sul wedi'r drindodCluniau9161709
26Llun.Tyrnog. Twrog.Arphed101616010
27mawrthArmon. Mihangel.Arphed111614012
28mercherTerm yn Diweddu.mordd-121612014
29Jou.Gwyl St. Peter.wŷdŷdd131610016
30Gwener△ ♄ ☿ ♓ ♋ 1.morddw.14168018

GORPHENNAF, 1699.

Dyddiau'r MîsDyddiau'r wythnos
Llawnlleuad2.7.Boreu
3. chwarter10.2.Boreu
newidio16.5.prŷdn.
1. chwarter23.5.prŷdn.
Llawnlleuad31.10.Nôs
oed lle [...]ad beu [...]ŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud Arwŷdd.A.MA.M
1SadwrnGofwŷ Mair.Gliniau15166020
2Sul.4. Sul wedi'r drindodGarrau.16164022
3Llun.Peblic. Grugor.Coesau17162024
4Mawrth☍ ♃ ♀. ♐ ♊ 20.Coesau181559027
5mercher☌ ♂ ☿. ♋ 10.Coesau191557029
6Jou.Ersull.Traed201555031
7GwenerThomas.Traed211553033
8SadwrnGaned Mair.Pen, ac221551035
9Sul.5. Sul wedi'r drindodWŷneb.231549037
10Llun.Y 7 Frodur.Gwddw241546040
11mawrthGowaer. Bened.Gwddw251544042
12mercher△ ♄ ♀. ♓ ♋ 1.Ysgwŷdd261541045
13Jou.Doewan.Brauch271538048
14GwenerGarmonBronnau281535051
15SadwrnDŷdd st Swithin.Bronnau291532054
16Sul.6. Sul wedi'r drindodCefen, a301529057
17Llun.Cynllo.Chalon.1152610
18mawrthEdward.Y Bol,2152313
19mercherDyddie'r Cŵn dechreuar3152016
20Jou.Margared. Joseph.Perfedd.4151719
21GwenerArbogastus.Cluniau51514112
22SadwrnGwŷl Fair Fagdalen.Cluniau61511115
23Sul.7. Sul wedi'r drindodArphed7158118
24Llun.△ ♃ ☿. ♐ ♌ 19.Arphed8155121
25nawrthGwyl St Iago.morddw­ŷdŷdd9152124
26mercherAnn mam Mair. 101459127
27Jou.Y saith gysgaduried.morddw.111456130
28GwenerSampson.Gliniau121453133
29Sadwrn☍ ♄ ☿. ♒ ♌ 29Garrau131450136
30Sul.8. Sul wedi'r drindodCoesau141447139
31Llun.△ ☉ ♃. ♌ ♐ 18.coesau151444142

AWST 1699.

Dyddiau 'r MisDyddiau 'r wŷthnos
Oed y Lleuaddŷdd.awr.
3. chwarter8.10.Boreu
newidio15.1.Boreu
1. chwarter21.9.Boreu
Llawn lleuad30.11.Boreu
Oed lleuad beunŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd Y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud Arwŷdd.A.MA.M.
1MawrthDŷdd Awst.Coesau161442144
2merche [...]Moesen.Coesau171439147
3Jou.Pendefig.Traed181436150
4GwenerAristarcus.Traed191432154
5SadwrnOswallt.Y Pen,201428158
6Sul.9. Sul wedi'r drindodar wŷneb21142422
7Llun.☌ ♂ ♀. ♌ 2.Gwddw22142026
8MawrthIllog.Gwddw231416210
9mercherJulian.Ysgwŷdd241412214
10Jou.□ ♃ ☿. ♐ ♍ 19.Brauch25149217
11Gwener☍ ♄ ☉. ♒ ♌ 28.Bronnau26146220
12SadwrnClara.Bronnau27142224
13Sul.10 Sul wedi'r drindodCefen.281358228
14Llun.Betram.Calon.291354232
15MawrthGwŷl fair gyntaf.Y bol, ar11351235
16mercherRochus.Perfedd21348239
17Jou.Agapitus.Cluniau31344242
18GwenerElen.Cluniau41340246
19SadwrnSabaldus.Arphed51336250
20Sul.11 Sul wedi'r drindodArphed613322 [...]
21Llun.△ ♃ ♀ ♐ ♌ 19.Arphed7132825
22MawrthGwyddelan.morddw­ŷdŷdd.813243 [...]
23mercherZacheus. 9132036
24Jou.Gwyl st Bartholome.morddw.101316310
25GwenerLewis.Gliniau111313312
26Sadwrn☍ ♄ ♀ ♒ ♌ 27.Garrau121310316
27Sul.12 Sul wedi'r drindodCoesau13136320
28Llun.27 dŷddie tŵn diweddCoesau14132324
29MawrthDibennu st Ioan fed.Traed151258328
30mercherLlouad tan ddiffŷg.Traed161254332
31Jou.Adrion.Traed171250336

MEDI 1699.

Dyddiau 'r Mîs.Dyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad.dŷdd.awr.
3. chwarter4.8.Boreu
newidio13.11.Boreu
1. chwarter21.4.Boreu
Llawn-lleuad29.1.Boreu
oed lleuad beunŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd Y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedauSymud ArwŷddA.M.A.M.
1GwenerSilin.Y pen, a [...]181246340
2Sadwrn□ ☉ ♃. ♍ ♐ 20.Wŷneb.191242344
3Sul.13 Sul wedi'r drindodGwddw201238348
4Llun.Rhyddlad.Gwddw211534352
5Mawrth△ ♃ ♂. ♐ ♌ 20.Ysgwŷdd222230356
6MercherIdlos.Brauch231226400
7Jou.Enurchus.Bronnau241222404
8GwenerGaned Mair.Bronnau251218408
9SadwrnDelwfŷw.Cefen.261214412
10Sul.14 Sul wedi'r drindodCalon.271210416
11Llun.Daniel.Y Bol, ar28126420
12MawrthCyhŷd nôs a dŷdd,Perfedd.29122424
13mercherHaul tan ddiffŷg.Cluniau11158428
14Jou.☍ ♄ ♂. ♒ ♌ 26.Cluniau21154432
15GwenerNicodemus.Cluniau31150436
16Sadwrn□ ♃ ♀. ♐ ♍ 21.Arphed41146440
17Sul.15 Sul wedi r drindodArphed51142444
18Llun.ffeiriolus.morddw­ŷdŷdd61138448
19mawrthGwenfrewŷ. 71134452
20merche [...]Eustachus.gliniau81130456
21Jou.Gwyl St Matthew.a91126500
22GwenerMorus.garrau.101122504
23Sadwrn☌ ☉ ☿. ℞. ♎ 10,Coesau111118508
24Sul16 Sul wedi'r drindodCoesau121114512
25Llun.Meugan.Traed131110516
26mawrthCyprian,Traed141106520
27mercherJudeth.Traed151102524
28Jou.☌ ♀ ☿ ℞. ♎ 6.Y pen, ar161058528
29GwenerGwyl St Michael.Wŷneb.17105553 [...]
30SadwrnJeremy.Gwddw181052534

HYDREF. 1699.

Dyddiau 'r MisDyddiau 'r wŷthnos
Oed y lleuad.dŷdd.awr.
3. chwarter5.11.Nôs
newidio12.12.Nôs
1. chwarter21.1.Boreu
Llawn-lleuad28.haner dŷdd
Oed lleuad beunŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd y dŷdd.
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud. ArwŷddA.MA.M.
1Sul. [...]7 Sul wedi'r drindodgwddw191048538
2Llun. [...]homas o henffordd.ysgwŷdd201044542
3mawrtGerard.Braich211040546
4Merchefrancis.Bronnau221036550
5Jou. [...]ynhafal.Bronnau231032554
6Gwene [...]fŷddes.Y cefn241028558
7Sadwrn⚹ ☉ ♃. ♎. ♐. 24.ar25102462
8Sul. [...]8 Sul wedi'r drindodgalon.26102066
9Llun.△ ☉ ♄. ♒ ♎ 25.Bol a271016610
10mawrth⚹ ♄ ♃. ♒ ♐ 25.Fferfedd.281012614
11mercherPrichard.Cluniau29108618
12Jou.Tudur.Cluniau30104622
13Gwener△ ♄ ♀. ♒ ♎ 25.Arphed11000626
14Sadwrn⚹ ♃ ♀. ♐ ♎ 26.Arphed2958628
15Sul.19 Sul wedi'r drindodmorddw­ŷdŷdd.3955631
16Llun.Mihangel fâch. 4951635
17mawrthEtheldred.morddw.594863 [...]
18mercherGwyl St Luc, Efang.Gliniau6944642
19Jou.Ptolomew wŷbŷr-ŵr.Garrau7940646
20GwenerGwendolina.Coesau8936650
21Sadwrn△ ♄ ☿. ♒ ♎ 25.Coesau9932654
22Sul.20 Sul wedi'r drindodCoesau10929657
23Llun.Term yn dechreu.Traed1192670
24Mawrth22. ⚹ ♃ ☿. ♐ ♎ 27Traed1292274
25mercherCrispin. Crispianus.Pen, ac1391878
26Jou.ArdderchogWŷneb14915711
27GwenerUrsula.Gwddw15911715
28SadwrnGwyl Simon, a IudGwddw1697719
29Sul.21 Sul wedi'r drindodGwddw1793723
30Llun.Barnard.Ysgwŷdd18900726
31mawrthDogfael.Brauch19856730

TACHWEDD. 1699.

Dyddiau 'r MîsDyddiau 'r wŷthnos
Oêd y lleuad.dŷdd.awr.
3. chwarter4.6.Boreu
newidio11.4.prŷdna.
1. chwarter19.9.Nôs
Llawn-lleuad26.11.Nôs
oed lleuad bob dŷddHŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd Y dŷdd
Dyddiau gwŷl, a hynod. a thremiadau 'r planedau.Symud Arwŷdd..A.M.A.M
1merche [...]Gwyl yr holl Saint.Bronnau20852734
2Jou.Gwŷl y Meirw.Bronnau21849737
3GwenerCristiolus.Cefen ar22846740
4SadwrnGaned y Brenin W. 1650.Galon.23843743
5Sul.Grad y powdr gwn.Bol, ar24840746
6Llun.☌ ☉ ♀. ♏ 23.Perfedd25837749
7mawrth□ ♄ ♀. ♒ ♏ 25.Cluniau26834752
8mercher□ ☉ ♄. ♏ ♒ 25.Cluniau27831755
9Jou.□ ♄ ☿. ♒ ♏ 25.Arphed28828758
10Gwener⚹ ♂ ♀. ♎ ♐ 1.Arphed2982581
11Sadwrn□ ♃ ♂. ♑. ♎ 1.Arphed182284
12Sul.23 Sul wedi'r drindodmorddw­ŷdŷdd281987
13Llun.⚹ ☉ ♂ ☿. ♐ ♎ ♐ 1. 3816810
14mawrth☌ ☉ ☿. ♐ 2.morddw.4813813
15mercherMachutus.Gliniau a5810816
16Jou.Edmund.garrau.687819
17Gwener☌ ♀ ☿. ♐ 9.Coesau784822
18SadwrnGalasins.Coesau.881825
19Sul.24 Sul wedi'r drindodTraêd9759827
20Llun.Edmund.Traed.10757829
21mawrthDigain.Y Pen,11756830
22mercherCicilia.ar12754832
23Jou.Clemens.Wŷneb.13752834
24GwenerCrysogon.Gwddw14750836
25SadwrnCatherine.Gwddw.15749837
26Sul.25 Sul wedi'r drindodysgwŷdd16747839
27Llun.Galgof.Brauch17746840
28mawrth [...]erm yn diwedduBronnau18745841
29mercher⚹ ♄ ☿. ♒ ♐ 26.Bronnau19743843
30Jou.Gwyl St Andrew.cefen.20742844

RHAGFYR, 1699.

Dyddiau 'r MîsDyddiau'r wŷthnos
Oed y lleuad.dŷdd.awr.
3. chwarter3.5.Nôs
newidio11. [...]0.Boreu
1. chwarter19.2.Prŷdna.
Llawn-lleuad269.Boreu.
Oed lleuad bob [...]ŷd [...]Hŷd y dŷdd o Haul i HaulByrhauodd Y dŷdd.
[...]y [...]diau gwŷl, a hynod. a thremiadau'r planedau.Symud Arwŷdd.AM.A.M.
1Gwener⚹ ♄ ♀ ♒ ♐ 26alon.2174 [...]846
2SadwrnLlechid.Bol.22739847
3Sul [...]ul Adfent,Bol.23738848
4Llun.☌ ♃ ☿. ♑ 6.Cluniau24737849
5MawrthCowrda.Cluniau25736850
6mercherNicholas.Cluniau.26735851
7Jou.Ambros.Arphed27735851
8Gwener⚹ ☉ ♄. ♐ ♒ 27.Arphed28734852
9Sadwrn☌ ♃ ♀ ♑ 7.Arphed.29734ŷdd yn Estŷn.Troiad rhôd, ar
10Sul.2. Sul o Adfent.morddw­ŷdŷdd.30734  
11Llun.Troiad y rhôd. 1734  
12MawrthLlywelŷn.Gliniau.2734  
13Mercher□ ♂ ☿. ♎ ♑ 19.garrau.3734  
14Jou.Nicasius.Coesau.4734  
15GwenerAbraham.Coesau.573501
16SadwrnAnanias.Traed.973501
17Sul.3. Sul o Adfent.Traed.773602
18Llun.Cristopher.Traed.873703
19MawrthLeonard.Pen, ac973804
20mercher☌ ☉ ♃. ♑. 9.Wŷneb.1073905
21Jou.Gwyl St. Thomas,Gwddw1174107
22GwenerY 30 Merthyron.Gwddw.1274208
23Sadwrn□ ♂ ♀. ♎ ♑ 24.Ysgwŷdd1374309
24Sul.4 Sul o Adfent.Brauch.14744010
25Llun.Gwyl Matalic Crist.Bronnau.16747012
26MawrthGwyl St Stephen.Bronnau.16747013
27mercherG. St. Ioan Apostol.Cefen a17748014
28Jou.G. y Fi [...] Feibion.chalon.18750016
29GwenerThomas o gaint.Bol.19752018
30SadwrnDafŷdd Frenin.Bol.20754020
31Sul.☌ ♀ ☿ ℞. ♒ 4.Bol.21756022

Sywedyddawl, a Chyffredinawl Farnedigaeth am Y Flwŷddŷn o oed Iesu 1699.

NId oes odid o amser, na blwŷddŷn, na bo Rhyfel mewn-rhŷw fan a'u gilŷdd yn y Bŷd; Ond gan obeithio ein bôd ni (yn y Deŷrnas bon) yn ddiangol y leni oddiwrth y fâth adfŷd, Tybiais mae ofer oedd i mi ystwffio 'r Llyfr hwn a hîr ymadrodd ynghŷich y pe­thau a ddigwŷddant yn Eithafoedd y Byd, neu mewn gwledŷdd cŷn belled na clywo un o gant yn ein gwlâd n [...] bŷth mor sôn amdanŷnt.

Y Flwŷddŷn hon (gyda ni) a fŷdd yn llawer gwell na'r flwŷddŷn 1698.

Yr ydau a fyddant yn îs o brîs, etto nid cŷn rhadted [...]y leni ychwaith ag a bŷdd yn y blynyddoedd sŷ'n canlŷn.

Y gwair a'r borfa a fŷdd yn fwŷ, ac yn ffrwŷthlawn­ach na 'r llynedd.

Ar cynhaiaf hefŷd a fŷdd yn gynharach ar wair ac ŷd.

Ffrwŷthŷdd y coed hefŷd a fyddant well ac amlach y leni nac a fuont er ysblynyddoedd.

Yr Arian dâ a fŷddant brin ac anaml etto dros enŷd o amser, ond yr arian drŵg a amlhânt bôb blwŷddŷn.

Y gaiaf ar ddechreu 'r flwŷddŷn a fŷdd yn ddigon oerllŷd a newŷnllŷd, etto bŷdd bêth gwareiddiach na 'r Llynedd.

Y gwanwŷn a fŷdd sŷch ac oer ar ei ddechreu, a gw­lŷb yn aml o ddechreu Mawrth i ganol Ebrill.

Y merched Ifaingc, ar Defaid a fyddant afiachus me­wn rhai manau tua chaniad y Gôg.

Y Gwartheg a gollir mewn llawer o fannau o eisieu mwŷ o ymborth iddŷnt ar ddiwedd y Gwanwŷn.

Yr Hâf a fŷdd Têg, a go sŷch ar ei ddechreu, ett [...] bŷdd gwlithoedd hyfrŷd, a hyba'r ddaiar.

[Page] Canol yr hâf a fŷdd yn lybpach na 'i ddechreu,

A'i ddiwedd a fŷdd yn hawddgar.

Ar chwarter hwn a fŷdd yn Iachus i ddŷn ac anifail.

Ar ddaiar a fŷdd yn ffwŷthlawn ac yn Iachus.

Y Gwartheg a fŷddant go ddrudion dros yr hâf nwn.

Y Cynhaiaf a fŷdd ar y dechreu yn o wlŷb, ond tua 'r canol bŷdd yn ddi on sŷch

Yr ydau a fyddant yn ffrwŷthlawn, ac yn Iachus agos ymhôb man.

Yr ydau a gânt gynhaiaf prydferth, cynnar.

Y Gaiaf ar ddiwedd y flwŷddŷn, a fŷdd oerllŷd, a rhew ac Eiraf yn Aml; Ar bobl a fyddant yn afiachus mewn rhai mannau, yn enwedig yr hên bobl.

Pris yr ydau sŷ'n disgŷn.

Sywedyddawl amcan am Y Tywŷdd Yn Y Flwŷddŷn 1699.

Jonawr.

Y Flwŷddŷn a ddechreu yn oerllŷd, ac aml gafodŷdd o eira neu odwlaw, ac a be [...]u fellŷ dros y tair wŷthnos cyntaf o'r mîs hwn, neu ynghŷlch hynnŷ; Tua diwedd y mîs bŷdd rhewlŷd, ac ondodid Eira mawr mewn rhai mannau.

Chwefror.

Disgwiliaf a bŷdd rhew caled ar ddechreu 'r mîs hwn, ac a peru fellŷ hŷd ynghŷlch canol y mis; Ac o newid y lleuad i ddiwedd y mîs bŷdd tebŷg i fôd yn feiriol, ac yn wlŷb iawn, ac aml gafodŷdd o odwlaw neu wlaw oer iawn.

Mawrth.

Cafodŷdd oerion ar ddechreu 'r mîs, a thua 'r Sul cyntaf sŷrth yn rhew drachefen, ond ni pheru y rhew hwnnw ond ychŷdig amser, ac fellŷ sŷrth yn anwadal, weithieu yn oer iawn, weithieu yn dêg iawn, ac aml gafodŷdd digllon tua diwedd y mîs.

Ebrill.

Aml gafodŷdd o ddechreu 'r mîs hwn hŷd ynghŷlch y chwarter diweddaf o'r lleuad; Ac o hynnŷ i ddiwedd y mîs bŷdd yn ddigon sŷch, ac yn glaiar, ac yn dyw­ŷdd hyfrŷd iawn, ond etto rhai a Ewŷllysient Gael mwŷ o wlaw.

Maî.

Ar ddechreu 'r mîs y bobl a fyddant yn gweiddi eisieu cael mwŷ o wlaw, ond tua 'r chwarter diweddaf o'r lleuad byddant tebŷg i gael gwlaw a ryngo fôdd iddŷnt, yn enwedig mewn rhai mannau. A thrachefen o newid y lleuad i ddiwedd y mîs bŷdd y Tywŷdd yn sŷch yn amlaf, etto nid wŷf yn ammeu na bŷdd gwlithoedd mawr ar fore­uau i hybu 'r ddaiar a'i ffrwŷ [...]hŷdd.

Mehefin.

Gwresog iawn ar ddechreu 'r mîs, a Thyrannau a gwlaw mawr mewn rhai mannau ymbell waith, yn Enwedig ynghŷlch yr ail Sul: o'r trydŷdd Sul i ddiwedd y mîs bŷdd ymbell gafod o wlaw tyner, etto mîs sŷch a cyfrifir y mîs hwn.

Gorphenhaf.

Digon Sŷch a fŷdd y mîs ymma, etto bŷdd ymbell gafod hyfrŷd mewn llawer o fannau, a hynnŷ ynghŷlch y 5. 12. ar 23. dŷdd, sŷch a cyfrifir y mîs hwn hefŷd.

Awst.

Sŷch a dechreu y mîs hwn, ond vnghŷlch y sul cyntaf sŷrth yn Lybyrog, ac o hynnŷ i newid y lleuad bŷdd llawer o wlaw, a llifeiriant mewn afonŷdd mewn rhai mannau, Ac o'r ail sul i ddiwedd y mîs bŷdd Têg iawn a sŷch, oddigerth ymbell gafod ynghŷlch y sul diweddaf.

Medi

Digon Têg, a sŷch, a boreuau rhewlŷd yn aml o ddech­reu 'r mîs hwn hŷd ynghŷlch y chwarter cyntaf o'r lle­uad: Ac o hy [...]nŷ i ddiwedd y mîs bŷdd digon sŷch, [...] go wŷntiog weithieu.

Hydref.

Sŷch a dechreu 'r mîs ymma, ynghŷlch yr all Sul sŷrt [...] yn gafodog, ac yn wŷntiog weithieu, ac ymbell foreu rhewlŷd. Ac o newid y lleuad i'r chwarter cyntaf o hon [...] [Page] bŷdd gô dêg a llaith; Ac o hynnŷ i ddiwedd y mis bŷdd yn wlŷb yn aml,

Tachwedd.

Y Mîs hwn a ddechreu yn rhysymol têg, ac ynghŷlch y Sul cyntaf bŷdd tebŷg i syrthio yn rhew ac eiraf, ac i barhau fellŷ ynghŷlch pythefnos: Yr hanner diweddaf or mîs a fŷdd lliniarach na'r hanner cyntaf o hono, ar ddaiar a fŷdd yn rhŷdd ondodid hefŷd.

Rhagfŷr.

Bŷdd aml gafodŷdd a [...] ddechreu 'r mîs o eira neu odwlaw; Ac ynghŷlch y pumed neu'r chweched dŷdd bŷdd tebŷg i fyned yn Rhewlŷd drachefen; A thua 'r Trydŷdd Sul y rhew ar eiraf a chwanegant; Ar flwŷddŷn a ddiweddiff yn oerllŷd ac yn o wlŷb.

FFeiriau a Ddigwŷddasant i'm Llaw ar ôl argraphu dechreu Y Llyfr hwn.

YN SIR GAERNARFON.

Bethgeled, Awst 7.

YN SIR Y FFLINT.

Rhŷddlan, Gorphennaf 21.

YN SIR FEIRIONEDD.

FFystiniog, y gwener ar ôl y Drindod. Awst 11. Medl 15. Hydref 8. Tachwedd 2.

Llandderfel, Hydref

YN SIR DREFALDWYN.

[...]lanfair ynghareinion, Mai 7.

[...]lanwddŷn, Ebrill 27.

[...]rallwngc, y llun cyntaf ar ôl gwŷl Beder.

YN SIR GAERFYRDDIN.

[...]nsawel, Gorphennaf 15. Hydref 12.

YN SIR Y MWYTHIG.

[...]ffnol, Gorphennaf 25.

[...]em, Mehefin 29. yn lle 26.

Taflen yn dangos yr amser o'r nôs yn gywir, (wrth Lewŷrch y lleuad ar ddeiol Haul.) trwŷ'r Flwŷddŷn.

Oed y lle­uad bôb dŷdd o'r naill neu [...]di'r llall.Amser iw chw­aneg [...] at lew­ŷr [...]h y lleuad.
A.M.
1160000
2170048
318136
419224
520312
621400
722448
823536
924624
1025712
1126800
1227848
1328936
14291024
15301112

PA nôs bynnag a mynnech wŷbod yr amser o'r nôs wrth lewŷrch y lleuad; yn gyntaf edrychwch (pan fo'r lleuad yn [...]ewyrchu) pa lê a bŷdd ei phenŷd ar y Deiol Haul; A phan gaffoch yr awr neu'r amser a ddangoso el llewŷrch ar y Deiol, [...]er [...]iwch hynnŷ yn eich meddwl, neu y [...]crifenwch êf i lawr. Yn ail edrychwch pe [...]awl dŷdd oed ŷw y lleu [...]d y dŷdd hwnnw o'r mîs. Ac yno chwiliwch am yr un dŷdd hwnnw o oed y lleuad yn y daflen hon: A phan gaffoch hynnŷ yn y golofn gyntaf neu'r ail o'r Daflen hon, Edrychwch bêth sŷdd o oriau a mŷnud­iau gyferbŷn a hynnŷ yn y drydŷdd gol­ofn dan A. M. Yn y daflen hon. A rhodd­wch yr oriau a'r mynudiau hynnŷ a ga­ffoch yn y drydedd golofn dan A. M. At yr amser yr oedd llewŷrch y lleuad yn ei ddangos ar y Deiol Haul: A bwriwch i fynu y ddau Rifedi i'r unffordd; Ar Cy­fan ŷw yr amser o'r nôs. Ac os bŷdd y Swm yn uwch na 12 o oriau, bwriwch ymaith 12 o oriau, ar gweddill ŷw yr amser o'r nôs.

Deallwch yn Eglurach wrth yr Esamplau isod.

Os digwŷdd i'r lleuad lewŷrchu ar wŷth or nôs y 11 neu'r 26 dŷdd o Ionawr y leni, ei phelŷdr neu lewŷrch a ddengŷs 4 âr y deiol, edrychwch y dyddiau hynnŷ o Ionawr bêth ŷw oed y Lleuad yn y bumed Golofn ar y ddalen am fîs Ionawr, ac yno cewch 21. 6. Ac yno edrychwch am 6 ac 21. yn y ddwŷ golofn gyntaf or daflen hon, a chyferbŷn a hwŷnt yn y drydŷdd golofn, cewch 4 tan A, a 00 tan M. Sef pedair awr union: Gosodwch y pedair awr hynnŷ wrth y pedair awr a ddangosodd penŷd y Lleuad ar y deiol, a hynnŷ a wnant wŷth, sêf yr amser o'r nôs.

Gwŷbyddwch mae 60 o fynudiau sŷ mewn awr bôb amser.

Taflen o ben llanw'r môr. mewn 22. o Borthau o Ad [...].

Oed y Lleuad or nail newid i'r llalTŷ Ddewi ne pen dewi.Aber­dau­gle­ddef.Aber-Teifi. Aber­ [...]awŷCaer­lion ar ŵŷsg.Aber Istw­ŷth. Awst.Brŷsto Aber­dyfi.Traeth mawr. Pwll. Heli.caergy bi. bar caern­arfon.
A.MA.M.A.M.A.M.A.M.A.M.A.M.A.M.
116500520530600640700920930
217548686186487287481081018
318636656767368168361056116
4197247447548249492411441154
520812832842912952101212321242
62190920930100010401100120130
722948108101810481128114828218
8231036105611611361216123625636
924112411441154122414124344354
1025121212321242112152212432442
112610120130200240300520530
12271482821824832834868618
13282362563633641643665676
142932434435442454524744754
1530412432442512552612832842

Oed y Lleuad o newid i newidaberme [...]e Caer n [...]rfonBol y Donn.Porth-Aeth­wŷ.Bewm ares.Aber­conwŷMost­ŷn. [...]re 'r Fflint. ne [...]on.Caer­lleon. gawr.
A.MA.M.AM.AMA.M.A.MA.M.A.M.
11910001030104010451100111011301154
21710481118112811331148115812181242
3181136126121612211236124616130
419122412541419124134154218
52011214215215721222224236
62120230240245300310330354
722248318328333348358418442
8233364641642143644656530
9244244545459524534554618
102551254255255761262264276
112660630640645700710730754
1227648718728733748858818842
13287368681682183684 [...]96930
142982485494999249349541018
1530912942952957101210221042116

Y m [...]dd i gael llanw'r môr wrth oed y lleuad ar Daflen yma.

MAe'r Môr yn llenwi ddwŷ waith mewn diwrnod a noswaith: y llarw a ddigwŷddo y dŷdd a geir yn gy­wir yn y daflen hon. Ond pan ddigwŷddo y Llanw ddwŷ waith ar liw dŷdd, (fel a bŷdd weithie ar hîr ddŷdd Hâf) Ceisiwch y llanw cyntaf o honŷnt yn y Daflen hon, sef hwnnw a ddigwŷddo y boreu; Os mynnech gael amser y llanw arall brŷdnhawn, cewch ef 12 Awr, a 24 mŷnud ar ôl y llanw boreuol.

Pa ddŷdd bynnag (or flwŷddŷn) a mynnech wŷbod yr amser o ben llanw'r Môr mewn rhŷw un or mannau a hen­wir yn y Daflen hon; Edrychwch beth ŷw oed y lleuad y dŷdd hwnnw, yn y ddalen a berthyno i'r mîs. A phan gaff­och oed y lleuad yno, chwiliwch am yr. un dŷdd o oed y lleuad yn y daflen hon; (A hynnŷ a gewch mewn un o'r ddwŷ Golofn sŷdd dan y gair oed y lleuad) A chyferbŷn a hynnŷ dan henw'r porth a fynnoch cewch yr Awr tan A. a'r mynudŷn tan M. o ben llanw'r môr y dŷdd a hwnnw, yn y Porth neu'r porthau a henwir uwchben.

Deallwch yn Eglurach wrth yr Esamplau isod.

Os mynech yr amser o ben llanw'r môr yn Aberdaugleddyf y 10 dŷdd o Ionawr y leni? Edrychwch yn gyntaf pesawl dŷdd oed ŷw y lleuad y dŷdd hwnnw, yn y tu dalen am Fi Ionawr; Ac yno cewch weled fôd y lleuad yn 20 dŷdd oed Yn ail edrychwch yn y daflen hon am yr 20 dŷdd o oed y lleuad, a hynnŷ a gewch yn yr ail golofn: A chyferbŷn ar 20 hwnnw, yn y bedwaredd golofn (dan enw Aberdaugle­ddŷf) cewch weled 8 tan A. a 32 tan M. Sef wŷth awr, a 32 mŷnud, yn dangos i chwi a bŷdd pen ll [...]nw'r môr yn Aberdaugleddŷf y 10 dŷdd o Ionawr y leni 32 mŷnud wed [...] wŷth ar y glôch y boreu. Goreu amser i dramwŷ dros y traeth mawr. Tros draeth y Bewmares, a thros draeth Caer­lleon ŷw ar ddistill trai; Hynnŷ ydiw o 6 awr i 7 cŷn, neu gwedi pen-llanw. Goreu amser i dramwŷ rhwng Awst Beatslay ŷw 2 awr neu 3 cŷn pen llanw pan fô'r gwŷnt o'r dwŷrain i'r gogledd. A 2 awr neu 3 wedi pen llanw pan fô 'r gwŷnt o'r gorllewŷn i'r deheu. Goreu amser i dramwŷ dros borth AberConwey ŷw 3 awr cŷn neu gwedi pen llanw. Am y porthau eraill igŷd, pen llanw sŷdd oreu iw tramwŷ▪

[...] Annerch Att Thomas Jones Astudiwr Wŷbrenawl.

THomas Siôns addas, sens wiwddoeth sŷ ynod
O Synwŷr gyflawn-ddoeth:
Gair cofus goreu cyfoeth,
I myfyrio 'r cymro coeth.
Sywedŷdd, Prydŷdd per odiaeth; gynnŷrch
Yn ganwŷll Athrawieth:
Aer bydawl ar wŷbodeth
Wr bŷw pur, a wŷr bôb pêth.
Gwŷddost adwaenost bôb doniau Ebrwŷ [...]d,
A'r Ewŷbren olau
[...]hedfa 'r rhôd eglurglod glau;
[...] phle i nodi ei phlaenedau.
Gwnaethost flŷs blasŷs ar blant; i ddarllen
[...]n ddi oerllŷd lwŷddiant▪
[...]ŷth gann-mil a'th ganmolant,
[...]wŷdd dy swŷdd, a rhoddiad Sant.
[...]i doddiad roddiad dy wreiddin didwŷll,
[...]edwŷdd fu dy feithrin,
[...] roi gwarant i'r gwerin,
[...]ntes ar hanes yr hin.
Hugh Moris a'u Cant 1698.
[...]

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Text Creation Partnership. Searching, reading, printing, or downloading EEBO-TCP texts is reserved for the authorized users of these project partner institutions. Permission must be granted for subsequent distribution, in print or electronically, of this EEBO-TCP Phase II text, in whole or in part.