Kykneion asma. Cygnea cantio. / Autore Ioanne Lelando antiquario.

Kykneion asma. Cygnea cantio. / Autore Ioanne Lelando antiquario.

Table of contents

[1]

Title page

CYGNI NOSTER AMOR.

Longe inuictiss. HenRICO EIVS APPELLAtionis Octauo, Regi Angliae, Franciae, & Hiberniae. Fidei defensori, ac Anglicane, & Hibernicae ecclesiae proximè à Chri sto supremo capiti Ioannes Lelan dus Londinensis felicitatem optat perpetuam.

AD INVICTISS. HENRIcum Oct. Anglorum Regem.

〈 in non-Latin alphabet 〉 Cygnea cantio.

AD CVLTORES ISIDIS.

AVGVRIVM.

AD CANDIDOS BOnarum literarum amatores.

[2]

COMMENTARII IN CYGNEAM CANTIONEM INDICES BRITANnicae antiquitatis locupletissimi. Autore Ioanne Lelando Antiquario.

AD CANDIDOS LECTORES.

ELENCHVS AVTORVM quorum testimonia in praesenti citantur opere.

§

§

B.

C.

D.

E.

F.

G.

H.

I.

L.

M.

N.

P.

R.

S.

T.

V.

PERORATIO AD CANdidos lectores.

Errata in Cygnea cantione.

Errata in commentarijs.

§

§

[Page]

[Page]

[...] Cygnea cantio.

AVTORE IOANNE LELANDO ANTIQVARIO.

[figure]

Londini. M. D. XLV.

CYGNI NOSTER AMOR.

[Page]

[figure]

IN CYGN [...]AM POMPAM.

Aspice qua pompa Tamesinis fertur in undis

Isiaca ueniens Cygnus speciosus ab urbe.

Vtque ducem placidè sequitur chorus almus ouantē.

Ille suas resono celebrabit carmine ripas,

Nomen & Henrici Regis feliciter amplum

Concentor sublime feret super aethera laetus.

Praebeat attentas auditor musicus aures.

Rara quidem Cygnum res est audire canentem:

Concinuisse tamen doctorum turba uirorum

Praedicat, & melicae uocis punctum omne tulisse.

Longe inuictiss. HenRICO EIVS APPELLAtionis Octauo, Regi Angliae, Franciae, & Hiberniae. Fidei defensori, ac Anglicane, & Hibernicae ecclesiae proximè à Chri sto supremo capiti Ioannes Lelan dus Londinensis felicitatem optat perpetuam.

[Page]

TANTA est tui nominis cum celebritas, tum gloria cum maiestate coniuncta Rex illustrissime, ut me scribentem magnitudine quadam sua facile deterreant. At rursus cum mecum cogito qua te natura totum solers facilitate, humanitate, beneuolentia, candore, denique ingenuitate beauit: non possum certè calamo temperare, quo minus animum, atque adeò officium te meum luculento aliquo contester exemplo. Accipe igitur quid muneris in praesentia apportem. Adolescens totus planè conflagrabam Camoenarū amore: qui ardor eo me tandem impulit, ut treis Epigrammaton libellos scriberem diligentia quidem magna, at interim an pari eloquentia, felicitate, & gratia [Page] nescio. Primo Graecum addidi titulum, uidelicet [...]. Secundo uerò Latinum Sales nomen inditum. Tertius & Graecè inscriptus [...]. Nec sic contentus Musas demeruisse, aggressus sum, magnis quidem ausis, Eadueardi Principi filij tui incomparabilis natalem diem percelebrare. Qui libellus, quanuis gratias, ueneres, & lepores antiquitatis maiestatem inimitabilem quidem illam exprimenteis à mea tenuitate accipere non potuit, futurum tamen sperat, de tuo tanta existimatio est Ascanio, quem praedicat, quem suspicit, quem denique colit, ut si non ingentem laudem, at interim suffragia qualiacunque & uitam à docta facile impetret posteritate. Decreue ram hoc libello aedito manum de tabula tollere, & Musas eruditae iuuentuti relinquere. Nam me aliò iam olim uocauerat noua cura historiae, atque adeò antiquitatis Britannicae studium, quam uidebam quorundam non modo negligentia, & socordia, uerum etiam ingratitudine pressam, & tenebris plus quàm Cimmerijs obuolutam. Senserat Calliope Musarum prima si non desertorē, saltem cessatorem esse me: monuit (que), ut, si iam pla nè apud me cōstituissē seueriora amplecti studia, cygneum aliquid decedens canerem, Musis (que) symmista consecrarē. Non potui certè tam aequa petenti operā pernegare meam. At interim solicitè [Page] prouerbio non modo Graecis, uerùm etiā Latinis scriptoribus fuisse, ut apparet in praeclarissimo Prouerbiorū Erasmi opere: quo loco Athenaeum Chrysippi in hac parte imitatorem, Aelianum, atque alios testes in medium producit.

Conuenire autem illud adfirmant senibus mellita tanquam postrema canentibus. Habent enim senes maturam quandam rerum▪ memorabilium longo usu partam cognitionem, quae circulum absoluat, & operis egregiè incepti, ac feliciter cō summati deductam quandam harmoniam tersis instillet auribus: Tale quiddam uidetur Cicero Latinae gloria eloquētiae tertio de Oratore libro, de L. Crasso loquens, his uerbis innuere. Illa tanquam Cygnea fuit diuini hominis uox, & oratio, quum quasi spectantes post eius interitum ueniebamus in curiam, ut uestigium illud ipsum, in quo ille postremum institisset, contueremur.

Hieronymus denique sacrae interpres scripturae ait senes nescio quid Cygneum canere, perinde ac si diceret numeris quidpiam absolutum omnibus. Hactenus de Cygnea cantione. Addidi praetereà, tanquam ad coronidem, quorundam antiquorum nominum & catalogum, & interpretationem, ut hinc Britannicae antiquitatis cognitio à multis toties anxiè quaesita, at non inuenta tamen, nunc quasi reperta uideatur. Tantum [Page] in praesentia gustum erudito lectori maioris operis quotidie accrescentis exhibui, quem si sensero lautis placuisse palatis, tam fusè, & accuratè scribam, ut aliquando & gratus, & utilis patriae, adsit modò candidus censor, uidear. Tu Princeps omnium quos sol uidet humanissime, atque idem eruditissime cape laeta manu haec tui qualiacunque munuscula alumni, si non eloquentis, certè tibi tam bene, quàm qui optimè cupien tis. Sic Scottos genus foedifragum, & Gallos antiquos tui longè nobilissimi generis, unà ac imperij hostes, ut uictor strenuè incepisti, concutias, prosternas, tandem (que) fortunatissimus debelles. Vale praesidium, & dulce decus Britanniae.

Londini tertio calendarum Iul.

ACCLAMATIO. Viue pater patriae Rex illustrissime regum Ascanius toto floreat orbe tuus.

AD INVICTISS. HENRIcum Oct. Anglorum Regem.

[Page]

Perge precor zephyris Princeps dare uela secūdis

Hoc pater Oceanus, Neptunus poscit & ipse

Nereidumque chorus. Victoria laeta triumphos

Promittit summos, precium immortale laboris.

Macte animo Victor felix: hac itur ad astra.

[...] Cygnea cantio.

[Page]

[Page]

CYgnus me genuit pater ligustris

Ipsis candidior, colunt Aprili

Albae cum Venerem suam uolucres:

Et spirat Zephyrus, nouumq̄ue pictos

Ver fundit uario colore flores.

Cygnus me peperit niue, & colostro

Mater candidior: loco citatus

Isis quo patitur uadum sonorum.

Hîcinter medios uenustus amnes,

Et diuortia curua brachiorum

Dum lentè uagor, & famem repello,

Depastis teneris lubenter herbis,

Nec non pisciculis, cibo suäui.

Casu nescio quo cupido magna

Inuasit mihi pectus otiosum,

Et multis monuit modis benigna,

Ripas Isidis ut uirentioreis

Intentis oculis, nouáque cura

Collustrarem auidè, quousque salsas.

[Page]Vndas imbiberent maris refusi.

Haec dum sollicita uoluto mente,

Euincor studio migrationis.

Ergo ut magnificè expeditionem

Ornarem è numero quidem meorum

Bissenos comites chorum superbum

Selĕgo, reliquosque concione

Omneis hac habita pater benignus

Committo fidei Isidis probatae.

Cygni noster amor, decusque nostrū,

Qui ritè Isidis insulas amoenas

Felices colitis, genusque nostrum

Augetis numero undecunque claro,

Laetis accipite auribus meam nunc

Causam, consilioque promouete.

Quodam numine ducor ut secundo

Cursu fluminis infimas caduci

Ripas Isidis, & sinus liquenteis

Inuisam. Strepitum dedit sonorum

Cygnorum niueus chorus canentûm,

Concussis alacri uigore pennis.

Applausus placuitmihi canorus.

Pandum hinc gurgite colluens profundo

Rostrum, talibus alloquor cohortem.

Nostrum hoc imperium insulas beatas,

[Page]Et nidos etiam celebrioreis,

Quos ambit salicis corona glaucae

A praedonibus impijs quidem illis

Vos defendite fortiter: uenustas

Nec permittite coniuges ab ullis

Aduĕnis fluuio premi maritis.

Omnes his monitis statim adsonabant

Aptantes capiti meo coronam

Baccatam nitidis & hinc, & illinc

Gemmis, ac niueum aureae catenae

Collum multiplici orbe circinantes:

Postremoque uale uale canentes.

Tanti lumine praenitens decoris

Bissenas medius feror uolucres

Inter flumineas eò, citatae

Quo me cursus aquae uocat perennis.

Sic dum continuo fluore labor

Abbandunica tecta derelinquens

Cissae cognita Saxonum tyranno:

Mox cerno Hydropolim sacrā, Birino

Quondam praesule, confluentiamque

Tamae, ac Isidis: insuper uetusti

Castri culmina lapsa Sinnoduni

Tum paulò inferiùs mihi obtulit se

Vrbs clarissima semper Atrebâtum

[Page]Gaudens nomine pristino Caleuae.

Et Chausêga locus sacer, furentes

Quam Dani miseris modis premebant.

Hinc, lapsu rapidi cito fluenti

Delatus, uideo oppidum, quod olim

Pontes, si memini satis, uocatum

Alfridi cecinit trophaea magni,

Quâ Cunetio fertur inquietus:

Sunningum quo (que) praesulum cathedram,

Henlêgam & ueterem forum popello

Vicino bene cognitum, frequensque.

Hurstelêga ferax deinde syluae

Apparet, Mediamnis atque pulcher.

Felix pertinet illa ad Atrĕbates:

Haec spectat Catichlanicos colonos.

Ad dextram ulteriùs nitet serena

Bustelli domus, inclytum sepulchrum

Montis nobilibus uiris acuti.

Pòst haec remigio feror superbo

Adripas ubiuicus est Alaunus.

Et tandem penetro impetu uolucri

Pontem Vindelesoricum, duarum

Qui uellimina gentium coarctat.

Hîc alas cohibens meas, ocellos

Verto in sideream quietus arcem.

[Page]Miratusque loci situm nitentem.

Et turres ualidas, sacrumque templum,

Dulce exaudio coelicumque melos:

Clari quale quidem canunt olores

Vndis in medijs uagi Caystri.

Tunc ripam citus ambiens sinistram

Molem conspicio alteram, scholamque

Sexti Principis elegantiorem,

Nomen cui ueteres dedêre Aquaedon.

Alas explico rursus, & labore

Grato peruenio ad locum celêbrem

Cerui antiquitus insulam uocatum:

Erchenualdus ubi pius sacerdos

Templum perpetuo Deo sacrauit.

Et mox, defluuio uolans aquarum,

Anchoreticum ego sinum benignè,

Stenum & nomine uiculum saluto:

Contendens uolucri deïnde cursu

Altae ad conspicuas domos Auonae.

Non hîc purpurei nitent galeri,

Vt quondam soliti, cruces, columnaeque

At stant gemmiferae, et nitent coronae,

Eduardumque suum colunt alumnum,

Gentis delicium unicum Britannae.

Cuius dextera Scotticos tumultus

[Page]Compescet, manibusque dura uincla

Gallorum inijciet. Sed ad receptum

Munus confero me. Hoccine est celêbris

Famae Regiodunum, honore summo

Quod treis regibus obtulit coronas?

Ripas tam uirideis iuuat uidere.

Etiam summa procul superbientis

Shenae culmina spendidè coruscant,

Quas rex septimius serenus aedes

Montem nomine diuitem uocauit

A quadam regiuncula Brigantum.

Haeres cuius erat domo paterna.

Decursus Tamesis celer profundi

Iam me ducit, & impigrè ad sinistram

Ripam, fulget ubi uelut corona

Sedes aethereus Sion decora.

Quod templum posuit Deo supremo

Quintus Maximus ille, Galliarum

Gentes qui domuit manu potenti.

Brentae fluminis hinc uadum notando

Binas conspicio insulas olorum

Nidis officium suum exhibenteis.

Cygni, qui medijs aquis frequentes,

Admirarier, & decus, meamque

Pompam, ac tollere cristulas comanteis.

[Page]Prudens ipse tamen, satisque certè

Secur us, Zephyro meo fauente,

Ducor nauigio secundiori

Ad Cheuam hospitio piae Mariae

Gallorum Dominae celebriorem.

Dehinc & Mortuus est lacus superba

Villai effigies, domusque nota:

Cygnorum insula promicat benigna

Nostri quae generis fouet uolucres.

Puttennêga etiam nitens amoenum,

Praeter quas alacri feror uigore

Procursum accelerans. Domus uolucrū

Tum frontem exerit, ante multa saecla

Danis cognita uilla bellicosis,

Quam dum suspicio lubens micantem

Amplis nobilium aedibus uirorum,

Attentum me aliò uocat recurui

Battersêga sinus polita cultrix.

Et Chelfêga locus ferens coronam,

Henrico ueniente Rege, primam.

Ad dextram placido alueo, phaselo

Tanquam, deuehor intuens apertè

Lomithin titulo palatij alto

Doruernensis episcopi nitentem.

Adleuam locus est scaturiente

[Page]Circumseptus aqua, cuï priores

Thornêgam proprium dedêre nomen.

Hîcreges statuêre praepotentes

Sedem magnificam sibi, suisque,

Quae nunctemporis euolutione

Splendoris decus omne comparauit.

Henricus tamen omnium unus instar

Octauus precium tulit laboris,

Romanis solio suo galeris

Excussis, spatijs palatijque

Auctis mirifica expolitione.

Quid magnas referam aedium nitelas

Multarum, radiant suo emicanti

Quae nunc lumine, cliuus adiacet quâ

Ripae excelsior, aspicitque lymphas

Nymphae caeruleas sibi fauentis?

Aedes turrigerae hinc micant, & inde,

Quas Antonius ille Beccus urbis

Dunolmensis honos, decusque struxit.

Dignas plumiferis quidem coronis

Eduardi modo Principis sereni.

Tum Sabaudia lucet alta sedes

Olim nobilibus uiris dicata:

At nunc pauperibus domus sacrata.

Regis Septimij labore sancto.

[Page]Sed nec laude sua carent uenustae

Aedes, Balnea cui dedêre nomen.

Hinc templi ueteris ruina sensim

Frontem attollere coepit excitata

Splendent mirificè & superba tecta

Queis fons nomina Brigidae sacrauit

Iam peruênimus alta Trenouanti

Celsi ad moenia, quâ per occidentem

Amnis nomine Fluctus intumescit,

Olim cuius in ostio, minaci

Arx apparuit undecunque fronte.

Illius perijt decus sed omne,

Bainardi & peperit nouos honores

Castellum radians nitore multo.

Miranti similis feror per undas,

Fanum suspicioque dedicatum

Paulo, pyramidemque percelebrem,

Tangit uertice quae suprema coelum.

Mox & nobilium domos uirorum

In ripa facile adnoto uirenti.

Tum demum memini fuisse quendam

Cygni munere maximo beatum

Cultorem illius: at uirum impotentem

Tandem mors rapuit manu cruenta.

At (que) haec dū meditor uagus per amnem

[Page]Germanosque pio saluto nutu

Merces sollicitè suas paranteis,

Ad pontem uenio arcubus ualentem,

Surgentemque nouendecim, domorum

Quos fastigia comprimunt suprema.

Sunt & qui referant notae probatae

Scriptores tabulatum opus fuisse

Richardi imperio Leonis. Ignis

At postquam uiolasset illud: ecce

Ioannes ditione fratris auctus,

Largo & munere ciuium bonorum

E saxis solidis opus refecit

Dignum laude quidem sua perenni.

Hîc me non patitur manere gurges

Magno murmure defluens ab alto.

Quin arcum penetrabo. Sudouerca

Multis nominibus ualeto clara

Tu Cygnum peperisti & elegantem,

Quâ stant lucida tecta, Branodunus

Reginae Mariae potens maritus

Struxit quae studio nitoris amplo.

Tu Ventae hospitio foues alumnos,

Giffardi ueteris tui patroni,

Rupinique Petri memor patroni.

Tu felix colis insulam celebrem

[Page]Bermundi niuea benignitate,

Notam et Pontificum domum tuorum.

Bellini uocor ad sinum frequentem

Nautis, Turrigeramque regis alti

Sedem, armaria Martis ampla magni.

Arx haec terminat urbis orientem

Versus moenia, calculoque gaudet

Magniroboris, hostibus timorem,

Ingentem obijciens, trucem (que) mortem,

Tot serpentibus aeneis in omnem

Sortem ad fulmina saeua comparatis.

Sed nunc protinus urbe derelicta,

Dextra Nauticus est sinus petendus

Insignis statione puppium, tum

Villis eximio labore cultis.

En spirat Zephyri fauentis aura:

Et me nunc Ruber ille cliuus altas

Ad ripas uocat illici susurro.

Est planè paradisus ista uilla

Structurae nitidae ferens coronam,

Pestanisque rosas suauioreis

Profert, ac genus omne liliorum.

Hîc fons. Hîc nemus est sacrū Camoenis.

Cygnorum hîc numerus pius canentûm.

Hîc uel perpetuò iuuat manere.

[Page]Sed me Limodomus cupit uidere.

Fiet: nam cupio uidere & illam.

Hoc sentire quidem uidetur unda.

Sic me flumine promouet secundo.

Fumus naribus ustulans oberrat.

Creta hîc assiduo domatur igne,

Albo & tota nitet colore ripa.

Ventis uela dabo, sinusque curui

Leni persequar ambitum natatu,

Donec contigero Vadum profundum.

Classem iam uideor mihi uidere.

Galli, si sapitis fugam parate.

Accedam propius, triremiumque

Intentus numerum adnotabo iustum.

Prima & maxima nomen imperantis

Henrici retinet. Secunda uerò

Et nauis Catarina bella fertur.

Nomen tertia praedicat Mariae,

Inter quae reliquas nitet puellas,

Digna Semideûm thoris uirago.

Gaudet quarta quidem Petrus uocari.

Quinta insigniaiactitat Leonis.

Haec est Prima rosa. Haec et est Hirūdo

Haec est Palmifera: & Phaselus illa

Haec Pinus uolucris: noua haec Triremis

[Page]Cui praefectus erat meus Viatus

Cultor Oceanitidum celebris:

Cultor Pieridum celebris ille,

Nostri & Martia saeculi uoluptas.

Quid plures memorem? Iuuat recessum,

Et nauali a peruidêre uasta.

Gunteri mea filius nitela,

Qui tot naumachijs Getas feroceis

Et Gallos domuit genus superbum,

Vicinas habitat benignus aedes.

Intrarem▪ nisi me suprema cursus

Meta hinc ad Viridem sinum uocaret.

Alas carbasa candidas parata.

Expando. Fluuius fauere perstat,

Et uentum Zephyrus meus ministrat.

Ecce ut iam niteat locus petitus

Tanquam sidereae domus cathedrae

Quae fastigia picta? quae fenestrae?

Quae turresuel ad astra se efferentes?

Quae porrò uiridaria, ac perennes

Fontes? Flora sinum occupat uenusta

Fundens delicias nitentis horti.

Rerum commodus aestimator ille,

Ripae qui uarijs modis amoenae

Nomen contulit eleganter aptum.

[Page]

Aethelredus erat Britanniarum

Princeps: Danicus hunc frequēter hostis

Contorsit miseris modis, coëgitque

Vrbis praesidio sibi cauere.

Danorum intereà truces cateruae

Doruernum spoliant, trabuntque saeui

Elphaegum ad loca nota Grenouici

Sacrum pontificem, necique ibidem

Tradunt, ah capiti securi adacta.

Longo temporis inde perfluente

Cursu, nobilium decus uirorum

Hunfridus ditione Claudiana

Auctus, magnificas beatus aedes

Hîc primum posuit, Placentiamque

Illustri titulo uocauit aptè

Linguae candidus utriusque censor.

Sed cum Curia sustulisset illum

Pôli fraude, dolisque Sudouolcae

Festas deposuit relicta cristas,

Elugens Domini sui ruinam.

Hortitunc periêre Adonidisque,

Quos insignia tanquam amoeniora

Fatali omine pinxerat fenestris:

Nimirum fragileis sciens honores,

Et rerum instabileis uices nouarum

[Page]Tam clari meminit uiri togata

Rectè Gallia: tum chorus suâuis

Cygnorum Isidis ad uadum incolentûm,

Cui magnum numerum dedit bonorum

Librorum, statuitque sanctiori

Diuinus studio scholae theatrum

Nostro quale quidem uidetur esse

Magnum tempore, forsan & futuro.

Quid, quòd munere Verolamienses

Non cessant meritò suum patronum

Ipso reddere sole clariorem?

Eduardus coluit deïnde Quartus

Aedes funera post cruenta Sexti.

Tandem & Septimius potitus arce

Regni, restituit locum decori,

Auxitque egregiè domum uenusto

Frontis lumine, splendidisque pinnis,

Cognati memor inclyti, boni (que).

Quàm regi bene cesserit secunda

Structura indicat & potens alumnus

Octauus patris aemulator altus:

Quonon magnificentius potentûm

Quisquam exaedificauit, aut deïnceps,

Ni fallor, faciet. Loquatur ipse

Per me nunc Viridis sinus, suos (que)

[Page]Exauctostitulos, suos honores

Amplos, culmina praedicetque celsa.

Concentus liquidè canorus aures

Percellit mihi. Fallor? an recessu

Isto personat? Illud est receptum

Cygnos hîc habitare concinenteis,

Qui famam Domini sui, decusque

Summum lucida transferunt ad astra.

Vos ergò comites profectionis

Selectus numerus meae uidetis

Partes esse meas, labore plenè

Confecto, unde quidē profectus huc sum,

Vt laudes alacri sono celêbrem

Henrici patriae patris Britannae.

Nolo sollicitos mea esse causa

Vos, quòd carmina concinam suprema.

Certè non moriar, petam sed astra

Coelites habiturus inter ipsos

Sedem conspicuo polo micantem:

Phoebus noster ubi coruscat almus.

Vidistis thalamos, sinusque curuos

Cognati Isidis: Itionis huius

Necuos poeniteat. Iuuabit olim

Haec forsan meminisse, Cantilenam

Quin nunc aggredior fauente Phoeho,

[Page]Musarumque nouem choro annuente.

Felix illa dies notanda gemmis

Planè ter niueis, suäuibusque

Sertis, lumina quae serena primum

Henrico tulit inclyto puello.

Felices genuêre qui parentes

Talem sidere filium secundo.

Felix quo Viridis sinusque alumno.

Ridebant elementa sole tali

Orto, lumina qui referret orbi.

Fortunata fuit rotundioreis

Quae nutricula praebuit mamillas.

Fortunati etiam, & quater beati

Illi qui comites fuêre paruo.

Atcum iam teneros adultus annos

Vicisset, uelut Hesperus minora

Inter sidera totus enitebat.

Illum uir, mulier, puer, senexque,

Omnes denique praedicare magno

Certè numine maximis uolente

Natum rebus, et hoc probauit usque

Fortunae facilis rota eminentis.

Solus fratribus omnibus superstes

Regni praecipuum decus ferebat,

Vnà diuitiasque uel Midaeas,

[Page]Quas congesser at usibus futuris

Cura, & iusta quidem parentis illa.

Quis nouit meritis modis referre

Pompam conspicuam nouae coronae,

Ibat quâ mediam nitens per urbem?

Quis nunc munificentiam profusam

Illius: ualidos quis aut lacertos

Exculta satis exprimat camoena?

Natos nam tenui loco beauit

Multos, & Morinorum ab urbe uictor

Insignis rediens tulit coronam

Ex lauro, precium laboris altum.

Regnorum Comes inclytus cruento

Bello perdomuit genus malignum

Scottos. Rex Iäcôbus impetu (que)

Illo concidit, ac seuerioreis

Poenas perfidiae tulit tyrannus.

O factum bene. Vicit Anglus absens.

Patris gloria, filij (que) uirtus

Houertiuirideis ferent coronas:

Et uictoria laeta permanebit

Henrici domitoris improborum.

Tornaco intereà potitus Anglus

Fundamenta noui profunda castri

Victor mox posuit perënne uallum.

[Page]Non est nobilium chorus uirorum

A me praetereundus, ille Carlum

Quo Quintum hospitio fouebat amplo:

Quâ stant moenia celsa Durouerni.

Congressus celebris celebriorem

Paulo post peperit. Corona fulgens

Francorum, Angligenumque cōfluebat

Guisnessum inter, & ardeam uirenti

In ualle, Aurea quae deïnde dicta est

Arerum insolito nitore quodam.

Hîc reges niuea benignitate

Coniuncti specimen dedêre tale

Pompis, quale quidem à graui ruina

Romani imperij extulêre nulli.

Admirabilis aedium uenustas,

Quas erexerat eleganter illic

Henricus subitum intulit stuporem

Raptis Galli oculis amoenitate.

Quintus Carolus Ictium petebat

Portum Caesareo nitens honore.

Hinc fit continuò apparatus alter.

Anglus splendidus erigitheatrum

Iussit, nomen & inclytum loco exre

Miracli domus inditum est decenter.

Post annos aliquotreuisit ipse

[Page]

Caesar flauicomos potens Britannos,

Londinique celebrioris urbis,

Henrico duce, moenia alta uidit.

Nunc sipraeterea canendo uellem

Accuratius explicare fictae

Quae pugnae simulachra equestris acer

Ostent auerit is domi, forisque

Longo carmine uix referre possem.

At possum intere à docêre ueras

Fictarum comites fuisse pugnas.

Ter Gallum impetijt seuerus hostem

Henricus gladio, & quidem cruento,

Virtutisque suae tulit coronam

Victor tot spolijs onustus amplis.

Tum fortuna nouerca coepit esse

Gallo, Caesareisque eum triumphis

Captum tradidit illico molesta.

Anglus candidus illius ruinae,

Quanuis hostis erat, misertus egit

Capti Caesare cum potente causam.

Illa redditus actione Gallus

Regno est. Num poterit mereri inique

Post haec tam benè de merenti amico?

Anglus sollicito obsides parenti

Gallo filiolos studens labore

[Page]Grato reddere: Carolo remisit

Auri non leue pondus erogati.

Hinc reges stabilem fidem dedêre,

Et iunxêre manus utrinque dextras

Cincti nobilium uirûm cateruis:

Vrbes quâ Morini colunt superbas.

Anglus tam placidae quietis autor

Gaudet munere pacis inuouato.

Quoscunque artifices fouens politos:

Hac lege ut laceros palatiorum

Muros restituant labore iusto,

Conferantque suum nouis nitorem.

Hinc creuit Viridis sinus corona,

Hundes dênaque peruenusta sedes.

Hinc Bellus locus extulit serenae

Frontis lumina, Brigidae & sacer fons,

Aedes magnifico decôre festae.

Hinc Thornega uetus suos honores

Auxit splendida Principum cathedra.

Shelfesêga etiam domus renidens

Signis uentiuolis, & albicante

Crista. Sideris instar est Auona,

Ottelandaque uerticem alta tollit,

Et Nulli titulo domus secunda,

Coelo quae caput inserit corusco.

[Page]

Sic res publica praenitens quiete

Successum studijs dedit politis,

Queîs florentibus, exuit ueternum

Lex Euangelica, & suo uigori

Sacro numine restituta plenè

Incrementa tulit, bonosque fructus.

Huc admouer at & manum ualentem

Prudentissimus omnium fuêre,

Vel qui sunt modò Principum, labore

Henricus facili, utilique planè

Orta hinc quaestio magna de suprema

Romani quoque dignitate. Sanctus

Illam Praesulibus senatus esse

Communem asseruit, paremque cunctis.

Tunc ecclesia caepit Anglicana

Romanas nihili aestimare merces:

Et Rex magnanimus iugum reiecit

Non portabile publico suorum

Consensu: unde quidem petita longum

Libertas redijt suum ad theatrum

Romanisque uale beata dixit.

Fraudes, seditio, doli, cauillae

Bella horrentia Principi intonabant.

Princeps consilio ualens secundo

Fraudes, dissidium, dolos, cauillas

[Page]Euicit. Deus hoc uolebat ipse.

Prudens continuó peralta passïm

Arces littora confici iubebat.

Pendinas tenet asperi cacumen

Celsum montis, & intonat frequenter.

Mauditi quoque subsidet rotundum

Castrum, & fulminat impetu furenti

Portus ostia quâ patent Falensis.

Tum Portunia comminatur hosti

Audax arce noua, crepantibusque

Tormentis: breuis unde transitus per

Scapham ad littora fracta Durotrigū

Quo nec longius est loco arx timenda

Saxa ingentia prouolent quod inde,

Piratas quae abigant procul scelestos.

Couae fulmineae duae coruscant.

Haec casum colit, illa solis ortum,

Vectam quà Neoportus intrat altam.

Fauces Hursta premit minax Auonae.

Vinchelsêga suos sinus tuetur,

Quâ Limenus aquas agit profusas.

Doris littore prominet bicorni

Gallis tormina comminans superbis.

Iactat Dela nouas celebris arces:

Notus Caesareis locus trophaeis.

[Page]Castrum Regius editum recepit

Burgus fulmina dira, & insulanos

Tutos seruat ab impetu uel omni.

Sed nec Greua suo caret rotunda

Moles praesidio: frequens uiator

Vrbem quâ uolucri petit celoce.

Floret Regioduni honos uenusti,

Castellique nouam sui figuram

Laetis suspicit adsolens ocellis,

Et pontem celebrat nouum, furenteis

Hulli nil reflui timens procellas.

Sic gens Martia liberè Deïri

Vicinum repetunt forumque, agrumque.

Luguballia ciuitas Nouantum

Incrementa quidem ter ampla caepit:

Et maiora tulit Tuësis alta.

Celsas insuper Iccius recepit

Portus robora firmiora turres.

Guinessus radiat, noua (que) fossa,

Vallo & cingitur undecun (que) forti.

Oram littoris anteà recensi.

At nunc interiora concinam, & quae

Henricus fabricis tulit politis.

Struxit splendida tecta Durouerni.

Hinc & Durobreui uenustiorem

[Page]Sedem constituit sibi, suisque.

Isuri quoque regiam uirenti

In ripa posuit decenter amplam.

Porrò Fanum Iäcôbi opus renidens

Erexit placidae studens quieti.

Et nuper posuit noua elegantis

Fundamenta domus amoeniori

Derenti in fluuij uado liquentis.

Sedes pontificum nouas sacrorum,

Doctas instituit pius scholasque.

Hinc se Deua putat beatiorem,

Attollitque caput uenusta Venta,

Quam lymphis gelidis Auona lambit.

Hinc & Claudia ciuitas celebris

Excelsum caput exerit, nitetque.

Hinc & Petropolis micat serena.

Quid, quod Granta nouē dicata Musis

Henrici pietate litterati

Tersis praenitet erudita linguis?

Et Choecos celebrat suos alumnos,

Doctam candida Smithiosque turbam.

Ponetum sophiae seueriorem

Cultorem insuper approbat, fouetque

Heueddunum etiam, cui supremam

Dat phrasis Ciceroniana laudem,

[Page]Carrū, Christophorū, Aschamū (que) cātat.

Postremò Isiacis suum nitorem

Omnem reddidit insulis benignus

Cygnorum apposuitque concinentûm

Multis nominibus chorum celebrem:

Nostrae gloria creuit unde stirpis.

Felix Isidis hoc uadum patrono.

Sunt testes fidei satis probatae

Shepreuus decus utriusque linguae.

Hocherus nitor artium bonarum.

Colus Caesareiforî uenustas.

Cheadsegus resonae scholae columna.

Visidunus apex sacrae cathedrae.

Hebraei radius chori Bruērnus.

Caius rhetor, & elegans poeta.

Petrus cosmographus ferax oliua.

Facundus Curio Mineruae alumnus,

Harpesfeldius Atticaequelinguae

Interpres facilis, disertus, aptus.

Cultor praeterea sacrae loquelae

Hardingus numerum politus auget.

Dumque haec magnificè pararet ille:

Fractos undique poenitudo Iberos

Syluestreis domuit, suäue legis

Ferre & perdocuitiugum Britannae.

[Page]Quae uictoria comparanda magnis.

Scottus senserat eminentioris

Fortunae patruo fauere sortem.

Gallus senserat, atque pertimebat

Quorsum cresceret illius triumphus.

Ambo conueniunt, manusque tradunt

Coniuncti solitas: prior sed ipse

Scottus Martia tela promouebat.

Incerta alea Martisilla semper.

Scottorum incaluit cruore fuso

Iscae fluminis alueus uadosus.

Capta et nobilium uirûm corona,

Infelixque Iäcôbus ingruenti

Ex moerore animi statim peribat.

Gallusuulnere saucius tyranni

Infestissima quaeque cogitare

Anglus bellipotens tumultuantis

Victor conteret omne robur hostis.

Postremó repetet suique iuris

Coelo lilia missa de sereno.

Scottiperfidiae graueis tulerunt

Poenas. Lithaiacet redacta prorsus

In moestos cineres, minaxque classis

Praeda est facta quidē. Proïnde castrum

Cui nomen celebre inditum à puellis

[Page]Ter ferro uiolenter, atque flamma

Concussum patitur meras ruinas

Et clades similis ferocienteis

Adflixit Morinos. Superba facti

Testis uicta Bononia impotenter

Quae nunc fata uocat, Deos & astra

Vel crudelia, sorte diminuta

Galli, cuius erat colūna nuper.

Syrtes nobilium madent cruore,

Et Bessus peperit fuga salutem.

Clades Ardea pertulit frequenteis,

Neptunusque fauet suis Britannis

Nostrae hic terminus esto cantionis.

Vndis nou iuuat amplius manere.

Henricus ualeat nitela regum.

Centenos Catarina uiuat annis

Casti coniugij decus supremum.

Eduerdus quoque floreat uenustus:

Et tandem solio potens auito

Sublimis sedeat, piusque Princeps.

Iam longum Viridis sinus ualeto.

Te praeconia: te manent coronae.

Me coelum petit arduum canentem.

At Cygni intereà tui memento.

Nutritor Tamesis ualeto chare,

[Page]Et Cygnis facilis faueto nostris

Pulli, grex niueus, mei ualete:

Nymphis Isiacis, Fauônioque

Vos cōmitto. Agite: insulam (que) uestrûm

Vnusquisque suam lubens reuisat.

FINIS.

AD CVLTORES ISIDIS.

Isidis assiduè ripas qui fluminis altas

Incolitis tacito uenerātes pectore numē,

Accipite arguto redeunteis carmine cygnos

Aurea quod feriat resonanti sidera uoce.

Gloria perpetuò sic uos comitetur ouanteis,

Et fortuna parens tribuat faustissima quae (que)

AVGVRIVM.

Vergilius cecinit celeberrimus ille poeta.

Aspice bis senos laetanteis agmine cygnos.

Vos decet augurium uatis pernoscere magni

Sortis & euentum felicem amplectier ulnis.

Qui modò bisseni repetunt loca cognita Cygni

Candida Musarum referunt insignia secum,

Isidis inque uado statuent sua regna perennes.

AD CANDIDOS BOnarum literarum amatores.

[Page]

EXimiè suum certè praestitit officium Cygnus cantorum decus immortale, Henrici octaui Regis incomparabilis cum maiestate, tum gloria tam accuratè collaudata: qua parte & nos oportunè admonet, ut eius non modo facta in primis memorabilia, uerum etiam animi ad ipsa uirtutis fastigia conscendentis magnitudinem simili diligentia, labore, studio posteritati expeditè, alacriterque unanimes commendetis: cuius nec uos unquam operae tam utiliter, splendidè, magnificè collocatae poenitebit. Iuuabit potius ista cura, & Princeps uestris, tum eloquentiae, tum ingenij, ueris testimonijs accensus incrementa suae uirtutis meritò approbatae ampliora, duce bono Genio, feliciter cumulabit: tandemque et uos amplissimarum splendore fortunarum illustrabit. Sic pietas, sic uirtus, sic cōscientia recti monēt, iubent, imperant. At uosinterim, quibus haec bonis auibus fortuna arriserit, infinitae à Principe ter optimo liberalitatis collatae assiduè meminisse decet, quam nō alio ille nomine prudentissimus exhibuit, nisiut exemplo uobis, & quidem luculentisscentisimo [Page] praesens esset: quo recté admoniti similia enascenti literatorum soboli benignè, promptè, profusè conferatis: alioqui eius in uos beneficia omnia, unà cum oleo, & opera funditus perijsse. Mementote professionis, cui initiati estis, certè, si prudentia adsit, & amor recti, longè honestissimae. Cauete à sordibus, tanquam à scylla, & charybde. Aequales insigni artium cognitione consilio sano, aciudicio sancto promouete. Absit luxus studiorū bonorum inimicus longè pessimus. Adsit aurea mediocritas quietis alumna suspicienda illa. Maiorum in dandis, conseruandisque fortunis eruditorum mediocribus consuetudinem nunquam planè satis laudatam modis omnibus honestis integrè conseruate: ne uim interim raptores inferant, exquisitae, elimatae, consummatae eruditionis cōtemptores iniquissimi.

Sint Mecoenates, non deerunt Flacce Marones. At, sublatis praemijs, ingenia alioqui felicissima frigent planè. Strenuè igitur uenienti occurrite morbo. Sic Principis nullo unquam emorituram tempore in doctos munificentiam felices imitabimini, & uestram quoque gloriam, institutum tam undecunque sanctum Deo. Opti. Max. promouente, perpetuam constituetis. Viuite, & ualete.

§

COMMENTARII IN CYGNEAM CANTIONEM INDICES BRITANnicae antiquitatis locupletissimi. Autore Ioanne Lelando Antiquario.

[Page]

[Page]

AD SACROSANCTAE antiquitatis amatores

Praeteriêre decemiam saecula longa, Britannae

Antiquum gentis delituit (que) decus.

Indolui, fateor, potuisse silentia tantum,

Vt premerent patriae fortia facta meae.

A'dmonuit Genius coelo delapsus ab alto

Ne paterer tenebras solis habere locum.

Nubila discussi cupidus, lucem (que) reduxi,

Sedibus in (que) suis sidera clara nitent.

Vos antiquarum colitis qui lumina rerum

Plaudite, & autori dicite, uiue, uale.

AD CANDIDOS LECTORES.

[Page]

[Page]

CONQVERITVR STVdiosorum chorus multa in meis sub esse libris nuper aeditis, quae insinuationem, explicationem, denique et lucem desiderent. Sedinterim adeò me haec qualiscunque non offendit querela, ut eam, cādorem, et quidem eximium, ado lescentum magnis passibus ad uenerandae antiquitatis gratam, exoptandam, utilem etiam cognitionem contendentium facilè interpreter: qua parte nec grauabor instituti rationem omnem mei, non modo uerbis, sed & fide quoque longè optima testatisimam orbi facere. Credo autem tam stupidū esse neminem, aut à communi sensu illo alienum, ut inuentis iam frugibus desideratissimis, etiam num glandibus uelit amplius uesci. Edidici certè, instructissimus infinita ueterum scriptorum non Latinorum modò, uerum etiam Graecorum lectione nomenclaturas urbium, oppidorum, uicorum, simul & castrorum, ut mittam fluuios, syluas (que), montes (que), Britanniae nostrae, si non mutatissimas, certè interim corruptissimas esse. Quare cogor, uelim nolim, antiquam cum eloquentiam, tum gloriam olim traditam à maioribus uiris planè incomparabilibus, desuetudine quadam, ac Saxonica barbarie latè inualescente, tenebris miserrimè obductam decori, amplitudini, luci restituere. Hic forsitam uidebor quibusdam sciolis, argutulis, inuidulis magnificè [Page] intereà polliceri. Deprecorhanc culpā, si tamē culpa appellāda est. At liceat interim mihi, quod aequissimum peto, cum bona gratia facile obtinere: nempe si me, per commentarios in Cygneam aeditos cantionem, eruditi diligentem, industrium, expeditum persenserint, ut ab iniurijs calumniatorū saltem immunis sim. Nec noceat uati mala lingua futuro. Operā denique mihi ex hac cultura desumo luben ter omnem. At si herba in laetas aliquando segetes excreuerit, illas ego uestris usibus candidus uel uniuersas offero, consecro (que) lectores humanissimi. Valete.

ELENCHVS AVTORVM quorum testimonia in praesenti citantur opere.

[Page]

Externi.

Aristoteles.

Ptolemeus geogr.

Caesar

Gratius.

Diodorus Siculus

Strabo geogr.

Cornelius Tacitus

Iuuenalis

Vibius Sequester

Sextus Rufus

Pomponius Mela

Antoninus

Ausonius

Agathias

Isidorus

Hiericus

Gotcelinus

Abbo Floriacensis

Robertus Beccensis

Rodolphus Dicetensis

Gulielmus Gemmeticensis

Ponticus Virunnius

Petrus Candidus.

Aretinus

Paulus AEmilius

Lilius Gregorius

Polydorus

Beatus Rhenanus Britannici

Gildas

Nennius

Samuel

Anonymus

Beda

Flaccus Albinus

Vilibaldus

Felix

Asserius

Obbernus Durouernē sis.

Marianus.

Simeon Dunolmensis

Ealredus Rhiaeuallensis

Gallofridus Monemuthensis.

Henricus Venantodunensis

Gulielmus à Maildulphi curia

Stephanides Durouernensis

Gulielmus Remeseganꝰ

[Page]Epitomographus

Aluredus Fibroleganus

Iosephus Iscanus

Ioannes Annaeuillanus

Syluester Giraldus

Rogerius Houedenus

Alexander Nechamius

Matthaeus Parisius

Thomas Spottaeus

Geruasius Durouernensis

Ioannes Hagustaldensis

Gulielmus Thornaeus

Ioannes Fiberius

Hugo Albus

Matthaeus Florilegus

Ranulphus Higedenus

Thomas Vicanus

Gulielmus Pachēdunus

Thomas Rodoburnus

Henricus Bradeshauus

Ioannes Frumentarius

Ioannes Rossus Veroui canus

Copgreuus

Eliota

Chronica Deiorum

Chronica Fani Eadmundi

Chronica Duri Cantiani

Chronica Dunolmensia

Chronica Isiaci uadi

Chronica Richomontana

Chronica Ventae Belgarum

Chronica Fani Albani

Chronica Grantana

Chronica Barnouellensia.

Chronica Fani Neoti

Chronica Seueriana

Chronica Fani Fredisuuidae

Chronica Claudiana

§

§

[Page]

ABBANDVNVM. Saxonicè Abbandune, uulgò Abbingdon. Antiquiori tamē nomine Seusham dicebatur. Loco ingens tum fama, tum gloria accreuit à condito ibidem monachorum coenobio, autore Cissa patre Inae Visisaxonum rege quod: postea Danica uiolentia, imperante Ealfrido rege concidit. Sunt qui praedicent prima tanti operis fundamenta iacta fuisse in Bachelegana sylua, aliâs Bagley, duobus passuum millibus supra Seusham, ut Isis defluit fluuius, eremitam (que) quendam Cissae cognitum, pauperem eo loco uitā duxisse. Fama re fert et aliud coenobium ad Ochidem, siue Oncum fluuiū, Fanum uidelicet Helenae uirginibus sacrum eodem concidisse tempore. Constat ex secundo libro Gulielmi à Maildulphi curia de pontificibus Anglorum, Eadredum Ealfridi nepotem regem Visisaxonum Abbandunum instaurasse: quo tempore erat domus regia, siue castellum in Andresega Riuanum nomine propter ripam Isidis, non longè à monasterio, tan (que)in mediamni loco: cuius et ad huc paucula extāt uestigia. Temporis procursu Eadga rus rex potentissimus magnificè coenobium auxit consilio Etheluuoldi, quem ibidem Praefectū coluit, et paulò post episcopum Ventae Simenorum designauit. At postquam Gulielmus Nortomannus imperio Angliae potitus fuisset, monachi noua cura deduxerunt maiorem partem fluminis Isidis à ueteri alueo in ipsum monasterium. Oppidum deinde sensim accreuit, et celebritatem hoc uno peperit [Page] nomine. Vía publica á Demetia Cambrorum, et gente Claudiana Londinum uersus, erat per Caleuam. Atrebâtum, quae nunc Vvalengaforde. Abbandunenses suae rei studentes, fauente Henrico Quinto rege, duplici ponte quadrati lapidis Isidem uiolēto, et profundo gurgite ibi delabentē peruium fecerunt. Hinc uiatores commoditate illecti, relicta Caleua, per Abbandunum rectà Londinum petebant. Sic creuit in iustam magnitudinem fori, et oppidi celebritas,

Alfridus, qui et Ealfredus, et Aluredus. Erat hic quatuor filiorum Ethelvvolphi regis Visisaxonum natu minimus, unctus tamen Romae, uiuente patre, in regē: at non apud suos regia prius functus est dignitate, quàm mors treis fratres natu maioreis sustulisset. Debellauit Danos, et unicus sui seculi Mecoenas fuit. Academia ad Isidis uadum, quae nunc urbs corruptè Oxforde pro Ouseforde dicitur, eius beneuolentia, et pietate instituta. Huius uiri nunquam satis laudati res gestas scripsit Asserius Meneuensis, postea episcopus Clarofontanus, uel, ut notiori utar uocabulo, Shireburnensis, cuius ego historiam plurimi meritò facio, quòd Alfrido regi praeceptor aliquando fuerit, et eius factorum oculatus planè testis. Henricus Huntendunensis hunc regem à fortitudine illustri carmine collaudat.

Alaunus. Anglicè Southeailington. Nostra aetas uicum nominat recentiori uocabulo Maidenheued à capite uirginis superstitione nuper ibidē celebri.

Anachoreticus sinus, Anglicè Anke [...]vvike, nuper coenobiolum Virginibus sacrum plus minus [Page] quingentis passibus supra Stenū in sinistra, ut Tamesinus amnis defluit, ripa. Hoc templū Deo Opt. Max. posuëre Gulielmus, & Richardus á Monte Fichetio.

Antonius Beccus. Hîc fuit episcopus Dunolmensis, regnante Eadueardo eius appellationis ab aduentu Gulielmi Magni in Angliam primo. Electus est in Patriarcham Hierosolymitanum, Anno D. 1305. Splendidus erat supra quam decebat episcopum. Construxit castrum Achelandae 4. passuum millibus à Dunolmo in ripa Vinduglessi fluuioli. Elteshamum etiam uicinum Grenouico, ac Somaridunum castellum Lindianae prouinciae aedificijs illustria reddidit. Denique & palatium Londini erexit, quod nunc Eadueardi Principis est. Tandem ex splendore nimio, & potentia conflauit sibi apud nobilitatem ingentem inuidiam, quam uiuens nunquam extingu ere potuit. Sed de Antonio fusius in opere cui titulus de pontificibus Britannicis dicemus. Nam illorum res gestas magna cura exquisiui, et maiori propediem in ordinem redigā.

Atrebàtes olim dicebantur qui ripam Tamesis meridianam accolebant à ponte Fani Ioannis ad Vindelesoram. Saxones uictores dederunt regioni nomen Berroc shire à Berroc Sylua, ubi buxus àbundantissimè nascebatur, si fides Asserio adhibenda, cuius haec sunt uerba in ipso Annalium suorum exordio, ubi repaetit genus Ealfridi regis in Vanatinga uico eiusdem prouinciae, nati. Anno D. 849. Natus est Ealfridus Angulsaxonum rex in uilla regia quae dicitur vvanating in illo pago qui nominatur [Page] Berrocshire, à Berroc sylua, ubi buxus abūdantissimè nascitur. Hactenus Asserius. Non me latet quosdam esse qui praedicent prouinciae nomen fuisse inditum à nuda quercu, ad quam prouinciales conuenire solebant. Atrebatum meminit Ptolemaeus, et eo recentior Antoninus. Vixit enim temporibus, si rectè memini, Constantini Magni, tantum abest ut Antoninus imperator Itinerarium scripserit, quod uulgò circumfertur.

Aquaedon, Anglicè Eidune, uulgò Eitoune, uicus flumine Tamesino tantum à Vindelesora disiunctus. Alluitur autem Fernamensi amniculo, qui paulo inferius se in Tamesim exonerat. Splendor loci omnis in schola publica, quam erexit Henricus Sextus Vindelesorae alumnus, rex longè pientior, quàm imperio fortunatior, et Venfluctus Simenorum episcopus cumulatissimè auxit. Ex hoc alueario cōmigrant apes Grantā Giruiorū, ubi Regiorū alūnorū notissima societas. Sextus Aquaedunenses praedijs donauit. At bona aedificiorum pars accreuit, ut ego aliquando à fide dignis didici, & opera, & impensis Gulielmi Venflucti episcopi Ventae Simenorum. Fauebat is impensius operi ab Henrico incepto. Sed Eadueardus in regno successor parum aequus erat illius et amicis, & factis. Hoc Aquaedon, hoc Granta sentit, sentiet (que) semper.

Auona. Hampton courte. Auondunum propius nomen exprimit. Hoc nomen etiam est urbi celebri apud Simenos, quam uulgus Hampton corruptè pro Auondune uocat. Sed nos breuitati studemus. Est enim Auon frequens fluuijs nomen [Page] apud Britannos.

Auona etiam, qui & Auon celebris fluuius est, qui Bladunum urbem antiquam, alias Maildulphi curiam à Maildulphesbyri Saxonico uocabulo sic dictam, penè in insulam redigit: ac deinde Copenha mum, Bradenfordam, et Balnea alluens, Ventam Belgarum, quae nunc Brightestovv, penetrat: paulo que inferius in Sabrinae aestum defluit.

Auona fluuius qui uulgò, at corruptè pro Auene Neene dicitur, fama notissimus est. Oritur ex duobus fontibus, quorum brachia ad Auonam mediterraneam urbem à fluuio nominatam coêunt. Deinde et toti regioni nomen â flumine Auonia, quam uulgus corruptè Northamptonshire pro Northauonduneshire appellat. Tum uerò Auonae uallem emporium non ignobile alluit, quod nostra aetas pro Auondale corruptè uocat Oundale. Postremò Petroburgum attingens paulo inferius paludibus Giruiorum immergitur, iunctus (que) Isidi, iam Granta aucto, Linum nobile emporium petit, & paucis ab eo loco passuum millibus Oceanum ingreditur.

Auona fluuius numero tertius oritur in Vilugiana prouincia alias vvileshire non procul à Semarij Lupino, uilla splendida. Fluit per Ambrosiam, & Seueriam, ac tandem unà cū Duro fluuio à quo Du ria prouincia uulgò Dorsetshir dicta, et gens Durotriges, nomen accepêre, ad Interamnam, quae uulgò Tvvinhamburne dicitur, in mare properat.

Auona quartus eius appellationis fluuius per Auonam labitur olim oppidum, et castrum nobilissimorum Bigotiorum Comitum Icenorum, qui [Page] nunc Nordouolcae, et Sudouolcae dicuntur. Nomen autem oppidi pro Auoney corruptè nunc uocatur Bongey. Inde Bellocliuum, et Fanum Osvvaldi nō incelebria loca alluit, et tandem humili solo latè stagnescens salsis Garieni aquis se immiscet.

Auona denique fluuius qui et numero quintus caeteris fama non cedit. Oritur Nauesbiae circa limites Auoniae mediterraniae. Verouicum urbem cum antiquam tum nobilem alluit: chineglissi etiam castrum, quod nunc Killingvvorth, et Stratofordā: postremò Eouesum, Persoram, ac Theoci curiam, ubi Sabrinae coniugio se nobilitat. Sunt et alij passim fluuioli in Britannia Auonae nomine. At sufficiat in praesenria quinque maximè memorabilium meminisse.

B.

Balnea numero multitudinis urbs non modo antiqua, uerum etiam celebris Romanorum monumē tis multis, liquidò in muris cōpàret, quà itur à porta meridionali ad borealem. Hanc Britanni sua lingua Cair Badune appellabant, à balneis quanquam minus propriè, cum balnea industria incalescant. Vrbs igitur à Ptolemaeo [...] Graeco rectius uoca bulo appellatur. Thermae etenim natura calēt. Antoninus hanc urbem nomine Aquarum solis recenset. Beda primo capite primi libri historiae Anglicanae de his balneis, secutus Basilij Magni autoritatē omi lia 4 in opere sex dierum, quod Graecê [...], nō ineptè disserit, nisi quòd uocabulo balneorum parum appositè eo sit usus loco. Neque ego certè hoc nomine urbē appellassem, nisi admonitus, ut quàm [Page] minimum ab antiquo discederē uocabulo. Gildas Britannicae scriptor historiae hanc urbem montem Badonicum uocat: quanquam mons redundat. A Baduno recte formatur Badunicus. Lapsus autem ab V. in O. facilis. Dunus siue Dunum significatione maximè propria montem designat. Et quoniam antiquitus fortitudinis ergô in montibus, ut pote lo cis natura munitis, et pene inaccessis oppida extruebant: aut quia oppidi effigies consurgens altis tectis, turribus (que), longè intuentibus montis instar est, uisum est uocabulorum formatoribus oppida plera (que) duni terminare nomine. Hic mons est Badonicus, qui usqueadeò male Vrbinatem, uirum alioqui doctum torsit, ut illum impulerit uel ad Blacomoram Brigantum rem ignotam quaesitum proficisci. Gallofridus Monouaganus Britannicae inter pres historiae figmenta secutus Bladudo regi necro mantico Thermarum inuentum tribuit. Vtinam in cidisset Gallofridus in historiā probatae fidei. Ne (que) haec dico ut fidem omnem Britannicae auferam historiae, cum multa uerissima illic legantur: sed ut lectores maiori cum iudicio legant. Gulielmus à Maildulphi curia scriptor Gallofrido longè illustrior oratione, plerunque etiam et fide, praedicat libro de pontificibus secundo, creditum ab antiquis lulium Caesarem fuisse Thermarum inuentorem. Vt crediderint, certè ego non credo. Tantum salutabat ille à limine Britanniam. Nec ultra Atrebates, quan tū ego intelligo, progressus est. Sunt et alibi Thermae in Britānia, ne hoc interim studiosus lectorigno ret, quà latè patet Doruentania, quae à uulgo Darbyshire [Page] dicitur. Locus ubi scat ent Bucostenum nomē habet. Est ibi sacellum Annae matri dedicatum, appendix paroeciae Bacheuellensis. Hactenus de Ther mis.

Bainardi castellum. Legi ego aliquando hoc castellum in ditione insignis familiae fuisse, cui filius Gualteri cognomen, penes quam mansit usque ad tempora Roberti filij Gualteri, quo deficiente à Ioanne Anglorū Rege ad Francos, iussu Angli euersū est. Saeuitum et eodem modo in reliquam Roberti filij Gualteri haereditatem. At an id temporis castrū, quod antiquitus Londini ad Fluctum amniculum situm erat, teste Stephanide scriptore, fuerit castrū Bainardi dictum, non possum certò pronunciare. Eadueardus 4. rex Angl. castrum refecit quod nūc Bainardi nomen obtinet.

Batersega uilla non admodum magni nominis Laurentius Bouthaeus archiepiscopus Isurouicanus uulgô Eboracensis, hîc prdiolum dato praeecio Nicolao Stenolêgo sibi comparauerat, ut in secessum se conferret, quoties uel Londini, uel palatij, quod ibi habebat planè magnificū, satietas eum caperet. Vnde et uillae fama, splendor (que) accressere coepit. Nomen autē loco inditū, ut ego cōijcio, ex cymbis.

Bellinus sinus Angl. Bellinesgate à Bellino Britannorū rege, ut produnr scriptores, & fama refert publ. nomen accepit, et adhuc retinet. Tradunt etiā & castrum porticulo uicinum ad orientem Bellini nomen antiquitus habuisse.

Bellus locus aedes uel in primis illustres apud Saxones orientales, quae non multis ab hinc annis [Page] Nouae aulae nomine gaudebant, possidente eas Botelero Ormundiae Comite: deinde & Thoma Bononio eius ex filia nepote, et haerede Vilugiae Comi te. Sed cum illustrissimus Henricus octauus, permutatione cum Bononio facta, aedes sibi comparasset, caeperunt in immensum excrescere ingentibus Principis impensis, nouū (que), iuxta ac elegans nomē Belli loci adsumere.

Bermundi insula Anglicè Bermundesege locus humilis, ac palustris. Hic Alvvinus uir nobilissimus, teste Ioanne Fiberio Visimonasteriensi annalium scriptore, et Matthaeo, qui Flores historiarum collegit, monasterium construxit, quod partim donatio nibus Gulielmi Magni, et Gul. Rufi regum Angliae: partim etiam Valerani in iustam excreuit magnitudinem. Erant autem ante conditum monasterium amplissimae aedes in Bermūdi insula, quas ego certè puto fuisse Alvvini, et in nouae fabricae usus cessisse.

Birinus. Missus hic fuit ab Honorio pont. Ro. tanquam apostolus ad Anglos. Peruênit ad Visi saxones, et beneficio Kinegilsi regis, quem unà cū D. Osualdo Trāsabrinorum rege baptizauit, ac do no accepit Hydropolim, alias Durocastrum, oppidum Romanis non incognitum, situm autem in ipsa Tamae ripa, in sedem episcopatus sui. De hac donatione scribit Beda quinto cap. tertij libr. Anglicae historiae. Acta haec circiter annū á Christo nato. 635. Successerunt in episcopatu uiri fama clarissimi, donec Remigius Nortomannus sedem Lindum transferret.

Branodunus. Nomen illustris familiae apud I cenos, [Page] qui nunc Volcae. Ad uerbum è Britannico Latinè interpretatur. Coruinus mōs. Brane etenim Britannicè coruum, Dune uerò montem significat. Non multum abludit ab hac compositione et aliud nomen Brirannis celebre, uidelicet Brennodunus, id est Regius mons.

Brenta fluuius oritur in sylua Henodunensi, tribus à Barneto uico passuum millibus defluit per radices Aroi montis ad Vilodunicos agros, tandē se exonerans in Tamesim paulo inferius Brentae uado, uico Danorum fuga celebri.

Brigantes gens Hyperborea, quorum meminit Cornelius Tacitus scriptor elegans, et rerum Britannicarum, nempe à Iulio Agricola socero edoctus suo, non ignarus. Meminit et eorundem Ptolemaeus, adfirmans hanc gentem et occidentale, et orientale littus inhabitasse. Connumerat etiam Epiacū, Vinnonium, Caturactonium, Calatum, Isurium, Rigodu num, Olicanam, et Eboracum Brigantum ciuitates. Vbi autem sit Epiacum non dum perdidici. Crediderim Vinnonium eam fuisse urbem, quae nunc Bincester prope Vedram sita, non procul ab Achelanda, uilla rustica est, uia lapide trans flumen strata insignis, et famosa fictilibus tubulis, tessellatis pauimentis, et numismatibus Romanis frequenter erutis. Calatū uerò, ut ego iudico, ea fuit, quae ab Antonino, et Beda Calcaria dicebatur, Saxonicè Helecaster. Nisi quis putet Tadecastrum uicum celeber rimum uicinum eam fuisse. Rigodunum eam dictā arbitror, quae nunc Ripodunum, et haec quo (que) antiquitatem ostentat suam. De Olicana quidam id pro [Page] nunciat, quod ego non omnino affirmo, nēpe eam esse, quae modo Sacra sylua aliâs Haligfex dicitur. Eam igitur in colebant regionem, quam nunc Eboracenses. Absurdum profectò erit posthac Brigantes cum Hectore Boethio Scotto in Gallouidia quae rere. Antoninus etiam mentionem facit Brigantū, quo loco de lsuria antiqua urbe scribit. Porrò Iuuenalis satyra decima quarta hoc uersiculo Brigantes gentem, ut ego opinor Hispanicam, nominat. Dirue Maurorum attegias, castella Brigantum. Neque desunt qui suspicentur Brigantes gentem Britanniae aquilonarem à Brigantibus Hispaniae nomen, et originem traxisse. Sed ego nihil in re non dum subtiliter excussa affirmo.

Britanniae numero plurali dictae ad distinctionem primae, et secundae, quarum Sextus Rufus, qui de prouincijs scripsit, meminit. Est autem prima, quae citra isthmum, quae uerò ultra secunda, nunc Scotia dicta: de quibus et Beatus Rhenanus Selestadiēsis in opere de rebus Germanicis illustrem facit mentionem. Syluester Giraldus Meneuensis homo anti quitatis Britannicae studiosus Vibium Sequestrem, ut ego arbitror, sedulò imitatus de Britanniae diuisione ita scribit libello Distinctionū secundo: ubi de aduentu Fugatij, et Damiani apostolorum ab Eleutherio Romano episcopo in Britanniam missorum meminit. Britannia prouincias habet numero quinque. Britanniam primam, Britanniam secundam, Flauiam. Maximiam, Valentiam. Prima dicta est pars occidentalis insulae, quia primum in illa Britones Bruto, et Corineo Ducibus applicuerunt, ea (que) [Page] primo à Corineo & suis & occupata est, & habitata. Britannia secunda Cantia, quia secundò à Bruto, & suis inhabitata fuit. Tertia Flauia hoc est flaua, quae dicitur et Mercia, quasi mercibus abundans, caput cuius est Londonium. Quarta Maximia, id est Ebo racia ab imperatore Maximo sic dicta. Quinta Valaentia ab imperatore Valente sic dicta, Albania scilicet, quae nunc Scotia. Hactenus Giraldus, cuius nomen in Decretis Romanorum pontificum celebre. Erat ille quidem suo eruditus saeculo: attamen tantum abest ut hanc eius de Britannia in partes diuisa interpretationem in solidum admittam, ut aper tè ausim pronunciare illum subinde in interpretatione impendiò hallucinatum fuisse. Ineptum planè quod de prima, et secunda scribit Britannia. Et eius dem farinae est, quod infert de tertia Britanniae prouincia. Flauiorum familiam longè nobilissimam, à qua et Constantinus Magnus originem duxit, ulnis amplector. At flauam repudio, unà cū Mercia, quae à Mercis Germanica gente, uel limitanea non à mer cibus nomen accepit. Illud quod de Bruti in Britanniam aduentu adfert, quanuis temporum iniquitate sublatis antiquissimorum scriptorum monumentis, nec illustrium Graecorum, aut Latinorū iustis, quòd ego sciam, testimonijs confirmetur, in optimam pla nè accipio partem, ingratissimus alioqui, si instructus satis domesticorum scriptorum non leui autoritate, peregrina, et exotica foris anxiè disquirerem. Intereà igitur magni meritò facio monumenta inge niorum, et antiquae cognitionis, quae priores nostri non uani, ut Polydorus censor certè molestissimus [Page] imperio quodam suo praedicat, gratè, candidè, opor tunè etiam posteritati religione iusta ducti consecra uêre. Gildae fragmentum quod circumfertur non meminit Bruti. Quid tum. Hoccine satis est ut eludant, aut pernegent Brutum in Albionem cum suis transmigrasse? Collectio, ita me Dialectica amet, frigidissima. Nennius Britannus scriptor non contem nendus affirmat Brutum nomen Britanniae indidisse, quāquam et Britonis etiam meminit. Gallofri dus Monaemuthensis Britannicae fidem secutushisto riae idem uel constantissimè adfirmat. Constat testimonio Aristotelis in libello de mundo, atque adeò aliorum Graecorum, Britanniam principio Olbionem & Albionem fuisse dictam. Nec deest autor lu culentus, qui scribat nomen insulae inditum ab Albi one gigante Neptuni filio, cuius et Pomponius Mela meminit. Gigantes autem Olbionem incoluisse uerissimum est. Poêta qui epitomen Britannicae historiae edidit, sic de gigantibus Albionicis scribit. Terra ferax, et amoena situ dum nomen habebat.

Albion indigena plena gigante fuit.

Ioannes Annaeuillanus libro Architrenij, sirectè cō

puto, sexto haec recitat de gigantibus.

Hos auidum belli Corineus robur auerno

Praecipites misit, cubitis ter quatuor altum

Gogmagog Herculea suspendit in aêra lucta,

Anthaeum (que) suo scopulo detrusit in aequor.

Vidi ego passim, cum totam perlustrarem Britanniam ossa gigantea. Ter etiam nostro saeculo Londini inuenta eiusmodi ossa inter fodiendum. Iugulus columnae appendet in Fano Laurentij ad Praetorium [Page] Crus inuentum me puero in arenarijs prope crucē Charinianam. Denique et craneum amplissimū erutū est Visimonasterij, cū iacerentur fani fū damenta, in quo Henrici Septimi ossa conquiescūt, manifesto sunt indicio. Vidi etiam ossa gigantea Dori Cantiorum, Sturoduni Durotrigum, Londini quoque in coemeterio Paulino. Inuēta et Gallouini ossa ingentia, uel, ut ego rectius arbitror gigantis alicuius, unà cū sepulchro in Rossia prouinciola De metarum, teste Gulielmo Maildunensilibro de Regibus Anglicis tertio. Denique annis ab hinc paucis sepulchrum gigantis in Cornubia erutum. Quin omissis gigantibus ad Brutum Britannicae gentis pa rentē redeo. Epitomographus Britannicae historiae, haec quae sequuntur de Bruto canit.

Dicitur à Bruto sortita Britannia nomen,

Dicitur et Bruti Britto fuisse genus

Pars Corinea datur▪ Corineo de Duce nomen.

Patria de (que) uiro gens Corinensis habet.

Iosephus Iscanus poëtarum suo saeculo delicium, et facilè princeps in Antiocheide sic canit.

His Brutus auito

Sanguine Troianus patrijs egressus ab oris,

Post casus uarios consedit finibus orbem

Fatalem nactus, debellator (que) gigantum,

Et terrae uictor nomen dedit.

Ioannes Annaeuillanus poëta, ut illa ferebāt tēpora, certè egregius his uersiculis Britannia à Bruto nomen accepisse clarissimè ostendit

Haec eadem Bruto regnante Britannia nomen.

Traxit in hoc tempus.

[Page]Alexāder Nechamius, cuius in doctis artibus cogni tio nō modo Britānis suis, uerū etiā Gallis, & Italis at (que) adeò orbi uniuerso incredibili cū admiratione ita innotuit, ut miraculū ingenij diceretur, his uerbis in libro de sapiētia diuina magnificè Bruto assurgit. Dehinc Bruti tellus est dicta Britannia maior.

Nam minor Armoricos gaudet habere sinus.

Et alibi

Quos Bruti claudit insula clausa mari.

His, alijs (que) multis edocti Britanni testimonijs sanè luculentis, iure quodam optimo Brutum tanquā sui generis indubitatum parentem mordicus retinent, et precipuè Cambri. Gloriantur illi quidē se à Troia nis originem accepisse. Qua parte non solum fidei unius Gallofridi Monaemuthensis uerum etiā Nen nij, qui trecentis amplius ante eum annis floruit, innituntur: tantum abest ut iustè hoc inuentum Gallofrido interpreti Britānicae historiae obijciat uel Gulielmus Paruus Nouoburgensis, uel Polydorus Vr binas. Bene habet interim quòd Ponticus Virūnius causam Gallofridi defēdendā susceperit, aut rectius Gildae, cuius uersiculos Gallofridus primo Britānicae historiae libro uel ignoto, uel ingratè suppresso autoris nomine recitat. A Gallofrido autē uersus nō fuis se cōpositos uel hine constat. Referunt enim aurea fluentes uena antiquitatis inimitabilem quandam cum eloquentiam, tū maiestatem, qualem Gallofridus poëta suo tempore minime malus, ut liquidò ap paret ex prophetico Merlini Syluestris libello ab eo in carmen redacto, cum admiratione facilius potuit suspicere, quàm felicius exprimere. Quare operae precium erit carmen hîc subijcere, ut nomen [Page] Bruti eximium diffusis orbi radijs plenius eluceat. Consecratum autem carmen est, uotis multis, Dianae uenatrici. Nam Britannia illis nemorosa tem poribus fuit, ferarum (que) altrix.

Diua potens nemorum terror syluestribus apris,

Cui licet anfractus ire per aethereos,

Infernas (que) domos, terrestria iura resolue.

Et dic quas terras nos habitare uelis.

Dic certam sedem, qua te uenerabor in aeuum.

Qua tibi uirgineis templa dicabo choris.

Agnosco hîc numen eloquentiae, quod et suspicio, ueneror (que) religione permotus quadam. Sequitur fa uentis Dianae respōsum elegans, rotundum, propitium. Crediderim planè Deam heroicum quiddam in Bruto penitius deprehendisse, quod beneficio magno posteritati, et aeternitati commendatissimū relinqueret. Sic enim magnifica respondet.

Brute sub oceasum solis trans Gallica regna

Insula in Oceano est undique clausa mari.

Insula in Oceano est habitata gigantibus olim,

Nunc deserta quidem, gentibus apta tuis.

Hanc pete, nanque tibi sedes erit illa perennis.

Haec fiet natis altera Troia tuis.

Hîc de prole tua reges nascentur, et ipsis

Totius terrae subditus orbis erit.

Ponticus Virunnius pronunciat Gildam poëtam Britannicum uersiculorum quos recitaui fuisse scriptorem, eiusque operis meminit, cui illustris titulus Cambreis. Haec ille de Cambreide loquens. De qua etiam libro quinto epigrammaton Gildas Britannus poëta sic canit insignis.

[Page]Iocundae totiens cecini tibi carmina Cambres Lilius Gregorius Gyraldus Ferrariensis dulce decus omnis antiquitatis non Latinae modo, uetum etiam Graecae ita in quinto de poetarum historia dialogo de Gilda Britanno loquitur. Gildam etiam me mini me legere Britannicum poëtam, his, ut puto longè antiquiorem, cuius tum mihi elegiacum carmen mira facilitate conscriptū uisum fuit, nec ideò aspernabile: quem postea etiam citatum reperi in peruetere Britannica historia. Hactenus Lilius. Adducor certè ut credam alterum hunc fuisse à Gilda historiographo. Phrasis, dictio, elegantia (que) carminis maiora promittit, quàm speranda quidem à monacho tam barbaro saeculo nato. Quare Gildam poë tam ab historiographo alterū iudicio quodā per sua sus certo non temerè cōstituo. Liceat nunc Britannis cum bona uenia originem à Troianis, et Bruto suo repetere. Fecerūt idem et Itali, et Galli, multae (que) aliae gentes gloria infinita illa Troiani nominis illecti. Quales Britanni initio fuerint non temerè definio. Doctissimorum esto iudicium. Scio interim Iosephū in opere, cui titulus Antiocheis, haec magna cum laude cecinisse.

Inclyta fulsit.

Posteritas Ducibus tantis, tot diues alumnis

Tot foecunda uiris, premerent qui uiribus orbem,

Et fama ueteres. Hinc Constantinus adeptus

Imperium Romam tenuit, Bizātion auxit.

Hinc Senonum ductor captiua Brennius urbe

Romuleas domuit flammis uictricibus arces

Hinc et Saeua satus, pars non obscura tumultus

[Page]Ciuilis, Magnum solus, qui mole soluta

Obsedit, melior (que) stetit pro Caesare murus.

Non desunt et alij melioris notae scriptores, quorum opera, et diligentia antiqua Britannorum uirtus elu cet. Iosephus cuius carmen elimatum praeposui unus multorum breuitatis causa instar erit. Hoc certè constat cultores Britanniae eo iam gloriae peruenisse, ut cum gente quauis alia omni uirtutum gene re facilè contendant, hostes (que) iugo premant. Tantū hoc defuit palmae antiquissimorum Britannorum, quòd ante Romanorum in insulam aduentū operi manuario, & militiae studuerint potius, quàm literis, quibus famam posteritati prorogarent. Artium, & bonarum literarum cognitio eo tempore certè omnis penes solos Druides fuit, quibus et Graeca lingua tantum non familiaris. Strabo geographus libro quarto Bardos, & Vates adijcit, haec referens. Bardi quidem laudationibus, rebus (que) poêticis student. Vates autem sacrificiorum naturalium (que) causarum curae dediti. Coniectura ducor eo tempore uulgus Britannorum ineruditissimū fuisse, ac prorsus non potuisse linguae suae uoces calamo depingere. Quo etiam morbo et plerae (que) aliae gentes omnes barbarae laborabant. Caroli Magni temporibus coeperunt barbarae gentes aliquot suae linguae uoculis chartas pingere. Rudiores Hungari ne adhuc quidem aptè suo idiomate scribunt. Caesar meminit numismatum Britannicorum, et annulorum, quibus in permutatione utebātur. At ego, qui excusserim om neis Britanniae angulos, et tantum antiquarum rerū uiderim, ne unum quidem, quod sciam, Britannicè [Page] inscriptum inueni: cum tamen Romanorum numismatum passim per agros Britannicos erutorum pene myriades uiderim. Causa autē cur Britannorum numismata nulla appareant haec est. Cau [...]um fuit edicto Ro. imperatorum seuero ne quis in Britānia nummis uteretur nisi signatis imaginibus Caesarum, idquod et ex Gildae sapientis historiola liquidò cō stat. Et quandiu imperium Britanniae in prouinciā redactae penes Romanos stabat, tam diu necesse erat Britannis magistratum gerere cupientibus Latinè loqui, etiam si non purè putè. Vnde et prouincialis linguae ortum apud Britannos, ut arbitror, nomen. Vulgus tamen magna cum difficultate, et id quidē corruptè discebat. Tabulas donationum omneis, & rationes alicuius momenti Latinè scribebant. Haesit tamen in lingua, in fibris, in animo apud uulgus sermo Britannicus. Qui sunt peritiores linguae Britannicae, qua nunc Cambri Britannorum reliquiae utuntur facilè sentiunt infinitam uim Latinorum uocabulorum consuetudine Romanorum in colloquiū uulgo familiare irrepsisse. Caetera uocabula Cambrici idiomatis partim Hebraica, partim Graeca, par tim barbara sunt. Sed latius in praesentia expatiatus sum dum solicitè hoc ago, ut Britanni splendore sui Bruti, à quo unà cum patria fama super aethera nota nomen accepere, illustrati, Troiani meminerint generis, factis (que) parentem uicturis assiduè exprimant. Forsitan hîc quispiam dixerit me bellè munus perornasse meum, subesse tamen, quae diuersū suadeant, et Brutum non magis quàm Britanniam ab eo denominatum negligant, contempnant, reijciāt [Page] denique. Qua parte, ut ueritatem à calumniatorum impetu praetenso clypeo fortiter protegam, apertè significabo quibus armentur telis. Nennius confirmator magnus Bruti, ne uarietatem scribentium de origine Britannica aut consultò praeterijsse, aut non cognouisse uideretur, Britonis cuiusdam, filij Hisici o nis alias Isiconis, qui fuit filius Alani de genere Ia p heti, mentionem facit, significans se legisse apud quendam historiographum ab hoc Britones nomen accepisse: quam tamen opinionem recitauit potius, quàm confirmauit, praelata meritò Bruti gloria. Sunt et aliquot praetereà obscurae famae scriptores, qui leuiter Britonis, et Britonū nomen attigerunt. Scriptoribus antiquis Graecis [...] percogni tum nomen. Britannia Latinis, At Britonum utris (que) infrequens. Ausonius Burdegalensis salsiusculè lu dit in Syluium Britonem. Profectò crediderim eo tempore Britonum nomen exortum, quo Romana eloquentia, et gloria unà cum Britannia ad inclinationem uergebant. Sunt qui putent Britones gentē fuisse continentis Galliae ad littus Armoricanū, inter quos & Volaterranus Polydori instructor, & olim in Britāniam cōmigrasse. Sed ea opinio à nuda prosi liens cōiectura iudicio doctorū explosa est. Agathias Graecus libro secūdo de bello Gotthico scribit Britones Hunnicā esse gētem. Nil igitur antiquitus Britonibus cum Armoricano littore cōmune. Cornelius Tacitus haec refert in uita Agricolae. In uniuersū aestimāti, Gallos uicinū solū occupasse credibile est. Eorū sacra deprehēdas superstitionū persua sione. Sermo haud multū diuersus. Haec ille. At Ta [Page] citi illud, credibile, rem tanquam ueram, cum sit uox incerta, non pronunciat. Nuda plane coniectura est. Nam et superius scripserat parū compertū esse. Quantum autem ad sacra pertinet, crediderim poti us cum doctis scriptoribus, & maximè Caesare, quē Britannicarum rerum cognitio aliquādo occupatissimum iusta detinuit cura, Gallos a Britannia, quàm contrà, suorum rituū persuasionē accepisse: id quod uel facilè hinc liquet, quòd Galli ad Druides Britā niae incolas de more missitabant quaesitum de uera rituum cum interpretatione, tum cognitione. Denique quantū ad idioma pertinet, sū penè eiusdē cū Tacito sententiae. Nunc mihi negotiū, nec illud qui dem leue, erit cum illis, qui contendunt Britannos olim gentē uagā, syluestrē, inconditam (que) fuisse, & à brutis moribus nomē desumpsisse, inter quos et Hi erichus primus est, ut liquet ex his uersibus desūptis e tertio eius operis libro, quod de uita D. Germani episcopi Altisiodorēsis carmine heroico scripsit, et Carolo Magno dedicauit.

Insula ni uasto terrarum plurima ductu

Alterius penè nomen conduceret orbis

Edicto ueterum uocitata Britannia, brutis

Barbara quòd furiat gens ultrò moribus omnis.

In hac etiam haeresi fuit Isidorus Hispalensis episcopus, ut apparet libro nono Etymologicon. Horū ego iudicium non ex autoritate scriptorum probatissimorum enatum, aut ex uiuis fontibus haustum, quin potius à lacunis temerè deriuatū, discutio lōgè rectius, quàm admitto. Colligo utrunque in barbarū planè incidisse saeculū, quo bonae artes omnes, unà [Page] cum eloquentia, et genuina illa antiquitatis cognitione frigebant. Vt concedā Britannos aliquando rudes, uagos, et incompositum genus fuisse: an ideo ratione aequa statim bruti dicēdi? Minime. Tales initio fuere gentes plerae (que) omnes, ne Graecos quidem, Italosue excipio, qui tamen postea societate ciuilitate, aequitate coniunctissimi illustribus factis, quemadmodum et Britanni, gloriam sui nominis uel longissimam fecerunt, posteritati (que) memorabili exemplo, uirtutis titulo fuerūt. Eliota amicus noster ille candidus inter Graecos uersatus contendir beneficio cuiusdam uetustissimi exemplaris, oportuna usus coniectura, Britanniam antiquitus à rerū affluentia Prytaniam Graecè, nomine à re aptissimè desumpto, dictam fuisse. Haec memini legere me in Vibij Sequestris libro de regionibus, ac prouincijs. Calabria quae primitus ab antiquis Prytania ob immensam affluentiam totius delicij, at (que) ubertatis. Haec ille. Industriam Eliotae collaudo. Cupiebat ille hac coniectura Britanniae gloriam appellatione et eleganti, & significanti extendere. Nec interim tamen coniecturas ullas tanquam certa promittentes statim recipio, ne forte uidear iudicio ualentibus pa triae ingratus, neglecto, aut contempto Bruto incō parabili, ac ab antiquis, nostratibus maximè receptis simo. Postremò ille certè corrigendus, et oportunè, error est, quo quidam imbuti, et temeritate potius, quâm iudicio ullo saltem certo freti, depraedicant Britannos ex Armoricano littore primum in Albio nē commigrasse, nouumque Britanniae nomen insulae indidisse. Beda uir citra controuersiam omnem [Page] doctus, at non perinde in penetralibus Britannicae antiquitatis uersatus, scribit hoc modo primo capite primi libri Anglicae historiae. In primis autē insula Britones solum, à quibus nomen accepit, incolas habuit, qui de tractu Armoricano, ut fertur, Britanniam aduecti australeis sibi partes illius uendicauerunt. Hîc certi nihil pronunciat, tantum dicit, ut fer tur. Quo loco, si fidem à lectoribus sibi dari uoluisset, apertè autoris nomen, cuius opinioni subscripsit, produxisset, ut et sic pondus, fidem (que) dictis solidam adijceret. Polydorus tamen uir alio qui tum ele gans, tum doctus ex hoc Bedae loco errorem hausit, haustum (que) in fibris conseruat. Tam difficile est dediscere, quae semel male aliquis didicerit. Quid in terim fiet de iudicio Caesaris. Ille quinto cōmētario rum libro Britannos mediterraneos [...] ap pellat, tanquam in ipsa terra genitos, quod antiquioris originis essent, quàm ut generis sui primordia cognoscerent. Diodorus Siculus libro sexto biblio thecae suae haec refert. Britanniam in colere tradunt Aborigenes. Liquet communi scriptorū suffragio incognitum fuisse Britanniae nomen orae Armorica nae, ante Maximi, qui Britannis insularibus praefuit, tyrannidem. Britanni indubiè Armoricae à se deuictae nomen imposuêre nouum, quod uel ad huc retinet. Commigrationis autem Britannorum in Armoricam cum maximo Gildas in sua historiola, & Beda in libro de ratione temporum titulo Theodo sij, luculentam faciunt mentionem. Vt concedam Brutum, & Britannos aliquando soluisse à littore Armoricano Albionem petituros: an statim hoc ad [Page] misso constabit Britannos colonos fuisse tractus Armoricani? Nihil minus. Nam aliter ipsa Gildae uerba pronunciare uidentur. Exin Britannia omni armato milite, militaribus copijs, rectoribus licet im manibus, ingenti iuuentute spoliata, quae comitata uestigia supradicti tyranni domum nusquam redijt. Hactenus Gildas. Si ergo domum non redierunt, quem locum, aut quas possidebant sedes? Certè nō alias quàm Armorican as, quibus uictores patriae suae nobile dedêre nomen, Armoricanorum et gloria, et appellatione sensim cadente, ac tandem pereunte. Nennius Britannus de hac quoque transmigratione in sua oportunè scribit historia. Quin & ista fusius, luculentius, atque adeò certius, additis ad cumulum Constantini Magni triumphis maximis depingit Gulielmus à Maildulphi curia in prima de regibus tabula his lineamentis. Constantinus, ut aiunt, uir magnae ciuilitatis Constantinum ex Helena stabularia susceptum egregiae spei iuuenem reliquit haeredem, qui ab ex ercitu Imperator salutatus, expeditione in superiores partes indicta, magnam manum Britannorum militum abduxit, per quorum industriam, triumphis ad uota fluentibus, breui rerum potitus, emeritos, et laboribus fū ctos in quadam parte Galliae ad occidentem super littus Oceani collocauit. ubi hodie (que) posteri eorum manentes in immane coaluêre, moribus, lingua (que) non nihil à nostris Britonibus degeneres. Et ibidem paulò inferius: Succedentibus annis in eadem insula Maximus, homo imperio aptus, si non [Page] contra fidem ad tyrannidem anhelasset, quasi ab exercitu impulsus, purpuram induit, statim (que) in Galliam transitum parans, ex prouincia omnem pene militem abrasit. Constantinus etiam quidam non multo post ibidem spe nominis Imperator allectus, quicquid residuum erat militaris roboris exhausit. Sed alter à Theodosio, alter ab Honorio interfecti, rebus humanis Iudibrio fuêre. Copiarum, quae illos secutae ad bellum fuerant pars occisa, pars post fugam ad superiores Britannos concessit. Haec Maildunensis fusius reliquis scriptoribus narrauit, exorsus à Constantio patre, & Constantino filio Imperatoribus. Quid, quòd & addidit ad Maximi tyrannidem praeter communem morem nostrorum scriptorum, Constantini alterius imperij inuasoris facinus, supplicium (que)? De hac quoque transmigratione, & nomine Armoricae in Britanniam continentis mutato, Henricus Venan todunensis in sua accuratè scribit historia. Vt interim mittam Aluredi Fibrolegani, Geruasij Durouernensis, Ioannis Anglici, Ranulphi Higedeni Castrensis illustrissima de eadem transmigratione testimonia. Haec, quae autoritate uirorum illustrium confirmatus adduxi, si non satis comprobant Armoricam Britanniae continentis nomen à Britānorū insularium commigratione accepisse, & Britannos cōtinentis nullam unquā appellationē in didisse nostrae Britānie, disquirāt per me importuni calūniatores crassiores umbras, quibus gloriā frustra conētur Britannici splēdoris obfuscare. Ego in [Page] terea loci strenuè causam meae patriae defendam, et famam eiusdem modis quibus possim omnibus pro mouebo, àugebo, ornabo.

Bustelli domus. Angl. Bustelesham. Erat aliquā do sedes Templariorum, quorum existimatione de crescente Mons acutus à Seueria comes collegium Canonicorum Augustinianorum ibidaem instituit. Ab eo tempore Bustelli domus consecratum est principibus uiris Montis acuti.

C.

Caleua nobilissima semper Atrebatum ciuitas, de qua et Graeci, et Latini scriptores mentionem fecerunt. Ptolemeus haec scribit. Atrebatij, & eorum ciuitas [...]. Sic enim Caleuā, ut mihi uidetur, inuertit Graecus codex. Sunt qui adfirment hanc ur bem eam esse, quae nūc Isidis uadi nomine cencetur. Sunt et alij qui Caleuam dicant eam fuisse urbem, quam in solitudinem redactam uulgus hodie Silcestre uocat, quod à Pontibus, alias Rheadingo plus minus septem passuum millibus distat, & tribus à Basingo. Sunt porró qui Guldaefordae Caleuam quae rant. Sed has coniecturas non magni facio. Puto cer tè Silcestre eam antiquitus fuisse urbem, quam Hen ricus Huntēdunensis libr. quarto historiae suae dicit á Britannis antiquitus Cair Segent fuisse appellatā. Sita autem est in ipso limine Auoniae littoralis non in ripa Tamesina, ut habet Huntendunensis, ni sit corruptum exemplar. Erat & urbs altera Segontiū nomine, quam Cairaruon nostra aetas uulgò appellat, quòd è regione Monae, quae nunc Anglesega dicitur, sita sit, Mea plane opinio semper fuit, at (que) [Page] adeò nūc est, Caleuā eam fuisse urbē, quae nunc Vva lengaforde dicitur. Facilis lapsus erat mutare V. geminatum in G. & rursus G. in C. N. autem litera cum inuertitur fit V. Ita ex vvalena orta est corrupta Caleua. Quanquā et Antoninus Gallenae meminit. Facies, situs, antiquitas, spatium, magnificentia denique arguunt Vvalengaford olim urbem fuisse clarissimi nominis. De uallo, fossa profunda, et arce penè inexpugnabili, nihil dicam. Dani, deuicta hac urbe, custodiam, et praesidium arci magnum imposuerunt. Bona pars murorum urbis Danicis procellis cecidit, nec ab eo tempore instaurata. Ab aduentu Nortomannorum Brientius urbem, & castrum possidebat, quem Gulielmus à Maildulphi curia in tertio Nouellae historiae libro Limitaneū, id est Mar chionē Vvalengafordae appellat. Comes etiam De uanus, siue Castrensis eandem, nisi me fallit memoria, sub ditione tenuit. Matildis filia Henrici primi ab lsidis uado clam fugiēs Stephanum tyrannū, hîc se occuluit. Comites Coriniae urbem, et castrum pos sidebant. Inter quos effloruit Richardus semper Augustus rex Romanorum, filius autem Ioannis regis Angl. & frater Henrici tertij, cuius opera castrum insigniter reparatum est, ut refert Matthaeus Parisius. Fuit Vvalengaforde oppidum percelebre uel ipso Eadueardi tertij imperio: quo tempore ingens pestis per duodecim urbis paroecias immiseri corditer grassata est, et tātum nō desolatā reddidit. Cupiebat ueterem Richardus secundus loco restituere dignitatem, datis diplomatibus, & uestigalibus diminutis. Votum tam honestum suos non habuit [Page] successus. Ab illo decreuit quotidie urbis gloria, et, à constructione pontis Abbādunici & Duro castrensis, uiatoribus ab antiqua semita declinantibus, tantum non concidit.

Castrum puellarum, uulgo Eidenburge, regia Scottorum sedes, de quo multa Hector Boethius in sua refert historia. Haec urbs aliquoties ab Anglis uim passa est, & nuper igne foedè deflorata, uictore Anglo, tota penè concidit.

Cerui insula. Anglicè Ceortesege, uulgô Chersey in ipsis penè Regnorum finibus sita est. Ego aliquādo legi Erchēualdum filium fuisse Offe regis Ostroāglorū, natum (que) Stallēuorti apud Lindisios. Sororem habuit Ethelburgam uirginem pudicissimam. Fuit hic episcopus Londinēsis, & duo erex it coenobia, de quibus Beda in ecclesiastica historia mentionē facit. Fritheuoldus, teste Mariano Scotto, & Gulielmo à Maildulphi curia, subregulus beneficio Vvolpheri Regis Merciorum Erchēualde adiutor fuit in constructione Ceortesegani coenobij. Ethelburga uirgo Berechingi uirginibus uelatis praefuit.

Chausega, uulgo Cheausey. Erat hîc antiquitus nobile monasterium, sed concidit ea calamitate, qua Dani totam latè Atrebatum prouinciā deuastabant. Instaurata tamen posteà pars aliqua pristine dignitatis Cheauseganae, habuit (que), ut ego colligo, Canoni cos, quos praebendarios appellant. Tabulae donationum in Rheadingensi monasterio Rogeri Decani Cheausegani mentionem faciunt. Illud liquidò con stat Henricum Belloclericum Angliae regem praedijs [Page] Fani Leonis, id est Leonminster, & Cheausegae nouum monasterium suum, quod magnificentissimè Rheadingi erexerat, dotasse, misertum, ut referunt, neglectae in illis locis religionis. A quo tempore seruiebat Cheausega Rheadingo. Nunc uillula est non alio certè clara nomine, quàm quòd Domino fructus uberes reddat.

Cheua uulgò kevv. Villa elegans. Aedes autē non multis ab hinc annis constructae tempore Henrici septimi à quodam poenuarij, ut ego audiui, praefecto.

Claudia. Britannicè Cairglo. Angl. Glocester. Claudiae nomen celebrauit Gul. à Maildulphi curia cum dedicaret illustre opus historiae suae de Angl. regibus Roberto Claudiano notho Henrici primi, at precipuè in libro de Pōtificibus Anglicis tertio. Nennius Britannus Claudiae meminit: sed adfirmat ab alio quam Claudio Caesare urbem nomen accepisse. Annales Britannorum referunt olim sedē hîc fuisse episcopalē, antistitem (que) habuisse Eldadum. Adornauerunt hanc urbem claris aedificijs reges multi. Praecipuè Osricus subregulus Comes Claudianae prouinciae, & regibus Merciorū sanguine coniunctus, maximè Etheldredo, cui & familiaris, ut ex Chronicis Claudiani monasterij liquidò apparet. Fuit hic Osricus postea Rex Transhabrinorum Sed Danica tempestas coenobium Osrici foedè tractauit, uirgines (que) Deo sacras fugauit. Sunt qui scribant hoc factum flagrante bello ciuili inter Egbertum Regem Visisaxonum, & Mercios. Successêre in uirginum locum Canonici. Tandem expulsis [Page] illis, inducti per Canutum regem, consultore Vvolsteno episcopo Vigorniensi, monachi. Sed de Claudia fusius in libris de Ciuili historia, siue de an tiquitate Britannica dicemus.

Cissa inter Saxones nobilis pater Inae regis Visisaxonum, & erector Abbandunensis coenobij.

Couae, duae arces munitissimae à loco in quo sitae sunt sic dictae. Vna orientis, altera occidentis titulo elucet. Stant autem in ipsis Neoportus faucibus, quà aditus in Vectam insulam. Est in hoc aestu castrum antiquum à Britannis Cairbro dictum. Cair enim Britannicè castrum, aut urbem muris cinctam. Bro autē aestū maris significat. Vnde & Penbro id est caput aestuarij, urbs notissima Demetarū, quae nūc Penbroc. Syluester Giraldus in Itinerario suo Penbro interpretatur caput maritimum. Huius castri ius omne ab aduentu Nortomannorum erat penes Rigidios, sic enim interpretor Redde Gallicum no men, & Reddeur est rigiditas. Aptius est proprium nomen in ius quàm in us terminare, alioqui dixissē Rigidus. Inter Rigidios, quos uulgus scriptorum Reduerios, & Riparios corruptè appellat, Richardus Henrici. 2. consobrinus connumeratur. At alter praenomine Balduinus in primis illustris fuit, quem Vectae comitem fuisse testantur multi rerum Angli carum scriptores. Hunc ego esse puto Balduinum de Betona, sic forsitan à natali solo dictum▪ Comitē Vectae, qui beneficio Richardi Regis in uxorem du xit filiam, & haeredem Gulielmi Comitis Albaemarlae, ac Holdeirnessiae: quo titulo multum ei accessisset ad dignitatis cumulum, si prolem de ea suscepis [Page] set. Duxerat ante Balduinus Vectanus in uxorem Ioannam filiam, & haeredem Gulielmi Vernonij Co mitis Deuoniae: quo coniugio auctus est altero Comitis honore. Mortuo Balduino, eius uxor filia Gu lielmi Grossi Comitis Albaemarlae secundò nupsit Magnouillano, uulgò Mādeuille. Tertiò eriam nup sit Gul. de Fortibus, qui Skippoduni castellū à Gul. Grosso socero suo magnificè inceptum, magnificē tius absoluebat. Ditio Albaemarlae, Vectae, et Deuoniae ad hos Fortios peruenit, & honos uter (que) in Isabella Fortia cessauit. Rex Eadueardus, si rectè memini, tertius precibus, et precio ita per interpretes cū Isabella egit, ut haec uiuens ius omne suū de Vecta insula illi perpetuó remitteret. Hoc pacto Vecta peruenit in possessionem Principis.

Curia. Saxonicè Byri Sic enim uocant breuitatis studio, Alias appellatur lingua uernacula sainct Eadmundes byri, id est Fani Eadmundi curia. Habe bat hoc oppidum antiquius nomē. Dicebatur enim Latinè Bedericia, Saxonicè Bederi chesvvorth. At postquam reliquiae Eadmundi regis Ostroanglorū à Danis interfecti Aquilaeduni, uulgò Hoxton, sed corruptè pro Eglesdune, 33. annis quieuissent, translatae sunt Bedericiam consensu Ostroanglorum, tā quam ad locum celebriorem. Fama refert nomen Eadmundi multis ibi inclaruisse miraculis. Anno autem D. 9 25. et secundo Ethelstani regis collegiū sacerdotn̄ Bedericiae institutū est, sacrum uidelicet Eadmundo. Nec longo post tempore Canonici Prae bendarij ibidem instituti, ac oppidum Eadmundi titulo nominatum. At Canutus Danus Anglorum [Page] imperio potitus consilio Ailvvini episcopi Vlmetensis, alias Helmeham, Canicos expulit, ac monachos substituit. Deuenerat ante haec tempora Bedericia oppidum in usum Canonicorum liberalitate Eadmundi regis patris Eadgari. Post aduentum Gulielmi Nortomanni in Angliam, Heruaeus aedituus Fani Eadmundi oppidum muro cinxit, unde & statim magnificentiora urbi aedificia addita. Quid ego hîc pluribus collaudo Curiam uerbis▪ Vnum hoc tantum addam, solem non uidere urbem situ elegantiorem: Sic molli delicata pendet in cliuo, & riuulus ad orientē defluit, aut coenobiū illustrius, siue quis dotationem, seu amplitudinē, aut magnificentiam incomparabilem aequis rationibus expendat. Diceres planè coenobium urbem esse: tot portae, partim etiam aereae, tot turres, et templum, quo nullum magnificentius, cui & alia tria egregio opere nitentia uno, & eodem coemeterio sita subseruiunt. Amniculus, de quo superius, medijs monasterij septis illabitur, duplici ponte arcuati operis peruius.

D.

Dela Saxonicè, ut ego arbitor Dale. Locus est in littore Cātiano inter Dorin, & Rutupinū urbes Ro manis cognitissimas, ubi solū humile, & subsidens descendentibus è nauibus facilem in insulam aditum praebet. Fama publica est in promontorio Cantiano Iulium Caesarem à portus Durensis aditu prohibitum, hîc in terram loco oportuno descendisse unà cum copijs suis, & castra in spatiosa illa planitie, cui nunc nomen Barendunia, posuisse. [Page] Ne (que) his dissimilia referunt chronica quae ego aliquando legi de rebus Dori gestis.

Deiri gens notissima rerum Saxonicarum scrip toribus, quorum leuiter meminit Samuel homo Britannus, Beda autem fuse. 14. cap. 2. libri Anglicae historiae, & alibi. Incolebant latam regionem ab Abri flu. ripis ad ripas Tyssae. Bernicij uerò de quibus & Beda etiam cap. praecedenti scribit, sedes habuerunt à Tyssa ad Tuesim flu. & ultrà. Vtraque gens principio imperij Saxonum in Britannia suum Regem retinuit. At temporum interuallo utrun (que) regnum in unum coaluit. Deiros crediderim à ferarum syluis ubi uitam ducebant appella tos. [...] Graecum est, fera Latinum, unde Saxones damas, & ceruos Deire patrio appellabant uocabulo, hac tamen scribendi lege, ut [...] Graecū in D. uerterēt, transfixa prima literae parte uirgula, quam & Thorn sua nominabant lingua, quòd uirgula spinulae exhiberet speciem. Beda syluae Deirorum libro quinto historiae suae capit. 2. his uerbis meminit: Berthunus abbas monasterij, quod uocatur Derevvald, id est Deirorum sylua. Hactenus Beda. Hic locus hodie celeberrimus est, & à fibris aquaticis illis Fibrilega Latina compositione appellari potest, quanquam indoctū uulgus oppidū Beuerley uocat, clarum uidelicet Ioannis olim archiepiscopi Isurouicani, siue Eboracensis consuetudine, sed clarius Ethelstani regis de Scottis triumphis, ac liberalitate, quam vel hodie depraedidicant. Illud non est silentio praetereundum, quòd ea Deiriae pars, quae subsidet, & Hullo flu. ab ostijs [Page] reflui Abri, alias Humbri, tanquam extrema meta discluditur, uulgò Holdernesse uo catur, quod Latine sic redditur, cauae Deiriae peninsula. Terra enim ibi se extendit in mare, id quod cum fit Cherronesus dicitur. Non tamen ita se extendit, ut propriè Cher ronesus dici possit. Libellus qui inscribitur, at incer to autore, de antiquitate Deirorum, haec refert: Caua Deira respectu altioris inter mare, & Humbrum, Et quia extēditur instar nasi, additur haec syllaba Nese, & dicitur uulgo Holdernes. Mihi quidem non arridet hic nasus. Sequar igitur priorem interpretationem. Quae ueró sequuntur ad hunc modum in eodē libello aliquantò lucidiora sunt. Deirvvalde locus nemorosus, id est sylua Deirorum. Haec posteà Beuerlac, quasi locus, uel lacus castorum dictus à casto ribus, quibus Hulla aqua uicina abundabat. Hactenus antiquitatum scriptor. At ego ut castores, et locum facilè admitto, ita lacum reijcio, & amplector priorem Fibrilegae cō cinnationem: nisi quis Fibrolegam Graecam compositionem praetulerit. Saxones scribebant Beuerlege. Recentiores in huiusmodi terminationibus commutauerunt plerunque lege in, ley. Hoc loco, principiò monasteriū erat uirorū, & uirginū egregiè à regibus donatū, sed bellis Da nicis cōflagrauit. Eathelstenus postea Scottorū debellator collegium Canonicorum ibidem instituit, & liberalitate ampla institutum insigniuit, asyli immunitate addita.

Derentus flu. Angl. Derente. corruptè, duabus li teris medijs sublatis, Derte. Coniectura est quorundam & probabili hunc flu. olim appellatum fuisse [Page] Dorguin, alias Dorguēt Britānico uocabulo, quod Latinè aquam lucidam, & perspicuam significat. Facilis mihi quidem uidetur lapsus à Dorvvente in Derente. Oritur hic flu. Titesegae, quae Regnorum in finibus sita est uilla. Spectabilis autem est Craij,' & Derenti confluentia in ipso Derenti uado. Origo Craij cernitur Dorpenduni uulgò Orpington: quod nomen Britannicum Aquae caput montanae Latinè exprimit, quasi ipsos fontes, et originem flu. significans. Loca non obscura alluit, & tandem Derenti uadū uic ūcelebrē attingens, Derenti petit alueum, quo loco uiatoribus penè peruius est. Nuꝑ moestus coenobium uirginū Doruenta cingebat, opus Eadueardi à Gulielmo Magno regis Angliae eius appel lationis tertij. Nunc laetissimus palatiolum Henrici octauiregis, opus undecun (que) splendidum, admira tur, amat, colit. Paulo inferius Doruenta pleno alueo Tamesim fluuiorum regem aestum marinum pa tientem ingreditur.

Deua. Britan, Cair leon ar dour Devv. id est castrum Legionis super Deuam flu. Ar Devv à Britan nis consultè additum, ut flu. titulo distinguerent à Cair leon arvviske, quam urbem Romani Iscam ap pellabāt. & Iscelegiam. Antoninus scriptor Latinus hāc urbem Deuam à flu. appellat. Beda. 2. cap. 2. libr. historiae Anglicanae urbē Cairlegion appellat, secutus Britannos. At saxones aliud indidêre nomen, uidelicet Legecester à legionum castro, ut apparet ex Rogeri Houedeni historia. Admiror interim quae autoritas eo deduxerit Gulielmū à Maildulphi curia, ut libro de episcopis Angli. 4. scriberet Legionum [Page] urbem inde dictam, quòd emeriti milites lulia narum legionū illic consederint. Ego uerò palàm pronuncio nec legiones lulij, nec ipsum lulium eò peruenisse. De Deua flu. fusius hîc scriberem, nisi nuper in libello, cui titulus Genethliacō in gratiam Eadueardi Principis aedito accuratè pinxissem Tegeum lacū, Penliniae ornamentum magnum, à quo defluit, ac praeterea cursum illius omnem ad ipsa us que ostia. De antiquitate, & magnificentia huius urbis scripsêre quidem mult, at fusissimè Ranulphus Hygedenus, & Henricus Bradeshauus mona chi Castreneses: ille in historia, cui titulus Polychronicon: hic in uita D. Vverburgae uirginis. Sentijt magnam haec ciuitas cladem tyrannide Ethelfredi Nortabrinorum Regis, at maiorem longè persecutione Danica, qua tantum non funditus concidit. Ethelfleda filia Ealfridi Magni, et coniunx Ethelredi Comitis Merciorum, quam Henricus Hunten dunensis eleganti carmine uel ad sydera tollit, urbē & reparauit, & exauxit. Leofricus Merciorum Comes uir tum nobilissimus, tum optimus Deuae gloriam insigniter promouebat. Idem fecit & Lupus Comes gēte Nortomannus. Tandē Petrus quidam coronidem magnificentiae addidit eó transferens Lichefelda sedem episcopatus, Gulielmo Magno Anglis imperante.

Doris, siue Durus urbs fama celeberrima in ipso promontorio Cantiano, quam nostra aetas Douer ap pellat, unde ad Morinos transitus, at, ut ego conijcio, nō breuissimus. Est autem breuissimus, ut rerū nauticarum peritissimi pronūciant, ab Hithino por [Page] tu, qui uulgô Hiue, ad Gessoriacum urbem Morinorum, nunc Bononiam, quamuis alij aliter somniènt, indubiè dictam. Sed nec interim Bononiae nomē recens admodum. Ammianus Marcellinus, qui Caesarum res gestas scripsit, huius meminit, sed Bon nam, ni codex mendosus, subinde appellauit. Doris originem traxit ab [...] Graeco uo cabulo. Britanni etenim, detruncata ypsilon litera, aquam sua lingua Dor, subinde et Doure, auctis duabus literulis, uo cabant. Neque aliud quicquam est Douer, si R. suo loco reponas. At an fluuiolus qui urbem allambit, Dori, siue Duri nomen antiquitus retinue rit, non temerè affirmo. Illud adfirmare possum, bonam partem urbiū Cantij à Dour Britannico uo cabulo nomenclaturam accepisse. Sunt argumento, & quidem manifesto, Durobreuū, quod nunc Hrofecester, Durouernum uulgò Cantevvarebyri, id est Cantiorum curia, & Doris urbs quae modo Douer dicitur. Tradunt annales Dorensis coenobij Ar uiragum Britannorum Regē arcem penè inexpug nabilem prope urbē in montis crepidine posuisse. De hoc rege sic scribit Iuuenalis poëta satyra quinta, dum Neroni foedè adulatur.

Regem aliquem capies, aut de temone Britanno

Excidet Aruiragus.

Erat tunc temporis Dori portus nauibus percommodus instar lunae, cornibus in orbem pene concre tis. Sed tempus edax rerum, procellae, uenti denique fluctuum refluorum uiolentia, ita utrinque ueteris portus cornua concusserunt, ut ablatis illis apertum littus uel urbis moenia attingar. Hinc fit [Page] ut ingens calculorum uis aestus impulsu aggeratur. Incredibile quidem dictu, quantum thesauri, exhausetit Henricus Octauus Rex potentissimus, dū studet stationem, & portum cōmodum classi suae hîc constituere. Si quis uerò nūc contenderet portū hîc olim nō fuisse, Antonini Itinerariū nō cōtēnēdū illi obijcerem. Illic enim portus Dubris, nomine tamen corrupto, meminit. Nec interim Rutupinū aut Limenicū portum silentio obscurauit. Vnde colligo hos tantū treis portus apud Cantios antiquitus fuisse celebreis. Referunt & idē annales Lucium re gem Britannorū Christianū, ecclesiā Seruatori suo in Durensi Castro cōsecrasse. Eadbaldus Cantiorū Princeps Ethelberti Magni filius, cōsilio Laurentij archiepiscopi Durouernensis, Canonicorū in eodē castro collegiū instituit, quos postea Vitredus Rex Cantiorū aliò transtulit, uidelicet in uicinā urbem, Fano Martini magnifico opere in eos usus exstructo, quod uel hodie desolatum insignē prae se fert, uel foro medio, antiquitatem. Sed manum de tabula. Alibi de his rebus fusius dicemus.

Dorobreuū, alias Durobreuum, cuius mētio est semel, atque iterum apud Antoninū, urbs sita est in ripa Vage fluminis, qui modò Medevvege dicitur, media penè uia, qua itur à Londino Dorouernum. Saxones hāc postea à Hrof, uiro quodam primario, et urbis Domino, Hrofcester appellabant. Huius quoque appellationis Beda. cap. 3. libri. 3. historiae Anglicae meminit. Nomen etiam Hrofi adhuc uiuit in quadam Cantiorum familia. Paulinus episcopus Durobreuensis fuit, & secundus, si rectè computo [Page] Ithamarus, cuius cum literas, tum uitam collaudat Beda. 13 cap. 3. libri historiae suae. Multas haec pertulit urbs calamitates, et belli, et incēdij. Ethelre dus Rex Angliae infensus Cātijs, urbē uarijs adflixit modis, et Canonicos Fani Andreae fugauit, qui tamē poste à suo iuri restituti sunt. Gundulphus Cado mēsis, episcopus Rofensis Canonicos expulit, ac monachos monachus induxit, ut apparet ex Eadmeri historia. Lugebat longo tēpore Rofa pōte aut rupto, aut nō confecto. Robertus Collinus, qui uul go Knolles Gallomastix ille, miseratus urbis solicitudinē, magnis ausis uiolentissimū Vagae fluminis gurgitē uicit, iactis noui pontis fundamentis.

Dorouernū alias Durouernū Ptolemaeo Daruenū emporiū totius Cantij illius, teste Caesare, humanissimi emporiū longè frequentissimū, & Romano rū aliquādo in Britanniā uenientiū palatiū, à Duro flu. uicino, qui nunc Sturus dicitur, quātū colligere possū, nomē accepit, seruauit (que) inter eruditos. Syluester Gyraldus Meneuēsis haec refert. 2. Distinctio nū libro: Dorobernia à Dour Britānico uocabulo, quod aquā significat, quoniā aquis abundat. Hacte nus ille. Sed uulgus poste à urbē Cantevvarbyri, id est Cātiorū curiā, appellauit. Britāni, Romani (que) hîc tēplū posuerūt Christo Seruatori facrū, cuius gloria Saxonibus paganis latè Cantium occupantibus de floruit, & posteà, Ethelberto Rege ad Christum, Augustino Romano concionante, conuerso, refloruit. Calamitates non paucas bello Regulorum Angliae intestino passa est haec ciuitas. At ea longè maxima fuit, cum Dani, regnante Ethelredo Principe infortunatissimo, urbe capta, omnia ui, [Page] cede, flammis confunderent. Osbernus Praecentor Durouernensis in elegantissimo libello de uita Eal phegi archiepiscopi Cantiorum, huius nefandae cladis abundè meminit. Houedenus etiam historiographus hanc tragoediam tam apertè, & lucidè ob oculos lectoris ponit, ut hinc cuiuis pio facilè lachri mas excutiat▪ Lāfrancus Ligur beneficio Gulielmi Magni archiepiscopus urbem Cantiorum, & Fanū Seruatoris utcunque restituit. At interim pars magna moenium diruta iacebat. Simon Sudocurianus archiepiscopus homo pius, at impiè à seditiosis securi percussus, maximis sumptibus moenia, quae par tim occidentem, partim boream spectant refecit. Caetera huius urbis cum monumenta, tum facta illustria ab eius alumnis scriptoribus fidelissimis, uidelicet Eadmero, & Geruasio, monachis Fani Seruatoris, ac Thoma Spottaeo, & Gulielmo Thornaeo Fani Augustiniani monachis sunt quaerenda.

Dunolmēsis à Dunolmo urbe nō obscura deducitur. Nomē autē loco antiquitus inditū fuisse puto à Dune, & Holme. Constat enim Dune Britannicè montem significare. Holm uerò eminentis loci, interdū & syluosi, & aquis circūsepti uerticem, aut eminentiam exprimit. Exemplo sunt Holmehurste, id est locus editus syluam ferens. Axholme superioris Lindiae insula. Stepeholme, & Flatholme insulae Abrini maris. Vrbs haec penè tota fluuio cincta est, quem Ptolemaeus primi nominis geographus Vedram appellat. At aetate nostra Verus dictus, olim etiā et Vvirus, & Murus, nisi antiqua Bedae exemplaria corrupta. Veri flu. ab origine cursum, [Page] & ipsis fontibus accuratè perscribere praesentis non est instituti. Tantum significabo bicornem esse ori ginem, ex Burna, & Skello amniculis, nec Veri nomen esse cognitum antequam cornua uno confluant alueo: id autem fit plus minus. 20. passuum milli bus occidentem uersus ab Achelandia, quò orientem uersus defluit, insignis ibidē Vinduglessi, alias Vandeles, confluentia. Deinde Dunolmū urbē 4. passuū millibus distantē receptis aliquot amnibus allābit, peninsulā (que) facit. Postremò decurrēs spatio plus minus. 8. miliariū mare petit eo loco, cui Veri ostiū nomē. Hîc fuit monasteriū Petri quod toties à Beda laudari meruit, unà cū Ceolfrido abbate uiro incōparabili. Origo Dunolmēsis urbis, & episcopa tus nō tam antiqua est, quā uulgus eruditorum existimat. Operaeprecium igitur erit dignitatem episcopalis sedis ab ouo repetere, et huc recta, sed breui oratione perducere: id quod commodissimè faciā beneficio historiae ab incerto autore de rebus Dunolmensium tanta cura, & fide scriptae, ut una illa meritò quidem dici possit thesaurus ingens Transabrinae antiquitatis. Tanta, tam uaria, tam (que) recondi ta in ea rerum memorabilium cognitio. Exemplar uerò commigrauit à Dunia in Cantium. Crediderim certè bonam operis partem a Simeone Dunolmensi Praecentore, uiro suo saeculo eleganter crudito, fuisse scriptam. Huius ego aliquando historiā ab hac diuersam de rebus gestis Anglorum legi, quam & inchoauit cōmodè à morte Bedae perstrin gens illustria facta & Anglorum, & Danorum, spatio quadringentorum & uiginti nouem annorum, [Page] ac quatuor mensium: cui et alij uiginti quin (que) anni appendebant, autore loanne Hagustaldensi. Hîc mihi non placet Rogerius Houedenus, uir alioqui laudandus, qui scrinia Simeonis, suppresso eius nomine, strenuè compilauit, & aliena pro suis gloriae auidulus, supposuit. Sedes episcopalis Northabrinorum, principiò constituta est ab Osualdo rege Christianissimo in quadam insula Lindisfarna nomine, quae ab ostijs Tuesis, ubi nunc Abreuicū, urbs bello clarissima, plus minus octo passuum millibus distat, & aestu recedente pedibus aditur. Lindis fluuiolus ex Glini ualle, si rectè memini, ortum habēs huc properat per Hagredunum castellum, & sabulo, absente aestu, supernatans, è regione insulae, cui nomen dat, Oceanum petit. Non hîc celabo studio sum lectorem, me aliquando deprehendisse ex uete ri codice bibliothecae Ventae Si menorum hanc in sulam à Britannis Inis Medecaute fuisse dictam, cu ius nominis, & Gildā testem citat, alterum, ut uidetur, ab illo, qui publice circunfertur. Quin et Ponti cus Virunnius, qui epitomen Britannicae historiae ex Gallofrido Monaemutensi decerpsit, recitat uersiculos ex Gildae Cambreïde, cui & Lilius Gyraldus subscribit. Nostra aetas locum diuerso appellat uoca bulo, nempe sacram insulam, Anglicè Halig Eilande, à reliquijs sanctissimorum uirorum ibi quiescen tium. Aidanus homo Scottus primus fuit huius loci antistes. Quis facilè crederet quantum praediorum donatione Principum, huic sedi accreuerit? Ingruentibus longo post tempore Danis piratis, & oram pelagi orientalem immisericorditer deuastantibus, [Page] non potuit Sacra insula impias manus effugere. Spoliata igitur solitudinem patiebatur ingentem, de qua Flaccus Albinus, qui & Alcuinus, Eboracensis, uir illis temporibus longè eruditissimus, utpote praeceptor Caroli magni, & academiae Parisiorum instaurator, in libro epistolarum suarum semel, at (que) iterum, precipuè uerò ad Higebaldum scribit. Hac clade coacti sacrae insulae ministri, unâ cum Eardulpho episcopo, sedem, que iam. 141. annis inuiolata floruerat, tandem reliquêre, Anno à Christo nato. 875. Tum uerò uel totum septennium cum reliquijs Cutheberti Lindisfarnensis episcopi longè sanctissimi in certis discurrebant sedibus: tandem (que) Cragum Brigantum, ubi tunc temporis monasterio lum erat, peruenerunt. Est uicus fama notissimus septem passuū millibus distans à Monachopoli, alias Nouo castello, et quinque à Dunolmo, cui nomen à Cono fluuio praeterlabente, & mox in Verū defluente, inditum est. Saxones hanc sua lingua uo cabant Conecestre, de qua clarissima mentio tum apud Simeonem, tum etiam Houedenum scriptores rerum gestarū illustreis. At uulgus, detruncato nunc uocabulo, uico Castri nomen imposuerunt. Hunc locum Eardulphus sedem sibi, suis (que) constituit. Ecce rursus ingruūt Dani, cum Conocastrenses interuallum quietis nacti, nihil minus expectarent. Fit fuga altera, secum (que) deferunt chara D. Cutheberti pignora Ripodunum usque. Sed, pace post quatuor menses reddita, Alduinus episcopus cogitabat Conocastrum unà cum suis repetere. Inter eundem oraculo admonitus corpus Cutheberti [Page] Dunolmum perduxit. Hîc locus, et quidem oportunus est, originem Dunolmi altius repetere. Fiet: sed chronicon Dunolmense pro me loquetur, quod fidem lectori, potius quàm eloquentiam promittit. Quanquam et utrunque: Dunelmum locum quidem natura munitum, sed non facilè habitabilē, inuenit Alduinus epūs. Nam dēsissima undi (que) sylua totum occupauerat. Tantum in medio planities erat non grandis, quam arando, & seminando exco lere consueuerant: ubi episcopus Alduinus nō paruam posteà ecclesiam erexit, sicut in sequentibus patebit. Praefatus igitur antistes totius populi auxilio, & Vtredi Comitis Northabrini adiutorio, totā extirpans syluam succidit, ipsum locum breui habitabilem fecit. Denique à flu. Coqueda usque ad Teyssam uniuersa populi multitudo tam ad opus, quàm ad construendam posteà ecclesiam prompto animo accessit, et donec ꝑficeretur, deuota insistere non cessauit. Haec Chronicon Dunolmense, & plura, quae studio breuitatis omitto. Constituta hîc sedes episcopalis, quae etiamnum floret. Castellum quo (que) à Gulielmo notho Anglorū Rege Dunelmi positum, ut incursionum uim episcopus repelleret. Creuit templum, immēsum quantū. Creuit & urbs, iam (que) Dunostallo floret episcopo uiro undecunque eruditissimo.

Durotriges gens nota, ut ex Ptolemaeo liquet. Nomē autem non multum recedit à uernacula appellatione, qua uel hodie utuntur Angli: uidelicet Dorseteshire menne. O autē in prima dictionis syllaba mutatur purgatae auris iudicio, in V, ut mollius, [Page] & aptius sonet, id quod inuenio uetustissimorū exemplariū indicio in Dorouerno, & Dorobreuo, de quibus superius memini, factū. Doro uidetur quiddam hiulcū, & penē stridulū personare. Sed omitto haec leuia. Durotriges à Duro flu. non incelebri nomen acceperūt. Ipsa quo (que) regio quā incolūt Duria dicta ab eodē flu. Asserius Meneuensis in suis anna libus haec refert: Et in pago, qui dicitur Britānicè Durngueir, Saxonicè autem Dornseta. Haec obiter. Nūc Duri flu. originē, & cursum breuiter explicabo. Oritur Sturoduni è sex fontibus boream uersus, quorū tres cōspicui sunt in roborario Sturodunēsi, septo uidelicet ferarū amoeno. Reliqui tres ebullire uidentur, non admodum distantes à prioribus, ex tra septum tamen. Hi fontes insignia nunc sunt nobilis Sturoduni. Illud interim notandū, quòd Saxones plerunque mutabant Dour Britānicū in Stour. Id quod tum in hoc fluuij nomine, tū etiā in eo, qui Durouernū Cantiorū alluit factū: quo loco si à plebe rogaueris, quod fluuio nomē sit, Stour, nō Dour respondebunt. Durus à Sturoduno uico cursum de cem passuū millibus accelerans, Regiū pontē penetrat. Hinc, sesquimiliari superato, Sturodunū oppidū, cognomēto Monasterij insigne, aspicit. Inferius aliquāto Aquaeuadēsem pontē, qui uulgo Eiford, alluit. Tum ptoperat Blācofordā, ubi emporiū. De inde & Vindugladiā nobile oppidum, alias Tvvine burne attingens: hinc pontē Iulianū, hinc Alaunicū insignè. 12. arcubus gurgite rapido cōcutit. Sexto ulterius lapide, Iuerianū pōtē ꝑforat. Postremò, confecto duorum milliariorū cursu, Interamnam, alias [Page] Fanum Christi, irrigat, ubi Auonae flu. iunctus, Oceanum suum petit.

E.

Ealphegus archiepiscopus Durouernensis nobilissima natus ex familia. Iuuenis uitam agebat mo nasticam Deirosyluae, alias Deirhuste: quod coenobium in ipso Sabrinae margine situm erat, non longè à Theoci curia, uulgò Theokesbyri. Deinde & Baduni, ac Vētae Simenorū episcopi titulo iā insignis. Postremò Durouerni in archiepiscopū cōsecratus est. Ealphegi uitā scripsit Osbernus monachus Durouernensis, uir suo tempore eloquentia ualens incredibili. Ealphegi etiam meminit Gulielmus à Maildulphi curia in opere de uitis episcoporum.

Houedenus refert Ealphegum in expugnatione Durouerni á Danis anno. D. 1011. captū fuisse, et paulò post, quia precium nō dederat, ab eisdem crudelissimè trucidatum fuisse. Inter quos Trummius, unus reliquis crudelior, se curicula mortiferum uulnus eius capiti inflixit. Funus Londinum ad Fanum Pauli delatum est: deinde Durouernum.

Erchenualdus episcoporum Londinensium ab aduentu D. Augustinl ad Saxones numero quartus, filius erat, ut ego didici à scriptore nō ignobili, Offae regis Ostroanglorum, qui nunc Volcae. Etymon nominis, ut ego coniecturam facio, ab herinaceo, & sylua cōcreuit. Herinaceus Anglicè Erchin▪ vvalde uerò syluam significat. Vvolde unà tantum mutata literula planities nemoris indiga est: unde & Voldia, campus spatiosissimus Claudianae prouinciae, qui ouium caulis celeberrima, dicta est. De Erchenualdo [Page] plura in Cerui insula scrip simus.

Ethelredus rex Angliae filius clarissimi Eadgari, & Ealfrithae. Hic in baptismate fontem uētris pro fluuio foedauit, teste Gul. à Maildulphi curia libro de uita Dūstani Cant. archiepiscopi secūdo. Vnde diuinabant multi futurum illum uecordem, sordidum, & parum rei pub. utilem. Nec uana fuit diuina tio. Eius etenim socordia regnum Anglorum nobi lissimum in Dani potestatem peruenit: Quanquam Eadueardus eius filius illud, post imperium aliquot Danorum, recepit. Scripsêre quidem multi de rebus ab Ethelredo male gestis. Nemo tamen eam partē tam fusè tractauit, quàm Houedenus.

F.

Falensis portus, uulgò Falemuthe. Nomē sump sisse uidetur à Fala flu. Nam in ciusmodi uocabulis plerūque in lingua Saxonica, fluminis nomē praecedit, ut vveremouth, id est Veri ostia. Tynnemouth. Vvaymouth. Cokermouth. Ego tamen aliquando audiui quendam contendentem nomē loco ex multis ostijs fuisse inditum. Vtcun (que) sit: constat secundum hunc esse à primo totius Britanniae portū. Cam bri lubenter primas partes suo Alaunico portui, qui nunc Miluerfordicus dicitur, tribuunt. Collustraui Falensem. Bone Deus quantum ibi fidissimae stationis, quantum recessuum, quantum diuortiorū, quā tum cornuum. Rursus quàm quieta, quàm secura sunt illic omnia. Non poterat facilè lusisse natura maiori in portu commoditate. Aditus in porrum ex pertis, & amicis facilis, inimicis planè difficillimus. Sic premunt gemina castella portus fauces, & ostia. [Page] Inter utrunque stat ingens, & alta rupes Cragus nomine, & ardua medijs in fluctibus minatur hosti. Si Cragus castellum uertice portaret, terrorē, & quidē magnū, in portus ostijs nauigantibus in cuteret. At interim incautis infesta satis, dum caecis rupibus naufragïū infert. Pennorinū frequens emporium in monte situm intra portū duobus, aut amplius ab ipsis ostijs passuū millibus, mercatoribus, & nautis laetum exhibet hospitium.

Fluctus amniculus est, oritur (que) in campis ad boreā Londino urbi uicinis. Vnde nomē inditum domui, quae custodia noxiorum, & plateae uicinae iuxta, ac portae, quà itur ad Fanū Pauli: Tantum abest, ut à Luddo rege, quē historia Britānica depredicat, porta nomē sūpserit. Nō igitur Luddinā portā à Luddo, sed à Fluctu, siue fluento Fluctuensem, aut Fluentanam appellabimus.

Fons Brigidae, à Fano Brigidae uicino nomē desūpsit. Loci, me puero, fama exigua fuit. Creuit primum hospitio Volueseij, qui in flagrantissima apud Principem gratia erat. Tum coepit Henricus octauus Regū nitela, dirutis plebeiae notae aedibus, magnificentissimè ibidem aedificare, ac Caesarem noui palatij hospitio accipere.

G.

Germani gens bellicosa, & rerum cōmutatione uniuerso orbi nota. Societas mercatorū Germanicorū, quae modo ad Pantheō enitet, tēpore imperij Eadueardi Vindelesorani prima illustris notae incrementa tulit. Fama est Theutones, & Germanos cū gratos, tū utiles admodum fuisse Eadueardo, cum [Page] bello Gallum hostem antiquū profligaret, et Iccium portum ui caperet. Princeps memor beneficij tam oportunè collati, uectigal, quod pendere solebant, minuebat. Et deinde societatem immunitate quadam, & libertate donauit, quam illi uel hodie retinent.

Granta Britannicè Cairgrante. Saxonicè Grante cestre, & uocabulo recentiori Grantebrycge, corruptè autem mutata G. in C. & ablata R. litera Cantebrige, & rursus mutata N. in M. & sublata T. Cā brige. Nennius Britannicae scriptor historiae Grantae meminit in catalogo urbium Brirannicarum. Idē fecit Henricus Venantodunensis, alias Huntendunensis, in suo de urbibus elencho: Vt interim omittam Aluredi Fibrolegani non contemnendū in hac parte testimonium. Bedas 17 capite 4 libri historiae Anglosaxonum: quo loco de Sexburga Etheldridae sorore, olim regina Cantiorum, at tunc Praeside Anguillariani, siue Eligensis monasterij, loquitur, talia cōmemorat: Iussit (que) quosdā è fratribus quaerere lapidem, de quo locellum in hoc facere possent. Qui ascensa naui, ipsa enim Elig regio undique aquis, ac paludibus est circūdata, neque lapides maiores habet, uenerunt ad ciuitatulam quandam desolatam, non procul inde sitam, quae lingua Anglorū Grantecester uocatur, et mox inuenerunt iuxta muros ci uitatis locellū de marmore albo pulcherrimè factū, operculo quoque similis lapidis aptissimè tectum. Hactenus Bedas. Felix antiquae scriptor memoriae in libro de uita D. Guthelaci Crulandensis anachoretae, quem Ealfvvaldo regi orientalium Anglorū [Page] â Reodualdo octauo, ab Vffa decimo, consecrauit, Grontae his uerbis mentionem facit: Est in mediterraneorum Anglorum Britanniae partibus immensae magnitudinis palus, quae a Grontae fluminis ripis incipiens, haud procul à castello, quod dicunt nomine Grontae, nunc carectis, interdum nigris fusci uaporis laticibus, nec non insularum nemoribus inter uenientibus, & flexuosis riparum anfractibus, ab au stro in aquilonem mari tenus longissimo tractu protenditur. Haec Felix. Abbo Floriacensis in uita Eadmundi martyris non dissimilia in descriptione re gionis Giruiorum narrat. Gulielmus Rameseganus monachus Crulandensis, poëta tam barbaro saeculo clarus, de Gronta sic scribit in uita D. Guthelaci.

Est apud Angligenas à Granta flumine longo

Orbe per anfractus stagnosos, & fluuialeis

Circumfusa palus, orientalis (que) propinqua

Littoribus pelagi: sese distendit ab austro

In longum uersus aquilonem, gurgite tetro

Morbosos pisces uegetans, & arundine densa

Verborum strepitus, quasi quaedam uerba, susurrās. Ex his facilè liquet nomen accepisse Grantanā urbem à Granta flumine: Cuius si quis originē, & cursum cognoscere cupit, quae sequuntur attentè perlegat. Fontes hahet è lacu Neoportuensi, qui Neoportui oppidulo Ostrosaxonum, unde nomen accepit, adiacet. Confecto inde duorum milliariū cursu, relicta longiusculè ad dexterā Vallidena emporio celebri, uiculū, & coenobiū eiusdē nominis, olim sepulchrū Magnouillanorum, & Bohunorum Comitum Ostrosaxonum, praeterlabitur. Hinc ad quartum [Page] lapidem, Hichelendunum, nuper uirginibus sa crum, alluit. Tum uerò, confecto aliquot milliū passuum defluxu, Baberensem dextrorsum in se recipit amnem, ac non longo post interuallo sinistrorsum Barendunensem. Mox uicinus antiquae Grātae, Burnam fluuiolum descendentem à ruinis castri sui nominis, olim sedis Picotiorum Vicariorum Grantaniae Comitum, & Piperellorum, ulnis suis amplectitur. Ab antiqua Granta, iam uilla rustica, ad Gran tanum pontem, oppidum nundinarum frequentia, & academiae celebritate cognitissimum, pergit.

Postremò Castrodunū uillam fama clarā alluit gurgite nauiculifero, ac mox recepto Duro, alias Sturo amniculo, ad cuius pontem nundinae totius Britanniae celeberrimae, Isidem quindecim passuum millibus, ut sunt aquarum maeandri, distantem petit. Percognito iam Grantae fluminis cursu, non erit erudito iniucundum lectori cognoscere etiam, quae fata ueteris, & incrementa nouae Grantae fuerint: utque academia, quae ibi longè florentissima est, exordiū sumpserit. Subseruiam igitur, sed compendio, studiosorum uotis. Granta antiqua quidem illa concussa bellis Saxonicis, & ciuibus uel fugatis, uel in terfectis indies magis, magis (que) ad ruinam inclinabat: id quod uel ex decimo septimo cap. libri quarti historiae Bedae apparet, nam desolatam suo fuisse tempore scribit. Noua autem quae nunc Grantanus pons dicitur Saxones conditores habuit. At cuius hoc factū regis imperio ex historia, quod ego sciā, nulla liquidò cōstat. Constat autē Sigebertum regē orientalium Anglorum, cuius ditionis et tunc Grā [Page] ta fuit, ac Felicem Burgundionem, episcopum Du nouicanum nouae urbi fauisse. Consensus etiā scrip torum illis attribuit gloriā gymnasij ibidē, auspice Christo, instituti. Nam antea cautum fuerat Gregoriano edicto, ne Angli gymnasia celebrarēt propter Arrianam, & Pelagianam haeresim, ac quosdam Britannorum errores. Habebant tamen in monasterijs celebrioribus scholas. Theodorus, & Adrianus do cebant Durouerni Cantiorum. Maildulphus Bladuni, quod oppidum nunc Maildulphi curia, Angl. Maildulphesoyri, & ibidē Aldelmus, uir regij gene ris, praelegebāt. Bosillus, Ostophorus, ac alij in Sinu phario studiū bonarū promouebāt artiū. Flaccus Al binus, qui & Alcuinus, Isurouici bonas profitebatur literas. Acca idem praestitit Hagustalduni. Beda uerò Girouici, & in Vedrae flu. ostijs, ut alios omittam multos. Beda. 15. cap. 2. libri Anglosaxonicae historiae Sigebertum Regem ab eruditione ita collaudat: Sigebert uir per omnia Christianissimus, ac doctissimus, qui, uiuente ad huc fratre, cum exularet in Gallia, fidei sacramentis imbutus est. Idem etiam. 17. cap. tertij libri eiusdem historiae haec refert: Mox ea, quae in Gallijs bene disposita uidit, imitari cupiens, instituit scholam, in qua pueri erudirentur, iuuante episcopo Felice, quem de Cantia acceperat, eis (que) pedagogos, ac magistros iuxta morem Cā tuariorum praebente. Ex hoc Bedae loco colligunt scriptores, Grantanam academiam originem Sigeberti, cuius nos uitam scripsimus, & Felicis pietate sumpsisse. Illud planè constat, Grantaniam uniuersam fuisse ditionis regum orientalium Anglorum. Extat Grantae Giruiorum in archiuis historiola incerti [Page] autoris, & fidei longè incertioris. Hinc apparet Gurguntium, nescio quem, regem Britannorum dedisse Cantebro Hispano, qui Athenis studuerat, orientalem Britanniae partem, eum (que) posteà urbem super Cante flu. construxisse, ac academiam ibidem instituisse, quae a Grantano Comite eius filio nomē sumpsit. Addocet haec eadē Anaximandrū, & Anax agorā Graecos, Grantā uenisse studiorū gratia. Centum sunt ibi praetereà eiusdem farinae fabulae. Profectò nihil legi unquam uanius, sed ne (que) stultius, aut stupidius. Missas ergo facio has antiquitatis delicias. Vt nihil unquam certius de originae Grantanae scholae legerim, quàm quod ex Beda, & alijs de Sige berto rege colligunt: Ita crediderim ab eius prima institutione incremēta coepisse. Quapropter cū annis ab hinc septem Grantam studiorum meorū parentem reuisissem non ingratus alūnus, hoc epigrā mate urbem antiquitati, & gloriae suae restitui.

Olim Granta fuit titulis urbs inclyta multis,

Vicino á fluuij nomine nomen habens.

Saxones hanc belli deturbauêre procellis.

Sed noua pro ueteri non procul inde sita est,

Quam Felix monachus Sigberti iussa secutus

Artibus illustrē reddidit, atque scholis.

Haec ego perquirens, gentis monumenta Britānae

Asserui in laudem Granta diserta tuam.

Dani, ut ex Mariano, & Houedeno liquet, ducibus Gothruno, Oscētino, & Anuēdio, Grantam, cū iam in hybernis ibi fuissent, deuastabant, anno quarto im perij Ealfridi regis Visisaxonum. Cladem at re cuperauit illam. Ortū est ciuile bellum, & Henricus tertius rex Angliae Anguillariā insulam obsessurus, [Page] quam Henricus Hastengius unà cum suis ui, ut refert Thomas Vicanius, occupauerat. Grantam cum exercitu uenit, ut chronica testātur Barnouellensia Fit insultus. Insulani Henricianos repellunt. Rex ipse interea muniebat Grantā fossa, & portis: & mu ro iam tum, si per tempus licuisset, cinxisser. Gilbertus Claranus, absente Rege, Londinū occupat. Tū, relicta Granta, nouae rex prospexit calamitati. Insula ni hoc percognito Grantā ueniūt, quam miserè spo Iiatam incendunt. Quo etiam tempore diplomata antiquissima academiae conflagrabant. Quin Grā tae gloriam accuratius, in opusculo, quod de academijs Britannicis sum propediem aediturus, collaudabo.

Greua, uulgò Greuesende, Latinè Praetorius limes. Greue etenim Saxonicè praetorem significat. Vnde Portegreue, Praefectus portus. Burgegreue praetor, uel praefectus oppidi.

Gulielmus Giffardus epūs Ventae Simenorum, qui nunc Auonij, palatiū, ut ego accepi, in ripa Tamesis meridiana condidit, ac Canonicis Marianis uicinis suis patronus impendiò bonus fauebat. Hîc Thonoduni Murotrigum, alias Taunton, Canonicorum collegium instituit. Denique cum insignis pietatis officium societati, quae Guauerlegae coaluerat, praestitisset, obijt, & ibidem sepultus est.

Guinesia, quae multis annis Comitis titulo floruit, prouinciae Morinorū pars nō minima, Anglū, ab im perio Eadueardi tertij, Dn̄m agnouit. Vnde autem nomen traxerit, quāuis certò adfirmare non audeā, adducor tamen cōiectura, uocabulum Guidonis in [Page] sulam Latinè sonare. Moenia urbis ante multos annos diruta, sed castrum in usus bellicos integrū per mansit: cuius & Henricus octauus robur mirificè nuper auxit, & oppidum uallo, fossa (que) muniuit.

Gunteri filius, Anglicè Guntersunne, contractè Gunsunne. Iuuenis cum Turcicis piratis pugnauit, & uicit. Aetate maturus cum Gallis naumachia cō flixit, & spolijs potitus, trophaea in nauium coronis uictor posuit.

H.

Henlega. Henelege, alias HenIey, oppidum, & forum celebre Isiacorū. Nomen Latinè uersum, antiquus locus est. Ferunt olim pontem arcuati operis eo fuisse loco, ubi nunc ligneus, cuius fundamen ta, decrescēte fluminis gurgite, in aestate etiamnum uidētur. Henlega Molendinarios patronos, et domi nos olim agnouit: deinde & Hungrefordos: nostra autē memoria Hastēgios Comites Venātodunēses.

Hullus flu. uulgò Hulle. Aestum Humbri refluentis uiolentia patitur. Ex tribus oritur fontibus, quorum qui maximus non longè à Drifelda, pago sexdecim millibus passuū à Regioduno distante, ebullit. Est equidē parua Drifelda ueteri clara monu mēto Ealfridi literatissimi regis Northabrinorū egregiè à Beda laudati. Secundus Ostroburnae oritur. Tertius Emmesuelae erumpit. Coêunt autē tria brachia ad Drifeldā, & uno alueo ferūtur. Tūc Hul lus prata Fibrolegae uicina irrigat. Fibrolegani fluminis cōmoditatem sentiētes, olim, facta fossa, partim ad se deduxerunt. Vnde nauiculas Regiodunū iam ducunt, & reducunt. Hullus à praedicto loco [Page] festinatione quadam Regiodunum petit, & paulo inferius in Abrinū aestum praeceps deuoluitur. Hic ad coronidem aliquid subijciam. Historia Britannisca, quae uulgò circumfertur, Humbri fluminis memi nit. Et fama ex historia nata docet nomen flu. inditum à nescio quo Humbro rege, de quo uates quidam hos uersiculos scripsit.

Dum fugit, obstat ei flumen, submergitur illic,

De (que) suo tribuit nomine nomen aquae.

Beda etiam, & chorus omnis Saxonicorum scriptorum Humbri nomen familiare habēt. Sed ubi interim oritur Humber? Constat Humbrum eum esse aestum, quò Isurus flu. cuius nomen ex Iside, & Vro coalescit, pleno delabitur alueo: quò etiam Dunus, & Terentus confluunt. Humbri planè fictitium nomen est. Sed nec flumen aliquod in ea regione huiusmodi nominis, ut ne (que) alibi, quod ego sciam in Britannia. Est tamen in postrema syllaba corrupti nominis, uidelicet ber, quod coniecturā non faciat leuem, Aber Britannicum in Humber degenerasse. Ptolomaeus ubi recenset nomina fluuiorum Britanniae, qui se in mare orientale exonerant, Abi flu. me minit. Crediderim certè Abri, non Abi, in antiquis Ptolomaei exemplaribus scriptum: quanquam facilis ille quidē lapsus homini extero, & Graeco peregrinae linguae prorsus ignaro. Saxones fluminū ostia uulgari hoc uocabulo scilicet Muthe, quod Latinè os significat, denotabāt. Eskemouth. Teignemuth. Derentemuth manisesto sunt exemplo. Britāni etiā ostia fluminum proprio designabāt nomine: in hoc tamen à cōpositione Saxonū lege quadā sua discre [Page] pantes, quòd ostiorum appellationem fluuiorum no minibus praeponant. Hoc abundè liquet in Aberdaron, in aber Auon, in aber Tiue, at (que) id genus alijs multis. Est autem id propriè Aber Britannis, quod Muthe Saxonibus, quod ostia numero multitudinis Latinis, quod [...] denique Graecis. Cogor igitur, iudicio quodam, ulnis complecti medijs Aber Britannicū rectè cognitum, receptum (que) alibi, & Humbrū perpetuò repudiare. Ex cutiāt rē exquisitè eruditi, & tandem dubio procul intellexerint Aber genuinum ostijs fluuiorum nomen, in Humber degenerasse. Hoc idē etiam, ut ingenuè id dicam, quod sentio, factum puto in Sabrina flumine, cui credula Cambricorum scriptorum simplicitas ab Habrina puella ibidem demersa nomen indidit, ut ex his liquet uersibus.

In fluuium praecipitatur Abren.

Nomen Abren fluuio de uirgine, nomē eidem

Nomine corrupto deinde Sabrina datur.

Ego neminē hîc cogo ut meae subscribat sententiae.

Hoc interim, uotis multisà cādidis expetiuerim, ut, repertis frugibus, nō āplius glādiū amore teneātur

Hundesdena, uulgò Hunsden, aedes inter Catyeu chlanos, qui nunc Hertofordenses, splendidissimae. Est autem nomen à lingua deriuatum Saxonica. Hunde, Latinè uenaticus canis. Dene, uallis. Locus erat ditionis, si satis memini, Bohunorū, & Be [...]neriorum: deinde etiam & Hauuertorum. Turris in ipso aedium aditu sanè spectabilis. Thomas Hauuer [...]us dux Icenorum eius altitudinem suspectam habens, ne ruinam pateretur fastigiorum grauissima pondera [Page] detraxit. Turris uerò humilior facta etiamnū decus suum retinet. Postremò Henricus octauus Rex Angl, unicum huius saeculi in architectura lumen, facta cum Iceno permutatione, ueterē structuram expoliuit, & nouam, opus undecun (que) conspicuum, addidit.

Hursta à sylua nomen accepit, nec aliunde se iactat, quàm à minaci castello. Ante autē quàm illud caput extulisset, impunè ueniebant piratae in portū Auonensem, & sinus in eo omneis impunè excutiebant. Peruentum est paucis hinc annis ab hoste uel ad ipsa urbis Auonduni, si dijs placet, moenia. Is nauem ex controuersia onerariam magnam quidem, & preciosis mercibus refertam, abduxit, inuitis ciuibus.

Non tulit hanc labem magni mens Principis alta.

Quin Hurstam statuit uindicis ipse loco.

Hîc, quoniam in Auonduni mentionē incidimus, lubet candidum lectorem erroris admonere, qui frequentiusculè occurrit in quorundā historijs, qui res gestas Britanniae scripserunt. Confirmant enim, at nimium temerè, portum, qui Auondunū prospicit, Hammonis olim uocatum fuisse nomine. Tum praeterea, ne desit errori ueri species aliqua, ducem nescio quem Hammonem somniāt eo loco pugnauisse, portui (que) appellationem dedisse. Portum Ham monis hîc prorsus repudio, at Auonis facilè admitto: admissurus etiam, ut portus Ammonis aptè significet Sabulouicum, uulgò Sandevviche.

Hurstelega Saxonicè Hurstelege, uulgò Hurley. Recentiores uerterunt lege, quod locum Latinè [Page] significat, in le, & ley. Sonat autem Hurstelege Latinè syluestrem locum. Erat ditionis Visimonasteriensis, unde ueniebant monachi, tanquam ad coloniam, atque hoc quidem factum ab aduentu Nortomannorum. Nam ante Hurstelegae leue nomen erat.

Hunfridus filius Henrici Quarti, frater Henrici Quinti, patruus Henrici Sexti regum Angliae, Dux Claudiae, Comes Penbroci, et Cubicularius praetereà Angliae supremus, excoluit tum iuuenis, tum etiā senex uirtutem, ut qui maximè. Hinc clarus do mi, militiae (que), et bonis omnibus gratissimus. Amauit praeter caetera politas literas, quibus etiam impēdiò inuigilauit. Vidi ego libellum de rebus astronomicis ab eo non infeliciter scriptum. Comparauerat etiam sibi ingentem planè ueterum librorum thesaurum. Mecoenas ille quidem doctorū omnium, quos illis temporibus, uel Anglia, uel Gallia, uel Italia protulit. Testes sunt libri, quos Ioannes Frumentarius abba Fani Albani, & Capgreuus Augustinianus, ut alios Anglos omittam, ei dedicauerunt. Testes praetereà exemplaria antiquissima quidem illa numero. 129, quae academiae ad Isidis uadum sitae, inchoata ibidem longè pulcherrimi operis bibliotheca, liberaliter contulit. Id partim praestitit beneficio bibliothecae Albanae, partim amicorum opera libros ad eum ex Gallia, & Italia vsque missitantiū. De baltheo aureo, gemmis exornato, quod academiae dedit, non uacat in praesentia pluribus agere. Fauebat Aretino Italo, id (que) impensè, illius cum eloquentiam, tum iudicium acerrimum meritò magni [Page] faciens. Quo nomine per epistolas pollicitus est Aretinus se consecraturum illi libros Ethicorū Ari stotelis philosophorum Principis, quos tum Latinos fecerat: id quod, quādoquidē promiserat, re cā didè, praestitit. Posteà captus spe maioris praedae emit tēdos curauit Pont. Ro. nomine. Petrus Cādidus, uir nescio eloquētia, an eruditione superior, non tu lit Claudiano illustri uiro fucum ab Aretino homuncione factum esse. Arrepto igitur calamo Aretinum non solum ingratitudinis, uerum etiam perfidiae quoque arguit. Et ne Hunfridus de literatis tam benè meritus inglorius esse uideretur, transtulit in Latium Politiae Platonicae libros, ac, addita luculenta praefatione, opus undecunque tersum, elegans, splendidum Hunfrido suo dedicauit. Plura de hoc tam claro Duce dicemus libro tertio de uiris illustribus. Hoc enim opus magna diligentia, cura, & labore congessimus, atque adeò iam in tomos quatuor digessimus, ne Britanniae nostrae, fama tot eruditorum, & elegantium scriptorum deperiret. Quotus enim quisque est hac nostra aetate, uel inter eruditos, qui rectè norit quos literarum flores Britanniae hortus protulerit. Certè ut ingratitudinis notam multi in hac parte eluant, nunquam profectò desidiae maculam abstergent. Hunfridus Curiae Eadmundi in publico cōuentu. 25. anno regni Henri ci sexti miserrime interfectus erat eo loco, quo Xe nodochium Seruatori sacrum est. Polus Dux Sudo uolcarum, homo inuidiosissimus, at (que) idem sordidis simus, carnificis parte-agebat. Is autem adhaerebat lateri Henrici Sexti regis pij, at non perinde rerum humanarum experientis, & Gallo fauens, à quo for [Page] sitan pecunia corruptus erat, ita cum Principe egit, ut impetraret ab eo Andegaulam Gallo restituē dā permutationis nomine, tanquā [...] Et quo minus haec permutatio procederet, solus Hunfridus obstitit, miseratus tum simplicitatem ne potis, tum pub. cōmodum. Sudouolcus hoc uidens fretus (que) nobilitate, popularibus suis, & fide seruorum, erat enim in umbilico ditionis suae, insidijs cru orem innocentis, patriae hostis, fundendum curauit▪ Legi aliquando Hunfridum cōficto crimine maiestatis imminutae appraehensum fuisse à Bellomontano Comite Vicario, ac Equitum Angl. Praefecto, cō iuncto Duce Boccano iniquo facti teste. Hinc fama refert eū moerore perijsse, in Xenodochio Seruatori sacro. Refert haec eadem suffocatū fuisse eum ui cul citram plumeam inuoluentium. Ab eo tempore sen sim decreuit Anglorum felicitas. Deus ipse tanti sceleris tandē ultor erat. Pessima interijt pessimus Polus morte, detrūcato in littore Dorensi capite. Poligenus omne concidit. Hūfridi fama, eruditio, fides, gloria etiam florent, perpetuo (que) florebunt.

Hydropolis, uulgò Dorcestre, urbs ad Tamam flu. sita. olim quidem Romanis nota, ut liquidò, non modo ex monumentis terra erutis, uerum etiam ex numismatibus, apparet. Hîc si quis me roget cur ur bi Graecum nomen attribuam, huic ego respōdebo non potuisse nomen aut aptius, aut significantius, facilè inueniri, quod decorū uocabuli ad plenū explicaret. Hydor Graecum bellè exprimit illud contractum Dor Britannicum. Cestre siue Castre à Latina descendit origine. Attamē Saxones nō hoc uo cabulū locis tātū castris munitis, uerū etiā et ciuitatibus: [Page] quanquam alterum hoc minus proprium attri buebant. Certè, quantum ego ex idiomate Britanno rū deprehendo, non habēt uocabulum, quo significanter urbem appellēt, Aliqui dicunt Dinas ciuitatem significare. at rationem nominis nullam reddunt. Alij dicunt Cair urbem esse, cum sit interim et castorum, et locorum omnium saxorum robore circumseptorum communis appellatio, descēdens, ut ego arbitror, ab Hebraeo fonte. Alcaire urbs fama apud Egyptios notissima est. Saxones dicunt se habere suum Stede, siue State. At ego hoc nomen locis frequenter non admodum celebribus inditum scio, ut in Polste de. Nevvstede. Hamstede: at ciuita tibus nostris uel rarò, uel nunquam. [...] Graecum est, idem refert, quod ciuitas. Nihil igitur periculi si Graeca Graecis cohaereant. Certè rectius hoc quàm Latina Graecis miscere, id quod manifestè in Dorce ster apparet. Birinus, de quo superius scripsimus, liberalitate Cunegilsi regis Visisaxonum dorcester tunc opibus, & iustis spatijs ciuitatem florentem in sedem episcopalem accepit.

Longo post tempore, regnante Gulielmo Magno,

Remigius episcopus sedem Lindum transtulit.

Alexander uerò Lindianus uidens Durocastri deso lata esse omnia, collegium Canonicorum Augustinianorum ibi instituit.

I.

Iberigens fama celeberrima, sic dicti ab Ibero flu. qui apud Cantabros oritur: unde & Iberia, quae nunc Hispania. Ex Iberis ingens turba commigra uit in insulam quandā occidentis, cui nomen poste à [Page] dedit. Nostra aetas non Iberiam uocat, sed Hiberniam uocabulo aliquanto recentiori. Poëtae mentionē faciunt & Iuuernae, & Iernae, quae uerba, ut ego interpretor, Hiberniam, de qua nunc tracto, denotāt. Syluester Giraldus, uir suo saeculo inter literatos nō parui precij, scripsit topographiam totius Hiberniae, quam, comes Ioannis, posteà regis Angliae, & uidit, & peragrauit. Ille quidem distinctione operis tertia docet Heberum, nisi corruptè scriptum sit pro Hibero, & Hermionem fratres insulae imperium inter se diuisisse. Addit praetereà borealem partem cessis se Hebero, australem uerò Hermioni.

Itius portus, alias Iccius, & Icius de quo Caesar in commentarijs, nunc Calice. De portu ut non dubito, ita facilè non possum adduci ut credā hunc esse locū, quem Latini autores Gessoriacum appellant. Beatus Rhenanus liquidò probat ex antiquissima charta militari Gessoriacum eam esse urbem, quae nunc Bononia dicitur. Vnde breuissimus est in Bri tanniam traiectus: Id quod periti rei nauticae adfirmant. Quanquam nuper accepi à Dori ad portum Icium breuissimum esse transitum, quod tamen nō temerè adfirmo. Legi aliquando Anglum quēdam tempore Henrici secundi delatum in Itium portū locum curiosè collustrasse, recedentem (que) dixisse, futurum aliquando, ut illinc flagellum enasceretur, quod uel perpetuùm Gallos urgeret. Paulus Aemi lius unicum eloquentiae Romanae nostro saeculo decus, cuius floribus, quantum ad res Gallicas pertinet, Polydorus historiam adornauit suā, scribit septimo historiae Gallicae libro Philippum Bononiae Co [Page] mitem Itium muniuisse. Eadueardus à Gulielmo Magno eius appellationis tertius longa obsidione urbem expugnauit, expugnatā auxit, auctam de integro muniuit, & munitum conseruauit. At Henricus Octauus unus instar multorum tantum munitionis, tantum splendidae structurae, tantum apparatus militaris urbi contulit, ut gloriam Regum omniū, qui illic dominati sunt, superauerit, & multis quidē no minibus.

Isca flu. uulgò Eske. Oritur in Scotia, delabitur (que) in aestum Soluathianū, alias Sulvvath. Vadū, ad quod nuper pugnatū est inter Anglos & Scottos, Sandisica appellatur. Perpetuò meminerint Scotti sangui nis sui eo loco effusi, & turbae nobiliū uirorū captae.

Isis flu. Britannicè Ise. Saxonicè Ouse. Tres sunt in mediterranea Angliae parte huius appellationis celeberrimi flu. quorū qui primus Isidis uadū, uulgò Oxforde, sed corruptè pro Ouseforde. Alter uerò Boccinum nobile oppidum, alias Bukkenham, cui nomē à damis masculis inditum, alluit. Tertius coniugio Vri nobilis Isurouicū, quod & Eboracum alluit. Sunt & alij in Britannia fluuioli eiusdem nominis, quos breuitatis studio in praesentia omitto, cō tentus tantū praedictorum originē cōpendio quodā repetere. Isis fluuiorū rex oritur in Cotesuoldia spa ciosa admodum Claudianae gentis planitiae plus mi nus mille passibus ab oppidulo, cui nomen Tetocu ria, alias Tetbyri nec longius à Fossana uia, ut inter alios multos testatur Maildunēsis quidā monachus, qui Eulogiū historiarū scripsit. Scio aliter sētire, et scribere Polydorū uirū multis nominibꝰ clarissimū, [Page] Nam originē flu▪ attribuit parti limitaneae, quà Cotesuoldia Vincelocomū penè attingit. At nihil minus, quam nominis loci meminit. Noui Pennocum agrum Hailesianae ditionis, amniculi (que) fontem uicinum. Sed ortus Isidis eo planè non est loco. Gaudebant Hailesienses suum agrum nobilem Isidis ori gine reddere. Ego quidē ingentē numerū scriptorū tractātiū res Britānicas diligenter excussi▪ Inuentus tandē unꝰ, aut alter obscurae notae scriptor, qui Poly doro in hac parte subscriberet. Vtinā Polydorus tā oculatus fuisset testis in rebus Britannicis, quam interim est tersus, nitidus, elegans. Nae ille tū exegisset opus immortalitate planè dignissimū: modo & eadem opera cognitionem utriusque linguae, uidelicet Britannicae, & Saxonicae tanquam ad coronidē adiecisset. At ille interim laudandus plurimum, qui domi sedens, & numeroso ueterum autorum de rebus in Britannia gestis scribentium praesidio destitutus, praestitit in tanta angustia, quanta potuit alius quisquam maxima. Haec ego de Polydoro modestè satis, ut arbitror, & candidè retuli, quem interim apertè de me mali loqui, et sentire certò scio, id quod sus (que), de (que) fero. Nec enim quicquam est cur Ita Ium censorem antiquitatis, gloriae, maiestatis Britan nicae iniquissimum metuam. Dies tandem lumē tenebris afferet, & ueritas erecta suo praenitebit fastigio, etiam si Vrbinas, uel ad rauim usque reclamitet▪ Sed ad Isidis cursum redeo. Hic flu. paucis à fontibus progressus miliaribus Coui Berchelegani amnem in se recipit. Sic auctus cursum continuat, ac Corinum fluuiolum antiqua fama clarum, à quo [Page] Corinium urbs Dobunorum prima, alias Churne cester, corruptè Cirencester, corruptius Cicestre, di cta est. Tum pleno petit alueo Crecoladam, non insignem olim, ut uulgus indoctum somniat, Graecanicis scholis. Inferius paulò allambit Aquaedunum, uulgò Aeiton, castellum nobilissimi Stipiticij, alias Zouche. Deinde etiam & Lechenladam, ac continuo loannitium pōtem, locum inter prata humilem, & aquarum copia pressam intersecat. Hinc Rodecotanum pontem, auicularum nidum notissimum, penetrat, Nouum (que) pontem, ac Insulam, alias Egne sham, & Einesham, ab Ealmero Coriniorum Princi pe olim illustratam. Postremò diuortium patitur, ac in cornua diuisus, hac Botelegam, et Hinchesegā, traiectu celebres, petit: illac Deilocum, alias Godestovv, rursus inbrachia fractus, quae paulò inferius, facta insula, coēunt, ambit, & sui nominis insulas, ac urbem literarum cognitione super ethera notam in uisit▪ Credas data opera sic in insulis lusisse Isidem, ut loci cum amoenitate, tum celebritate urbis captus, cursum, alioqui rapidum, spectandi gratia, remo raretur, Confluxus autem brachiorum cernitur loco palustri non longè admodum ab Isidis uado dissito. Quod reliquum est defluxus, Cygnus me tacente Isiacus quaerentibus, ut est totus candidus, ac facilis, abundè ac lucidè ostendit.

Nunc alterius Isidis decursum breui oratione perstringā. Oritur prope Stenum ubi olim uilla Mu rolegi, deinde Braij, & Sannaei, ac defluit Brachilegā, quondam nobile Auoniae mediterraneae oppidum, quod Latinè Filicetum sonat. Hinc praepete lapsu [Page] Boccinum, uulgò Buckenham, unde & regio uicina Boccinia, peruenit. Nec contentus nomen alicuius fluminis coniugio mutare. Stratofordam Stenicam, Neoportum Paganellicum, ac Budefordam antiquum fama emporium petit, ac omnem citus prouinciā ab eo dictam penetrat, quousque peruentum sit ad Ernulphi curiam, alias Eines byri, forum non infrequens, quod nunc Fanum Neoti appellatur, situm uerò in ipso limine Venantoduniae, alias Huntēduneshire. Deindè iam profundus, & uagus Gumicastrum antiqua nobile fama, & monumentis insigne Romanorum, Venantodunum etiam, à qua urbe, latè circūiacens regio, nomen accepit, ac Slepam, quae et Fanum Iuonis Persae, allābit: hinc dextrum latus Anguillarianae insulae, alias Elig, auctus Granta flumine: hinc sinistrum Auona tumidus recepto implicat. Tum uerò in cornua diuiditur Fennicolas perlustrans. Denique cornibus fere omnibus ad unum rursus alueum recurrentibus. Linum celebre emporium mercatorum terra, mari (que) aduenientium perpetuo beat officio, ac tandem Oceano se committit.

Restat tertij Isidis cursus ab ipsis fontibus ad ostia deducendus. Quare opere praecium erit primum Vri flu. sinuosos maeandros describere, ut postea nomine, & alueo iuncti, uterque suis eniteat coloribus. Vrus extima parte Richomontaniae prouinciolae Brigantum Occidentem uersus oritur. Nomen autem loco, ut quidam praedicant Muscomaria, ut autem alij uolunt Coterinus mons, quorum opinioni ego quo (que) accedo. Defluit per ignobileis pontes [Page] Bainum, & Aiscaranum, ac aliquanto inferius Ven [...]olacēsem pontē arcubus insignem alluit, deuius (que) statim Mediolamum olim castellum Radulphi filij Ranulphi relinquens, Vriuallem locum sui nominis uicinum petit, pontem (que) Childegramensem. Hinc per Massamensem pontem, Tanfeldam olim Marmioniorum castellum, & Nortobrigum impetu quodam delabitur, Ripodunum in Schelli ripa si tum rauco salutans murmure. Tum uerò Vicanum pontem paulo inferius situm penetrat, ac Isuriū, praelato Isidis nomine, uenit. Ptolemeus ubi de Brigantum urbibus loquitur, inter alias Isurij meminit. Antoninus etiam Isuriam Brigantum celebrat in Itinerario suo. Cōcidit autē eo tempore, quo Danica uis totam ferè Angliam ferro, & flamma deuastabat. Nunc seges est, & uilla rustica ubi Isurium fuit. Rudera murorum, & numismata Romanorum hîc frequentiusculè ab aratris eruuntur. Nomen loco nūc Aldeburge, quod uetus oppidum significat. Pons Burgēsis ad Tudeladum amnem celebris cōflictu, quo, teste Gulielmo Pachenduno illustri scriptore, captus est Thomas Comes Mediolanensis, ab Aldeburgo non longè distat. In campis huic admodū uicinis extāt quatuor Pyramides ex solido saxo, Ro manorū, ut quidam indicant, trophaea. Stant autē ad leuam uiae Vetelingianae, siue ut alibi lego Eathelin gianae, ut nomen à nobilitate sumat, uersus occiden tem, quà itur à Burgensi ponte Luguballiam. Hîc unum est, quod me implicat arcto nodo. Nā sunt ex indigenis qui prorsus adfirment Isidem, aliquāto in ferius Burgensi ponte, Vrum in se recipere, quod [Page] mihi quidem nō fit uerisimile, cū antiquitus Isuriū, ut manifestè ex uocabulo colligere licet, utriusque fluminis nomen praeferat. Minora uerò flumina ma iorū nomina subinde cōcipere, nō, tā in Isuro, quam in Tamesi liquet. At à defluxu flu. per Burgensem pontem longissimo iam tempore Vri nomen, ▪dum plebs breuitati studet, omninò sublatū perijt, & Isis prima dictionis compositae pars integra mansit: ita tamen ut pro Ise, uulgò Ouse appelletur. At si quis penitius excusserit etymon huius nominis Yorevvike, quod contractè Yorke, intelliget quidem illud no men ab Isurevvik, retēta prima litera, abiecta uerò secunda, & tertia in o mutata, sumpsisse. Ne (que) ego tamen interim Eboracum tollo, cuius iam frequens apud ueteres mentio. Suo per me quisque utatur iudicio, ita ut & mihi meum relinquant liberum. Vnum hoc constat Graecos, & Latinos peregrinae linguae uoces, dum suae linguae decoro, & cō positioni student, prodigiosè corrupisse. Quin nūc quod reliquū est cursus Isidis expediam. A Burgen si ponte defluit Monachodunū, ubi in se recipit Nidum flu. Hinc properat Eboracum reginam Britan niae aquilonaris urbem, ubi oriētem uersus Fossam amnem Calaterij nemoris alumnum placido accipit alueo. Tum uerò nauiger, & Guerfa flu. dextror sum auctus, Cauodam nobile archiepiscooi Eboracensis castellū alluit. Deni (que) Vrosullo, castello nuper Perciorū tū elegātissimo, tum splendidissimo sinistra longiusculè relicto, Doruenta fluuio superbus comite, ad Abrū, alias Humbrum notū illi, Duno praetereà, & Terēto fluminibus celeberrimis ho spitiū petit: unde uia ad Oceanum recta.

[Page]Isidis insulae. Anglicè Ousenege, et Ouseney. Hi mediamnes loci penè inglorij ante aduentū Roberti Oilij Nortomani, cuius ditionis tota Isia corum pro uincia, beneficio Gulielmi Magni, fuit. Ille autē eò, tanquam in secessum amoenissimum, à castello suo uicino frequentiusculè transibat. Erat autem Rober to frater Nigellus nomine, de quo fama nō admodū multa refert. At eius filius Robertus nepos, & haeres Roberti primi, qui sine liberis obijt, uir maximi precij erat, cuius uxor Editha Forna foemina incomparabilis Isidis insulas magni meritò fecit. Contigit aliquando, ut Picarum chorus arborem insidens Editham in insulis spatiantem consono quasi strepitu salutaret, quod cum frequenter, & uni illi fecisset, augurio tacta Radulphum Canonicum Fani Fredis uidae consulit. Ille magnum in augurio pondus inesse respondet, ac heroinam solicitè rogat, ut templum ibidem Seruatori consecraret. Illa hoc idem à marito petit, & impetrat. Hinc fundamenta coenobij iacta, quod tandem creuit in immensum. Thomas Vicanius in annalibus suis hoc factum adfirmat anno D. 1129. Sic fama, sic gloria, sic honos insulis partus. Multa debēt igitur Oilijs insulae Isiacae.

Isiacus possessiuum ab Iside aptissimè deriuatū ▪ quo nomine non ineleganter appellabit aliquis ac colam propter Isidis uadum habitantem. Defuit iā longo tempore aptum, elegans, & Latinum genti uocabulum. Fas igitur sit mihi per cādorem, & gratiam eruditorum, eam à bonis literis optimè audientem Isiacos, nomine in hac parte nouo, at interim apto, & significanti posteritati cōmendare.

[Page]Isidis uadum Saxonicè Ouseforde, & Ousenford, corruptè Oxforde. Hic forsitan obgannient scioli omnis antiquitatis, & politae literaturae ignari me corruptorem esse ueteris linguae Saxonicè, quā illi interim qualis fuerit ignorāt prorsus. Per me uel ad rauim usque oblatrent canum stupidam imitantes rabiem, qui Lunam nitidè elucentem, et nihil tale curantem, assidua insectantur uociferatione. Nō equidem scribo huiusmodi tenebrionibus, cōtentus interim paucis, at cādidis, eruditis, denique iudicio ualentibus placuisse. De Isidis uadi origine, multi multa praedicant: inter que, historia circūfertur adfirmans hanc urbem olim ab amoenitate situs Bello situm dictam fuisse. Ioannes Rossus Verouicanus, accola Guidonici cliui hinc edoctus, hoc idem affir mat. Ciues urbem suam quàm illustrissimā reddere cupientes Vortigerium Britannum, conditorem nescio, an instauratorē, urbis depraedicāt. At qua id faciant autoritate, luculentam non reddūt rationē. Historia rerum memorabilium, quam academia Isiaca religiosè seruat, apertè pronunciat scholas fama antiquitus insigneis à Graecolada, quae rectius Crecolada, Lechelada, & Lathelada fuisse Bellositum translatas. At quo tempore, quo autore, qua causa id factum sit, silentium planè ingens. Secutus est & Rossus Verouicanus, uir maioris longè diligentiae, quâm iudicij, hanc quale cunque de scholarū translatione opinionem. Crecoladenses accolae ripae Isaicae conseruant nescio quos uersiculos obscuros in Fano Sampsonis, hanc originem asserenteis, quorū nisi me fallit memoria, hic primus est.

[Page]Postquam Pallas humi furiēs prostrauit Athenas. Reliqui uerò exciderunt mihi, sed dispendio penè nullo. Isiacae academiae historia prorsus nullā facit de Ealfrido mentionē. Sunt tamen alij scriptores, & fidei approbatae, qui institutionem scholarum Isiacarum manifestè illi asscribant. Videtur hoc etiam Asserius Meneuensis tectè suppresso Isidis uadi no mine, significasse. Sed is nec Graecoladae, nec Leche ladae, nec Lathelade uocabulorū merè Saxonicorū, ut neque transmigrationis meminit, ne per umbram quidem. Quin ipsa uerba autoris apponam, ubi de educatione filiorum Ealfridi regis Visisaxonū loquitur: Eathelueardus omnibus iunior, ludis literarijs diuino consilio, & admirabili Regis prudentia, cum omnibus penè totius regionis nobilibus infan tibus, ac etiam multis ignobilibus, sub diligenti ma gistrorum cura traditus est. In qua schola utrius (que) linguae libri Latinae scilicet, ac Saxonicae assiduè legebantur. Scriptioni quo (que) uacabant, ita ut antequam humanis artibus uires haberēt, uenatoriae scilicet, & caeteris artibus, quae nobilibus conueniunt, in liberalibus artibus studiosi, & ingeniosi uiderentur. Et alibi, ubi de diuisione fortunarum Ealfridi agit, haec scribit: Tertiam partē scholae, quam ex mul tis propriae suae gentis nobilibus pueris, & ignobilibus studiosissimè congregauerat, dedit. Rossus Verouicanus in libello de Academijs affirmat prin cipiò tantū fuisse treis scholas in Isidis uado, quarū prima grāmaticis, secunda philosophis, tertia theologis consecrata est. Haraldus Leuipes Danus Angliae rex infestus tum ciuibus, tum eruditis Isidis ua [Page] dum incolentibus, quòd Danos nobiles fugienteis ad Fani Fredisuide pyramidē, consilio Eadrici pro ditoris scelestissimi occidissent, armatū militem eò misit, qui urbem strenuè diriperet, & collegia bonis artibus dedicata confringeret, scholasticis hinc, illinc moetu fugientibus. Chronica Fani Fredisvvidae referunt Isidis uadū, regnāte Eathelredo, insignem accepisse cladem. Robertus Polenius uir ad bonas literas natus studiorum in Isidis uado resuscitauit, post cladē acceptam, alacritatem, tempore Henrici Belloclerici regis Angliae. Hinc Polenius Romanā urbē petijt, ubi & Cancellarij dignitate functus est. Non possum liquidò pronunciare an Isidis uad um muro fuerit cinctum ante imperiū Gulielmi nothi regis Angliae. Illud constat Robertum Oilium, eius appellationis primum, castrum, quod olim fortissimum fuit, in ripis Isidis uel à fundamentis construx isse, anno à Christo nato 1071. teste Thoma Vicanio sidei optimae scriptore. Nos ista, dum antiquitati studemus, in gratiam Isidis uadi, memoriae sacrosanctae consecrauimus. Exhibebimus autē de his fusiora, et lucidiora in libro de origine, & incremēto bonarū in Britānia literarū, & libro de Academijs.

L.

Limenus flu. Britannicè Limene. Refert hoc nomē originē Graecā, quod pleno defluens alueo portum efficiat. Est enim portus, littus, sinus maris Grae cis [...]. Eadbertus rex Cātiorū Limeni meminit in quadā donatione facta. anno D. 741. Chronica Fani Neoti de Limeno sic loquūtur. Limenus fluuius currit de sylua magna, quae uocatur Andredesvvalde. [Page] Habet autem ea in longitudine ab oriente in occidentem miliatia. 120. & eò amplius, in latitutudine autem triginta. Graius in opere cui titulus Scalechronicon Andredesuualde meminit, & Sige berti regis Visisaxonum ab upilione ibidem inter fecti. Henricus Venātodunensis quarto libro histo riae de regibus Anglorum haec refert, ubi de Danis, fretus autoritate Mariani, agit: Posteà redijt in An gliā ille magnus exercitus cum omnibus rebus suis ad portum Limene cum 250. nauibus, qui portus est in orientali parte Cantiae, iuxtà magnum nemus An dredeslege, quod centum & uiginti miliaria in longitudine, triginta in latitudine continet. Egressi uerò construxerunt castrum apud Apletre. Hactenus Venantodunensis. Saxonibus id Apletre est, quod Latinis malus nota arbor. Et quoniam in mentionē Andredesvvaldae, cuius apud Marianum clara est memoria, incidimus, lubet hîc obiter significare Henricum Venantodunensem Andredescastri urbis, ut ait, olim celeberrimae, at ab Ealla primo rege Sudosaxonum funditus euersae, nō sine honoris prae fatione magna, primo historiae suae libro, meminisse. Nomen Limeni nostris prorsus incognitum tempo ribus. Constat tamen eum fuisse fluuium, quem hodie Rotherum uocant. Oritur autē in Argasio mō te, non procul ab Aquaedunensi saltu, alias Vvater don, loco Sudosaxonibus notissimo. Vnde labitur uicinum in campum, cui nomen indit, uidelicet Ro therfelde. Hinc Vicanum, alias Hichingham, petit, ac Robertinū pontē. De hoc uico recentiores quidam scribunt de nomine nil dubitātes. At mea cō iectura [Page] est Rotheri pontem in Roberti pontem degenerasse. A ponte Rotherino rectà decurrit Bodiamum, olim Dalenrigij, posteà Leuchenoriorū castellum. Deinde Nouiodunū pagum, & Oxinegā, ubi traiectus, alluit. Postremò Apletream uasto defertur gurgite, ac mox aperto mari se committit.

Limodomus uulgò Limehouse, cui nomen à re inditum.

Lomithis, id est sinus luteus, siue Lamithis, uulgò Lamehithe, notissimus Tamesinae ripae locus, de quo nihil antiquius legi, quàm quòd Canutus Fortis rex Angliae hîc inter conuiuia, & pocula, ut refert Henricus Venantodunensis libro sexto historiae suae, diem obiuerit supremum. In confesso est archiepiscopos à tempore aduentus Nortomannorum in Angliam, hîc sedem habuise. Balduinus, & Hubertus archiepiscopi nobile fanum Lamithi erexerunt, decreuerant (que) Praebendarios, ut uocant, ibidem statuere. Durouernenses monachi hoc aegrè ferentes cum Ro. pont. de Fano diruendo egerunt. Postremò, monachis uictoribus, ruinam locus passus est, & quidem magnam. Palatium archiepiscoporum iam ad senium deuergerat. Ecce praesto est Ioānes Moridunus, &, absterso senio omni, florem, ac iuuentutem, renouato, & aucto operi magnificè reddit. Hîc ego iuuenis studio eloquentiae, et bona rum literarum totus cōflagrans Thomam Houertū Principis Icenorum filium Latinè loqui industria, qua potui maxima, perdocui.

Luguballia. Britannicè Cairluel. corruptè Cairlile. Haec urbs ad Vetelingianam uiam sita est, allu [...]tur (que) [Page] a borea Aquaeduno, & à meridie Calodeua flu minibus non ignotae famae, quorum confluentiaspe ctabilis paulo inferius urbe. At unde urbi nomē inditū à nullo hactenus discere potui. Coniecturam interim meam non grauabor publicam facere. Suspicor fluuium, qui nunc Aquaedon, alias Eidon, olim dictum fuisse Logum, siue Lugum. Ballia à ualle V. litera in B. facilè mutata, originem sūpsit. Sunt & qui scribant uallia, nō ballia▪ Familiare quidē est indigenis. Aquilonaribus ualles praeposito fluminis nomine appellare, ut Glindale, Vveredale, Tiueda le, Alandale, Rhidale. Sic enim Luguballia Lugi uallis erit. Nisi quis rectius appellationem ortam putet à Lough patrio uocabulo, quod lacum, aut stagnum significat. Abundat enim aquis Luguballiae situs. Ptolemaeus Luguballiae corrupto nomine Lucopibiae meminit, uidetur (que) eam genti Nouantum attribuere. Meminit etiam huius urbis Antoni nus in suo Itinerario. Quo tempore Beda floruit in precio haec urbs quidem fuit: nam et eius mentionem. 27. cap. libri. 4. historiae suae facit. In libello quo que, quē de Cutheberti uita carmine, et prosa scrip sit, honorificè de Luguballia haec praedicat: Ecfridus rex ad Luguballiā ciuitatē, quae à populo Anglorū corruptè Luel uocatur, uenit ut alloqueretur reginam, quae ibidem in monasterio suae sororis euē tum belli expectare disposuit. Postera autē die deducentibus eū ciuibus prodijt, ut uideret moenia ciuitatis, fontē (que) in ea miro quodā Romanorū opere extructum. Haec ille. Concidit autem Luguballia ca lamitate Danici belli, et deserta moerebat totos ducentos, [Page] & eo amplius, annos. Aluredus Fibroleganus historiographus suo saeculo clarus scribit hanc urbem instauratam fuisse sexto anno imperij Gulielmi Rufi regis Angliae. Praedicat hoc idem Houedenus. Adijcit Venantodunus, Gulielmum Rufum regem colonos ab austro huc misisse. Nec desunt qui scribant Flandros quosdā diluuio suis sedibus pulsos, ab Anglo, tanquam colonos, huc missos, qui & posteà, ne quid cum Scottis commune haberent, Penbrocum translati sunt ut Rossos rebelleis perdomarent: id quod fecerūt, teste Syluestro Giraldo.

M.

Mauditi castrum, uulgò saincte Mavves. Erat autem Mauditus ex Hibernia ortus, &, ut ferunt, episcopus. Vixit parcè, ac duriter, sanctitatis nomine clarus, non longe à Falensi portu, ubi nunc uilla pis catoria, & fanum illius nomini consecratum. In colae ostentant in coemeterio fano adiacenti cathedrā ex solido saxo, qua frequēter sedebat, fōtē (que) superstiti one celebrem. Forma castri in ipsis portus faucibus pene orbicularis est, & situ subsidet, ut serpentes aerei certius irrūpenteis feriant hostes. Trefrius qui structurae castri praefuit, uir ad bonas artes, & humanitatem natus, tum praetereà amicus, & summus qui dem meus, à me flagitauit, ut latè quadratis saxis insignia Henrici octaui nūquā satis laudati, & Eadue ardi Principis incōparabilis, ferētibus, paucos opor tunè uersiculos affigerē, quibꝰ altè insculptis poste ritas nobile tāti Regis opus meritis extolleret praeconijs. Feci quod uoluit. Tali autē amico quicquā pnegare planè religio fuisset. Accipe cādide lector inscriptionū notas. Prima sic habet. Henricus oct. [Page] Rex Angliae, Franciae, & Hiberniae inuictissimus me posuit presidium rei publicae, terrorē hostibus

Secunda inscriptio.

Semperhonos Henrice tuus, laudes (que) manebunt.

Tertia.

Imperio Henrici naues submittite uela.

Quarta.

Gaudeat Eduardo Duce nunc Cornubia felix.

Quinta.

Exprimat Eduardus fama, factis (que) parentem.

Haec nos in Henrici octaui Regis incomparabilis gloriā aeternitati consecrauimus.

Mediamnis, uulgò Medemenham monasteriolum Bernardinorum, quod Isiburnam Bedanfordanam, alias Ouseburne, parentem agnoscebat.

Mons acutus, uulgò Montegu, nomen loci apud Gallos celebris: unde & nobilissima eiusdem appel lationis apud Anglos familia originem duxit. Richardus Burdegalensis Rex Angliae gloriam Mon tis acuti, alioqui claram, clariorem reddidit, Seueriani Comitis titulo adiecto▪ anno eius imperij. 21.

Mons diues, Gallicè Richemont, urbs famae cō spicuae, à qua & regioni, quam possidet nomen. Brigantes olim hîc sedes habuêre, utpote cultores totius Isuriae, uulgò Yorkeshir, cuius et haec pars fuit, ut plurimum montana, at interim quà ualles subsident foecūda utcū (que), fluuijs (que) irrigua, uidelicet Vro, Suala, & Couero. Gulielmus nothus rex Angliae, dū Eboracum ciuitatem eius imperio non audientem obsidet, Alanum nepotem suum Comitem Britanniae cōtinentis, Matilde regina exorante, huiusmodi [Page] illustrauit donatione: Ego Gulielmus cognomine Bastardus rex Angliae do, & concedo tibi nepoti meo Alano Britanniae Comiti, & haeredibus tuis in perpetuum omneis uillas, & terras, quae nuper fuerunt Comitis Eadvvini in Eborashira, cum feodis militum, & alijs libertatibus, & consuetudinibus, ita liberè, & honorificè, sicut idem Eadvvinus ea tenu it. Data in obsidione corā ciuitate Eboraci. Capta, spoliata, & incensa urbe Brigantum domina, ac gen te in potestatē Gulielmi redacta, Alanus uir maximi animi studens prouinciā acceptā solidè sibi conser uare, castrum, iuxta Gillingham uillam suam, fortissimum extruxit, quo se muniret contra impetus nō modo Anglorum fortunis spoliatorum, uerum etiā insultus Danorum. Operi autem absoluto Richemontis nomen quodam consilio inditum est, uel à loci magnificentia, uel á castro Britanniae cōtinentis aliquo eiusdem appellationis. Rodolphus Dicetensis in historia sua meminit Richemontis castelli Armoricae regionis. Ego cū, annis ab hinc aliquot, auidis hoc castrum oculis collustrarem, uiderem (que) ambitum urbis intra moenia ipsa exiguum esse, coepi cogitare urbem sensim creuisse in extima castri area, quod tamen non refero tanquam cognitum. Nunc ut splendor, & gloria Comitum Richomontanorum fusius eniteant, operaeprecium duco eorū ab origine stirpem repetere, & serie quadam ad saecula recentiora perducere. Eudo Comes Britanniae cōtinentis Gallofridi filius tres genuit filios Alanū Rufum, alias Fregaunt, Alanum Nigrum, & Stephanum, qui singulatim, eo mortuo, Britanniae praefuerunt, [Page] & Richomontaniae. Vterque Alanus sine liberis perijt. Stephanus uerò filium Alanum nomine genuit. Hîc autem Conanum haeredem reliquit, cui nupsit Margareta Gulielmi Scottorum regis filia, peperit (que) ei Constantiam, posteà coniugio Gallofridi filij Henrici secundi regis Angl. felicē. Genuit Gallofridus Arturium, quem loannes rex Angl. eius patruus ob moetum, ne Angliae regnum iure suo peteret, insidijs, ut quidam scribunt interficiendum curauit. Constantia secundò nupsit cuidā Rodolpho, à quo adulterij crimine infamis diuortio mulctata est. Hinc tertiò nupsit Guidoni Tearcho, & ex eo peperit Adeliciam, quae Petrum Maloclericum in coniugem accepit, & ei peperit Ioannem. Ioannes filius Ioannis Comes Richomontaniae acce pit in uxorem Beatricem filiam Henrici tertij regis Angliae, quae maritum Arturio, Petro, & Ioanne parentem fecit. At Ioannes pater ultimus erat Richomontaniae Comes ex stirpe Alanica, cuius si quem iuuat antiquitatem, quae Eudonis imperio praecessit cognoscere, legat Gulielmum Gemeticencem rerum Nortomannicarum illustratorem. Recentiores Richomontaniae Comites omitto breuitatis studio, hàc lege tamen, ut illos in memoriam redigam in opere quod de nobilitate Britannica, dijs uitam mihi fortunantibus, in Procerum gratiam propediem scripturus sum, & aediturus. Intereá Richomontaniae uale dicam.

Morini, gens Gallicae Belgicae, quorum urbs celeberrima Teruana erat, quam ego potius Treuentam nominarem à Tre, quod oppidum ueteri Gallorum [Page] lingua significat, & guin quod album, illustre, & splendidum sonat. Morinorum meminit Cae sar in commentarijs suis. Meminit eorundem Gratius poêta in libro de uenatione, de quo Ouidius. Apta (que) uenanti Gratius arma daret.

Mortuus lacus▪ uulgò Mortelake, uilla lōgo qui dem tēpore archiepiscoporū Durouernēsiū, at nūc Regis, ꝑmutatione fūdi facta, uilla eximiè splēdida.

N.

Nauticus sinus, Saxonicè Reatherhith, locus olim nautis tantū hospitium praebens. At nunc, quia urbi uicinus est, coepit nitidis superbire uillis, & sor des nauticas quasi contemnere. Sunt qui adfirment Henricum eius appellationis quartum Anglorum regē hîc delituisse, ut medicorū opera in lepra, qua foedè aspersus fuerat, curanda uteretur.

Neoportus, siue Nouus portus. Anglicè Nevvporte, statio carinis satis fida, ubi etiā & cōmodus in Vectam insulam aditus. In Neoportu emporium est, & unicum totius Vectae, quod & eodem censetur nomine. Attamen, ut ego aliquando accepi, Me dena oppido antiquum nomen erat.

Nouantes, de quibus Ptolemaeus, oram littoris Britānici occidētalē accolebāt, ea parte, quà nunc Lugouallia Scottomastix illa floret, & Cādida casa, quae nunc Fanū Niniani, Gallouinorum sedes primaria caput attollit. Non possum hîc certè satis ad mirari, quid sibi uoluerit Hector Boethius Scotticae scriptor historiae, cum Gallouiniam sedem Brigantum fuisse contra communem tum Graecorum, tū Latinorū omniū consensū affirmet. Eiusdē farinae et illud Hectoris est, quo loco Dobunos, de quibus [Page] Ptolemaeus mentionem facit, eam fuisse gentem scribit, quam nostra aetas uulgò Darbeshiremenne appellat. Notum est Corinium eam fuisse urbem, quam Saxones Churnecestre uocabant, & nostra aetas corruptè Cirencestre, & Cicestre. Sedes etiam Dobunorum primaria ibi olim fuit, ubi nuuc pars Claudianae, ad Coteuoldianum campum, prouinciae. Sunt & aliae eiusdem notae in Hectore maculae, quas uulgus lectorum tanquam stellulas suscipit.

Nullisecunda, nouū ab excellentia operis nomen inditum loco uernacula lingua Nonesuche dicto. Hîc magnificentissimus Henricus Octauius tam eleganteis, tam uenustas, tam denique splendidas erexit aedes, ut quo cūque prudens floridae architecturae aestimator oculos conuerterit suos, has dixerit inter caeteras quascunque facilè palmam ferre. Quanta illic Romanae antiquitatis aemulatio? Quantū speciosae picturae? quantum auri? quantū denique omnis generis ornamentorum? Diceres coelum esse stellis interpolatum. Floreat aeternum Princeps, qui nullis parcit impensis, quo minus artificum ingenia, mira cula rerum, mentes, atque oculos hominū sua quadam maiestate rapientia, exhibeant.

P.

Pendinas, id est caput montis, locus adiacens Fa lensis portus ostijs occidentem uersus, ubi nunc stat castrum in loco aedito, non longë ab aedibus Cheligreui uiri humanissimi, qui & eiusdē Praefectus est. Cuius operis gloria, quanta quanta est, Henrici Octaui Regis propria est.

Petropolis nunc Peterburch, at nomine antiquiori [Page] Medeshamstet Saxonicè dicebatur: cuius & loci Beda. 6. cap. 4. libri suae historiae meminit. Erat autem in primitiua Merciorum ecclesia in ho nore planè maximo. Operaeprecium ergo originem monasterij olim undecunque clarissimi, uel ab ouo repetere. Qua parte non grauabor Hugonem Albū rerum Petroburgi gestarum luculentū planè scriptorem in suscepti operis euocare partē. Fidem ille lectori faciet. Ego uerò quod ille fusè scripsit in cō pendiolū redigam. Auona siue Auena fluuius, qui uulgò Nene pro Auene sublata A. capitali litera, & V. sequenti in N. uerfa, Petroburgum alluit, in cuius aluei medio uorago quaedam incognitae profū ditatis. Quo etiam & loco fons ebullit, cui nomen Medesvvelle. Cum uerò Saxones in ripa fonti uicina aedes posuissent ueteri nomini nouum uidelicet Hamsted coniunctū est, atque ita coaluit Medes vvelhamstede, quod nomen longo posteà seruauit tempore, detruncata tantum breuitatis studio sesquipedalis vocabuli syllaba media, ita ut pro Medesvvellehamstede pronunciarēt Medeshamstede▪ Ham uerò domum. Stat, siue stet ciuitatem Latinè significat. Collucet autem in ipsis penè Giruiorum paludibus. Giruiorum meminit Beda. Paludes inco lebant. Nomen Giruiorum nostro obscurum saeculo. Dicuntur hac aetatae Fennicolae. Appellationē ac cepêre Giruij à Gyr Saxonico uocabulo, quod Latinë paludosum, & altè luculētum locum significat. Hactenus de loci nomine. Nunc reliqua strictim dicemus. Penda rex Merciorum, siue Mediterraneorum Anglorum reliquit treis filios Peadam, Vvolpherum, [Page] & Ethelredū, quorum singuli co mortuo regno Merciorum praesuerunt, id quod confirmat Gotcelinus Bertinianus in uita Milburgae uirginis. Vvolpherus detestatus impietatem, qua non dum Christianus Vvolphadū, & Rufinū filios suos Chri sto a Ceadda initiatos, consilio Verbodi è medio su stulit, monasterij fundamenta amplissimi Medeshāstedae iecit, quod Deo Optimo Max. & Petro cō secrauit, unde Petriburgus nomen loco poste à indi tum, ac Saxulphum religiosis praesidē ibidē statuit. At imperfecto obijt opere. Ethelredus eius frater unà cū sororibus suis Chineburga, et Chinesvvitha incepto operi manum supremam addidêre. Longo post temporis interuallo Dani gens piratica à boreali littore toto miserè spoliato, in mediterraneas Angliae partes pergrassati sunt, ac inter infinita alia crudelitatis exempla Medeshamstatēse monasteriū totius Britanniae facilè primum funditus euerterūt. Haec rerum humanarū est uicissitudo. Ausim pronunciare, exceptis tantum ludaeis hominū omnium fecibus, nunquam uspiam terrarum fuisse gentem unam, quae maiorē alteri calamitatem intulerit, quā Dani Anglis. Clades illa miseros flagellabat spatio ducentorum, & penè quinquaginta annorum, quam quartam Britanniae plagam fuisse scribit Houedenus in libro Annalium, ita ut praecesserit Romana, Pictica, & Saxonica. Eadgarus tamē monarcha Anglorum utcunque immunis erat à Danicis irruptionibus. Quo tempore Ethelvvoldus Philomonachus episcopus Ventae Simenorum cum Principe suo ita egit, ut ille miseratus loci desolationem, erat [Page] enim tum temporis stabulum pecoris, noui monasterij fundamenta ingentia ibidem poneret. Aldulphus etiam Eadgari Archigrammateus luculen tissima operi dona contulit, ductus iusta poenitudine quòd filius, quem unicum habebat, ab eo, & uxo re somno, et uino grauatis, suffo catus fuisset. Factus hîc posteà Aldulphus primus abba Petroburgensis coenobij instaurati, & tandem archiepiscopus Isurouicanus. Deinde Eadgarus aedificato nouo oppido diploma emporij contulit. Quid multis? Eò diuitiarum, splendoris, famae, magnificentiae, denique gloriae accreuit Petropolis, ut Chrysopolis à multis appellaretur, quod nomen Saxonicè sonat Gildenburch. Viceratiam Gulielmus Nortomannus, & imperio Angliae potitus est. Ecce Chrysopolis, tot congestis multorum annorum spa tio opibus, praeda fuit Hereuardo Anglo, ac Danis Anguillariam insulam, alias Elig, ui defendentibus, & Gulielmo regi obaudientibus. Iusto mihi hoc factum uidetur Dei iudicio. Nam monachorum saltem bonorum partes fuerant tantos in el [...]emosynam thesauros à pijs erogatos nō sordidè sibi conseruare, uerum larga manu oportunè, & in loco pauperibus distribuere. Meminerint igitur ecclesiastici, uel perpetuò, sordidum hoc exemplo admoniti. Turoldus Nortomannus beneficio Gulielmi Victoris, cuius & nepos, ut quidam scribit, erat, abba tū Petropolitanus facinoris Hereuardini admonitus, Stenoforda urbe relicta, ad suos armato milite, ut fortem decuit abbatem, cinctus [Page] redijt. Tum verò partim dispendio rerum monasterij, & oppidi incensi, partim etiā Anguillarianorū uicinitate uulneratus, ut piscis ictus, sapuit, ac castello sui nominis Gallicè Monturold dicto, strenuè erecto futurae prospexit cladi. Hucusque ut plurimum ex historia Hugonis Albi. Henricus Octauus rex potentissimus splēdorem nouum Petroburgo, iam dignitate episcopi illustrato, contulit.

Petrus Rupinus, Gallicè de la roche dictus. Hic fuit Ventae urbis Simenorum episcopus tempore Henrici tertij regis Angliae, homo tam inuidiosus, quàm qui unquam maximè fuit. Hic erexit Londini in suburbio, cui Sudouerca nomen, xenodochium. Porrò in Auonia meridiana instituit alterum xenodochium, eo loco, quo stat oppidum in ostijs Portus magni, cuius Ptolemaeus meminit. Instituit etiam duo coenobia, unum Tichefeldae, alterū Letelegae, quae uulgò Neteley.

Placentia, Gallicè pleasaunce. Nomē palatio ab Hunfrido duce Claudiano instaurato à loci amoenitate inditum, quod modò perijt, resuscitata ueteris Grenouici memoria. Has aedes Hunfrido mortuo coluit Eadueardus eius appellationis ab imperio Nortomannorum quartus. Cygnus de hac Placentia magnificè personat in mellita sua cantione.

Pontes numero plurali oppidū, ut ego coniecturam facio quod Saxones Readige, & Reading, sic enim in uetustissimis exemplaribus scriptum inuenio, sua lingua uocabant. Antoninus Pontium meminit. Quanquam miliariorum numerus qui in Itinerario elucet à pontibus Londinum, non conuenit [Page] Readingo. At ego experiētia didici corruptos iam esse in Antonino numeros, et Alaunodunum uicū, qui nunc Maidenheued, et Vxinum pontem, ac Colunum Saxonicè Colunbroke corruptè Colebroke, recentioris memoriae esse, quam ut Pontium referant antiquitatem. Et eo loco tantum nominat urbes, ac celebris notae oppida: cuiusmodi nisi Radingum recta uia nullū à Cunetione, alias Marlebyri, Londinum. Reading nomen meo quidem iudicio à copia, & confluxu aquarum apud Saxones coepit. Et huius nominis pagus est ad Limeni, alias Rotheri fluminis, ripam, qui Cantios à Sudosaxonibus ex parte disterminat. Fluuius uerò Readingū intersecans Romanis Cunetio, Saxonibus Kenet dicitur. Oritur autem in Vilugiana prouincia ad radicem tumuli terrae in usus bellicos olim egestae, cui nomen Selburgus. Hinc profluens, Cunetionem celebre sui nominis oppidum, Hungrefordam, Spinas, alias Neocuriam, ac Readingum al luit, ac mox in Tamesim delabitur. Haec confluentia aliquid facit ad nominis etymon. Idem praestat & Cunetio, qui antequam oppidum penetret in cor nua propter Beram uillam splendidam se diffindit, ac maiori alueo per pontē qui Readingi est ad meridiem defluit: minori uerò quem sacrū amnem uocant, borealem oppidi partem alluit, ac mox coeuntibus cornibus, fit unus alueus. Huc etiam accedit, quòd & illa duo brachia rursus diuortijs quibusdam▪ uel in medio ludunt oppido, ac insulas planè amoenas efficiunt. Postremò neque hoc alienum à nominis significatione. Saxones riuum Rhe communi [Page] appellatione uocant, & subinde scribūt Hrie. Hinc Rhegate id est riui cursus, Ouerrhe ultra riuū Rheford riui uadum. Rhidune oppidū prope riuū, Suderhe ad meridiē riui: unde & prouinciae nomen, quae australi Tamesis ripae adiacet. Readingi primus, quod egò sciam, Asserius Meneuensis illustrem in Annalibus suis mētionē facit, ac sui collau dat Ealfridi regis Visisaxonū uirtutē, qui Danos aperto marte eò in castellum fugauit. Huius castelli nec rudera, nec aliqua certa hodie extāt inditia. At platêae Castellanae nomen in memoria quo itur uia publica ab hoc oppido ad Spinas occidentē uersus. Cōstat ex historia Roberti Beccensis Henricianos pessūdidisse castellū, quod Stephanus tyrannꝰ Rea dingi firmauerat. Ealfritha secunda regis Edgari uxor poenitudine ducta, quòd priuignū Eadueardū regem adhuc impuberē occidendū insidijs curauis set, monasteriū uirginibus sacrū Readingi instituit, eo, ut fertur, loco, quo [...]nūc Fanū Mariae in precio est. Henricus eius appellationis primus coenobiū monachorum ad orientē posuit locū sepulturae suae, cui contulit. Virginū praedia, ac latifundia tum collegij Chausegani, tū monasterij Leonis.

Pontifices magistratus nomē à re sumēs, uidelicet pōtibus uel cōstruēdis, uel reficiēdis: cuius generis sunt praefecti duo Lōdinensi ponti, habēt (que) in Sudo uercano suburbio domū āplissimā, utpote armamē tariū rerū ad tantū opus pertinētiū. Rodolphꝰ à Di ceto in sua refert historia Petrū de Colechirche sacrificulū iecisse prima fundamēta noui pōtis▪ Sed e rāt illa leuia. Quare regijs, & ciuicis accreuit posteà opibus. Hîc cādidi lectores obstrepit molesta sciolotum [Page] lorū turba, cuius & unus obscurior reliquis, homo notioris loquētiae, quàm eloquētiae, et [...], me feedè in enumeratione arcuū Londinensis pōtis errauisse asserit. Incuriā in qua parte meā cēsor scili cet acutus, idē (que) rarus, cōuellit, lācinat, lacerat etiā pro imperio, si dijs placet, suo. Cui ego tantū in prae sentia, alias oportunius eius intolerabilē male iudicando arrogantiā pressurus, & cōculcaturus, respō deo: Pluris ualet oculatus testis unus, quàm auriti decē. Ciuis Londinēsis sum, nec me patriae poenitet meae. Spero (que) aliquando futurū, ut nec illā sui qualis cun (que) poeniteat alumni. Edico tibi male conciliate Geta.

Nulli nota magis domus est sua, quàm mihi certè

Omnia Londini sunt monumenta mei.

Fac periculū in eruēda penitiori illa antiquae urbis nostrae celebritate. Doctior hoc nomine, nisi te disce re suppudeat, forsitan euaseris me autore. Quin pō tis causam perago? Cataractae in ponte Londinensi viginti, quàse ab austro in boreā extendit. Atarcus ex solido saxo incuruati tantū nouendecim conspiciuntur. Tabulatā illam, & planam pontis figuram ex asseribus cōpactā, & machinis tractilibus, si usus postulet, subleuādā, ne aditus hosti pateat, arcū nec possum, nec uolo, sed ne (que) per rationē debeo certè appellare. Sperabas, tu quidē magnū de me in hac re triumphum. At ego à te conceptam spem omnē illam his uerbis facilè tibi praeripio.

Sis licet Antaeus, Polyphemus, maximus Atlas,

Laurigeros noli de me sperare triumphos.

I nunc Geta, & inter compotores tuos uiginti arcus Londinensis pontis uictor depraedica.

[Page]Polus, illustris familiae nomen, cuius ego talem fuisse originem à fide dignissimis didici. Michael Polus humili loco natus mercaturae operam dedit. Regioduni in ipsis Hulli fluminis ripis siti ubi nobile emporiū. Nauigauit autem frequenter ad orientales urbes Germanorū, tanta (que) dexteritate, successu, felicitate quoque rationes omneis suas subducebat, ut breui diuitias ingēteis sibi compararet. Hinc fama inclarescere coepit, & Richardo secundo Anglorum Regi non modo cognitus, uerum etiam familiaris, & charus, atque adeò à cōsilijs esse. Vffenfordiorū Sudouolciae Comitum gloria, deficiente haerede masculo, inclinationem patiebatur. Richardus studens Polo quàm gratissimus esse, illū australibus praefecit Volcis, anno regni sui nono, & inter familiarissimos habuit. Polus ubi persenserat se in flagrantissima esse apud Principem gratia, strenuè rem auxit, & indicia nobilitatis non pauca prae se tulit. Inter quae illud uel palmarium obtinuit, quod nullum non lapidem mouerit, ut Regiodunū suum quàm clarissimum faceret. Constat oppidum illius cum opera, tum impensis auctum insignium numero aediū. Nā tempore Eadueardi regis ab ad uentu Nortomannorū in Angliā tertij Regiodunū oppidum piscatorium erat, solius Hulli praeterlabē tis, ut ego arbitror tunc nomine gaudens. Poli aedes instar palatij adhuc elucent Regioduni, unà cum muris oppidi latericijs, quà Fanum Mariae occidentem spectat. Praetereà duas alias conspicui decoris aedes in oppidi umbilico, & tertiam ad Hulli ripam posuit. Nec sic contentus egit cum ciuibus ut oppi [Page] dum muro cingerent: id quod factū est. Locus ubi lateres in muri usus cocti Tegularius adhuc dicitur. Postremò a rege Richardo in ciuium gratiam li bertatis diplomata exosculanda impetrauit. Hactenus fortuna propitiam se parentem Polo exhibuit. Iam Richardi imperiū, & maiestas ciuili turbata seditione sensim decrescere coepit, unde & Polus nouus homo, idem (que) inuidiosus unà etiam decreuit. Princeps uolens nolens coactus est nobilium instigatione publicum totius regni conuentum ad cer tum diem designare. Hoc confessu Verus Comes Isiacorum, & Polus Sudouolcarū publico decreto, tanquam corruptores Principis, exulabant. Vter (que) Lutetiam Parisiorum petijt. Richardus magno illorum tenebatur desiderio. Polus mutatam sortem aegerrimè ferens, obijt Lutetiae. Verus opes eò à Polo adductas inuasit: atque haec Poli finis. Filij eius meliora tempora nacti patris haereditatem acceperunt: & non longo post tempore haeres ex asse Ducis insignem sibi comparauit titulum. Tandem Ead mundus imminutae maiestatis Hēricianae reus, se, ac nobilem unà familiam funditus perdidit▪ Quin & haec tragaedia paulo ante à Lindiorum Comite eius fratre natu maiori bello interfecto, aut Terento sub merso, orta est, patre nesciente, & crucem filijs imprecante.

Portunia insula, uulgò Portelāde, sita est ad meridiem littoris Durotrigum non procul à Vagae flu. ostijs, unde tenui diuiditur aestuariolo. Quà Oceano alluitur in montes consurgit, at meditullio plana est, ferax etiam frugis, graminis, ac pecoris, at arborum [Page] prorsus indiga. Hanc aestimant circuitu septem milliaria cōficere. At si quis lineam per ipsas insulae radices, quas mare alluit, circūduceret, decem milli aria computaret. Planities insulae ut plurimū saxosa. Littora horrenteis rupes ostentant. Coniunctae tantum uno insulae uico aedes, ubi & ecclesia. Reliquae sparsae. Olim piscationi praeter caetera accolae studebāt, nunc uerò aratro. Fūda, qua se incolae exercent, plurimū ualent, feriunt (que) hostem fortiter. Henricus Octauus impensis maximis castrū hîc posuit monu mētū nobile, & iustū insulae praesidiū. Plura de Portu nia dicemus in libro de insulis Britāniae adiacētibus.

Profundum uadum, Angl. Depeford, tantū uilla piscatorū paucis ab hinc annis, Henricus Octauus Principum decus omnium Nauale conseruādis, & reficiendis nauibus hîc instituit, armamentarium (que) iuxta posuit, ac nuper splendidas etiam aedes Greno uicanis famulas excelso erexit fastigio.

Putenêga, locus nō alio, quod ego sciā, nomine me morabilis, quā quòd amoenas ad ripā aedes ostētet.

R.

Regiodunum Tamesinum, sic dictum, quod ad Tamesini flu. ripam situm sit. Fama praedicat uetus oppidum collocatum fuisse paulo inferius eo, quod nunc cernitur, Shenā uersus loco humili, et excrescentibus aquis obnoxio, atque hinc adeò aliò translatū fuisse. Ethelstanus, Eadvvinus, qui & Eadvvius, ac Ethelredus reges hîc imperij sui corona redimiti sunt, testibus Henrico Venantodunensi, et Ro gero Houedeno. Accepi olim hoc medio factum fuisse foro, erecto altè tabulato opere, quo latê à numerosa plebe uiderentur: quod tamen tanquam rectè [Page] cognitū non affirmo.

Regius burgus Saxonicè Cuningburg, corruptē Quinborovv. Castrū hoc sitū est in littore, quā Ouinia, alias Shepaega, insula Tamesini, et Vagani flu. ostia aspicit. Instauratorē Eadueardū Vindelesoranū agnoscit, & Gulielmū Perottū Vicanū posteà Sime norū episcopū praefectū operis celebrat. Deni (que) & Hēricū octauū firmiora iam nactus robora extollit.

Regiodunū Hullinū à flu. praeterlabēte ad differē tiā alterius sic dictū. Saeculis ab hinc aliquot elapsis piscatoriū tātū fuit oppidulū, & appēdebat paroeciae Hasilleganae, unde traiectꝰ in Lindiā superiorē. Incre mēta urbis paulò ante in uita Poli Sudouolcae ostēdi mus. Tū praetereà Hulli flu. originē, et cursū depinx imus, adeò ut in praesētia eadē repetere suꝑuacaneū.

Ruber cliuus uulgo Reddecliffe. Gulielmus Gui donis filius huius loci alūnus nouā uiculo addidit lucē cōstructis duabꝰ elegātis notae aedibus. Idē scho lā grāmaticā insigni quadā tū liberalitate, tū pietate ac Hospitiū pauperū receptaculū ibidē instituit, des tinato uel perpetuùm in tam sanctos usus praedio.

Regnorū meminit Ptolemaeus, qui, ut ego conie cturā facio, Tamesini flu. australes ut plurimū ripas, et īteriora excolebāt. Nūc regioni nomē Sudorheia

S.

Sabaudia, aedes magnificae appellationē à Petro Sabaudo Leonorae reginae cōiugis Hērici tertij auun culo acceperūt. Hēricus tertius rex hunc Richomō taniae titulo insigniuit, et castella nobilium aliquot ei seruanda tradidit, quae, cum aliquandiu seruasset, declinans Anglicae nobilitatis inuidiam, regi restituit. Ioannes Gandauensis Dux Mediolanensis [Page] longo post tēpore Sabaudi aedes incoluit, in cuius cōflagrabāt inuidiā orta Cantiorum seditione.

Schelfega, uulgò Chelsey. Nomen autem uillae inditum à dorso excrescentis arenae in alueo fluminis. Morus accola illustris uillae famam auxit. At postquam pertinax esse coepit, & decretis publicis fidem abrogare, famam uillae partam labefactauit. Sed posteà noua loco accessit gloria. Henricus Octauus regum splendor unicus, cōspicuas aedes ibidem nuper posuit.

Shenum, uulgò Sheene. Vnde autem nomē inditum, si non à splendore, non possum satis cōiectu ta consequi. Angliae reges taedio urbis adfecti frequentiusculè huc concessêre tanquam ad secessum longè amoenissimum. Certum est Eadueardum tertium hunc locum coluisse, ibidem (que) obijsse. Eundē coluit & Richardus secundus eius nepos. Contigit autem anno D. 1397. ut Anna Regina Richardi secū di uxor longè charissima diem Sheni obiret supremum. Ille uerò tanta perturbatus clade loco temerè mala omnia imprecatus est. Nec sic contentus, uim etiam, si dijs placet, aedibus intulit. Henricus Quintus desolationem loci undecun (que) amoeni nō ferēs, splēdorem illis suum reddidit. Postremò Henricus Septimus Regum omnium sui temporis cum ditissimus, tum prudentissimus bonitate soli, uenustate situs, fluminis commoditate, & uicinitate urbis illectus, tale ibi opus à fundamentis erexit, quale priores non uiderunt: quale etiam & huius saeculi delitiae in immensum auctae collaudant. Princeps uerò magnificētia operis mirificè delectatꝰ Richemōtis [Page] nomine nouā regiā appellauit, quo dignitatis tituloante acceptū regni imperium clarissimus enituit.

Sinnodunum mons editus in ipso uallis limite, cui nomen ab Albo equo, situm est. Distat enim à Caleua plus minus mille, & quingentis passibus, & fossa cingitur profunda. Referunt Atrebates fuisse illic, Britannico imperio florente, castrum ingens, & memorabile totius prouinciae opus. Cecidisse uerò illud adfirmāt eo tēpore, quo Danica rabies totā latè prouinciam deuastabat. In praesentia ne leuissima quidem ullius structurae extant ibi uestigia. Coloni numismata Romanorum aratris hîc saepe eruunt. Manifestum quidem hoc signum loci hominum fre quentia olim celebris. Sunt tamen qui putent Danos hîc castrametatos fuisse, orbiculari (que) uallo tutelae causa locum cinxisse. Sion, à Sione monte speciosissimum coelum designante appellationem accepit. Locus ille quidē ubi nunc Sion famae tantum plebeiae erat antequam Henrici Quinti regis inuictissimi liberalitatem sen sisset, Brigidianae uirgines, chorus, ut tunc temporis uidebatur, pius collegium ambiebat. Princeps ratus positurum se opus posteritati spectabile, collegium magnis instituit sumptibus. lam debellauerat Gallos, & coenobiola in Anglia non pauca erant, quae tanquam appendicia, Gallorum coenobia, unde & deriuata sunt, capita sua agnoscebant. Senserat Prin ceps in illis fraudē, dolum (que) subesse, male (que) de eius sentire contra Gallos triūphis Quare consilio quo dam suppressis illis, praediorum quae possidebant partē Brigidianis, partē literatorū collegijs cōtulit.

[Page]Sudouolca Dux australium Volcarū, nomen ab excellentia sumptum, ut Anglus pro rege Anglorū. Folke autem Saxonicè id significat, quod uulgus, & plebs promiscua Latinè.

Sunningum imminet Tamesinae ripae, dextrorsum paulo inferius Readingo. Fuit olim pontificū sedes, & cathedra. Nouem hîc numero pontifices fuisse Seuerianae ecclesiae historia apertè docet. Eorum primus erat Ethelstanus. Postremus uerò Hermannus. Hîc beneficio Eadueardi regis filij Ethelredi Shireburnēsem nactus episcopatū, utrū que coniunxit, ac unicā sedē Shireburnae cōstituit.

T.

Tama fluuius oritur Bulburnae in radicibus Catyeuchlanicorum mōtium, qui locus aliquot passuū millibus à Pennolega uilla splendida Rodolphi Ve ronegi Equitis clarissimi, et amici nostri, dissitus est. Defluit per Trengofordam uillam rusticam, per ual lem Eilecurianā, & Crenodunensem pontem uicinum Tamae emporio, cui nomē indit. Deinde Vete leganū pontē, & Durocastrum petit, ac mox penetrato ponte Isidem, ulnis complectitur, suum (que) nomen superbus praefert. Hinc fluuij coniuncti cursum deducentes uno Tamesis nomine coalescunt.

Templū, locus militibus Hierosolymitanis olim cōsecratꝰ. Hîc multi nobiles uiri sepulti inter quos nobilissimus fuit ille Gulielmus senior Polemarchus Angliae, & Penbrochiae Comes, cuius hoc epitaphiū in Thomae Rodeburni historia etiānū extat. Sum, quem Saturnum sibi sensit Hibernia, Solem Anglia. Mercuriū Normannia. Gallia Martem.

[Page]Thornega, Saxonicè Thornege, & Thorney. La tinè spinarum insula, nunc Vvestminstre. Locus erat horridus, & incultus. Sunt qui adscribant templum Thornegae D. Petro positum & consecratum, Mellito Londinensi episcopo, & cuidam ditissimo eiusdem urbis mercatori. Ego haec aliquando legi Thornegae in pensili tabula, Sebertum regem orientalium Anglorum filium Sleddae, & Riculae filiae Ethelberti Magni construxisse monasteriū Petri in Thornega anno à Christo nato. 604. Cui & subscribit Ealredus abba Rhiaeuallēsis in libro, quē de uita Eadueardi regis filij Ethelredi infortunati aedidit.

Trenouātū Troia noua Gallofrido. Sunt qui oppidum Nouantū interpretentur. Illud interim ne ad umbram aliquam ueri accedit, quod Polydorus tamen affirmat, ut Trenouantum sit oppidum Britanniae mediterraneae, quod uulgus contracto nunc uocabulo Tranton appellat. Constat Ptolemaeo autore Trenouantes gentē fuisse maritimā ad oriē tē, ubi nunc Mediosaxones, & Ostrosaxones. Inter quos fuêre duae illustres tantum urbes, quarū prima recētiori saeculo, Romanis in Britānia imperātibus, Londiniū à Cornelio Tacito dictū est, secūda uerò Camudolanū, quae rectius Colunodunum à Coluno flu. posteà Coluncester, uulgò, & corruptè Colchester. Erit mihi igitur Londinum ueteri appellatione Trenouātū, id est urbs, uel oppidū Nouātū, donec cruditissimi, & in Britānica antiquitate exercitatissimi, maturo iudicio certiora referant. Quod autem Ptolemaeꝰ Lōdinū Cātij ānumerat urbibus, aut parū rectè illud à cosmographis didicit, aut urbs scriptorum incuria suo luxata loco. Cōstat enim his, qui uel [Page] summis labris leuiter Britanniae descriptionem attigerunt, Tamesim perpetuò Cantios à Nouantibus disparasse. Quid Londino cū Cātiorū urbibus? Vt concedam Londinum suum nomen uel à principio retinuisse: An non igitur erit Trenouātum, id est oppidum Nouantum gentis antiquissimae inter quos & sita est? Nihil planè obstat, cum in confesso sit Londinū inter Nouantes, non Cantios fuisse. Cognitum est Nouantes, eas incoluisse regiones, ubi nunc Mediosaxones, & Ostrosaxones. De hac diximus aliquanto fusius in Syllabo dictionum antiquarum, quē adiunximus libello de natali Eadueardi Principis. Hîc me nūc etiā iuuat non inuenu stos uersus cuiusdam poetae, qui epitomen Britānicae historiae scripsit, in medium producere:

Aemula Troiae

Moenibus, à Troiae nomine nomen habet.

Nomen ei Noua troia datur, post & Trinouātum,

Vtpote corrupto nomine nomen habet.

Haec est illa polis, cui tres tria dona ministrant,

Bacchus, Apollo, Ceres, pocula, carmen, ador.

Haec est illa polis, quam Iuno, Minerua, Diana,

Mercibus arce, feris, ditat, adornat, alit.

Tuêsis ciuitas antiquissima rectè Ptolomaeo de nomine cognita. Hanc nostra aetas Bervvike corruptè mea quidem sententia pro Abervvike uocat, quod uocabulum sonat ostia sinus, uel fluminis. Beda, 12. cap. 1. libr. Anglosaxonicae historiae, ubi de orientali sinu Isthmi, qui Scottos ab Anglis diuidit, loquitur, Tuëdi meminit. Fuit olim Tuêsis, atque adeò hinc maritima omnis ora ad Perthā ubi nunc [Page] Fanum Ioannis urbs celebris, quam & muris cinxit rex Eadueardus Longus Scottomastix ille, in An glorum ditione usque ad Ecfridi regis Berniciorū occasum. Scottus posteà Abreuicum inuasit, lōgo (que) retinuit tempore. Eadueardus Longus rex Angliae, & Scottorum debellator urbem recuperauit, & An glis solicitè conseruādam tradidit.

V.

Vecta, siue Vectis, Britannicè Gueid, uel Guith, Anglicè Vvighte insula cum Latinis, tum Graecis scriptoribus cognita. In primis autem Ptolemaeo, Plinio, & Antonino. Samuel Beulani discipulus, qui annotationes in Nennij Britanni historiam scripsit, haec, dum Vectae interpretationem significanter ex cutit, refert: Quam Britones insulam Gueid, uel Guith uocabāt, quod nomē Latinè diuortiū dici po test. Forma insulae ouo simillima. Lōga quidē est ui ginti passuum millia. Lata uerò decem. Vtrun (que) insulae promōtorium, siue extentio usque adeò isthmi figuram exhibet, ut peninsulā faciat. Cōmodus in Vectam traiectus à Portu magno ad Retham, interuallum septem milliarium est. At ab Hurstano ca stello, quod ostijs Auonae fluminis, & aestuario adiacet, ad Sharpenoram, spacium plus minus duorum milliariorum interiacet. Rupes habet littus horrenteis. Terra frugum fertilissima, nec syluae indiga. Amniculis aliquot cōmodè alluitur. Neoportus, alias Medena unicum insulae emporium. Villae praetereà plus minus. 24. in quibus ut plurimū non uica tim, sed sparsim habitatur. Cairbro nobile olim Rigi diorū, qui Gallicè Readuers, dicti, castrū in ipso penè [Page] insulae umbilico situm est. Vespasianus qui posteà imperator Ro. hanc primus insulam Romanis uecti galē fecit. At quid in Vecta egerit penè incertum. Disperijt nobis pars illa historiae Cornelij Taciti in qua scripsit de aduentu Vespasiani in Britanniam. Quae si nunc extaret, Vectae antiquitas, atque adeò Britannia ipsa longè clarius eluceret. Suetonius Tranquillus in Vespasiano haec scribit: Insulam Ve ctem Britanniae in deditionem redegit. Henricus Huntendunensis secundo suae historiae libro docet quo pacto Cerditius primus Visisaxonum rex comitatus Kinricio filio suo bello deuictos Britannos Vecta expulerit: ut (que) post quartum uictoriae annū eandem dono dederit Stufae, et Vvitgaro suis nepo tibus. Quo in loco mihi quidem uidetur Asserij autoritatem sequi, qui eadem significanter in Osburgae reginae Visisaxonum, et matris Ealfridi regis ge nealogia exprimit. Seruierat iam diu Idolis Vecta imperio regulorum Saxonici generis audiens, conculcata ui barbarorū Christiana religione, cum Ced ualla Britannus Arualdum regulum, filios (que) eiusdem duos uictor è medio tolleret, & suo insulam adijceret imperio. Hinc Vecta Christianismum recepit, predicante euangelium Hildila, eò ab Vvilfri do episcopo Ceolesegano, quod nomen Latinè uitu lorum marinorum insulam sonat misso, unà cum Be orvvino Vvilfridi episcopi nepote. Partem uerò in sulae dedit Princeps Vvilfrido, quem impensè diligebat. Haec Beda. 15. cap. quarti libri historiae Anglo saxonum. De Vecta fusius dicemus in libro de insu lis Britanniae adiacentibus.

[Page]Venta Belgarum. Britānicè, ut nunc loquūtur, Cair Oder nāte badō. Vnde, licet cōiecturā facere nomē urbi recētioribus saeculis Oderam fuisse. Additum uerò est nante Badon, perinde ac si diceres, in ualle Badunēsi. Nam Balnea urbs celebris memoriae hinc distant decem millibus passuū. Nante propriè signi ficat uallē in qua fluuius labitur. Ego igitur dicerē nante Auon à flumine, potius, quā Badon: id quod lucidius, & significantius esset. Odera nomen flu▪ cuius & appellationis aliquot & hodie in Britānia, ac Germania esse dignoscūtur. At Auonam flu. qui hanc urbē alluit, nomine Oderae aliquādo dictū fuis sè legi planè nunquā. Est coniectura ex uno Antoni ni loco Auonae etiā nomē urbi inditū fuisse. Sed ualeāt coniecturae. Ptolemaeum in praesentia sequar. Ille uerò sic scribit: Dobunis subiacent Belgae, & urbes Ischalis, Aquae calidae, Venta. Ex hoc loco utcun (que) apparet Ventā eam olim fuisse urbē, quā Sax ones Brightstovve posteà appellabāt. Sonat enim Latinè illustrē locū, quae uox nō multū à Vēta abludit. Guine, siue Guēne Britānicè id significat, quod album, quod pulchrum, quod cōspicuū Latinè. Erāt et aliae tres praeclarissimae ciuitates famae in Britannia hoc cognomento celebres. Quarum una Vēta Sylurum, quae nunc Cairguēt, ut ex Antonino colligo, erat. Haec tota concidit. Rudera apparent in Demetia, qua itur à Strigulia alias Chepestovv, ad ciui tatem Iscanae legionis. Et quoniam in Striguliae mentionem incidi, lubet Nechamij de hac urbe distichon non inuenustum ex eius de Sapientia diuina libro desumptum promere.

[Page]

Intrat, & auget aquas Sabrini fluminis Osca

Praeceps, testis erit Iulia strata mihi.

Annotauerat haec quidam in margine codicis: Strata Iulia, cuius pontem construxit Iulius, quod uulgò Strigolium dicitur. Sic ille▪ Mihi tamen uix placet annotatio. Nō me fugit Pliniū alio Sylures statuisse loco, uide licet ad Cāterrenū Scotiae promōtoriū, un de breuissimus in Hiberniā traiectus. Secūda est Vē ta Simenorum, quae modo Vvincestre, quam & aliqui Bristolliae urbi ascribunt. Tertia Venta Iceno rum nomine gaudebat, quā hodie appellāt Northe vvicke, cuius nominis antiquitas etiamnum apparet in flu. urbē alluente, quem uulgus Vvennesunne uocat. Venta Belgarum initio urbs ampla non fuit. Aucta est à Saxonibus. Postremò, ponte facto, Ruber cliuus ad sinistram Auonae ripam urbi additus, & muro septus forti, quo tēpore Gulielmus Comes Claudianae praefuit prouinciae, & maximè Ventae suae▪

Verolamium, siue Verulamium, Saxonicè Vver I am cestre, & Vvateling cestre, ut scribit Henricus Venantodunensis. 1. historiae suae libro ubi de quatuor uijs publicis tractat. Legi aliquando urbem à uicino flu. Verlume nomen primitus accepisse. Ex Verlume fecerunt recētiores Vere, decurtata altera uocabuli parte. Et mox Verus flu. sublata Elite ra, et M. praefixa fit Murus, quae appellatio uel hodie extat, habet (que) palatium sui nominis opus planè regiū Angl. More dictū. Vilibaldus Anglus qui Boni facij Angli episcopi Moguntinensis uitā septingē tis ab hinc, et eò amplius annis, scripsit, Muri flu. [Page] meminit. Admiror interim quid sibi uelit Gildas Britannus, qui, nisi codex mendosus, pro Muro Ta mesim in sua historiola, ubi de Verolamio loquitur, supposuit. Hinc facilè crediderim recentiotes imbi bisse errorem, qui uel adhuc multos possidet, uidelicet Tamesim olim alluisse Verolamiū, quod certè absurdius est, quam ut confutatione prorsus ulla sit conuincendum. Constat antiquitus ingentem fuisse lacum propter moenia Verolamij, qui Offae regi Merciorum potentissimo uectigal pendebat. Fluuij uerò in illis Catyeuchlanorum finibus celebres nulli praeter Verlumū, alias Murū, Lugiam, qui Cerui uadū nobile oppidum, et Durum, à quo Duri uadū, uulgò Stourford, nominat̄ uicus nō icelebris. Cornelius Tacitus haec de Verulamio libro. 14. historiae suae refert: Eadem clades municipio Verulamio fuit. Vnde & Britannicè, teste Nennio in cata logo urbiū, Cair municip dicta est. Ptolemaeus etiā hanc urbem celebrat, attribuit (que) Catyeuchlanorum genti. Porrò & Antoninus eandem depraedicat. Alexander Nechamius in libro de sapientia diuina encomiastico carmine Verolamiū percelebrat. Stetit urbs fama clarissima usque ad Saxonum aduentum, & aliquanto post, ut apparet ex Anonymo, qui facta Albani historiae eleganter commendauit. At toties Saxonicis cōcussa bellis tandē subito caput demittere coepit, us (que) adeo, ut paulo post spelunca latronum uiam Vetelinganā obsidentiū esse coepe rit: quo tempore Offa Merciorum rex potentia inter Saxones summus Fanum nobile D. Albano in Holmehurste, loco extra muros Verolamij eius [Page] martyrio sacro, posuit. Tum urbis & aedificia, & mu ri minantia ruinam partim subuersa sunt in usus noui tēpli, & coenobij. Vtque officinae coenobij indies augebantur, sic decreuit Verolamium. Oppidulum quoque inceptum ad Fanum Albani multum latissi morum laterum, ex quibus ueteris urbis aedificia tota penè cōstabant, detraxit. Dehinc et Vvolsinus sex tus abba Fani Albani infinitam uim laterum, et sax orum eò abduxit, ut nouum oppidum Fani Albani augeret. Refert Matthaeus Parisius in libro de antiquitate Fani Albani quo pacto Ealfricus abba septi mus, et Ealredus eius successor, et Eadmaerus nonus Verolamij ruinas, ad se traduxerint in usus noui tē pli ibidem ponendi: quod opus à Paulo Cadomensi posteà absolutum est, adiuuāte Lanfranco, ut refert Eadmerus, Cantiorum archiepiscopo. Haec cursim ex penetralibus antiquitatis depromsimus.

Vinchelsega oppidū in ipsis ostijs portus Limeni situm, Fuit antiquior ea, quae nunc extat Vvinchel sega, loco quidem humili sita, & uiolentis fluctibus oceani mirum in modum obnoxia. Hinc factum ut cum accolae nec sūptibus ullis, nec ingenio calamita tem, quae à mari oppido imminebat, repellere cōmo dè possent, cogitarent tandē de cōmigratione. Editus erat locus non longo admodū interuallo distans ab oppido. Et is cuniculos aluit, domino suo Trego sio nō contemnendum fructum referens. In hūc accolae ueteris oppidi omnes, oculos, et mentes coniecerunt. Consilio Eadueardi Lōgi, qui tunc Anglis imperabat, situm futurae urbis dato pretio coëmunt [Page] quem Chronicon Fani Albani tā belle depinxit, ut prae oculis posuisse uideatur. Fit magnus artificum concursus. Praeficitur operi Ioannes Chirchebius episcopus Anguillarianus Regi à thesauris. Trāsferūt eò ex ueteri oppido quaecū (que) usus postularet. Temporis successu, id est annis sex, uel septem excreuit nouum in immensum oppidum. Additi de hinc muri, & portae. Rex ipse inuisit locum, et operā laudat: dum (que) altiorem urbis partem foris equo insidens collustraret, caballus crepitaculo uentimolae territus regem concutit. Ille calcaribus usus equum exasperat, unde per crepidinem unà cum equo in uallem cecidit, desperantibus de eius uita famulis. At ille superum gratia incolumis inuētus. Hoc ego scriptū nuper legi in Chronicis incerti autoris, quae à Fano Albani ad Tinnense monasterium delata sunt. Placuit noua urbs suis conditoribus. Vetus oppidum paulò post omninò desolatum, ac relictum ludibrio furentis maris. Ab illo tempore Vinchelsega antequam suae originis uicesimum plenè numeraret annum, duplicē passa est calamitatem, semel Frā corum irruptione, iterum (que) Hispanorum à Pharolega inuadentium impetu.

Vindelesora oppidum antiquum, nobile, magnificum, & situ denique tam amoenum, ut cum alio quocunque iure optimo de palma contendat, quam & mihi uel in ipso castri uertice, quo sol splendidius planè nihil aspicit, decētissimè gestare uidetur. Vetus illud oppidum, ne quis ignoret, aliquanto remotius stabat à castro, quàm nouum. Sed nec [Page] eius nomen adhuc perijt. Illud certè mihi mirum ui detur, quòd, cum non paucis ab hinc saeculis tanquā regia Saxonum sedes re ipsa in magno steterit precio, cum aucupij, tum uenationis titulo, tam rara de eo fiat mentio apud ueteres historiae scriptores. Didici à luculento quodam teste Eadueardum regem Ethelredi infortunati filium Vindelesoranum castrum celebrasse. Ab eo tempore gloria loci perpetuò floruit. Nec quisquam hinc regum fuit cuius nō arriserit oculis. Longum profectò esset hîc connumerare res ibi gestas. Eadueardus eius nominis ab imperio Nortomannorum in Britannia tertius, quē Gulielmus Pachendunus historiographus à loco natali Vindelesoranum appellat, nouo splēdorē oppido addidit, idem (que) ita castri gloriam uel ad ipsa maiestatis fastigia extulit, ut omnibus facilè ingenti admirationi esset. Iā uictor iugū Gallorū, & Scotto rum duris ceruicibus imposuerat, et annus à Christo nato. 1364. defluxit. Ecce Princeps potentissimus, atque idem partis spolijs ditissimus animo ardebat, ut aedito opere aliquo illustri, magno, memora bili denique se, suum (que) nomen posteritati uel claris simum facere. Senserat situm castri Vindelesorani, cuius alumnus erat, tam amoenū, quám quod maxi mè. Sed tempus edax rerum splendorem, iuxta ac robur operis incredibile quantum uitiauerat. Edicto igitur conuocat ingentē artificū numerū. Turres, ac muros uetustate fatiscenteis dirui iubet, & amplioribus circinatis spatijs, alta noui operis fundamenta iaciēda curat, quibus posteà fastigia omni maiestatis genere elucentia fuêre superimposita. [Page] Erat Gulielmus Perottus nobilis Odoualli alumnus à Vicano oppidulo Auoniae australis originem ducens, uir rerum experientissimus in flagranti tunc temporis apud Eadueardum gratia, cui cura, et tanti operis moles commissa. Tandem curriculo paucorum annorum castrum regium sumptibus infinitis supremam artificum manum accipit. Erat in castro uetus templum religione sacrum, & Diuae Mariae, ut memini, dedicatum. Hîc instituerat Henricus Belloclericus rex Angliae quin (que) presbyteros qui rem diuinam curarent. Pietatem boni Principis optimus Princeps laudauit, secum (que) cogitare coepit, quo titulo illustre opus illustrius redderet. Inito ma turè consilio statuit noui operis templum sacrum D. Mariae, et Georgio martyri. Praesidem quoque ibidem, ac duodecim Canonicos ex ea secta, quos praebendarios uocant, instituit: utque collegij sui splēdor nouo, et nitido dignitatis calculo latius eluceret▪ nobilissimam conscripsit societatem Equitū, auream Perisceliden sinistra tibia ferentium, cui hic uersiculus Gallicè in scriptus erat: Honi soit qui mal y pense. Iam agebatur annus imperij Eadueardini [...]. cum chorus uiginti et sex Equitum Perisceliden ferentium bonis auibus, et laeto omine designaretur. Rex demissis chlamidibus ex tenui et molli panno colores nunc roseos, nunc uiolaceos, purpureos utrosque praescripsit. Interior pars chlamidis regiae ob ducta sindonae alba, sed byssina. Reliqui Equites sa crae uestis interioreis sinus pelliculis niueis, quas uulgò Armineos uocant, bellè exornant. Praesidis chlames numerosa, et collucente periscelide ornatissima [Page] principiò extitit. Reliquorum, ut quis (que) titu lo dignitatis enituit, ita & in talari ueste praescriptū periscelidum numerum religiosè obseruabat. Cucullus etiam unà cum prominula appendice olim egregio & capitis & colli ornamento cultui Equitum superadditus. Accessit ad splendoris coronidē Periscelis aurea gemmis adamātinis, ueluti quibus dā stellulis, interpolata, quod & Regiū fuit. Caeteri autē tibiā laeuā aurea tantum periscelide cingebant. Numerus Periscelidū in ueste longa nō comparet: unica nūc insignis est. Color in ueste unus Violaceus restat. Huius sodalitij gloria ab eo tempore in im mensum us (que) adeò excreuit, ut reges, & Coesares Pe riscelidis famā, decus (que) ambitiosè expetiuerint. Quae renti mihi saepiusculè de Periscelidis origine, relata sūt incerta multa, us (que) adeò, ut nondū apud me con stituerim quid potissimū admittā. Longè praestat silētio originē rei parū mihi constantis praeterire, quā incerta pro certis pronūciare. Profectò uerisimile est praeclarū fuisse aliquod facinus, quod nobilissimae societati primordia tam augusta pepererit. Sūt qui Periscelidem interpretē tur tesserā belli designa re. Cincturae species ea est. Cincti milites sua obibā [...] munia. At quāta interim discinctorū infamia. Exau [...]orati illi quidem erant. Sūt rursus qui dicāt Eadue ardū signo Periscelidis in sortē dato hostē uicisse. Sūt porrò qui ex Periscelidis circulo orbem uirtutū apprimè necessariū Principibus uiris colligant. Ead ueardus Quartus Plantagenista uictor collegium Periscelidis mirum in modū fouebat, & praedijs, adaucto ministrorum numero, donabat. Ne (que) hoc merito [Page] finem beneuolētlae imposuit. Ad occidētē tēpli ab Eadueardo tertio cōstructi nouum & ille erexit priori longè magnificentius: sed imperfecto opere obijt. Reginaldus Braius Eques magni nominis tecto, & fastigijs noui templi, ut ego accepi, manū adhibuit. Quoties autem auidis hoc templū collustro oculis, toties mihi uideor absolutum elegantis structurae opus uidere. Stabat ad huc uetus tēplū ab Ead ueardo tertio positum: sed cum Henricus Septimus rex sui saeculi Phoenix unicus memoria mortis tactus, locū sepulturae suae aptū quaereret, diruto Eadue ardino templo ueteri illo, nouū à fundamentis loco eodē construxit, quod & hodie uacat. Mutauerat enim de sepulchro sententiā, ac alterū, miraculū orbis uniuersi Visimonasterij inchoauit. Illud nō est silentio praetereundum, quod idē adiūxerit occidentali parti areae superioris ubi maximè castrum nitet, nouum, et elegans quadratissimorū saxorū opus. Sed ne (que) eius filius Henricus Octauus flos regū, quotquot Britānia unquā uidit, minus de Vindelesora est cōmeritus. Primis etenim regni sui annis portam maximā, qua ingressus in primā castri areā à fūdamentis quadrato extruxit saxo. Sed quo me rapuit oratio? Quam aegrè diuellor à Vindelesora aurea quidem illa.

Viridis sinus. Saxonicè Grenevviche. Erat hic lo cus antiquitus statione nauium celebris potius, quā ullo illustrium aeditum titulo. Non nullam sibi olim peperit famam ex castris, quae Dani in super cilio uicini montis posuêre. Huius rei gestae clara apud Henricū Venātodunensē in Suēnone his uerbis mē tio est: Turchillus uerò similiter iussit dari uictū, & [Page] censum exercitui, qui erat in Grenevvike. Possem hîc multa et ea clarissima in medium de loci celebri tate adferre. At in praesentia haec suffe cerint: quādo quidem Cygnus accuratè alias Regiam, quam sublimem habet, suis coloribus omnibus depinxerit. Volucrum domus. Saxonicè Fulenham. uulgò Fulham. Asserius Meneuensis scribit Danorum turmas hac ripa in hybernis fuisse. Fuit haec uilla multis ab hinc annis, atque adcò nunc est hospitio Londinensis episcopi notissima.

PERORATIO AD CANdidos lectores.

[Page]

IAM Praestiti quod sum pollicitus, et commentarij qualescun (que) mei in Cygneam cantionem prodeunt, opusculum ex penetralibus recondi tae, & sacrosanctae ātiquitatis religi osè erutum, et diligentia, cura, fide quanta potui planè maxima in lucidum ordinem re dactum. Qua parte si quid de meliore nota sedulus exhibui, quod oculos eruditorum splendore aliquo affecerit, et affectos aliquandiu illecebris non magnis quidē illis, sed honestis detinuerit, aut si quid mediocris eloquentiae profluxit, quod purgatas de mulserit aures, id quod à me aliquando factū uix sanè crediderim, deni (que) si in toto quicquam opere ostendi quod candido lectori arriserit, id ego omne lubens non ostentationi sed bonis ingenijs, musis (que) dedico, et hac me persuasione imbuo, futurū nunquā ut selectus literatorum chorus expeditam in me alacritatem, aut studiū honestum erga doctas ar tes omneis desideret, etiamsi eloquentia, & eximia rerum cognitione interim destituar. Catullus inter felices connumeratus poêtas quo animos iuuenum magna, & ardua tentantiū excitaret, confirmaret (que), sic cecinit.

Rebus & in magnis est uoluisse satis.

Hanc ego uoluntatem non modo amplector, & exosculor, uerum etiam accessione noua, ea (que) luculen ta exornare studeo, ut qui quam olim dilexerim, nūc [Page] modis planè omnibus deamem. Quid quòd & uoluntas tam oportuna causam strenuè defendit meam? Censores oblatrant iniquissimi me prouinciam uiribus longè maiorem meis subijsse, Cygneám (que) cantionem praedicant saepe numero à doctissimis cum Latinis, tum Graecis collaudatam, sed à paucis tentatam, idque tenuiter, si quis rei tum magnitudinem, tum gloriam aequa lance expendat. Agnosco quàm angusta sit supellex nostra. Materiam fateor iure quodam suo Vergilianam in carmine non modo gratiam, sed & maiestatem quoque poscere. Nec me sanè latet hoc argumentum et fontes Ouidianos illos ab illimi origine purè defluentes uehementer etiam at (que) etiam optare. Ego qui utrunque uiderim & per literas aeterna uiuentem fama, et eloquij incre dibili suauitate perfusū, eorū gloriae facilè assurrexi, utpote cultor supplex, rectius quam felix imitator. Salutatis de more illis, ad Phaleucum me statim con tuli. Praesto quidem erant hinc Catullus, hinc Pontanus clarissima inter sui saeculi poètas lumina, quibus ego me pro tempore totum solicitè commenda ui, ac postremò raptus qua nescio planè cupiditate collaudanditum fortia Henrici Octaui Regis incomparabilis nunquam emoritura facta, tum uirtutes praenitentes, Cygnum Phaleucinis canentem mo dulis in medium protuli, & commentarios, ita ut in praefatione sum pollicitus, addidi, hoc consilio ne de fraudarem patriam de me tam bene semper merentem, cognitione uera antiquitatis Britannicae, & glo ria suorum maiorum, quorum res gestae si in satis me mores, & elegātes scriptores feliciter incidissent, nae tum pro iusta claritate uelut hesperi inter minora eluxissent [Page] lumina. Fauete candidi lectores tam laetis, & honestis auspicijs. Sic ego diligentiam uobis inte grè promitto meam, & uestram per libros aeditos singularem beneuolentiam, humanitatem, amorem deni (que) posteritati si non utiliter, certè interim alacri ter erectus commendabo. Valete bonarum artium cultores felicissimi.

Errata in Cygnea cantione.

Notulae incisionū subinde suis locis luxatae, & subla tae, ldē & factū in uoculationibus. In A 3 facie. 2. li. 8. lege pluma duxisse. In C. 1. facie. 1. linea. 2. lege queis. In. C. 3. fa. 1. li. 2. lege. Nereidū. In E. 2. facie. 2. linea 16. lege annos. In E. 3. facie. 2. linea. 6. lege uos.

Errata in commentarijs.

In A. 2. fa. 1. li. 21. cōsilio quodā licētia mixto mutatissimas dixi. participio in nominis formamcōuerso In A. 3. fa▪ 1. lege Osbernus. In B. 3. fa. 2. li. 19. lege prae diolū. Ibidē lege preciū ▪ In C. 2. fa. 1. li. 27. lege Antaeū Ibidē fa. 2. li. 28. lege Britanniā. In C. 4. fa. 1. li. ultima le. Scaeua. In D. 1. fa. 1. li. 30. le. minus. In D. 3, fa. 1. li. 17 lege in ipsa eadē. Ibidem li. 27. lege Maximū. In D. 4 fa. 2. li. 15. lege censetur. In E. 1. facie. 2. linea 19. lege Erchenualdi. In F. 1. facie. 2. linea. 24. lege transferēs à. In G. 2. facie. 2. linea. 22. lege Augustini. In H. 3. fa. 1 linea. 10. lege Henley. In I. 1. facie. 2. linea. 30. lege par tes. In I. 4. facie. 1. linea. 22. lege male. In K. 1. facie. 1. linea. 24. lege operaepreciū. In M. 1. facie. 1. linea. 28. lege lutulētum: et fa. 2. li. 21. lege faeces. In N. 1. fac. 1. linea. 23. lege tragoedia. In N. 4. facie▪ 2. li. 7. lege sitū. In P. 3. fac. 1. li. 21. le. Propertius. Ibidem li. 25. lege, in magnis & uoluisse sat est.

Information about this book

Title statement

Kykneion asma. Cygnea cantio. / Autore Ioanne Lelando antiquario.

Leland, John, 1506?-1552.

Edition statement

1545

Publication

Publisher

Text Creation Partnership,

Place of publication

Ann Arbor, MI ; Oxford (UK) :

Date

2005-12 (EEBO-TCP Phase 1).

ID [DLPS]

A68344

ID [STC]

STC 15444.5

ID [STC]

ESTC S104109

ID [EEBO-CITATION]

99839848

ID [PROQUEST]

99839848

ID [VID]

4305

Availability

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Early English Books Online Text Creation Partnership. This Phase I text is available for reuse, according to the terms of Creative Commons 0 1.0 Universal. The text can be copied, modified, distributed and performed, even for commercial purposes, all without asking permission.

Series

Early English books online.

Notes

(EEBO-TCP ; phase 1, no. A68344)

Transcribed from: (Early English Books Online ; image set 4305)

Images scanned from microfilm: (Early English books, 1475-1640 ; 103:14 or 1797:27)

Source

— Kykneion asma. Cygnea cantio. / Autore Ioanne Lelando antiquario., Leland, John, 1506?-1552..

Extent

[164] p. : ill.

[Printed by R. Wolfe],. Londini :: M.D.XLV. [1545]. (First two words of title in Greek characters.) (Printer's name from STC.) ("Commentarii in Cygneam cantionem indices Britannicæ antiquitatis locupletissimi" has separate register.) (The first part is in verse; the "Commentarii" is in prose.) ("Dedicated to Henry VIII, whose exploits are celebrated in the song of the swan swimming between Oxford and Greenwich"--DNB.) (Signatures: A⁶ B-E⁴; A-P⁴.) (A variant of the edition with no imprint.) (Identified as STC 15444 at reel 103:14.) (Reproductions of the originals in the British Library and the Henry E. Huntington Library and Art Gallery.) (Appears at reel 103 (British Library copy) and at reel 1797 (Henry E. Huntington Library and Art Gallery copy).)

Creation

Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.

Editorial practices

EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.

EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).

The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.

Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.

Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.

Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.

The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.

Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).

Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.