Scrinium Divi Augustini in quo arcana illius de Adjutorio sine quo non sensa continentur Addita libra cum æquemento Augustini inter Calvinianos et Arminianos. Authore P. Fr. Francisco à S. Augustino Macedo Franciscano Observante Provinciæ Portugalliæ Lusitano, Conimbricensi, Magistro Artium & Theologiæ Professore Christianissimorum Galliæ Regum Annæ Matris Regentis, & Ludovici XIV. Concionatore, & Consiliario, & Serenissimi Lusitaniæ Regis Joannis IV. Historiographo Latino.

Scrinium Divi Augustini in quo arcana illius de Adjutorio sine quo non sensa continentur Addita libra cum æquemento Augustini inter Calvinianos et Arminianos. Authore P. Fr. Francisco à S. Augustino Macedo Franciscano Observante Provinciæ Portugalliæ Lusitano, Conimbricensi, Magistro Artium & Theologiæ Professore Christianissimorum Galliæ Regum Annæ Matris Regentis, & Ludovici XIV. Concionatore, & Consiliario, & Serenissimi Lusitaniæ Regis Joannis IV. Historiographo Latino.

Table of contents

Title page

ILLUSTRISSIMO VIRO DOMINO FRANCISCO CLEMENTI PATRITIO PARLAMENTARIO PARISIENSI REGIS CHRISTIANISSIMI CONSILIARIO AULAE REGIAE SENATORI. Epistola Dedicatoria.

LECTORI OPTIMO.

TYPOGRAPHI AD LECTOREM MONITIO.

Elenchus Librorum Authoris.

PROLOQUIUM.

PROLOGIUM.

Contra Augustinum ARMINIUS.

Pro Augustino. BELLARMINUS.

LIBRA. Praedestinationis & Gratiae.

Lanx Arminiana.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

AEquamentum Augustini.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII.

XIII.

XIV.

XV.

Lanx Calviniana.

I.

II.

III.

IV.

V.

VI.

VII.

VIII.

IX.

X.

XI.

XII:

XIII:

XIV.

XV.

Liber Secundus. De duplici adjutorio sine Quo & Quo.

CAP. I. Variae difficultates circa intelligentiam mentis Augustini proponuntur.

CAP. II. Reliquae duae difficultates expenduntur & expediuntur.

CAP. III. Alia quaedam objectâ solvuntur.

CAP. IV. Recipitur, formatur, probatur hujusmodi Ajutoriorum divisio.

CAP. V. De Adjutorio Sine quo non. Quae ejus natura Munus? Effectus?

CAP. VI. Utrum Ajutoriorum Sine quo non detur in statu naturae lapsae, & An sit ex meritis Christi?

CAP. VII. Quid? & Quomodo in statu naturae lapsae hujusmodi Ajutorium Sine quo non operetur?

CAP. VIII. Utrum hujusmodi Adjutorium Sine quo non sit illud quod in scholis Sufficiens appellatur?

CAP. IX. Utrum Adjutorium Sine quo non id est Sufficiens omnibus, nemine prorsus excepto, hominibus detur?

CAP. X.

CAP. XI. Varia & singularia argumenta proponuntur.

CAP. XII. Quid de hac Universalitate Auxilij senserit Augustinus.

CAP. XIII. Argumenta quae contrariam sententiam Augustini esse arguuat, afferuntur, soluuntur que.

CAP. XIV. Proposita Cap. ix. Pro universalitate Sufficientis Auxilij argumenta soluuntur, & Quaestio tota resoluitur.

EPILOGUS.

Justa monitio.

§

[Page]

SCRINIUM. DIVI AUGUSTINI In quo arcana illius de Adjutorio Sine quo non Sensa continentur. ADDITA LIBRA Cum AEQUAMENTO AUGUSTINI INTER CALVINIANOS ET ARMINIANOS.

Authore P. Fr. Francisco â S. Augustino MACEDO FRANCISCANO Observante Provinciae Portugalliae Lusitano, Conimbricensi, Magistro Artium & Theologiae Professore Christianissimorum Galliae Regum Annae Matris Regentis, & Ludovici XIV. Concionatore, & Consiliario, & Serenissimi Lusitaniae Regis Joannis IV.

HISTORIOGRAPHO LATINO.

LONDINI, Typis Thomae Roycroft, Anno 1654.

ILLUSTRISSIMO VIRO DOMINO FRANCISCO CLEMENTI PATRITIO PARLAMENTARIO PARISIENSI REGIS CHRISTIANISSIMI CONSILIARIO AULAE REGIAE SENATORI.
Epistola Dedicatoria.

[Page]

[Page]

NEMO est Parens, quin nascenti Faetui Felix Sydus optet, assignetque. Quod omnes persuasum habeant ab eo, quod Geniturae praesit Astro, nascentis vitam fortunamque pendere. Tantumque in eo momenti esse putant, ut si in potestate sydera essent non dubitarent allicere, imo & Caelum, si possent, subornare. Sed res illa intra votum manet. Itaque optantur sydera, non exorantur. Ecquis ignoret Scriptores Parentes operum suorum esse? qui libros tanquam Faetus studendo generant, cogitando concipiunt, scribendo formant, laborando parturiunt, excudendo pariunt. Igitur Parentum [Page] more Astra in Patronis quaerunt, qui tutelae, decorique in lucem prodeuntibus esse possint. Atque uti Astra sunt & sublimia & splendida, ita Patroni qui optantur, cum illustres sunt, & magnifici, tum in amplissimo dignitatis gradu collocati eminere solent. Id inter eos & sydera interest, quòd ij & vivunt, & intelligunt, & rogari se, exorari que patiuntur: ut quem quisque cupit, eum sibi possit promereri & adoptare. Ac ille quidem felix erit Author, cui quem maxime Patronum desiderat, is benevolus propitius que existat; atque adeo tutelam Patrociniumque praestare velit. Hujusmodi ego me Authorem esse nunc novi, Illustrissime Clemens, cùm & hunc librum edidi, & illi tanquam Parres Patronum quaesivi. Nam cum in Caelo Gallico omnium Clarissimo, Parisijs (quâ nulla Caeli pars est nobilior) sydus inquirerem, illud in te inveni, quod cùm & sublime esset, & illustre: tum mihi, ni mea me fallit opinio, & familiare, & benignum. In quo & satis foret splendoris ad gloriam, & ad praesidium dignitatis: nec deesset ad utrunque praestandum voluntas: ut quicquid ego optarem, id tu prorsus pro tua magnitudine posses, pro tua benevolentia velles implere.

[Page]Et quidem te ego summo jure Sydus appellem: propter claritatem sanguinis, speciem oris & corporis, lucem ingenij, radios eruditionis, splendorem dom [...]s, beneficentiam in omnes, & gratiam in te omnium, qui cùm tot dotibus abundes, nemo est qui invideat, nemo qui non diligat, & complectatur. Ac nisi injurium me tibi fore existimarem, si cum multis stellis par sis, vni ex ijs te conferrem, Mercurio similem esse dicerem. Togatum quippe praete fers Decus, scientiae ac Eloquentiae luminitus distinctum. Virgam manu tenes Paciferam ob studia Pacis, & communis, quam foves tranquillitatis, quâ singulari dexteritate vsus animos omnes ad te [...]vocas & allicis: cunctis & civibus & externis gratus, vt dum alij imperium in corpora exercent, tu in animos jus dicere videaris. Quid? quòd Alatis plantis totam penè Europam adolescens peragrasti? & nobile Gallicae innatum nobilitati peregrinandi studium, magnis exertis virtutibus commendasti? Nam cum vt aliena, & nova inviseres peregrinationem suscepisses, dotibus effecisti tuis, vt novus & peregrinus ijs ipsis quos viseras viderere. Itaque non minus spectabare, quàm spectabas; & dum mirabaris [Page] [...] [Page] [...] [Page] externa, te ipsum externi admirabantur. Nulla omnino Civitas fuit, quae cum peregrinum acceperit, civem te suum votis non effecerit. Intrabas alienus, Civis exibas, in uno diversorio eras & in tota urbe habitabas. Si Gallus esse non malles vbique Patriam invenires. Debeat hoc tibi Gallia, quod propter eam reliquam Europam contempsisti: imo & quod in eam multas tecum civitates intulisti.

Redditus Patriae, quae lumina vndecunque collegeras ad illius splendorem gloriae effudisti. In Aulam adscitus, In Curiam cooptatus, ad Arcana Regia admissus, Consiliorum particeps, Togatis munijs praefectus Reipub profuisti. Cives tuos partem beneficijs, partim officijs devinxisti. Alienos comitate, vrbanitate, gratiâ conciliasti. Humanus, facilis, liberalis. Domus tua ornata & splendida, civibus aperta, externis pervia, commune hospitium: quae & literatos quoscunque exciperet, & Cives redderet. Itaque Gratiam peregrinis retulisti, vtquoniam tu eorum vrbes intraveras, ijs domum tuam venientibus aperires. Itaque illa vna cum esset, Universae Europae par fuit. Pulcherrimam Bibliothecam instituisti, in [Page] qua nescio vtrum magis mirer. Copiam, an ornatum? Varietatem rerum? an diversitatem linguarum? ordinem, an nitorem? qui in splendida domo tantus est, vt aut in viridario Flores, aut in Caelo sydera intueri te putes. Alibi invenias libròs ad legendum, hic etiam ad videndum. Alibi studere tantum possis: hîc & oblectari. Regnat isthic & scientia, & voluptas. In alijs Bibliothecis studendo sensus obtunditur, hic irritatur. Theatrum est in quo libri personas agunt.

In hoc ego cum saepe à te familiariter invitatus intrassem magnâ sum voluptate perfusus. Ex qua cupido animo meo incessit scribendi aliquid, quod cum tibi dicassem, & in lucem emisissem, posset in tua illa ornatissima Bibliotheca locum habere. Quanvis enim opus, quòd à me profectum, tanta indignum luce videbatur, quòd tibi dedicatum esset, lumine à te, ceu Sydere accepto, tam illustri loco dignus redderetur. Belle autem cecidit, quòd liber Scrinium Augustini inscribatur, in quo cum arcana i [...]lius Sensa exponantur non nisi homini amicissimo & familiarissimo committi poterant.

[Page]Ego certè Illustrissime Clemens non debui, quae ex Augustino secretò in aurem instillante audivi alij praeter te, quem vnicè amo, & colo nuncupando credere. Tu benignè, opinor, excipies, & expanso benevolentiae tuae sinu proteges ac fovebis. Hac tu ratione efficies, vt si minus pulcher sit hic ingenij mei faetus, certè felix fortunatusque habeatur.

Vale vir Illustrissime

Londino Kal. Sextil.

Tuus ex Asse. Frater FRANSCIS cus â S. AUGUSTINO MACEDO.

LECTORI OPTIMO.

[Page]

SCripseram magnis multis que vigilijshoc opus, & seposueram apud amicum Bipliopolam, ut tandiu sepositum servaret, donec ego secundam partem de Adjutorio Quo idest de Auxilio Efficaci contra Socinianos, & Arminianos & Ecclesiae Romanae, & Gratiae Augustinianae acerrimos nunc hostes, absoluerem: ut cum absolutum esset, ambos in unum volumen libros includerem. Verum cum ab instituto cursu scribendi suâ me Buccinâ Thomas Anglus revocasset, & ad defensionem Pontificiae Mentis, & Authoritatis, quam Author ille oppugnabat, stylum meum in Augustino occupatum convertisset, occasionem ex mora fecit Bibliopola, opusculumque meum clam typis suis mandavit, & in lucem emittere decrevit. Quod cum rescissem intercessi, questus quòd mandatum meum praeterisset. Excusavit moram interpositam, & properum meum ex Anglia discessum, quem brevi futurum audierat: hac ratione motum excudere opus voluisse, ne fortè aut discedens auferrem, aut relictum negligerem. Causas et si non omnino probavi, tuli certe: & judicium sustinui dubius adhuc de publicando. Sed cum ille adjiceret magno sibi detrimento fore, si quem suis librum expensis clam me excuderat, is venum non daretur, persuasit, ut evulgandi gratiam facerem. Invitus fateor, [Page] ac dolens permitto, sed quid aliud tandem facere aut debui, aut potui? Itaque quod consequens erat calamum arripui, & rationem tibi, Lector Optime, mei non tam consilij quam alieni instituti reddere volui. Illud te imprimis moneo: id mihi propositum esse, cum de Gratia scribo, ut mentem Divi Augustini, a quo vix ex quo eum (sex decim anni sunt) caepi legere, vix unquam avellor ex primam, uti apud eum nullo adhibito interprete deprehendo. Tum eâ deprehensâ alios authores, ac praecipue Patres Societatis inter quos feliciter educatus, & eruditus fui, quos maximè & amo, & colo, accuratissimè lego, & mea cum ijs sensa confero, & quid tum inter eos, tum inter me eosque intersit, collatis sententijs diligenter observo. Praecipuam vero operam pono in Suario, & Vasquio, quos Principes Jesuiticae Theologiae dicere soleo, in quibus eruditos oculos habeo. Hi duo ingenio & eruditione pares, doctrina plerumque dissimiles magno mihi adjumento sunt, ad sensus meos unius aut alterius patrocinio confirmandos, idque ex hac lectione & aequiparantia observavi, raro me cum Augustino sum assensus, ab alterutro dissentire: quem admodum tibi, Lector Optime, legenti mea constabit. Recentiorum autem ejusdem Societatis Authorum scripta sic lego, ut non solum quid sentiant ipsi, sed An & quatenus cum duobus illis Principibus consentiant sedulo inspiciam. Omnium itaque mihi sunt perspectae exploratae quae sententiae, & quantum quisque ratiocinando valeat, planè compertum.

Ac ne unius tantum Scholae (quanquam non unius duntaxat Societas speciem habeat, quod liberum in ea [Page] sit & sentire, quid velis, & quid sentias dicere) studijs placitisque addictus videar, operam do nobilissimis Thomisticae Doctrinae Authoribus, eos que diurnâ nocturnâ que manu verso. Et quanvis ad illorum lectioctionem seriùs me contulerim; quòd maturior, & excercitatior accesserim, brevitatem temporis judicio compenso. Itaque paulo minus eos, quàm Societatis notos & perspectos habeo. Soleoque & eos inter se, & cum Jesuitis comparare, magnâ non modo ingenij contentione, sed animi etiam voluptate. Atque ut Suario, & Vasquio Jesuitarum Principibus delector, ita Thomistarum Aluarez, & Bannez maxime diligo. Id ex utrorumque collatione sum assecutus, ut cum utrique de Praedestinatione & Gratia diversa opinentur & tradant, ego qui nullarum sum partium, & de illis incorruptè judicem, & utri propius ad Augustinum & veritatem accedant, prorsus comperiam. Et quidem hoc tibi, mi lector, persuasum habe, qui unis tantum lectis de re tota judicium ferre velit, eum minus rectè calculum positurum. Cui sint utrique perspecti, eum de tota controversia posse vere apteque judicare. Ne vero existimes eò haec a me dici, quod nihil nisi vel ab ijs occupatum, vel praejudicatum afferam; sed quod cum quicquid ij utrinque sentiant habeam perspectum, appareat posse me opportunè medium quiddam videre, quod inter utrosque interijectū veram & germanam Augustinianae doctrinae viam contineat, quâ gradiar ad Gratiae & libertatis concordiam, quam sumptis hinc inde quibusdam & alijs relictis sententijs concinnabo. Quoniam vero de Adjutorijs tractare caeperam, agendum prius mihi fuit de Adjutorio Gratiae Sine quo non, idest Sufficiente [Page] cui cum tractatum de Adjutorio Quo vellem adjungere Bipliopola institutum meum abrupit, & solitarium hoc opus in lucem exire coegit. Et quanquam factum doleam, illo me consolor, quod & idoneum volumen est, ex & eo potes Lector quid ego in exponendo Adjutorio Quo praestare queam, conjicere. Ne mirere autem me qui alios Authores cito, Scotistas meos non adducere. Fateor me ad eos seriùs accessisse: nunc lego, & cum sensus omnes Augustinianos exprompsero, illorum eos authoritate confirmabo. Scio enim Scotistas maximè Augustinianos esse. Tres imprimis quos legi Smisingum, Arribam, & Pilosum: & tres alios quos nunc incipio legere Davemportum Marchantium, Hauzeurium, qui hodie vivivunt & florent in Belgio, quos ego, quantum ex inchoata eorum lectione possum conjicere, non dubitem cum summis cujusvis alterius Ordinis Authoribus comparare.

Vale

TYPOGRAPHI AD LECTOREM MONITIO.

[Page]

QUoniam compertum est mihi optare multos Authoris Opera omnia nosse ac legere: eaque plura esse quàm vulgò scitur, & ignorari quot & cujusmodi sint, quòd Author & genio gentis & suo condendi studiosior, quàm edendi fuerit; operae pretium duxi omnibus illa indagata vestigiis expromere. Id haud facile factu fuit: nam cum ab adolescentia varias peregrinationes Reip. causâ susceperit, & totam sermè Europam in Legatorum, qui omnes illius semper flagitabant operam, comitatu peragraverit, tam dispersa monumenta sunt, ut aegrè non modò colligi, sed etiam deprehendi potuerint. Scio nonnulla intercidisse: Plurima quae avulsa recenseri non posse. Itaque majora, & quae justi voluminis speciem praebent, numerari oportet. Sequar ordinem temporum.

E [...]enchus

Elenchus Librorum Authoris.

[Page]

APotheosis Beati Francisci Xauerij Poema Epicum in Octavo.

Olisipone Anno 1620.

Apotheosis Divae Elizabethae. Reginae Portugalliae. Poema Epicum. in Quarto.

Conimbricae An: 1625.

Vida de Don Luis de Attayde Conde de Attouguia Virrey dela India Oriental.

Madritti. An: 1629.

Historia▪ Hispanice. in Quarto. Summa Chronologica. Hispanice. in Quarto.

Madritti. An: 1633.

Panegyris Apologetica pro Lusitania vindicata. in Quarto.

Parisiis. An: 1641.

Jus succedendi in Regnum Portugalliae. in Folio.

Parisiis. An: 1641.

Roma. Poema Epicum. in Quarto.

Romae An: 1641.

Honor vindicatus. in Octavo.

Rupellae. An: 1642.

Elogia Gallorum. in Quarto.

Aquis Sextiis. An: 1642.

Philippica Portuguesa. Hispanica. in Folio.

Olisipone. An: 1644.

Propugnaculum Lusitano-Gallicum. in Folio.

Parisiis. An: 1947.

Cortina Divi Augustini de Praedestinatione & Gratiâ. in Quarto.

Parisiis. Ann. 1148.

Libellus Anonymus. in Octavo.

Londini. An. 1652.

Alter Anonymus. Hispanicè. in Quarto.

Londini. An. 1653.

Domus Sadica. in Folio.

Londini. An: 1653.

Mens Divinitus inspirata Sancto Patri N. Innocentio Papae X. &c. in Quarto.

Londini. An: 1653.

Lituus Lusitanicus, id est Apologia Mentis Innocentii adversus Thomam Anglum. in Quarto.

Londini. An: 1654.

Scrinium Divi Augustini de Adjutorio

Sine quo non, id est de Auxilio Sufficiente. in Quarto.

Tessera Romana Authoritatis Pòntificiae. in Quarto.

Londini. An: 1654.

Habet prae manibus Versionem Poematis Lusiadum

Ludovici Camonij Hispanicorum Poetarum Principis cum notis. Opus eo genere absolutum, propediem in lucem edendum.

Hyperaspisten Augustini in quo omnes ejus sententiae quae à quopiam improbentur, à calumnia vindicantur.

Historiam Latinam Serenissimi Regis Lusitaniae Joannis IV.

Tria ingentia volumina.

Corculum Augustini de Adjutorio Quo id est Gratiâ Efficaci adversus Socinianos, Puccianos Arminianos, Remonstrantes nostri temporis Pelagianos & Semipelagianos. in Folio.

Interciderunt.

Scientia Poetica.

Scientia Rhetorica.

Adversaria totius Augustini.

Quaedam alia refert P. Philippus Alegambe à Societate Jesu in sua Bibliotheca: quae, quia haec non est ad manum, munerare non possum.

PROLOQUIUM.

[Page]

UTI Virtus inter duo vitia extremè opposita locatur: ita inter duos contrarios Errores Veritas constituitur. Id quòd alias ex Tertulliano animadvertimus, nunc monstrare omittimus. Tantum adducto à Tertulliano Christi inter duos Latrones Crucifixi Paradigmati addimus. Latrones unà cum Christo Crucem pertulisse: non ei Crucem parasse. Haereticos parare veritati Crucem, non perferre. Et quidem veritatum una Gratiae, Crucifixo maximè Christo similis fuit: Fortè quod Omnis Gratia à Crucis Fonte manavit. Sed Christus semel. Veritas bis Crucifixa. Olim inter Manichaeos & Pelagianos. Hodie inter Calvinianos, & Arminianos Crucem subit. Illud mirum: quòd hi veritate in Crucem actâ Haereticos suscitarunt. Calviniani Manichaeos, Arminiani Pelagianos. Sed non totus in Calvino Manes, nec integer in Arminio Pelagius. Semi-Manichaeus ille. Hic Semipelagianus. [Page] Sed non minus dimidio, quam illi toto corpore nocuerunt. Nam Veritati non tam vi, quam fraude officitur. Facilius est autem propius ad veritatem erranti fucum inducere, & fallere, quam enormiter, & procul à veritate aberranti. Atque ut in Amore Dimidium plus toto valet, ita in odio saepe dimidium plus toto nocet, quia dum vult, unum cum veritate componere, seque illi tamquam dimidium applicat illudere ac elidere Veritatem conatnr. Hac arte multis Calvinus, Arminius que imposuit: ille dum Gratiam extollit, libertatem evertit: hic dum erigit libertatem, Gratiam deijcit. Sed bene est quòd ij ex latronibus Gladiatores extiterint, & in contraria studia scissi factiones excitarunt: quae more gladiatorio in arena se mutuis ictibus conficiunt. Sed quoniam illi non ferro, sed doctrina pugnant & pugnando docent; ne quem imperitum seducant, & ipsi errantes in viā veritatis reducantur, statui sensus utrorumque prodere, in quos ego diligenter, ex quo sum in Anglia inquisivi, ut cum appareat quid quisque sentiat, veritatis quae in medio consistit census constet. Ac ut aptè id & certò efficerem, quemadmodum Crux Statera dicitur, ita libram [Page] ego veritatem institui: & quôd certa & indubitata est de Gratia Augustini doctrina, eam loco veritatis posui: & lancibus hinc inde productis AEquamentum Augustini adhibui. De Authoritate Augustini, etsi Arminiani dubitent, neminem puto Catholicum dubitare posse. De mea circa ejus sententias fide non deernnt, qui ambigant; sed qui meum in perlegendo & expendendo Augustino pertinax studium, et ingenij candorem norit credere non metuet affirmanti: cum praesertim, tam Augustinum amem ut in ejus me sensus intimè insinuaverim, et minime sim ausurus aut eos detorquere aut corrumpere: ne quam vim aut injuriam ei quem summè diligo faciam. Quod si acumen & subtilitas deest. Est ubi Caecus Amor plus mentis acumine cernat. Cui enim Amanti ejus quem amat sensus noti non sint? Horum ego uti explorator, ita trutinator sum. Libram produco. Lances expono. Lingulam adhibeo. Ago libripendem

Dum statuo geminas aequato examine Lances

Lingula monstrabit, vergant quò pondera Veri.

PROLOGIUM.

[Page]

[Page]

SInt ne hodie hostes Gratiae? Scire qui velit, inspiciat is, An sint hodiè Augustini hostes? Cumque hos invenerit, & illos invenisse se putet. At in Belgio sunt hostes Augustini, sunt & in Anglia, licet multo pauciores, idest Arminiani & Remonstrantes. Hi nempe ijdem sunt Gratiae Inimici. Rursus & Ecclesiae Romanae. Et quidem: cum qui vnum Augustinum oderit, & Gratiam & Ecclesiam oderit. Subtilis est eorum Error. At meus Amor acutus. Elevant subtiliter Augustini authoritatē. Ego a [...]utè confirmem. Deprehendi Arminianos & Remonstrantes ad suam stabiliendā haeresim, & Augustini sententiā Catholicā infirmandā, abuti quorundā Catholicorū hominū testimonijs qui (proh dolor?) Augustino occultè detrahunt: ac eo se clypeo munire adversus alios Catholicos, qui suam haeresim Augustini authoritate oppugnant. Statui ergo alios Doctores Catholicos proferre, qui Augustinum maxime commendent, ejus que plurimum authoritati tribuant, quorū testimoniis Arminii & sequacium calumniae refutentur. Hi autem & summi & [...]raestantissimi sunt: Bellarminus, Vasquius, & Suarius: quanta virorū nomina! Imo & Fulmina! quos & Arminiani timeant, & Catholici vereantur. Norint qui cum Arminianis hac in re sentiunt, tribus hisce Theologiae Jesuiticae Principibus refragari. Nec ego omnia colligo testimonia: sedquae sint satis ad reprimendam Arminianorū audaciam.

Contra Augustinum ARMINIUS.

[Page]

In quaestionibus novem. q. 5.

DOctrinam Augustini de Praedestinatione adstruere necesse non habemus, ut inquit Innocentius Pontifex Romanus.

IDEM Collatione cum Junio. Improbatà Sententia Divi Thomae de Praedestinatione, xxvij Proposit. sic.

Augustini sententiam jam non attingam quia frustraneum id esset, si ista Thomae, consideratione prior, mihi adprobari posset.

IDEM. Eadem Collatione cum Junio ait sententias Divi Augustini & Divi Thomae de Praedestinatione cum Calvini errore convenire. ita xxviij. Proposit.

[Page]

Augustini sententiam cum duabus illis (id est Calvini & Divi Thomae) in summa rei convenire, ego semper sensi & adhuc sentio.

Idem Arminius.

Confutans doctrinam Augustini de voluntate absoluta circa bona, & Permis siva circa mala, quae duae voluntates in Praedestinatione apparent.

In Examine Praedestinationis Perkinsianae part. 1.

Si mihi liberè loqui liceat, dicam me malle ut Augustinus... & alij omnes ab hujusmodi phrasibus abstineant quae in Scripturis non continentur, & explicationem desiderant prolixam, ne in blasphemiae & haereseos occasionem trahantur, Et postea pag. 552.

Dictum Augustini rigidè examinatum consistere non poterit.

Idem in eodem Exam Criminat. 4. Exponens illum locum Pauli.

1. Timoth. 2. Deus vult omnes homines saluos fieri contra [Page] Augustinum▪ cujus expositionem vocat▪ Scopas dissolutas. addit.

Quid est vim facere Apostolico sensui, si non hoc est? Augustinus ita explicuit. Quid tum? Non stamus illius authoritate.

Idem Arminias.

Disputans de sensu loci Pauli Epistola ad Rom. cap. 7. a. n. lxiv. ad finem utrum intelligi debeat d [...] Homine sub Lege? an sub Gratia constituto? in Conclusione pag. 7 [...]8.

Augustinus, inquit, ut locum istum de regenito homi▪ ne, & sub Gratia constituto interpretari posset, quod putabat sibi adversus Pelagianos disputanti conducere, coactus est vim inferre Apostolicae phrasi, & multa contra expressam Apostoli mentem & sensum interpretari.

Et infra. Peto ut Augustinus [Page] mihi commonstret locum in Scriptura, ubi Carnales dicuntur, Regeniti.

Ac postea. Ubi tuum acumen Augustine? Sit venia dicto. Bonus enim Philosophus non semper est Philosophus▪ & quandoque bonus dormitat Homerus.

Tard [...]m ibidem. Hae mihi justissimae videntur causae sententiam Augustini repudiandi, & hîc ab Augustino dormiente ad Augustinum vigilantem appellandi.

Idem Arminius.

Impugnans sententiam Augustini de Praedestinatione absoluta ante praevisa merita quam acri ter ubique insectatur: elevat prorsus ejus Authoritatem, loco Celestini quo ea maxime commendatur, per peram exposito, contra communem sensum veterum Patrum Societatis, qui eo ad confirmandam Augustini doctrinam uti solent, uti ex oppositis eorum [Page] testimoniis apparet.

In Declaratione sententiae pag. 84. sic.

Tantum vero abest ut doctrina ipsius etiam Augustini de Praedestinatione in illis Conciliis recepta sit, ut Celestinus Episcopus Romanus, qui illo tempore vivebat, ad Episcopos Galliae scribens & Pelagianorum doctrinas condemnans in fine suarvm literarum in haec verba concludat. Profundiores vero difficilioresque partes occurrentium quaestionum, quas latius pertractarunt, qui haereticis restiterunt, sicut non audemus contemnere, ita non necesse habemus astruere, quia ad confitendum gratiam Dei, cujus operi ac dignationi nihil penitus subtrahendum est, satis sufficere credimus quicquid secundum praedictas regulas Apostolicae Sedis nos scripta docuerunt. Quod vero attinet ad regulas à Celestino in illa epistola positas [Page] atque etiam in praecedentibus nullis particulari bus Conciliis decretas de illis nullo negotio inter nos conveniet, maximè quantum ad ea quae pro Gratiae adstructione necessaria sunt contra Pelagium ejusque errores. Sunt autem tria Concilia Hierosolomytanum, Arausicanum, Milevitanum: quae duo continent Augustini doctrinam expressam.

Idem Arminius.

Impugnans Electionem ex Massa damnata traditam ab Augustino.

In Examine thesium Gomari thesi. 1 [...].

Ne hoc quidem necesse judicavit Ecclesia illius temporis ad confutandum Pelagiū. Nam omissis illis quae Augustinus disputarat de Praedestinatione, certis thesibus errores Pelagianorum notavit, & refutavit, absque approbatione eorum, quae ab [Page] Augustino de Praedestinatione erant perscripta.

Et Art. 21. emendat Augustini dictum de Praedestinatione Sanctorum.

Eandem reprobat art. 24. Idem adversus eandem. Ibid. in Corollario.

Quòd Pelagianorum mentio fiat, non satis fit simplici & candido animo, quasi nemo possit contradicere doctrinae illorū de Praedestinatione, quin statim Pelagianae doctrinae sit assecla: id enim neque verum est, neque ulla probabili ratione probari potest. Inspiciantur Capita omnia Pelagianae doctrinae, prout illa in Synodis Milcuitana, Arausi cana & Hierosolymitana enarrantur, & condemnantur, etiam ut à Pontifice Romano Innocentio referuntur: & apparebit posse quempiam Pelagianam doctrinam improbare, & tamen doctrinae isti de [Page] Praedestinatione prout hisce thesibus exposita est non accedere. Quod amplius est, potuit Augustinus firmiter confutare Pelagianos & istā Praedestinationem, quam docuit omittere: quod Innocentius apertè videtur significasse postremo capite articulorū istorum, quibus condemnat Pelagianam doctrinam.

Ita contra Augustinum Arminius.

Adversus eundem Arminiani Remonstrantes.

Remonstrantes in Apolog. Exam. Censurae Praefationis adducta sententia contraria de Praedestinatione absoluta ante praevisa merita, quae est Augustini sic aiunt.

Quasi vero palam non sit Remonstrantes nullam humanam, nedum unius Augustini authoritatem, tanti facere, ut ejus praejudicio praegravari metuant: aut si quis [Page] Pontificium fermentum adhuc re dolens isto argumento pugnàre velit, eos eodem illo non tantum libenter pugnasse, sed & feliciter de adversariis suis triumphasse.

Et statim. Adeo Augustini authoritas apud summos infimosque hodie invalvit, ut Pelagii sententia non amplius expendatur ut vera sit, sed eo ipso falsa credatur quia Pelagii est, & ab Augustino damnata.

Imo vero quod multo pejus est, ut sententia omnis remotissima licet sit ab erroribus Pelagii, eo ipso ut Pelagiana damnanda censeatur▪ quod Augustinum patronum non habeat. Nemo id nescit, & qui id cum dolore non animadvertit, nae is parum intelligit, quam profunde adhuc haereat in veteri luto. Censorem hunc tantum vide. In omnibus quae contra Remonstrantes edidit scriptis nihil pene aliud crepat ex Patrum scriptis quam unius Augustini formulas & [...] [Page] Et mirificè sibi placet quando authoritate ejus aut sententiolâ aliquâ a reliquo Scriptorum ejus corpore avulsa, tanquam amentato aliquo telo, pugnare se posse crèdit.

Tum queruntur quod unus Augustinus pluris caeteris omnibus Patribus fiat, idque à Pontificiis idest Catholicis Romanis. Igitur Caeteri, aiunt Remonstrantes Patres imprimis, quos prior & purior Antiquitas vidit sordent prae Augustino. Quibus gemina germana videre est in scriptis omnium qui de controversia Praedestinationis disputant non Pontificiorum tantum, quibus id condonari posset, sed Reformatorum etiam qui vocantur paenitendo sanè errore ac stupore.

Paulo post impugnant Athanasium, & Papam Romanumque Papatum execrantur.

[Page]

In Exam. cap. 5. cum Augustino sentire dicit Pontificios & Calvinistas.

Remonstrantes.

In Examine c. 6.

Augustinum Authorem Haereseos Praedestinatianorum faciunt. Itaque commemoratis ejus Authoribus.

Verisimile est non voluisse eos sugillare sententiam Augustini. Sed eum genuinis suis coloribus ex primere ac depingere. Nec enim ignotum esse potest istis ipsis consequentiis Augustini sententiam olim pene ab omnibus ejus adversariis gravatam fuisse. Idque citatis verbis Semipelagianorum ex Epist. Prosperi conantur ostendere. Idem exam. c. 7. Augustinianae doctrinae partem de Paena Originalis Peccati rejiciunt.

Iidem Remonstrantes in Exam. c. 10. ponentes ex sententia Semipelagianorum initium meriti in natura opposito sibi Augustino aiunt.

[Page] Quae ex Augustino & Lactantio citantur ea tanti non sunt, ut propterea laborandum sit.

At c. 11. praeponentes in expositione cap 7. ad Romanos judicium Arminii judicio Augustini inquiunt. So lus pene Augustinus contrariae sententiae princeps est. & pro se citant contra Augustinum Erasmum, Castellionem, Bucerum, Musculum.

Rursum c. 14. Mirum est si Censores hîc Augustinum suum, quem tantum non adorant, in hoc de Praedestinatione articulo à se peti non sentiant.

IIDEM c. 17.

Gratiam Efficacem ex absoluto decreto omnes Patres tam Graeci quam Latini, uno forte Augustino excepto, de cujus tamen sententià lis adhuc sub judice est.

Iidem adversus Augustini de finitionem de Praedestinatione sic c. 18.

Definitio Augustini est, non Scripturae. Sed quid ad [Page] nos Augustini definitiones, quem certum est peculiare placitum habuisse in hac materia, quod in nulla Synodo unquam approbatum, imo in variis aperte rejectum & condemnatum.

Iidem cap. 23.

De necessitate Baptismi Infantium quam negant agentes inquiunt.

Primus Augustinus fundamentum necessitatis hujus posuisse dici potest, postquam cum Pelagio collidi caepit. Eo usque enim fervore contentionis abreptus fuit, ut infantes, sine baptismo decedentes certo suppliciis aeternis quanquam levioribus addictos esse pronuntiaverit.

Iidem c. 25.

De alia sententia Augustini ita judicant.

Quae consequentiae ratio? Augustinus ita judicavit: ergo qui contra sentiunt verum non dicunt▪ Quasi vero tanti [Page] sit authoritas Augustini in re tam magni momenti. Et addunt ad finem periodi. Non libet stramineis hujusmodi authoritatibus litem protelare.

Iidem Remonstrantes.

In Praefatione acerrime Augustinum insectantur, quod Praedestinationem absolutam ante praevisionem meritorum & Gratiam suapte vi efficacem posuerit. quam Remonstrantes Fatalitatè & Scholam Augustinianam Fatalem Sectam vocant. & ia praetextu libertatis tuentur.

Aiunt igitur.

Quid clarius? quid apertius? quam quos Fatalitatis opinio apta nata est eximere mortalium animis stimulos ad pietatem eos libertatis verae patrocinium subdere? Si liber es, debes ac potes bona ac bene agere. Si non bene agis, iure puniris. Si bene agis, jure praemio afficeris. Tam certa est haec veritas ut nec Doctorum Schola nec indoctorum turba dissentiat Superfluus labor est, ut rectè olim [Page] Sanctissimi Gallia Episcopi (idest Semi-Pelagiani) Augustno opponebant: Si ne (que) rejectus ullâ industriâ potest intrare, ne (que) electus ullâ negligentiâ potest excidere. Quoquo enim modo se egerint non potest aliud erga eos quā Definivit accidere: & sub incerta spe, cursus non potest esse constans, cum si aliud habeat Praedestinantis electio, cassa sit annitentis intentio.

Quae sunt verba Semi-Pelagianorum in Epistola Prosperi ad Augustinum. His utuntur Remonstrantes in illa sua Praefa ione, in qua Papae anthoritatem impugnare conantur: nemo est enim Augustini adversarius qui Ecclesiae hostis non sit. Tam est cum Ecclesia Catholica Augustinus conjunctus ut qui alterum petat, utrunque petat necesse sit.

Sic Haeretici.

Pro Augustino. BELLARMINUS.

[Page]

In Controversiis Fidei tomo. 1. de verbo Dei in Praefatione.

EGo ipse jam senex & morti proximus Sanctum Augustinum imitatus.

Et tomo. 4. lib. 1. cap. 1. contra Heshusium.

Vel ignorabat Heshusius has esse Sancti Augustini sententias, vel non ignorabat. Si ignorabat valde imperitus sit necesse est, cum hae sint sententiae celeberrimae ac fere omnibus notae: Si non ignorabat impudentissimus est cum tantum Doctorem contemnere non dubitaverit, ac presertim in ea re, &c.

IDEM. Eodem tomo. lib. 4 c. 1.

Primus omnium Sanctus Augustinus controversiam de peccato originis copiosissime disputavit.

[Page] Et l. 1. c. 9. de Justificatione Augustinum secuti Prosper, Leo, Fulgentius.

Et c. 21. S. Augustinus praecipuus Gratiae Defensor.

Et ibidem. lib. 2. c. 6. Contra Calvinum ex Scriptura, ex Augustino, & ratione probabimus.

Vasquez. 1. p. disp. 88. c. 2.

Non parum refert Augustini sententiā de Praedestinatione & Gratia fideliter āplecti: nec enim ipse aliter de Praedestinatione quàm de Gratia locutus est. De Gratia vero ejus doctrinam Summis Ecclesiae Pontificibus Innocentio, Celestino, & Leoni Concilio Arausicano mirum in modum probatam fuisse d. 89. & 91. manifestum erit.

Idem ibid. c. 6.

Mirabile sane fuit ingenium Augustini in probanda Gratiae necessitate contra Pelagium. Contra Semipelagianos verò, ut pote uiros alioqui insignes & eximiae Sanctitatis, nec tam apertè à veritate aberrantes multo mirabilius.

[Page]

Idem de 89. c. 1. n. 8.

Augustinus in materia de Gratia & Praedestinatione inter caeteros Ecclesiae Patres non aliter quam Sol inter minora sydera praefulget.

[...] 4▪ n. 1.

Tametsi aliorum Patrum authoritas in omni controversia magni ponderis apud omnes esse debeat; in hac tamen de qua nunc agitur, idest Praedestinatione Unus pro multis mihi semper erit Augustininus: quod omnium qui benè sentiunt judicio inter caeteros plurimum eminebat. & ibi fatetur Augustinum illa in re utranque Paginam facere, ejusque sententiam secundùm scripturam locat. c. 5. & 6. 8. & 9.

Suarez. 1. tomo de Gratia Prologomeno 6 c. 6.

Ulterius addimus quicquid in hac materia ( [...]d [...]st Gratiae) Augustinus, ut certum affirmat, & ad dogmata Fidei pertinere à quolibet prudente & erudito Theologo esse tenendum & defendendum; etiam [Page] si non certò, constet esse ab Ecclesia definitum: tum quia cum Ecclesia tantum in hac materia detulerit Augustino, ut ejus doctrina in damnandis erroribus Gratiae Dei contrariis secuta fuerit, magna esset temeritas privati Doctoris qui Augustino aliquid de Gratia Dei, tanquam orthodoxū docenti cōtradicere auderet, praesertim cum tot annis, tantâ sapientiâ, tanto ingenio, tantâ diligentiâ & instantiâ: & quod caput est tot donis & auxiliis praeditus pro Divina Gratia tuenda & explicanda laboraverit. Unde à fortiori fit credendum omnino esse, nihil in doctrina de Gratia Augustini inveniri, quod sano modo intelligi non possit.

Et Paulo post.

Nihil tam admirandum, & suscipiendum Ecclesiae reddidit Augustinū quam de Grati doctrina: at si in ea tradenda & explicanda aliquando fuisset in errorem lapsus multuū labefactaretur ejus authoritas [Page] immerito que Ecclesia tam fidenter judicium ejus in hac doctrina fuisset secuta, quod impium esset cogitare.

Bellarmiuus. Tom. 4. de Controvers. l, 2. c. 12.

Theodorus Beza confidenter Sancti Augustini sententiam rejicit▪ & mox. quanquam repudiet, ejus tamen rationem velit nolit admittere debet.

Idem tom. 4. c. 12. de Grat. & lib. arb. l. 1. c. 12.

Improbans opinionem quae ponit Efficaciam Gratiae in assensu, & cooperatione humana. Haec opinio aliena, inqu [...]t, omnino est à sententia Beati Augustini, & quantum ego existimo à sententia etiā Sacrarum Scripturarum. & infra. Deni (que) haec opinio evertit omnino fundamentum Praedestinationis divinae, quam S. Augustinus ex Divinis litteris solidissimè comprobavit.

Et Paulo post.

Calvinus Augustini sententiam audacter rejecit. idest de Gratia non necessitante.

Et cap. 14. explosâ Lutheriet Calvini haeresi.

[Page]Neque dubitari, inquit, potest quin ista sententia alienissima sit à mente Sancti Augustini. de cujus verbis nunc laboramus.

Id [...]m l 2. c. 11.

De sententia Praedestinationis Absolutae ante praevisa merita sic luculenter. In Gallia Presbiteri quidam doctrinam S. Augustini de Praedestinatione reprehenderunt. Quid autē Celestinus rescripserit perspicuū est ex Epistola ejus ad Gallos, inqua inter caetera postquam magnis laudibus Sanctum Augustinum extulit, ita subjungit. Unde resistatur &c.

Vasquez. 1. p. d. 90. 1. c. 3. n. 15.

Si hi Doctores (nominarat multos & graves Catholico [...]) Augustino opponerentur, & Graecis, at (que) Massilientibus consentirènt, non levi notâ digni essent. Augustini nanque sententia â magnis Ecclesiae viris, & Pontificibus defensa est.

Disput. 91. c. 8. Posito titulo hoc modo▪

Massilienses cum Cassiano & Graecis Patribus initium primae Gratiae & Praedestinationis ex nostro libero arbitrio esse dixerunt. [Page] Sic incipit▪ Ad Massiliensium sententiam perventum est, qui ex adverso simul cum multis aliis contra Augustinum, ejus (que) discipulos & contra veritatem aperto Marte pugnarunt.

ibid. c. 11. n. 74.

Gennadius apud Catholicos & doctos non bene audit, siquidem de Augustino dicit: Multa scripsisse, & ideo in multis errasse, quòd in multiloquio non desit peccatum, multa (que) alia quae in talem virum cadere non possunt▪ & ib. n. 25.

Gelasius Papa per omnia Augustinianus. Celestinus Prosperi & Augustini doctrinam contra Cassianū honorifice defendit. Et n. 76. Singuli Canones Concilii Arausicani, sunt sententiae Augustini Et n. 81. Celestinus eos Massilienses graviter reprehendit quod Augustini doctrinam, sugillare non dubitaverint.

Suarez. 1. tomo de Gratia Prologomeno b. c. 6.

Tandem concludo non tantùm in rebus quas Augustinus certas existimat: sed etiam in his omnibus, quae simpliciter tanquam vera, [Page] & probabiliora constanter & ubi (que) amplectitur sententiam ejus esse praeferendam, nisi communis Patrū vel Ecclesiae authoritas obstare videatur, quod raro vel nunquam continget.

IDEM SUAREZ.

Tomo 2. de Gratia. l. 4. c. 18. loquens de Auxilio Sufficiente ait.

Quanvis in superioribus capitibus definitum sit Deum ex parte sua dare hominibus adultis auxilium, & interdum Augustini doctrinâ id confirmaverimus: quia eius authoritas in hac praecipue materia magna est, necessariū visū est hoc punctū separatim tractare metem (que) Augustini diligēter inquirere.

IDEM.

In eodem tomo. lib. 5. in praeludio agens de Gratia Efficaci.

Quod quia inquit obscurum & difficillim [...] est, magna est his temporibus inter Catholicos Doctores controversia, quam eà moderatio [...]e tractare curabimus, vt sine vlla nota aut censurà opinionis alicujus, quid verū & definitionibus Conciliorū et doctrinae Augustini magis consentaniā esse videtur simpliciter proponamus.

BELLARMINUS.

To. 4. l. 2. c. 10. de Grat. & lib. arb. [Page] Galli respondebant fuisse quidem à Pontifice commendatā S. Augustini doctrinam, led non approbatos in specie libros illos duos de Praedestinatione Sanctorum & de bono Perseveranti [...]. Contrà S. Prosper lib. contra Collat. extremo demonstrat Pontificè n [...]n petuisse hos libros non approbare cū Augustini doctrinam probaverit, & hi libri à caeteris non dissentiant: nam sententia de Praedestinatione gratuita quae in his libris accurate defenaitur disertis verbis habètur etiam in Enchiridio in Epist▪ 105. ad Sixtum. & Epist. 106. ad Paulinum.

Pergit: deinde Celestinus in ea epistola c. 2. ita laudat Augustinum ut dicat Eum semper habitum a Romana Ecclesia pro Magistro optimo & nunquam eum fuisse saltem rumore sinistrae suspicionis aspersum. At quomodo ista dicere potuisset Celestinus, si Augustinus falso scripsisset fidem Praedestinationis in Ecclesia Catholica semper fuisse: & contra eam neminem nisi errando disputare potuisse? Nam si Augustini de Praedestinatione sententia falsa esset, non posset idem Augustinus ab ingenti temeritate defendi, quippe qui non solum tam acriter, pro falsitate certasset, sed etiam eam [Page] pro Fide Catholica vèditare ausus esset. Quomodo igitur Celestinus eos qui pro hac re Augustinum temeritatis eterrores damnabant, ita reprehendit, vt dicat nefas esse talia audire: nisi hanc ipsam de Praedestinatione doctrinam secundum Augnstini sententnam vevam esse credidisset.

Uasquez Disput. 91. c. 11 n. 93. Impugnans Scholiasten Cassiani.

Necesse est dicat Scholiastes Prosperum, Hilarium, Augustinum, imo & Concilium ipsum Arausicanum Secundum, & Celestinum debitum modum excessisse, & nimium severe de Gratia Dei fuisse locutos. Quod est absurdum.

Idem disput. 97. c. 6. n. 35.

Loquens de Canone Tridentini ait. Non decernit, inquit, Concilium, & fortassis contra Augustini opinionem nihil definire voluit.

Et disput. 98. c. 1. n. 1. in gravi quaestione de duobus aequali Gratia excitatis sic.

Res hac paucis ante annis in controversia reuocata: & licet ab antiquioribus tractata non sit, apud Augustinū tamen qui de necessitate Gratiae disserens nullum lapidem in tentatū reliquit praeclara de illa extat sententia, quā si [Page] rectè intellexerimus, duobus extremis opinionibus rejectis, mediâ viá inoffenso pede curremus.

Idem in 1. 2. d. 185. c. 6. n. 1. Repetit quae dixerat 1. p. d. 88. c. 6. de mirabili ingenio Augustini. Et d. 181. c. 5. citatis Concilio Milevitano & Arausicano ait.

Cùm horum Conciliorum Definitiones ex doctrina Augustini desumptae fuerint, ipse enim magna pars Concilii Milevitani fuit.

SUAREZ.

Tomo 2. de Grat. cap. 5. in titulo sic.

Urum Auxilium Efficax sit Excitans, seu in aliqua excitatione positū, praesertim juxta mentem Augustini. Et in toto illo capite suam sententiam Augustini testimoniis confirmat.

Idem l. 5 c. 44. n. 1.

Ut veritatem lucidius ostendamus, & lectoris fastidium levenus, in tres classes Patres a quibus argumentum s [...]mimus distinguimus. In prima ponimus eos, qui vel Augustinum praecesserunt, vel usque ad ejus tempora vixerunt, & ab eo doctrinam ejus de Gratia vix legere potuerunt. In secunda solum Augustinum ipsum constituimus [Page] tanquam praecipium Gratiae Dei propugnatorem. In tertia ponimus subsequentes Patrit qui Augustinū imitati sunt.

Idem ibid. c. 46.

Suam sententiam probat solius authoritate Augustini &c. 41. ait. Respondemus nullum inveniri apud Augustinum testimonium in quo id doceat, vel ex quo satis probabili conjecturâ talis mens Augustini colligi posit.

BELLARMINUS.

Tomo 4. de Grat. & lib. arbit. lib. 2 c. 11.

Post Celestini tempora cum nondū factio illa Gallorū conquiesceret, S. Leo Pontifex misit ad Concilium Arausicanum certa Capitula de Gratia & libero arbitrio ex libris Sancti Augustini verbatim decerpta, quae voluit ab Episcopis illis recipi, & subscribi ut etiam factum est.

Et addit. S. Gelasius in Concilio 70 Episcoporum non solum probavit omnia scripta Augustini, et S. Prosperi, sed etiam contra damnavit libellos Joannis Cassiani, et Fausti Rhegiensis: cum tamen non ignoraret potissimam contentionem [Page] tentione inter Prosperum & Cassianum, ac deinde inter Fulgentium & Faustum de scriptis Sancti Augustini de Praedestinatione Sanctorum & Bono Perseverantiae fuisse. Itaque Sedes Apostolica non tantum semel, sed etiam secundo & tertio adversus Pelagianorum reliquias pro defensoribus Gratiae & Praedestinationis sententiam tulit.

Idem l. 5. c. 27.

Utinam adversarii vel unius Sancti Augustini judicio acquiescere vellent. Res enim tota facilè componeretur.

Idem. lib. 1. de Justif. c. 21.

Etsi nulla inquit, esset ratio, authoritas omniū Patrum, praesertim Sancti Augustini omnino sufficere nobis deberet. E [...] statim.

Sanctus Augustinus Praecipuus Gratiae defensor.

Vasquez. in 1. 2. disput. 189. c. 10.

Audiamus, inquit, Augustinum acerrimum hujus doctrinae defensorem, idest de necessitate Gratiae Christi. & ib. n. 73. Pulchra sane inductio, & Augustini ingenio digna. Et d. 109. c. 7. n. 54.

Ex Augustini scriptis Patres & [Page] Concilia qui contra Pelagiū disputarunt Catholicam doctrinam tanquam è limpidissimis Fontibus superstites hauserunt.

Idem d. 190, c. 18. n. 181.

Excusans aliquas propositiones Baij inquit.

Enitendum est alio modo praedictae Bullae damnationem interpretari, ne Augustini sentētia cuiquam damnata videatur: quae in praesente materia à Celestino 1. in sua 1. Epistola mirum in modum commendata & approbata fuit, & omnibus retro seculis miris laudibus celebrata. Et disp. 181. c. 3. n. 1. agens de merito de congruo ait. Unus Augustinus sufficere debuisset, ut omni suspicione & metu deposito &c.

De Vasquio Collegis sui Compluteusis judicium. Tom. 2. in 1. 2. Praefat. ad lectorem. Fuit studiosissimus B. Augustini: & cum in reliquis Augustinianus fuerit semper: hic Augustinus ipse, vel si piget Augustinum dicere: Augustini dicito mentem aut linguam.

Sanè ubique Vasquio (authore me) Omnia est Augustinus.

Tom. 2. d▪ Grat. c. 41. n. [...].

[Page]

Suarez

C [...]ans Concilium Arausicanum Concilium, inquit, loquitur imitando Scripturam, & proximè imitatur Augustinum.

In eodem lib. 5. c. 42. n. 3.

Canones Arausicani Concilij sunt ex doctrina Augustini.

Quanti sit Augustini authoritas docet Suarez tito illo opere de Gratia, cuū semper omnia ex Augustini judicio suspendat: ac ejus arbitrio stare omnes disputantes velit.

Itaque l. 5. c. 4 [...]. sic ait.

Non semel sed saepius totam Augustini doctrinam evoluimus, non quidem ex praejudicio, & animo defendendi propriam sententiam, sed omnino inveniendi mentē eius, nihil que occultandi, quod ad illam indagandam conducere posse videatur.

Sic Catholici.

De Augustino Sentiunt.

LIBRA. Praedestinationis & Gratiae.

[Page]

Lanx Arminiana.

I.

DEus non absoluto Decreto, sed nixo praescientiâ Fidei, & meritorum, Fideles & Bonos praedestinavit ad vitam, Incredulos & malos damnavit ad mortē sempiternā. Arminius in Declar. sentent. et in resp. ad 31. artic. art. 4. & in novem quaest. & Collat. cum Junio. & in exam. Praedest. Perkins. Remonstrantes. in Synod. a. 1. de Praedest. & in Apolog. in Praef. & in exam c. 5 & 9.

II.

DEus habuit voluntatem Generalem antecedentem salvandi omnes homines nemine excepto: juxta illud Pauli Deus vult omnes homines salvos fieri. Arminius in respons. ad Artic. a. 4. [Page] ad 9. & in quaestion. novem. & in Exam. Praedest. Perkins. Remonstrantes in Synod. de Praedest & de Grat. conversion. & in Apol. exam. c. 5. 8. 9. 17, 18, 19.

III.

RAtio discretiva inter Electos, & Reprobos sumitur ex usu praeviso liberi arbitrij cum oblata communi Gratia operaturi, vel non operaturi: ac secundum hujusmodi scientiam facta fuit Electio & Reprobatio.

Arminius in quaest. novem. & collat. [...]vm Junio▪ & in Exam Praedest. Perkins. p. 1. fol. 522▪ & 2. p. f. 591. & 604. 605. Remonstrantes in Synodal. art. de Praedestin. & in Apologia in Exam. censurae c. 7. 9. 11. & praecipue 18. ubi impugnant Augustini sententiam, f. 194. Quid ad nos inquiunt Augustini definitiones?

IV.

LIbertas Arbitrij in Indifferentia, & aequa [Page] in utranque partem potestate consistit: eâque sublatâ corruitlibertas: quae in AEqui librio posita paribus momentis in oppositas partes libratur.

Arminius in resp. ad art. poster. a. 2. & 7. & in Exam. Praedest. Perkins. parte ult. fol. 604, & 605. Remonstrantes in Apolog. in Exam. 1, 2. 6▪ 7. & 17. & in Collat. Hagien. art. de Conuersione.

V.

LIberum Arbitrium in statu. Ruinae ex se solo potest bonos aliquos actus morales operari: qui & etsi proprie non disponant ad Gratiā, praebent tamen Deo occasionem vocandi ad Fidem, & Gratiam recte operantes: aut minus malè operantes.

Arminius in respons. ad 31. art. art. 13. & 16. & in exam. Praedest. Perkins. Remonstrantes in Collat. Hagien. de Elect. et Redempt: & in Synod. Art. de Praedest. & de Grat▪ art▪ 2. & in Apolog. in Exam. Cens. c. 10. & 17.

VI.

[Page]

DUo sunt Auxilia Gratiae: Sufficiens, & Essicax: non suâ intrinsecâ virtute; sed effectu distincta: qui pendet à libero Arbitrio, in cujus est Gratia potestate.

Arminius in Declar. sent: & in respons. ad art. a [...] 8. ex prim. & 7. & 8. ex secund. & in 1. p. Exam. Praedest. Perkins: & in p. [...]. fol. 604, et 605. et Remonstrantes in Synod. art. de Grat. Dei. et in Apol. exam. Cen [...]. [...]. 2. 6. et omnino perspicue. c. 17. fol. 164. &c.

VII.

OMnis Gratia▪ Excitans est ex se indifferens, et indifferenti▪ Arbitrio relicta, quod▪ pro suo libito Gratiā accipit, rejicitve▪ ita vt haec sit in vtrumque partem Vertibilis.

Armin▪ vbi supra, et Remonstrantes citati.

VIII.

GRatia Efficax est non a forma sua sive ex se; sed ex modo▪ procedendi [Page] quo Deus utitur qui fundatur in praenotione Dei, qua praescit infallibiliter Gratiam, si isto tempore, tali loco, cum talibus circunstantijs offeratur, certissime effectum sortituram. His eam verbis definiunt Remonstrantes in Apologia. Exam. Censura. c. 17. fol. 164. verso. Sumpta est definitio ex Arminio in Examine Praedestin. Perkinsianae. fol. 604.

IX.

EO tantum distinguitur Gratia Sufficiens ab Efficaci: quòd Sufficiens datur cum praenoscitur non habitura effectum, Efficax cum praescitur habitura.

Arminius in Declar. sent. & quaest. novem & in Exam. Praedest. Perkins. & Remonstrantes in Synodal. art. de Conversione. in Apolog. in Exam. c. 17.

X.

POsitâ in voluntate Gratiâ Efficaci▪ manet adhuc in voluntate libertas Indifferentiae in utranque partem▪ aeque flexibilis.

Armininius in Declar. suae sententiae. & in respons. ad 31. art. & in Exam. Praedest. Perkins. Remonstrantes in Apolog. Exam. Censurae. c. 7. 9. & 17: & in Collat. Hag. art. de Convers.

[Page]

[...]

[Page]

[...]

XI.

[Page]

Consensus voluntatis ab ea & à Gratia tanquam a partialibus causis procedit: & ab humana cooperatione Efficacia Gratiae tanquam â partiali causâ dependet.

Arminius et si ambigue in respons ad. art. art. 7. & in Exam. Praedest. Perkins. At Remonstrantes perspicué in Apolog. Exam. cap. 17. & in Synodal. art. de Grat. convers.

XII.

EX duobus aequali Gratiâ excitatis, cur uus consentit alter dissentiat ratio in Arbitrij libertatem resoluitur. Sequitur ex Arminij & Remonstrantium sententia locis proxime citatis.

XIII.

GRatia Sufficiens omnibus nemine excepto hominibus tum adultis, tum parvulis offertur. Si [...]ui non applicatur ob Peccata vel propria si est adultus, vel aliena si paruulus & non applicatur.

Arminius in Declar. sent. & in respons. ad art. 31: a. 8. ei quaest: novem. & perspicué in Exam. Praedest. Perkins â pag. 539. & 582. & Arminiani citati hic in Scrin. c. 6.

XIV.

[Page]

AD initium, continuationem, consummationem omnis boni indiget homo Gratia praeveniente Excitante, sequente, & cooperante, quae Gratia in potestate Arbitrij est & ad ejus flexum vertibilis.

Ita Arminius expressé in Declar. Suae. sent. fol. 98. & responsione ad priores Artic. a. 4. fol. 111, 112. & ad Poster. a. 7. fol. 140, 141. & in disp. privat. thesi 42. & in Exam. Praed. Perkins. fol. 513. 591. 593. 606.

XV.

COncordia libertatis cum Gratia nititur congruitate Auxilij communis cum Arbitrio inindifferenti á Deo praevisa. unde sequatur libera operatio infallibilis, Arbitrij, Gratiae opportunae responsuri.

Arminius Declar. Sent. pag. 96. In Exam. Praedest. Perkins. 1. p. fol. 523. & 2. fol. 591. 604, 605. Remonstr▪ in Synod. a. de Praed. & de Convers. & Apol. Exam. Cens. c. 7. 9. 18.

AEquamentum Augustini.

[Page]

I.

DEus supposito Peccato Adae, ex massa damnata, nullis praevisis meritis, absoluto Decreto quosdam ex misericordia Praedestinavit: quosdam permissione, ad justitiam in damnatione dereliquit.

August. lib de Praedest. Sanct. & lib. de Bono perseu. lib. de natura & Grat. lib. de Corrept. & Grat. in Enchirid▪ & saepe. vide Cortinam nostram princ: 2. & 3. & Conclusiones. a v. usque ad XV. & tract. 4. in earum probatione Sectatores invenies.

II.

DEus habuit voluntatem salvandi ex omni hominum genere aliquos: sed non singulos generum. Nonnullos praeviso peccato originali dereliquit. Damnatio voluntarium vel in se vel in alio peccatum est consecuta.

[Page]Augustinus in Enchir. lib de Praedest. Sanct. lib. de Corrept & Grat. Epist. 106, & 107. vide Cortinam princip. 1. & 2. & conclus. 8. ad 16. & probationes earum. & Scriniū hoc nostrū. ac. 13.

III.

RAtio discernendi Praedestinatos a Reprobis in massa damnata, est libera voluntas Dei eligentis hos prae alijs cum omnes indignos videret, nullâ ratione meriti attentâ vel praevisâ tanquam motivo eligendi. Ex misericordia elegit quos voluit: caeteros ex justitia in eodem quo erant statu dereliquit. Augustinus lib▪ de Praedestin. Sanct. c. 6. 14▪ 15▪ 19. lib. de Bono Perscu. a. c. 9. ad [...]2. in Enchir. Epist. 105, 106, 107. Sermone 17. de verb. Apost. & alibi. saepe. vide Cortinam in Princip. 2, & 3. & in Concl. a Concl. 5. ad 16. Ita de Augustino sentiunt Thomistae & ex Jesuitis Bellarm. Ruisius, & Suarius.

IV.

LIbertas Arbitrij humani in statu Integritatis [Page] posita in aequilibrio Indifferentiae: Instatu ruine amisso aequilibrio Indifferentiae vergit in malum citra necessitatem, & per Gratiam inclinatur in bonum retenta semper libera potestate, exclusâ non solum coactione, sed etiam necessitate inevitabili, qua cum libertas stare non potest.

Augustinus multis in locis quos adduximus in Cort▪ concl. 80. & in pro▪ bat▪ earū, & expendimus ibid. quaest. de libert. & necessit. peccandi. & in Mente Innocentij art. 4. & praecipue 5.

V.

NOn omnia opera facta a non Justificatis, sive Infidelibus sunt Peccata: quae tamen sine ulla illuminatione Fidei Inchoatâ fiunt, Peccata sunt. Quare in nullo actu merè naturali aut conditio, aut occasio ad consequendam supernaturalem Gratiam reperitur.

Augustinus varijs in locis a nobis in Cortina citatis. Princ. vj. vij. & Concl. 35. ad 46. & in propr. quaest. 2. & hic in Scrinio. art, 11. 12. & 14.

VI.

[Page]

DUo sunt Gratiae Adjutoria. Alterum Efficax. Alterum Inefficax: quod est remote Sufficiciens: intrinsece diversa, & diverso modo afficientia voluntatem; uni semper resistitur, alteri nunquam, etsi resisti possit a voluntate.

Augustinus in Cortina nostra. Conclus. 50: ad 58. & 6. ad 79. & quaestione 3. & hic in Scrinio. cap. 7, 8, & 9. ubi multi loci citantur, & in mente Innocentii art. [...]. &. [...].

VII.

OMnis Gratia Excitans movet voluntatem. Inefficax indifferentem relinquit. Efficax trahit & incliuat sublatâ indifferentiâ, servatâ libertate nec Vertibilis, nec Irresistibilis, sed Victrix.

Augustinus in locis supra adductis.

VIII.

Gratiae Efficacia consistit in propria virtute intrinseca antecedenter movente, & trahente voluntatem. [Page] quae ineffabili victa dulcedine libere cooperatur, sequens ductum Gratiae trahentis.

Ita Augustinus saepè. uti nos in Cortina nostra Princ. 9. & 10. & in Conclus. à concl. 52. ad 38. & 66. ad 77. & in probat. earum. & q. 3. & in Mente Innocentij a. 3, 4. & 5. & lib. 1. de Adjutor▪ & in Scrinio. hic. c. 7. & 8. ubi locos Augustini multos perspicuosque adduximus.

IX.

ILlud interest inter has duas Gratias, quod Sufficiens est remissa, & parvas & infirmas efficit voluntates: Efficax Intensa & vehemens robustas & validas Efficiens voluntates.

Sic Augustinus manifestè lib. de Grat. & lib. arbitr. c. 15▪ 16, 17. & ser. 3. de verb▪ Apost▪ & lib. de spir. & lit. vide nostrum Scrinium c. 7. & 8▪ & mentem Innocent. a. 3.

X.

VOluntas praemota Gratiâ Efficaci vehementer afficitur, & Inclinatur citra necessitatem; & amisso aequilibrio Indifferentiae, retinet libertatatem Resistentiae.

Ita nos docuit August. in Cort. a concl. 66 ad 8. & concl. 85. & in mente Innocent. art. s. & hic in Scrinio. c. 6. & 7. & 8. plurimis ejusdem Augustini testimonis citatis.

[Page]

[...]

[Page]

[...]

XI.

[Page]

VOluntas affecta Gratiâ Efficaci non ex aequo cum ea operationem causae partitur; sed cooperans cum operante prius & mox cooperante Gratia ita libere consentit, ut primas partes det Gratiae praemouenti; & totum Deo bonum assignet.

Augustinus Locis in Cort. citat 6. ad Conclus. 50. & 66. ad 81. & in mente Innocentij art. 3. & 5. & hic in Scrinio c. 6. 7. 8.

XII.

Consentienti semper datur major Gratia, quam dissentienti. Ita Peccati ratio in Arbitrium: Boni operis in Gratiam resoluitur. Servata utrinque libertate.

Augustinus in operibus adductis.

XIII.

GRatia Inefficax, idest Sufficiens, multis infantibus in utero matrū mortuis non datur, multis item adultis ex barbaris Infidelibus non datur. Omnibus Fidelibus etiam induratis datur.

Augustinus in nostra Cortina Princ 6 &. 7. & concl. 58. ad 95. & in mente Pontif. Innoc. art. 2: & 4s & hic in nostro Scrino. a c. 11. ad finem accuratissime.

XIV.

[Page]

AD inchoandum, continuandum, consummandum quodlibet opus bonum indiget homo Gratiâ praeveniente trahente suapte virtute, & inclinante Arbitrium, non ad arbitrium se vertente.

Augustinus in Cortina Conclus. 50. ad 58. & 66. ad 79. & in Probat. earum. et q. 3. & in Mente Innocent. a. 3. & 4. & 4. in Scrinio. c. 6, 7. & 8.

XV.

SI distinguatur Indifferentia a libertate: & in hac ponantur inclinationes, & momenta, & in Gratia intensio & remissio, & diversae motiones secundum magis & minus, quibus voluntas inclinetur & trahatur intra libertatem ad consensum, constabit concordia cum Gratia libertatis.

Augustinus in Cortina cl▪ 71. ad 92. & 9. de necessit. & libert. peccand & quaest. in mente Innocent. a. 5. & in Scrinio. 1. 7. & 8.

Lanx Calviniana.

[Page]

I.

DEus ante omne Decretū de re aliqua supernaturali: & citra ullam praevisionem Peccati sive Originalis, sive Actualis, absoluto Decreto quosdam praedestinavit ad Gloriam: quosdam destinavit ad mortem aeternam. Calvinus lib. 3. institution. Beza. in Colloq. Mombelgari. & adversus calum. nebulonis▪ Perkinsus. in libello de Praedest.

II.

DEus non habuit voluntatem salvandi omnes: imo ante ullius pr [...]visionem peccati absolute voluit aliquos perire: & in peccatum & paenam contrusit, ut damnarentur. Calvin us 1 Timoth. 2. &. [...]. 1. instit. [Page] c. 18. & l. 3. c. 23. & in Antidoto▪ & Beza in Colloquio Mombelgard▪ tenuit Melancton in c. 8. Epist. ad Romanos Zuinglius. Serm. de Provid. ad Cattorum Principem. cap. 6.

III.

NUlla est ratio discretiva Electorum à Reprobis nisi absoluta voluntas Dei volentis quosdam condere ut salventur, quosdam ut damnentur, ante ullam praevisionem Peccati, nullâ hujus ad reprobandum habitâ ratione. Calvinus lib. 1. instit. c. 18. & lib. 3. c. 21, 2 [...], 23. Beza tract. de Praedest. contra Castellionem. & in Notis majoribus ad Caput ad Roman. Zanchium. Piscatorem. Perkinsium, Gomarum, Ma [...]ovium citant Remonstrantes in Examine Censurae c. 5. Consentit cum Calvino Molinaeus in Anatome Arminianismi.

IV.

LIbertas Arbitrij in statu naturae integrae [Page] indifferentiam habuit▪ in statu ruinae in necessitatem transiit, atque adeo est titulus sine re▪ Sola restat libertas à coactione: & haec satis est ad libertatem retinendam.

Calvinus l. 1. inst. c: 15. & l. 2. c. 2. & in Antid. ad Can. 5. Sessi. 6. & l. [...]. cont. Pigh. Synod. Dordrect. Pag. 206, & 207. Molinaeus in Clyp. Fidei ad art. 9. Chamier. to. 3. l. 2. c. 1.

V.

NEmo ante Fidem & Gratiam justificantem opus aliquod bonum potest efficere. Quaecun (que) quis agit, ea omnia peccata sunt.

Calvinus lib. 3. Instit. c. 14. Parag. 4, 5. & in Antidoto Trident. Sess. 6. in Can. 7. Chamierus to. 3. lib. 9. c. 13. cum Philippo in Apolog. Confess. August. & Kemnitio in Examine Conc. Trident. Sess. 6. Can. 7.

VI.

[Page]

VNum solum est Auxilium Gratiae, idest Efficax agens nenecessario arbitrium, et efficiens consensum voluntatis virtute impressâ, cui nequit resisti.

Calvinus in Antid. Trident. ad Sess. 6. Parag. Porro. et lib. 5. cont. Pigh. pag. 183. et 204. et Synodus Dordracena pag. 795. et Chamierus. to. 3. c. 5. et Beza adversus Castellionem. pag. 457. et Par [...]us. lib. 2. de lib. arbit. c. 2. et in actis Synod. Dordracen [...] ▪ pag. 305.

VII.

NUlla Excitans Gratia liberum, ne dum Indifferens relinquit arbitrium: omnis ea necessitatem assert voluntati, ac est omnino Irresistibilis.

Calvinus proxime, cum alijs citatus.

VIII.

EFficacia Gratiae consistit in quadā vi intrinseca necessitante voluntatem ad consensum [Page] quae nullum motum liberum arbiario relinquit propter vehementem & omnipotentem tractionem.

Haec est definitio Calvini & Contra Remonstrantium. lib. 2. instit. c. 3. & in Antidoto Sess. 6. & in Specimine Anstol [...] dam. & statuitur in Synodo Dordracena art. 8: 12. &c. & Chamierus [...]om. 3. l. 2. c. 4.

IX.

GRatiarum distinctio post Peccatum Adae nulla est, quia nulla est Gratia nisi Efficax. Quae tamen distinguitur à Gratia primi hominis: quòd haec non necessitabat voluntatem Adae, haec nostras necessitat voluntates.

Calvinus l. 2 instit. c. 3. 33. n. 10. & 13. & in Antid. Trident. Sess. 6. & lib. 5. contra Pighium & Scharpius lib. de lib. art. c. 3.

X.

PEr Gratiam Efficacem tollitur, non modo Indifferentia, sed etiam tota potestas voluntatis ad resistendum: atque adeo libertas. Calvinus l. 2. instit. c. 3. & in Antid. Trid: Sess. 6 & Synod. Dordracena. art. 8. & 12. Chamierus tom. 3. l. 2. c. 4. Molinaeus in Arat. Scarp. lib. de lib. art. 6. 3▪

[Page]

[...]

[Page]

[...]

XI.

[Page]

COnsensus voluntatis ita est à Gratia Efficace ut non sit in potestate voluntatis, quae impressa vi necessitante tantum non coacté operatur.

Calvinus in Antid. ad Sess. 6. & lib. 5. contra Pighium pag. 183. & pa. 204. Beza adversus Castill. pag. 457. Paraeus l. 2. de lib. arb. c. 2. Chamieus tom. 3. c. 5.

XII:

Tum qui bené ex Gratia operatur, tum qui sine Gratia peccat necessario agit. Peccans. ex corrupta natura, Rectè agens ex compulsione Gratiae.

Calvinus ubi supra, & cum eo Calviniani.

XIII:

DE Gratia ista communi ambiguè ac varié sensisse Calvinum constat ex hic nostro Scrinio: c. 10. Calviniani rigid diores negant cum Petr [...] Molinaeo. Kimedoncio, & Amesio. Molliores affirmant cum Mose Amyrraldo & alijs quos in 10. cap. citavimus. Nihil certi habetur, aepud Calvinianos.

XIV.

[Page]

NIhil boni facere potest homo nisi compulsus à Deo per Gratiam necessitantem, & omnino Irresistibilem.

Calvinus l. 2. Inst. c. 3. & in Antid. Trident. Ses. 6. & lib. 5 cont. Pigh. & Beza adversus Castellion. pag. 557. & Paraeus l. 2. de lib. arbitr. c. 2. & in Actr. Synod. Dordracenae pa. 305. Chamier. tom. 3. c. 5.

XV.

NUlla est libertatis cum Gratia concordia Nam haec liberum arbitrium aufert, quod cum Efficacia Gratiae nequit consistere.

Calvinus l. 1 instit. c. 15. & l. 2. c. 2. & lib. 5. cont. Pigh. & in Antid. Trident. ad Sess. 6. Synodus Dordracena▪ a. 8. & 12. Scarp. de lib. arb. c. 3. Paraeus l. 2. c. 2. Molinae us in Anatome. Arminiasmi. Chamierus tomo. lc. 2.

Medio tutissimus ibis.

Liber Secundus. De duplici adjutorio sine Quo & Quo.

[Page]

[Page]

CAP. I. Variae difficultates circa intelligentiam mentis Augustini proponuntur.

FOns & Origo difficultatum, quas non paucas nec leves Autores invexerunt, prava interpretandi mentem Augustini ratio fuit. Nam dum quis (que) studuit ultra ratiocinando quàm par erat tendere, & re minus contentus modum inquirere, libido, & sciendi, & interpretandi, quae maxima pestis est scientiae, locum Augustini difficilem reddidit. Inquisitum est enim ab iis quid illud esset: quo inter se different adjutoria? & in quo efficacia adiutorii Quo consisteret, & quomodo voluntatem duceret ageretquè; & quid omnino essetid quod adderet adjutorio sine quo non? & dum illa pensiculatiùs inquisierunt, cùm in re occultissima versarentur, alii alia, diversaquè dixerunt, quorum quaedam cum essent erronea, alii alios fugiendo, [Page] Augustinum deserverunt; quidam etiam ex ijs eum oppugnarunt: omnes (paucis exceptis) obscurarunt, ac perverterunt.

Primi omnium, qui in Augustino errarunt, Massilienses fuerunt, qui existimantes per adjutorium quo necessitatem induci, Augustini sensum damnarunt. Postea, nostris majoribus, Lutherus & Calvinus cum suis, idem Augustino placitum necessitatis tribuerunt, sed id tamen retinuerunt, sentientes voluntati a gratia necessitatem inferri: nec eam cum consentit gratiae, nisi necessariò operari: Contrà Arminiani & Remonstrantes, ac ex parte Sociniani improbarunt Augustini divisionem ob inductum Adjutorium quo quòd libertatem (quam valentem cum Massiliensibus volebant) penitus auferri putabant.

Inter Catholicos vero Thomistae, quòd videbant quantum efficaciae Augustinus ei adjutorio tribuerit, praedeterminari ab eo voluntatem, sed citra necessitem dixerunt. Jesuitae autem libertati a praedeterminatione timentes, tantum de eo adjutorio quo detraxerunt, ut illud pene extinxerint, ac cum primo adjutorio sine quo prope confuderint. Inter hos omnes medij Janseniani, longius quam Thomistae, minus quam Calvinistae progressi, divisione retenta, quod virtutem adjutorij altius exaggerarunt, & quandam ei necessitatem dederunt, & suspectam Jesuitis Patribus Augustini divisionem fecerunt. Ex eorum cum Jansenianis concertatione, factiones sunt exortae, quae Augustini mentem lacerarunt. Nam cum opiniones in sectas degenerant, necesse est, ut [Page] de quo disceptant, id omnino discerpatur, ac dissipetur. Et quidem a mente Augustini longissime aberrarunt qui ex consequentijs rem pendere voluerunt; quae quidem argumentandi ratio in Philosophicis idonea, in Theologicis interdum inepta est. Nam qui velit ex Trinitatis, aut Incarnationis, aut Eucharistiae mysterio consequentias deducere, ac ex ijs spectare veritatem, ille sane inveniet gravissimas difficultates, quae mentem à veritate deterreant. Sin sumat principia, uti debet, nec quid ex ijs sequatur ratiocinando attendat, assentietur planè facilè ob authoritatem divinam: in quam Fidei assensus resolvitur. Tum annexa & consequentia si quis objiciat, aequius erit ab ijs abstinere & Deo assignare, quam vel admittendo vel negando periclitari: sed de hoc alias.

Ad Institutum. Patres Jesuitae magnas difficultates circa mentem Augustini excogitarunt.

Prima difficultas est: De quo gratiae adjutorio a. gat Augustinus: actualis, an habitualis?

Secunda, quae eodem pene recidit: Sermonè sit de auxilio efficiente perseverantiam: an de ipsamet perseverantia formali?

Tertia: An loquatur de adjutorio ad omnes actus singulares virtutum, antequam detur donum perseverantiae, quod finale est: an de illo tantum quod ad perseverantiam datur?

Quarta: Utrum subjectum istud quod recipit adjutorium quo sint soli Martyres, an alij item justi? Has movent Petavius, Richardus, Moraines, Annatus, Thomas Augustinus contra Jansenium scribentes.

[Page]Quod attinet ad primum: constat de actuali auxilio quod excitans, & praeveniens dicitur, Augustinum agere: Primo quia Augustinus supponit voluntatem bonam, deinde inducit adjutorium distinctum ad bene volendum: at voluntas bona fit per gratiam habitualem, quae cum indigeat alio adjutorio, certum est illud distingui a gratia habituali: ait ergo Augustinus: Tum ergo dederat homini Deus bonam voluntatem, in ea quippe eum fecerat, qui fecerat rectum; dederac ei adjutorium sine quo non in ea posset perseverare.

Secundo quia Augustinus docet illud adjutorium sine quo non tale esse, ut si Angeli & Adam eo destituerentur, non imputaretur ijs peccatum: non utique sua culpa cecidissent: quod quidem non convenit gratiae habituali, nam haec non est ad bene operandum necessaria cum sola voluntas cum auxilio praeveniente actuali bene operari possit: necquòd ea desit homini, caret peccato cum homines in peccato mortali peccent, & tamen careant gratia habituali: Igitur actuale omnino adjutorium est, quod si desit, fit omnino ut non peccemus.

Tertio quia habitus nunquam operantur sine potentia: haec autem ut operetur indiget excitatione actuali praeveniente: quod est ipsum adjutorium, ac ita sensit de mente Augustini Vasquez 1. p. d. 97. c. 2. n. 15. & d. 98. c. 2. n. 7. & 8. & c. 4. n. 21. ad finem, & in 1. 2. d. 186. c. 11. vbi haec duo adjutoria sine quo & quo de auxilio sufficienti & efficaci quae actualia sunt prorsus intelligit: ad eaque Augustini [Page] doctrinam accommodat idem tradit. Suarez. p. 2. de gratia, l. 4. c. 28. ac id ex professo probat a. n. 18. & citat Divum Thomam his verbis: unde Divus Thomas, 2. 2. q. 2. a. 5. 1. de auxilio praeveniente & actuali hunc locum Augustini intelligit. Ac in eadem Vasquii sententia est: docens haec duo adjutoria sine quo & quo eadem prorsus esse cum auxilio sufficienti & efficaci Scholasticorum.

Secunda difficultas gravior est. Nam Petavius, in sua disserat, de adjutoriis, & Moraines d [...]2. sect. 6 & sect 11. a. n. 110. Thomas Augustinus l. 1. c. 21. a 7. ac praecipue lib. 3. c. 7. affirmant adjutorium Quo esse ipsam formalem perseverantiam. Qua quis fit perseverans veluti per formam; non vero esse auxilium aliquod antecedens & efficiens illam formam. Fundamenta duo sunt: primum quia Augustinus comparat adjutorium Quo beatitudini, quâ datâ homo continuò fit beatus; ac vero beatitudo est ipsa causa formalis, atque adeo forma, non effectrix causa formae.

Secundum, quia idem Augustinus de bono perseverantiae c. 6. respondens objectioni Massiliensium factae contra hujusmodi adjutorium ita respondet, ut de formali perseverantia omnino loquatur: sic enim inter alia. De illâ perseverantiâ loquimur, quâ perseveratur usque in finem, quae si data est perseveratum est usque in finem: si autem non est perseveratum usque in finem non est data. Horum autorum sententia partim est vera, partim est falsa: vera quod admittant formam; falso, si excludant causam effectricem illius; utrumque oportet dicere, nempe adjutorium Quo esse auxilium, quod efficax appellatur: quod ita excitat, ut actum involvat: nam utraque ratio [Page] in illo est & efficere, & formam inducere ac proinde utrumque includit & rationem causae effectricis & formae effectae; nam in eo distinguitur ab alio innefficaci, quod caret effectu: & ex eo non sequitur actus: imo necesse fuit Augustinum de perseverantia ipsa formali loqui: nam haec prorsus erat ad reddendum adjutorium efficax necessaria, cum per hanc positionem formae constituatur auxilium Quo & per hoc ipsum ab auxilio sine Quo non distinguatur: Abstineo nunc ab ea quaestione: utrum auxilium efficax esse praecise possit ante formam inductam? ut cunque sit; illud constat: non posse efficax esse, nisi inordine & nexu ad illam, non dico illud necessario formam inferre, nam certum mihi est auxilium efficax necessitatem voluntati non afferre, quae cum eo libere agit: sed rationem efficacis auxiliis esse cum ilrespectu, quem efficit liberum, necessariò conjunctam, cum actus, liber sit: necessarius sit tamen effectus illius liberi actus, ad constituendam efficacis auxili rationem: quemadmodum in ipsomet actu libero, necesse est liberum ipsum in esse, ut liber sit.

Argumenta Augustini in eosdem autores retorqueo; primum enim de beatitudine quadrat maxime in nostram sententiam uti ponit Augustinus. Beatitudo quam non habet homo quum data fuerit, continuo fit beatus, illud cum data fuerit involuit actionem effectricem illius: nec enim dari potest nisi per actionem, quae receptionem & passionem antecedit: clarius mox Augustinus. Adjutorium est enim non solum sine quo non fit; sed etiam, Quo fit propter quod datur. Ubi apertè distinguit efficientiam a forma interjecto fine: illud Quo est causa efficiens; eo [Page] enim fit: illud autem propter quod datur, significat aliquid diversum, cum finis sit alterius; itaque illud Quo & illud Quod distinguuntur: nam illud datur propter hoc: illud facit rem, hoc fit res: atque adeo est distinctio facientis & facti, causae effectusque; cujusmodi distinctio inter causam formalem & effectum formalem non datur; unde etsi exemplum beatitudinis urgere velint, hoc certe quod ad adjutorium trahitur, indicat Augustinum non eo beatitudinis exemplo voluisse omnem omnino simuilitudinem servare, sed tantùm infallibilem connexionem eo inducto ostendere, quae est inter adjutorium, quo, & suum effectum: quemadmodum ex eo quod beatitudinis exemplum afferat non debemus dicere, quòd donum perseverantiae libere non fiat, nec cum merito nostro; cum beatitudo nobis sine actuali merito nostro, & citra libertatem illius capacem conferatur.

Aliud de perseverantia solvitur dicendo Augustinum respondere objection Massiliensium, quatenus imponebant ei necessitatem inevitabilem eo perseverandi modo induci; quòd non intelligerent quo sensu loqueretur: declarat ergo Augustinus se loqui ex suppositione quod perseverantia accepta sit: nam cum perseverare includat gratiam finalem, postquam nemo jam cadere potest; data ea, & homine cum ea mortuo non potest fieri, ut non perseveret, qua ratione non laeditur libertas necessitate. Audiamus Augustinum: Nolunt isti fratres ita hanc perseverantiam praedicari, ut non vel suppliciter emereri, vel amitti consumaciter possit; ubi quid dicant parum diligenter attendunt, de illa enim perseverantia loquimur, quâ perseveratur usque in finem, quae si data est, perseveratum est usque in finem, [Page] si autem non perseveratum est usque in finem, non est data. Deinde, Perseverantiam verò usque in finem quoniam non habet quisquam nisi qui perseveraverit usque in finem, multi possunt eam habere, nullus amittere. Et postea cum enim perseveraverit usque in finem, nec hoc donum potest amitti, nec alia quae poterant ante finem. Quod optime observat Vasquez 1. p. d. 98. c. 4. n. 24.

Immo retunditur objectio: quia in eadem responsione Augustinus fatetur alia dona ante istam finalem perseverantiam & esse & amitti posse; quo manifestè significat, non solum hujumodi perseverantiam donum esse, sed item alias gratias cum ea connexas, quas amitti fatetur posse in via, antequam consummetur & gratia & vita: de quibus bonis & gratiis particularibus loquitur Augustinus, ita ut Deo attribuat, quemadmodum & perseverantiam, ait enim. Nec hoc donum potest amitti, nec alia quae amitti poterant ante finem. Verum hic locus Augustini non probat eum de perseverantia tantum formali loqui: Nam & si mentionem de perseverantia formali faciat, refutando necessitatem objectam, non negat perseverantiam de qua loquitur habere causam efficientem in adjutorio quo, nec Uspiam ille perseverantiam nomine adjutorii appellavit. Quae potest esse totius rei confirmatio, nimirum non posse formam ipsam perseverandi, adjutorium vocari. Ecquis enim dicat perseverantiam esse adjutorium? cum adjutorium detur ad comparandam formam, quae certe finis, & effectus est adjutorii, nisi forte perseverantia sui ipsius adjutoium est: quod sane nescio an quis sanus admiserit.

[Page]Praetere à duo Principes Theologiae Jesuiticae Uasquez & Suarez adjutorium istud quo auxilium, quod appellant Efficax, interpretantur: tam longe absunt ab hujusmodi opinione de formali perseverantia, quem alii minores Theologi intrudunt. Audiant hi Uasquium solventem argumentum Massiliensium. Massilienses ait, d. 98. c. 4. n. 22. murmurabant quod ille Augustinus duas gratias praevenient [...]s distinguer [...]t, alteram specialem in his qui perseverant quâ fiunt perseverantes, quae non fuit concessa primo parenti: alteram quâ possunt homines perseverare, sed non perseverant, quae sola primis parentibus & Angelis malis donata fuit. Debuerat hic dicere Angelis omnibus si ex Augustini hac in re sententia loqueretur. Sed hoc obiter dixerim. Intelligit gratiam efficacem in eo adjutorio c. 2. ejusd. disput. 98. a. n. 7. & c. 4. a. n. 22. & c. 6. n. 42.

Eadem est doctrina Suarii 2. P. de Gratia l. 4. c. 1. n. 2. ubi sic agens de divisione gratiae in sufficientem & efficacem. Hanc partitionem videntur olim Semipelagiani abhorruisse ex parte hujus membri gratiae efficacis. Cum enim Augustinus libro de corrept. & grat. c. 11, 12. & 13. aliis verbis illam tradere visus esset diceus unam esse gratiam, quae dat homini bene operari, aut perseverare si velit, aliam vero quae dat ut perseveremus vel non perseveremus aut bonū velimus, illis maxime displicuit, ut Hilarius in epist. ad Augustinum refert: ac ejus particulam ponit. Manifestius eodem cap. n. 3. loquens de Augustino. Denique distinctionem ipsam integretradit in dict. lib. de corrept. & grat. c. 11. seq. ubi duplex distinguit auxilium: Unum sine quo peccatum caveri, vel bonum opus fieri n [...]n potest, & cum illo fieri potest, si homo velit. Aliud quod datur ut bonum opus, fiat vel peccatum [Page] caveatur, & primum dicit esse datum Adamo ante peccatum non secundum. Istam gratiam inquit non habuit homo primus quâ nunquam vellet esse malus. Ecce efficacem, sed hanc habuit in quâ si permanere vellet nunquam malus esset, & sine quâ etiam cum libero arbitrio salvus esse non posset. Ecce sufficientem: Quod iterum sic describit. Tale erat adjutorium quod d [...]sereret cum vellet & in quo permaneret si vellet: nonquo fieret ut vellet, in quâ ultimâ particulâ insinuat etiam auxilium efficax esse illud quo fit ut homo velit. Consentit l. 4. c. 18. n. 1 Horum ego duorum summorum Theologorum judicium caeterorum, quos supra citavi, sententiis, antepono.

CAP. II. Reliquae duae difficultates expenduntur & expediuntur.

MAjor est, ac implexa magis difficultas illa tertia; utrum Augustinus loquatur de adjutorio illo tantum Quo quis perseverans ultimò per gratiam finalem fit. An etiam de adjutoriis gratiae antecedentibus, atque adeo de omni auxilio gratiae efficacis dato ad singulos actus supernaturales? & quidem novi Theologi hac in re dissident. Nam Petavius & Thomas Augustinus non negant de aliis actibus antecedentibus Augustinum loqui, sed etiam aiunt de ipsa tantum perseverantia formali loqui, id que proterve Thomas Augustinus, l. 3. c. 7. & ult. [Page] contendit. Moraines & Annatus conveniunt in eo, quòd adjutorium illud non ad solam formalem perseverantiam, sed ad effectricem quoque illius gratiam pertineat: An vero illud soli perseverantiae in finali gratia addici, vel ad alios etiam actus extendi debeat, non satis exponit Moraines: Annatus satis declarat. Nam Moraines, d. 14. s. 6. n. 45. videtur restringere ad solum actum perseverandi, & l. 22. n. 62, 63. videtur ad alios actus extendere: & rursum, n. 54. iterum ad solam perseverantiam contrahere: ait n. 52, 53. auxilium dari sanctis & electis perseverantibus aut recte agentibus, & sanctos eo auxilio pie vivere & perseverare. At vero n. 54. soli perseverantiae formali addicit auxilium. Annatus perspicue docet isto adjutorio comprehendi omnia auxilia antecedentia cum perseverantia connexa, l. 7. c. 6. Ita ut adjutorium perseverantiae sit: non unum & singulare, sed omnium collectio quibus voluntates praeveniuntur. Gratulor Annato, quòd Augustini sensum attigerit: nam ex eis quae supra diximus in commentariis ad tria illa capita, lib. de Corrept. & grat. constat Augustinum autorem esse non modo ad actum ultimum perseverandi, sed alios etiam honestos & bonos id genus adjutorium Quo donari, & quidem de fidei dono eodem modo loquitur, ac de dono perseverantiae. Quod attinet ad rationem adjutorii illud efficientis, de gratia vocationis, idem omnino Augustinus tradit, quemadmodum nos ostendimus in locis adductis: Quid enim aliud egimus? nimirum vocanti gratiae summam efficaciam tribuere solet Augustinus, ac eam omnino geminam adjutorii Quo, ratione cujus, uti late probavimus omina nostra bona merita, Dona Dei [Page] vocat: cujusmodi eatitulo non donaret, si ab alio adjutorio provenirent. Praeterea mentem suam Augustinus declaravit, cum dixit: Nam si in [...]anta infirm tate vite hujus ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei sine quo perseverare non possent, manerent si vellent, nec in illis Deus operaretur ut vellent, inter tot ac tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, & ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent infirmitate voluntatis ut possent. Quo ex loco palam constat, illud adjutorium ad totam vitam perseverantis hominis pertinere; nec opus est alias probationes geminare cum satis id appareat; & fateatur tandem Moraines, & Annatus omnino doceat.

Illud quaerendum: cur Augustinus de perserverantia loquatur, & hujusmodi adjutorium cum perseverantia ferme conjungat: adeo ut occasionem dederit dubitandi: An de sola finali gratia loqueretur? Nam & juvat causam inquirere, & eâ compertâ quaestionem expedire, & objecta removere.

Primùm: Agebat Augustinus de gratia Adami, quae erat gratia perseverantiae, quia cum in bono creatus esset, bene agendo non de novo fiebat bonus, sed perseverabat in bono, atque adeo ei gratia ad perseverandum dabatur, unde cum Adami gratia perseverantia esset; quamvis gratia lapsi hominis prima non esset, & à reparatione inciperet, eam tamen Augustinus ad perseverantiam in reparata gratia, reducere voluit, ut Adami gratiae responderet: Ea tamen differentia quod Adami perseverantia in brevissimo vitae spatio fieri debuit, cum si servasset praeceptum omnino perseverantiam [Page] consequeretur: At aliorum perseverantia longiori spatio futura erat, cum in finali gratia consummanda esset: Itaque Adamus initio vitae consummaret perseverantiam, cum posteri non nisi morte consummaturi essent.

Illa tamen est capitalis ratio ob quam Augustinus de perseverantia egit: quia praecipue agebat de gratia praedestinatorum, quae cum esset assignata ex voluntate Dei praedestinantis, erat cum assecutione finis conjuncta, atque adeo perseverans. Unde recte omnia illa auxilia ab initio vocationis ad finalem gratiam nexa & cohaerentia inter se ex voluntate Dei ordinantis ea ad salutatem praedestinati, atque cum perseverantia conjuncta perseverantiam appellavit. Etsi vero re adjutoria essent diversa, ac interdum intercurrente peccato dissoluta, tamen intentione ac praevisione diuna omnia inter se erant, vel continenti filo ducta, vel sarto colligata, ut semper illa deductio ad perseverantiam tenderet ac sisteret.

Patet id ex celebri praedestinationis definitione tradita ab Augustino, lib. de dono perseverantiae, c. 14. Praedestinatio est praeparatio beneficiorum Dei, quibus certissime liberantur, quicunque liberantur: & ex illa breviore, sed ejusdem ponderis, lib. de praedest. sanct. c. 10. Praedestinatio est gratiae praeparatio: gratia vero est ipsius praedestinationis effectus. Omitto alios complures, & illum adduco integrum locum, qui rem prorsus contineat. Is est ex c. 7. l. de Correp. & grat. Quicunque ergo ab illa originali damnatione ista divinae gratiae largitate discreti sunt, non est dulaum, quod & procuratur, eis audiendam Euangelium, & cum audiunt credunt, & in fide quae per dilectionem operatur usque [Page] in finem perseverant. Etsi quando exorbitant correpti emendantur, & quidam eorum, & si ab hominibus non corripiantur in viam quam reliquerant redeunt, & nonnulli accepta gratia in qualibet aetate periculis vitae hujus mortis celeritate subtrabuntur. Haec enim omnia operatur in eis qui vasa miserecordiae operatus est eos, qui & elegit eos in filio suo ante constitutionem mundi per electionem gratiae. Locus hic istam difficultatem tollit, cum ejusdem libri sit, in quo traditur doctrina adjutorii quo ad perseverandum, & totam gratiarum seriem ex intentione praedestinantis Dei, & omnes praedestinatorum differentias comprehendit, quibus ea adjutoria toto vitae spatio ad finem usque applicantur. Hanc & a me conceptam & propositam sententiam tradit Annatus, l. 7. c. 8. quem ego aliis fortiter opposuerim. Addo inquit ut superius indicatù est: auxilium quo perseveratur usque in finem inter vitae hujus pericula variasque tentationes, non esse unum aliquod auxilium, nec mere internum, sed esse multitudinem quandam auxiliorum perpetuo congruorum & infallibilium usque ad mortem inclusive; sicut enim illud velle perseverare, quod Augustinus dicit dari per hoc auxilium non est unum quoddam & singulare velle, sed est, multitudo voluntatum omnium quibus tentationes variae vincuntur, ut v. g. voluntas justitiae quando praedestinatus avaritia tentatur, temperantiae quando gula sollicitat, mansuetudinis quando ira exardescit, castitatis; quando libido blanditur & allicit: ita & auxilium quo Deus operatur idem velle [...]on est unum & singulare, sed est omnium collectio, quibus hujusmodi voluntates praeveniuntur. Ubi praeterea elu [...] Oeluti peculiare quoddam studium providentiae in ordinan [...] hujusmodi auxiliis semper congruis & infalibilibus, & ipsa [Page] morte cum eorum effectu ita connectenda, ut quemadmodum loquitur Augustinus de Corrept. & Grat, c. 12. non nisi manentem fidem vitae finis inventiat. Item in moderandis tentationibus et tentatore frenando ne tantum saeviat, quantum susficii ad vincendum. Et aptissimè concludit; totum hoc comprehendit auxilium quo continetur donum perseverantiae. Probo in Annato quod ad collectionem auxiliorum usque ad finalem perseverantiam spectat: congruitatis tamen rationem in qua ponit rationem efficaciae non probo, qui aliam longe diversam cum Augustino agnosco: eam suo loco repraesentem.

Et quidem hujusmodi perseverantiae Augustino familiarem acceptionem intellexit & confirmavit Coelestinus Papa in Ep. 1. ad Episcopos Galliae, Can. 7. quibus (scilicet auxiliis quotidianis) nisi freti confisi (que) [...]itamur, nullatenus bumanos vincere poterimus errores: necesse est enim ut quo auxiliante vincimus, eo iterum nos adjuvante vincamur. Imo & ipsi Massilienses quid Augustinus vellet, noverunt, & notionem perseverantiae tum Augustini sensu, tum suo ad alia etiam auxilia in vita Deo praestita acceperunt. Ita enim apud Hilarium His verbis sanctitatis tuae (id est adjutorio quo ad perseverandum) ita moventur, ut dicant quandam desperationem hominibus exhiberi: si enim aiunt ita Adam adjutus est, ut stare posset in justitia, et a justit [...]a de [...]linare, et nanc ita sancti juvantur, ut declinare non possint: siquidem eam acceperunt volendi perseverantiam, ut illud velle non possint, vel sic quidam deseruntur, ut aut nec accedant aut si accesserint, et recedant. Quibus verbis non nisi viventium hominum perseverantia significatur. Et rursum: Unde et [Page] in hoc solo volunt à primo homine omnium distare naturam, ut illum integris viribus voluntatis juvaret gratia volentem, sine qua perseverare non poterat, hi autem amissis et perdtis viribus credentes tantùm non solum erigat postritos, sed etiam suffulciat ambulantes. In ambulantibus & via, & adjumenta ad viam peragendam apparent. Et quidem in explicandâ notione doni perseverantiae in libro quem de eo scripsit Augustinus, semper ab initio vocationis actuum seriem honestorum per vitae sequentis spatium ad finem usque in quo terminatur perseverantia deducit. Nec alia est perseverantiae definitio, nisi quae comprehendat & antè habitam gratiam, & continuatam, & perductam ad finem. Nam perseverantia supponit in bono accepto gestóque persistentiam: de quâ videndi sunt Alvarez, l. 10. de auxiliis & Frat. Franciscus à Sancta Clara Provincialis in Angliâ (quo tempore haec scribo) in suo libello examinis confessionis Anglicanae, Problem. 28, & 29. vir doctus, & eruditus, & mihi admodum charus; certè ex mente Vasquii & Suarii constat Augustinum hîc non de sola vel formali perseverantia finali, sed de omni cum eâ nexo & cohaerente & adjutorio, & actu intelligendum, cum ii ut supra diximus efficacem gratiam eo adjutorio contineri, ac significari Autores fuerint: ac praesertim Suares, 2. p. de grat. l. 5. c. 2. n. 7. ubi sic: Licet Augustinus loco, lib. d [...] Correp. grat. de perseverantia tractet; alia non excludit, immo indefinite de vincenda tentatione et vitando peccato loquitur. Norit Petavius & Thomas Augustinus se Suario contradicere.

Alteri Quaestioni solus Petavius ansam dedit: De [Page] quo subjecto loquatur Augustinus? Persuasissimum erat mihi nemini dubium fore, quin de praedestinatis omnibus loqueretur: immo & de omnibus qui rectè & honestè ex fide & gratiâ operantur: sed incidens in dissertationem Petavii reperi, non modò ipsum ambigere, sed etiam contendere de solis Martyribus Augustinum agere. Quid non speremus ab illis qui occupatis mentibus & affectis animis Augustinum legunt. Equidem miror Petavio tanto viro cui paucos pares aetas nostra tulit hoc in mentem venire potuisse. Liceat eum mihi, quâ par est observantiâ modestiâ que refellere. Non in Martyres tantùm quadrat hujusmodi Adjutorium Quo, sed aliis item Praedestinatis convenit. Nam etsi Martyrum exemplum Augustinus attulerit, non iis tantum addixit auxilium, quod omnibus Praedestinatis imo & caeteris qui ex Fide & Gratia rectè operantur commune esse voluit. Dedit quidem Augustinus Martyribus primas, sed suo alios loco movere noluit. Sin Adam ipse qui lapsus, & qui ex eo Posteri Praedestinati sunt, nec sunt Martyrium passi illo Adjutorio Christi sanguinis proprio destituantur necesse est. Non ita. Ad omnes pro quibus illius Agni efficaciter fusus est sanguis efficax illud Gratiae adjutorium pervênit. Nisi fortè alii praedestinati ad statum Adami Innocentis revocati sunt, ut adjutorio tantum sine quo non donarentur. Martyres autem in statum ruinae deciderint, ut auxilio Quo fruerentur: nam id Autore Augustino fore oportebat. Vereor ne dum Petavius Martyres vult ejus auxilii majoris & potentioris participes facere, eos ab integritatis felicitate excludat: nam quibus illud sine quo [Page] datum non est auxilium, sed istud Quo concessum, ii sanè ab erecto illo & celso naturae innocentis gradu in in [...]imum lapsantis & abjectae barathrum praecipitati sunt. Quod si reliqui praedestinati eandem naturam corruptam peccato, obnoxiam concupiscentiis habuerunt, eandem sanantem liberantem, statuentem, tenentem gratiam nacti sunt. Sinat eos Petavius eadem medicina frui, qui eodem morbo laborarunt. Sin ob magnitudinem beneficii adjutorium Quo martyribus assignavit, & majorem huic auxilio virtutem inesse putavit: videat ne noceat opinioni suae ac sociorum, qui nolunt quicquam inter ea adjutoria ac interesse: ac quaecunque sit illorum diversitas, eam non ex diversa virtute auxilii, sed aliunde, putâ opportunitate & effectu cooperantis voluntatis provenire. Imo à se ipso planè disciscet, nam hoc maximè loco ubi adjutorii Quo efficaciam elevare contendit, ne sit ab Adjutorio sine quo non reapse distinctum, tam illud extollit, ut solis martyribus majores vires ad majora vincenda certamina conferri debuerunt, fuerit tribuendum. Hac certè ratione illa duo inter se maximè distinxit auxilia, cum istud Quo solis martyribus addictum voluit: & ad alias noluit pertinere.

Sed esto. Majus sit & majores vires conferat martyribus; efficiam hoc dato, ut illud commune aliis prorsus sit: atque adeo cum maximè conatus est Petavius addicendo martyribus difficultatem effugere, omnino in eam incidisse. Nec enim neget fuisse sanctos non martyres, qui martyribus pares meritis esse potuerint. Nam (ut beatissimam Mariam virginem quae extra omnem virtutis metam posita est omittam) haud dubitem [Page] Abrahamum, Jobum, Davidem, Danielē, Machabaeis: Magdalenam, Martham, Hilarium, Martinum, Sylvestrum, Paulinum, Apolloniae, Dorotheae, Georgio, Christophoro, Anniceto, Blazio, & aliis aequare martyribus? Nae, si Petavio cum haec scriberet venisset in mentem Parentis Ignatii, Magnivè Xaverii in eodem eos cum plerique martyrum gradu pofusset. Quaererem ex ipso quo numero habeat eos qui se alacriter Tyrannis obtulerunt, eos que ad inferendam sibi pro Christo necem provocarunt, nec ullum tamen passi sunt genus martyrii? Equidem ego, nec sanctissimum Patrem Franciscum, nec Antonium Paduanum ardentes martyrii studio non cum martyribus numerarim. Ignoscam tamen Petavio si martyres eos intelligat, qui cum mundo carne, diabolo pugnant, & cum domestico hoste luctantur: eumque Christi gratiâ juvante vincunt. Sed si hoc, quâ indole est suavi, blandáque, admittat: tum omnes penè praedestinatos admittat necesse est. Quod si accersitâ asperitate repellat, tum querentur de eo Pauli, & Antonii, Hilariones, Danieles, & Simeones Stylitae, Anachoretae que alii, qui diuturna & difficili pugnâ adversus vitia ac stimulos vitiorum, illecebras & delicias decertarunt. Annon erunt digni ea gratia Christi potentiore Athanasius, Basilius, & Chrysostomus quòd citra sanguinem cum potentissimis imperatoribus pro fide ac religione contenderint? An illi Christi uberius effuso sanguini non debebunt puras virginei candoris nives Gertrudi. Clara, Catharina, Therasia? An quia Rosae non sunt, aspernabitur lilia Agnus, qui pascitur inter lilia? eujus etsi purpureus sanguis sit, eo tamen legimus [Page] stolas Martyrum dealbatas. Ne quaeso, mi Petavi, arcendo ignes ardentissimae Gratiae Austros hisce floribus immitte, quorum flatibus arescant, nisi forte solum Aquilonem inimicum putas? Sed tunc Austrum gelidum nega, & ut perflet hortum idoneum existima. Finge haec à me tibi in viola & in rosa dici loquenti alias rosas, sed modo spinas ferenti. Sub rosa maneant haec, & argumento isto rosaceo opinioni tuae medeamur. Medicus Augustinus esto.

Hic de Gratia statuum naturae secundum se loquitur: ad secundum autē statum non soli martyres pertinent, sed omnes à Christo redempti, quibus ea gratia cum rectè operantur efficax donatur, atque adeo Adjutorium Quo: non posse tantum conferens, sed etiam operari. Id. c. 11. & 12. tradit Augustinus toties & tam perspicuè, ut necesse non sit citare locos. Quid? quod praedestinatos omnes nominat, c. 12. Propositâ quippe Gratiâ adjutorii sine quo non data Adamo in primo statu transiens ad secundum adjutorii Quo ait: Nunc vero sanctis in regnum Dei per gratiam Dei praedestinatis non tantum tale adjutorium perseverantiae, idest, Sine quo non ad posse: sed tale ut eis perseverantia ipsa donetur. En omnibus praedestinatis perseverantibus adjutorium Quo donatur: nisi fortè soli martyres perseverant. Praeterea eodem cap. de omnibus Abrahae filiis loquitur: ac ipsum Abrahamum inter eos praedestinatos numerat: quem non affirmet Petavius martyrem fuisse, Jam verò c. 13. de omnibus praedestinatis loqui se testatur. Haec de iis, inquit, loquor qui praedestinati sunt in regnum Dei Idémque eo saepe capite fatetur. Tandem adeo id manifestum est, ut sole clarius [Page] sit, uti nos in commentariis ad hos locos satis ostendimus.

Argumento Petavii respondeo: Augustinum cum martyrum exemplum attulit, voluisse illius adjutorii virtutem & efficaciam ostendere paradigmate maximae constantiae illato, ut quanta vis gratiae esset in martyribus appareret: qui non domi solum cum privatis vitiis, sed cum tyrannis in acie decertarunt, horribilia genera poenarum pertulerunt, ac contemptâ gloriosius morte triumpharunt. Hi enim Heroes sunt nostri.

—Qui sanguine nobis

Hanc pacem peperere suo.

Qua item ratione lib. de Grat. & lib. arbitr. c 17. eos efficacissimae gratiae & ardentissimae charitatis paradigma posuit. Quando enim inquit martyres magna illa mandata fecerunt, magna utique voluntate, magnâ charitate fecerunt. Solet enim Augustinus virtutem gratiae in martyrbus tanquam facem collocare, ut eam quivis in illustri positam monumento valeat intueri: non animo extinguendi alias, sed eam inter caeteras extollendi. Sciat ergo Petavius Augustinum cum martyribus collatam ad vincenda tormenta mortémque gratiam induxit, noluisse eam addicendo martyribus circumscribere, sed quanta ejus esset efficacia visque, adductâ martyrum constantiâ describere.

CAP. III. Alia quaedam objectâ solvuntur.

[Page]

AEGerrimè hanc divisionem auxiliorum Antagonistae Jansenii ferunt: ob duas potissimum rationes. Prima est: quòd eam Jansenius ad nauseam us (que) inculcat: perinde ac illa totius Augustini de gratia doctrinae clavis & filum sit. Secunda: quòd ille in iis exponendis duos praecipue errores admisit; alterum dicendo adjutorium sine quo non idest auxilium sufficiens tam proprium integri status esse, ut nullum ejusmodi sit in statu naturae lapsae: & omne adjutorium gratiae post ruinam & redemptionem, Quo, idest efficax esse. Alterum, adjutorium istud Quo necessitatem voluntati afferre, ac omnino irresistibile, ut aiunt esse; proinde que tollere libertatem. Ita Richardus, Petavius, Martinonus quos non cito, quia ad manum non habeo. Adducam autem qui sunt ad manum Antoninum Moraines, d. 23. & d. 28. & alibi: Thomam Augustinum l. 1 c 8. & 9. 17. & 21. ad fin. libri, & l. 3. à c. 3. & praecipue c. 7. Franciscum Annatum l. 7. de Grat. Semipelag. Sect. viii.

Laudo studium emendandi vitia, sed video eos non vitia solum hominis insectari: sed doctrinam quoque Augustini nimio Jansenium impugnandi ardore elidere: nam eò impugnando progrediuntur, ut nolint quicquam reapse inter ea adjutoria interesse: atque adeo [Page] velle prorsus con [...]undere: quemadmodum postea apparebit. Equidem Jansenium peccasse non credo in eo quòd cēsuit; rectam hujusmodi divisionis adjutoriorum intelligentiam, clavim & filum totius Augustinianae de gratia doctrinae esse. Nam si ea adjutoria sunt auxilia sufficiens & efficax, uti autores idonei volunt, dubium non est, quin illa divisione & aperiri, & iniri viae omnes Augustinianae doctrinae possint. Quòd autem id magnopere exaggeret Jansenius ad Hyperbolen pertinet: quam Cicero non Rhetoricis modo, sed etiam Philosophis in Topicis permittit. Si autem haec castiganda sit, Orbilii Ferula satis est: cui nescio an qui acerbius puniri velint, manum valeant subducere.

Quod secundum attinet: In utroque Jansenium errasse fateor: nam neque negare debuit auxilium illud inefficax quod sufficiens dicunt, uti adversus eum tract. 1. de mente Innocentii Papae a. [...]. monstravimus: & admittere potuit à Christo nobis illud; si minus primùm comparatum, certè restitutum. Quamvis enim datum non fuerit Angelis & Adamo integro ex meritis Christi: cujus Incarnatio authore Augustino peccati remedium fuit: certè amissa per peccatum Adae omni gratia, quaecunque postea nobis ex Dei gratuita misericordia nobis obtigit, ea per Christi sanguinem fuit restituta. Jam verò si dixit illo adjutorio quo idest auxilio efficaci necessitari voluntatem ut ei non possit resistere: tantum id delictum est: ut ejus ego illi gratiam facere non possim, quemadmodum supra eodem Tract. a. 4. latè ostendi. Sed non est propter privatos hominis errores tam celebris divisio improbanda; & tanquam aut minus apta, [Page] aut perspicua rejicienda: cum praesertim à multis ante Jansensium autoribus & ex Societate & extra Societatem tradita & recepta sit: qui minus ab ea sibi quam antagonistae Jansenii timuerunt.

Et quidem ex iis Thomas Augustinus acrior est, illius distinctionis & vehementior impugnator: ac nullâ vult ratione admittere distincta esse gratiae excitantis adjutoria: id tantùm concedit eo esse distincta quod adjutorium quo formalem perseverantiam significat: de ea que interpretatur illud adjutorium quo libri de Corrept. & Grat. Ita l. 3. c. 7. In eadem sententia est Petavius in sua dissertat. Mitius cum his adjutoriagit Moraines, ac duos sensus quibus ea divisio in diversa membra sustineri possit in medium adducit: alterum acceptum à Richardo qui sentit in eo distingui quod adjutoriū sine quo naturae stantis, erat solius illustratio mentis, non item inspiratio voluntatis; cum utrumque adjutorium quo comprehendat. Alterum proprium; ut aut illa auxilia non distinguantur nisi ab effectu; & praescientia illius; aut unum involveret perseverantiam alterum minimè, sic disp. 22. s. 6. Omnium cautissime de ea divisione locutus est Annatus, lib. 3. c. 8. ubi negat distingui adjutoria, sed distinctionem non aliam quam quae secundo Morainii sensu continetur, admittit.

Non est mei nunc aut otii, aut consilii omnium sententias improbare: suis id locis commodius fiet. Puto enim nullum eorum ad scopum Augustini collimasse ut in cursu operis apparebit. Tantùm volo, unam, quae communis est omnium, rationem infringere; & aliam, [Page] quae propria est Petavii & Thomae Augustini, eneruare. Omnium ea vox est: Non tanti faciendam esse divisionem: cujus Augustinus semel & uno tantùm libro, ac sub finem vitae meminerit; perinde ac antea minimè tradidisset. Hujusmodi autem argumentum & ineptum est & falsum. Probo ineptum: quia etsi Augustinus semel ac extremo vitae tempore eam divisionem tradidisset: non idcirco ea minoris facienda imo ob id pluris aestimanda. Nam quod ad id temporis reservatur commendari solet impensius, attentius accipi; altius infigi, & religiosius observari. Quid enim Testamento sacratius, quod tamen semel et imminente morte solet fieri, ac propter id majus sibi pondus authoritatemque conciliat. Certè multa singularia, & quae nunquam antea dixèrat, à Christo Domino supremo illo passionis suae tempore dicta accepimus, quibus non unquam alia, aut prolata graviùs, aut expensa divinivus, aut commendata vehementiùs. Injuram faciunt hi authores Cygnaeo cantui, qui cum non nisi semel, & sub mortem fiat multo magis celebratur, quàm perpetuus garrularum avium concentus, quo aures nostrae quotidiè obtunduntur. Sinant nos quaeso Cygnaeâ Augustini voce frui, nec, cum ad Maeandros istos difficultatum Cygnos canendo imitatur, negligant: cum ex immortalitatis vicinia divinius quiddam hauserit, quo nos mortales miseros recrearet.

Falsum deinde ostendo (ut nervosius agam) idem argumentum, quatenus negat Augustinum aliàs hujusmodi adjutoria minimè tradidisse. Constat enim eum de iis egisse saepissimè, imo & nihil aliud in libris [Page] contra Pelagium egisse: uti nos in proximo de adjuto: riis libro fusè monstravimus: nec opus est repetere: qui locos commemorare volet plenos hujusmodi doctrinae reperit. Quod autem ea iis vocabulis non appellaverit ad nomen aliquantum, ad rem certè nihil intererit. Res nobis intuendae sunt non nomina rerum: nisi in rebus maximè veris Nominales esse velimus. Ego vero ne in logicis quidem Nominalis esse volui; quanquam qui nostram illam ratiocinationem expendat, ne nomina quidem ipsa desideret. Quare non injuriâ dixi argumentum illud & falsum, & ineptum esse.

Pergo ire ad aliud objectum. Quod formarat primum Petavius: & post eum operosè fabricatus Thomas Augustinus, l. 1. c. 21. a. 7. & l. 3. c. 7. hac ratione D. Augustinum semel & iterum duplicis illius adjutorii mentionem fecisse. lib. scilicet, de Correp. & Grat. c 10. 11, 12. & lib. de gest. Pelag. De primo non opus est dicere cum pateat. De secundo sic Thomas Augustinus, l. 3. c. 7. ubi fortius objicit. Pelagium, ait, ponentem gratiae adjutorium in lege solùm atque doctrina sic eo loco ab Augustino refelli: Adjutoriorum genera esse duo. Alia quippe sunt sine quibus illud ad quod adjuvant effici non potest; sicut sine navi navigat nemo; nemo sine voce loquitur, nemo sine pedibus graditur, nemo sine luce intuetur, & multa hujusmodi: unde est etiam illud, quod nemo sine Dei gratia rectè vivit. Alia vero sunt adjutoria quibus sic adjuvamur, ut etiam si desint possit alio modo fieri propter quod ea requirimus: sicut illa sunt quae commemoravimus: Tribula ad fruges terendas, Paedagogus ad puerum docendum, & caetera [Page] talia. Sic Augustinus; Ex quo concludit Thomas Augustinus. Tale autem adjutorium ad non peccandum sententiam legis esse vult. Ita ut adjutorium sine quo, non sit necessarium. Aliud verò tantum utile. Fateor me non capere quid ex hac observatione contra illam divisionem adjutorii Quo & sine quo non colligi possit. Forte quod obtuso & adipali sum ingenio. Itáque volo diligenter attendere quid inde pro suo acumine Thomas Augustinus deducat.

Ait primùm: Satis sibi esse quòd gratia Christi dicatur adjutorium, non modò quo rectè vivitur, sed etiam sine quo non vivitur. Secundum: diverso modo accipi adjutorium in libro de Correp. & Grat. & in lib. de Gest. Pelag. Nam illic utrun (que) necessarium dicitur: & unum illorum, idest Quo, Formalis causae rationem habet: idest, perseverantiae. Hîc non utrunque esse necessarium, & utrunqne efficiens esse. Tertium: has voces ita esse ambiguas, ut nihil in iis certi & constantis fundari ab adversario possit. Hac legentem non meaeme puduit tarditatis: utar eâ, impugnando hujusmodi subtilitates.

A secundo incipio. Diverso modo accipi adjutoria iis locis accipit, & probo: Et quidem utrunque necessarium in libro de Corrept. & Grat non verò in libro de Gest. Pelag. Quid tamen hinc adversus illam divisionem sequatur non video. Nam si constat illud adjutorium Quo libri de Corrept. & Grat. esse diversum ab isto adjutorio Quo libri de Gestis Pelagii quod sanè necessarium non est, cònstat ea non confundi, nec ambiguis nominibus appellari: imò maximè distingui & certis notis discerni. Quod si eodem nomine appellari contigit, non est argumentum [Page] confusionis, cum multa quae naturâ dissident idem nomen sortiantur: nec specie solum aut genere distent, sed etiam praedicamento. Nam novem praedicamenta quae primò sunt diversa, Accidentia vocantur. Itaque possunt illa duo adjutoria eodem nomine dici & tamen naturâ dissidere▪ cum praesertim Analoga sint, cum unum ex iis sit necessarium simpliciter, idest, adjutorium Quo libri de Corrept. & Grat. Alterum, idest, lib. de Gest. Pelag. sit necessarium secundum quid, vel unum Ad esse: alterum Ad melius esse: uti nos docent Philosophi. Nisi fortè quod non adjutoria tantùm communi nomine, sed etiam quo privato vocantur, non possunt esse distincta: qua ratione habitus animi & figura corporis, quod non accidentia solum, verum etiam qualitates dicuntur minimè distinguentur. Quo quid ineptius, & putidius? Maneat ergo ea esse omnino diversa: nec ambiguis vocibus naturas confundi. Quod addit adjutorium Quo libri de Corrept. & Grat. esse Formale; non efficiens, falsum esse supra ostendimus: cum probavimus non pro perseverantia tantum Formali accipiendum illud esse, sed pro auxilio efficienti ipsum, & aut comitante, aut involuente; Unde ex secunda illa animadversione nihil contra divisionem colligitur.

Prima rem minimè continet quam vult Thomas Augustinus. Vult enim nomine adjutorii Quo intelligatur adjutorium sine quo: ut ex eo colligat ea non distingui. Idcirco ait. Mihi satis est quod gratia Christi dicatur adjutorium non modo quo rectè vivitur, verum etiam sine quo non vivitur Decipula hîc est; sed non me Thomas decipiet: pròdam fallacias. Duae sunt in hac ratiocinatione; [Page] prima: quòd confundat adjutoria quo: Nam cùm duo sint: alterum non necessarium simpliciter ad opus: alterum omnino necessarium: imo & ultra necessarium efficiens principaliter opus: & de primo illo non necessario in lib. de Gest. Pealagii, & de hoc secundo prorsus necessario libro de Corrept. & Grat. loquatur Augustinus, de utroque accipi voluit Thomas Augustinus, quod de primo tantùm intelligi potest: ut illa inter se confunderet. Et quidem secundum adjutorium quo longe aliud est à primo, & multò plus habet quam adjutorium sine quo non cum istud det tantum posse: illud vero det etiam operari. Unde nequit hujusmodi adjutorium de se efficax illo adjutorio sine quo non contineri. At vero primum aliud adjutorium quo lib. de Gest. Pelag quo ita juvamur, ut sine eo tamen res fieri possit, tam fluxum ac infirmum est ut sine quo non dici non possit: cum sine eo fieri opus possit. Quare appellari potius debet sine quo fit, cum ita juvet, ut non sit omninò & simpliciter necessarium; ac uti logici dicunt, non ad esse, sed ad melius esse, videlicet Equus aut Currus iterfacienti. Apparet jam fallacia argumenti: nam eo volebat Thomas Augustinus rem ita involvere ut ex duobus unum efficeret inducto adjutorio sine quo non, perinde ac non duo essent adjutoria quo ab eo distincta, sed unum: & idcirco posuit primum adjutorium quo ceu minus esset quam adjutorium sine quo non dicens non modo quo recte vivitur, sed etiam sine quo non vivitur. Ex quo loquendi modo apparet majus quiddam esse sine quo non quam Quo, cum longe sit majus id quo fit quam id sine quo non sit; nam hoc dat posse illud [Page] dat operari. Itaque decipere nos voluit Thomas ponendo primum adjutorium ad melius esse conferens facilitatem, quod minus est adjutorio sine quo non necessario ad esse: & subtrahendo secundum adjutorium quo quod est majus & efficax, & tendit ultra adjutorium sine quo non dans operationem & complens posse; de quo sane comparato cum adjutorio sine quo non dici debuit: Adiutorium non modo sine quo non rectè non vivitur; sed etiam Quo recte vivitur fitque ut rectè vivatur: quod amplius est quam adjutorium sine quo non. Hoc autem non praestat aliud adjutorium lib. de Gest. Pelag. quo facilitas datur; & est potius sine quo fit quam quo fit. Ita deprehenditur fallacia elenchi in eo, quod unum tantum inductum fuit, alterum suppressum: ut unum tantumesse putaretur, vel ambo ita confunderentur, ut diversitas non appareret.

Secunda manifestior est, & facilius deprehenditur, ac deprehensa prodit falsitatem argumentationis, & fraudem argumentantis. Igitur Thomas Augustinus conatur ex illorum locorum collatione deducere adjutorium quo libri de Corrept. & Grat. enervari, ut non sit reapse aliud quam adjutorium sine quo non eiusdem libri. Ut autem id efficiat: confundit illud adjutorium quo potens & efficax cum alio libri de Gest. Pelag. non necessario, & facilitante tantùm ad melius esse: quod cum sit minus quam adjutorium sine quo non si non distinguitur ab illo alio libri de Corrept. & Grat. haud dubiè potens & efficax non est, nec excedit adjutorium sine quo non: sed prodam ego hujusmodi fraudem fallaciamque expendens iterum Thomae Augustini verba. Mihi satis [Page] est quod gratia Christi dicatur adjutorium non modo quo recte vivitur, verumetiam sine quo non vivitur. Rogo de quo adjutorio loquatur. Nam si de primo non necessario, sed tantum utili loquitur: falso ait eo rectè vivi, cum sine eo rectè possit vivi, & vivatur; nec enim est nec ad posse necessarium. Atque adeo nec est quo vivitur, nec sine quo non vivitur; quemadmodum sine tribulis fruges & teri possunt & teruntur: Et sine Equo potestiter fieri & fiat: quod si contingat eo fieri opus, contingens id est non necessarium.

Si de alio adjutorio libri de Corrept. & Grat. loquitur, praeposterè agit Thomas Augustinus: nam cum istud adjutorium transcendat aliud sine quo non; & ultra posse conferat esse & operari, de eo dici non debuit tanquam de minore, & inferiore altero: Non modo quo rectè vivitur, verum etiam sine quo non vivitur; quemadmodum supra animadvertimus. Unde si de hoc adjutorio sermo erat dici contrà debebat: Ut non modò dicatur adjutorium sine quo non vivitur, verum etiam quo vivitur, cum amplius quiddam sit Actus vivendi quam Potentia ad viuendum. Itaque adjutorum quo cum sit necessarium & efficax utramque rationem involuit, & sine quo non dando, aut supponendo posse & quo dando esse, nam esse supponit posse. At vero adjutorium sine quo non non involvit adjutorium quo cum tantum det posse non esse, uti nos proximo libro diximus adjutorium quo ejusmodi esse, ut in se utranque virtutem contineret dandi posse, & dandi esse; quippe quod actum efficeret, atque adeo potentiam secum afferret, cum actus potentiam supponat.

[Page]Hinc iam apparet & fallacia ratiocinationis & fraus ratiocinantis, & utranque in ventos abiisse, nec iis obscurari lucem hujus divisionis potuisse. Nunc adversus eundem & Petavium hanc ipsam observationem quam magni faciunt, retorqueo, ac ea ex pensâ confirmo traditam ab Augustino divisionem adjutorii in duo illa membra sine quo non & quo libro de Corrept. & Grat. quod quidem ego ita conficio.

Aptissimè Augustinus illas duas divisiones duobus illis libris, de Gest. Pelag. & de Corrept. & Grat. proposuit: ac ex iis deduxit quantum gratiae sufficienti, & efficaci esset tribuendum, juxta eam quam hactenus tradidimus rationem. Patet. Nam in libro de Gestis Pelagii tantùm posuit gratiam quae satis erat ad refellendum primum errorem Pelagii negantis necessitatem Gratiae: in libro autem de Corrept. & Grat. addidit quod necessarium erat ad refutandum secundum Pelagii & Semipelagianorum negantium efficaciam gratiae. Rem expono. Pelagius duobus modis erravit: primum dicendo gratiam non esse omnino necessariam ad salutem, sed tantùm ad eam facilius consequendam: atque adeo utilem tantùm & ad melius esse. Id ut Augustinus refelleret probabat gratiam non esse utilem tantùm, sed etiam simpliciter necessariam: & habere rationem adjutorii sine quo non cum sine ea rectè vivi non posset. Ad id autem afferebat eam distinctionem adjutoriorum, quam adducunt Petavius, & Thomas Augustinus: nempe adjutorii sine quo illud ad quod juvat effici non potest: sicut est Navis ad navigandum, vox ad loquendum, pedes ad gradiendum, lux ad intuendum, cujusmodi esse adjutorium [Page] gratiae confirmabat. Aliud quo sic adjuvamur, ut etiam si desit, possit alio modo fieri id propter quod requiritur, sicut Tribula ad fruges terendas, cujusmodi esse Gratiam negabat. Itaque unum Adjutorium ad Gratiam applicabat: alterum removebat: ut videas quantum inter utrumque Adiutorium Quo intersit: ut illud libri de Corrept. & Grat. prorsus necessarium sit; & non modo sine illo non possit fieri opus gratiae, sed etiam eo ipso fiat opus: istud vero Adiutorium libri de gest. Pelag. tale sit ut sine eo possit fieri & fiat opus, atque adeo sine Adiutorio Quo libri de Corrept. & Grat. intelligi nequeat Gratia: at sine isto libri de Gest. Pelag. integra ratio salutis & intelligatur & constet: retentâ illa (quae haud dubie erat haeresis) opinione. Nunc ad rem propriùs. Ad refellendum Pelagium tunc temporis satis hoc erat dicere: Adiutorium Gratiae non esse tantùm utile sed etiam omnino necessarium. Proindeque nullum opus rectè ad salutem fieri posse sine Gratia Unde illa erat Adiutorium Sine quo non omnino necessarium: minimé vero Adiutorium utile tantum & ad melius esse, uti volebat Pelagius. Non negabat autem Augustinus Gratiam utilem item esse & facilitatem dare potenttae: sed negabat utilem solum esse: & necessariam prorsus volebat, ita ut sine ea recté vivi non posset. Erat autem sermo de prima gratia, & necessario eius ad iumento. Hactenus procedebat contra Pelagium sic errantem Augustinus libro de gestis Pelagii.

Postea cum vidisset eum convictum testibus, damnatum in Conciliis, circumtusum testimoniis Scripturarum, & vocibus Catholicorum necesitatem Gratiae [Page] veram fateri: sed nec eam germanam agnoscere, nec ad omnes omnino actus necessariam dicere, & nullam ei efficaciam tribuere, sed eamab arbitrió pendentem inducere, cum jam Pelagius Semipelagianismum parturiret, ulterius ire docendo Augustinus perrexit: & veram Gratiae Efficacis formam produxit. Itaque altiús orsus status duos integri & lapsi Adami proposuit: vires naturae & arbitrii in ambobus expendit, Adjutoria Gratiae distinxit, ostenditque primo, integro, & sano satis fuisse Adjutorium Sine quo non. Secundolapso & infirmo majori Adjutorio opus fuisse, id est Quo sicuti nos hactenus accuratè tradidimus. Unde apparet ex eo ipso de gestis Pelagii libro nostram doctrinam de hujusmodi Adjutorio libri de correptione & Gratia confirmari: nec quicquam illo aut contrarium, aut ambiguum contineri. Imo istud Adjutorium Quo alteri oppositum clarius elucere. Nam Adjutorium Quo libri de gest. Pelag. ponitur tanquam insufficiens & ineptum ad necessitatem naturae: cui omnino ad operandum Gratia necessaria erat, quae daret Posse, non supponeret. At veró Adjutorium Quo libri de Corrept. & Grat. inducitur non solum sufficiens, & necessarium, sed etiam Efficax, constituens naturam potentem operari, & operantem. Quare tantùm abest ut hi loci se implicent & obscurent, uti vult Petavius & Thomas Augustinus; ut potius ex mutuo concursu, & collatione se invicem juvent, explicent, & illustrent: uti opinor ex mea ratiocinatione apparet. Tria ergo habemus in Augustino Adjutoria. Adjutorium Facilitatis: quod solum admittebat lib. de gest. Pelag. Pelagius. [Page] Adiutorium Possibilitatis: quod Augustinus omnino necessarium dicebat, saepissimé ab eo inductum. Adiutorium actionis: quod est Efficax, utroque & perfectius & potentius. De quo cum aliis in locis, tum praecipuè lib. de Corrept. & Grat. Augustinus.

Uberius haec explicare volo adducto perspicuo Augustini loco, in quo Adiutorium illud libri de gestis Pelagii Facilitatis proponit, & refutat inducto manifestè altero Possibilitatis: ac insinuato tertio Actionis: ut videat Petavius & Thomas Augustinus non eo tantum loco de gestis Pelagii Adiutorium illud inveniri. Est autem locus Serm. 13. de Verb. Apost. Adjutricem dicunt esse gratiam Dei ad faciliùs facienda. Ista sunt verba eorum. Ad hoc dedit Deus, inquiunt, Gratiam suam hominihus, ut quod facere jubentur per liberum arbitrium facilius possint implere per Gratiam. Velo facilius, Remo difficilius; tamen & Remo itur. Jumento facilius: Pedibus difficilius: sed tamen & pedibus per venitur. En illud Adjutorium, quo facilitas datur. Ad aliud quo datur Possibilitas omnino necessarium pergit Augustinus. Non est, inquit, sic. Magister enim verax.... non ait sine me facere quidem potestis aliquid, sed facilius per me: non ait fructum vestrum potestis quidem facere, sed uberiorem per me. Quid dicit Dominus, Sine me nihil potestis facere. En secundum Adjutorium: necessarium prorsus ad Posse, & Sine quo non. Transit Augustinus ad tertium Actionis Efficax hoc modo. Jam nunc cum auditis quotquot spiritu Dei aguntur, hi Filii Dei sunt, nolite eos dimittere. Nec enim Templum suum Deus quasi de lapidibus, qui non habent motum [Page] suum levantur, ab structore ponuntur. Non sic sunt lapides vivi & vos tanqnam lapides vivi coaedificamini in Templum Dei. Ducimini sed Currite. Et Vos Ducimini sed sequimini, quia & cum secuti fueritis verum erit illud. Sine me nihil potestis facere. Non enim volentis, neque currentis, sed miserentis est Dei. Ecce tertium Adjutorium: quo datur Agere & quo fit ut Agamus, suis expressum coloribus: ut nihil ex iis quibus illud proximo libro descripsimus desideretur. Haec est enim illa Gratia ducens non ducta: praeveniens, non sequens arbitrium: cujus Adjutorio fit ut opus fiat non currentis hominis sed miserentis Dei: qua agimur, non quam nos agimus; & qua ita agimur, ut necesse sit occurrere ac dicere libertatem salvam & in tuto esse: nec nos agi tanquam lapides, sed tanquam homines: cum qua non necessario, sed libere operamur, sic tamen ut abea incipiat motio & tractio voluntatis. Qua ratione Efficacem Gratiam, & ante iam exposuimus, & postea exponemus. Hac luce illatâ existimo tenebras quas huic divisioni Adiutoriorum Petavius & Thomas Augustinus conabantur offundere, penitus dissipari.

Summa est: Triplex Adiutorium Gratiae apud Augustinum inveniri. Primum quo Facilius fiatopus salutis, non simpliciter necessarium: quod admittebat Pelagius, impugnabat Augustinus. Secundum Sine quo non potest fieri opus, omnino necessarium, sed inefficax, recipiendum. Tertium quo fiat opus necessarium & Efficax, utrumque contra Pelagium, & sequaces ab Augustino receptum traditumque.

CAP. IV. Recipitur, formatur, probatur hujusmodi Ajutoriorum divisio.

[Page]

EO quasi velo quod difficultates obduxerant reducto, apparere incipit mens Augustini de distinctione utriusque adiutorii, quam certè optimè noverunt Semepelagiani, etsi eam minimè probarent: quemadmodum constat ex verbis Hilarii Epist. ad Augustinum. Deinde molestè, inquit, ferunt, ita dividi Gratiam quae vel primo homini data est, vel nunc omnibus datur, ut ille acceperit perseverantiam, non quâ fieret ut persever aret, sed sine qua per liberum arbitrium perseverare non posset: nunc verò Sanctis in Regnum Dei Praedestinatis, non tale Adiutorium perseverantiae detur, sed tale, ut eis perseverantia ipsa donetur, non solum ut sine isto dono perseverantes esse non possint, verùm etiam ut per hoc donum non nisi per severantes sint. Recte hactenus ad sensum Augustini, quem prorsus attigerunt: sed perversé, detorquendo ad errores quos ex ea deduci volebant: ac propter eos illam distinctionem improbando. Quod accuratè expendit Vasquez. 1. p. d. 91. c. 4. n. 22. Massilienses contra Augustinum obmurmur abant: eius que verbis offendebantur: quòd ille duas Gratias praevenientes distinxerat: alteram specialem in his qui perseverant quae non fuit concessa primo parenti in statu Innocentiae: alteram cum [Page] qua possunt homines perseverare, sed non perseverant: quae sola primis Parentibus, & Angelis malis donata fuit. Hae [...] quoad sensum. Quoad errores autem illa. Verum enim vero nullam Augustinus desperationem, aut necessitatem induxit. Et caetera quae ibi latius persequitur.

Semipelagianos veteres novi Remonstrantes imitantur. Nam agnitâ Augustinianâ divisione eosdem eius authori errores impingunt. Ita in Apologia saepe, & in eius Praefatione sic. Recte olim Sanctissim [...] Galliae Episcopi (ita Semipelagianos appellant) Augustino opponebant, Si neqne reiectus ulla industria potest intrare, neque electus ullâ negligentiâ potest excidere. Ac reliqua ex Epist. Prosperi desumpta. Ex authoribus Catholicis eadem adiutoria distincta, sano tamen sensu adversus Semipelagianos & calumnianos accipiunt Pennotus l. 9. Propugn. c. 13. Pigh. l. 4. de lib. arb. Horant. l. 1. cont. Calvin. c. 55. Malder. 1. 2. q. 111. a. 3. dub. 11. etsi adiutorium Quo nimis praesertim Pighius obtuderint, ut Calvino ad nnecesitatem eo abutenti acrius, vehementius que resisterent.

Illud iam fermé inter omnes Theologos idoneos ac rectius sentientes constat: Huiusmodi adiutoria duo auxiliorum Sufficientis quod vocant & Efficacis imagines esse: imo mutatis nominibus eam exhibere. Ita adiutorium Sine quo non auxilium Sufficiens. Adiutorium Quo auxilium Efficax continere: cum illud det Posse: istud Operari. Possem multos huius sententiae authores afferre. Satis est duos Jesuiticae Scholae Principes Vasquium Suariumque producere. Quorum Vasquius primùm ait 1. p. d. 98. c. 1. Augustinum de [Page] Gratia disserentem nullum lapidem intentatum reliquisse. Cumque hic sit lapis angularis, non potuit ab Augustini omitti. Itaque Vasquez confirmat: haec duo adiutoria duo illa auxilia significare. Ita 1. p. d. 97. c. 2. n. 15. & d. 98. c. 2. n. 7, 8. & 9. &c. 4. á n. 21. ad finem, &c. 5. n. 33. & 34. Adduco locum perspicuum c. 4. n. 23. Ubi docens ex mente Augustini. Ex duobus excitatis per Gratiam Pravenientem, qui operatur eum maiori auxilio Gratiae donari, ait, Has duas Graeias Augustinus distinxerat, lib. de Corrept. & Grat. c. 11... Easdem duas Gratias clarissimé etiam distinguit eodem, lib. c. 12. ubi habentur verba quae Hilarius recitavit in illa. Epist. quibus Massilienses offendebantur. Et postea, c. 5. illas duas Gratias appellat auxilia Sufficiens & Efficax. Primam, inquit, sententiam ita intelligunt, u affirment cum illo solo auxilio, quod appellatur Sufficiens, nullum respondere posse, nis [...]i Efficax concedatur. Deinde addunt concesso illo Efficaci, &c. Ecce duo quae adduxerat adiutoria aliorum examinans sententias suopte sensu retento vocat illa Sufficiens & Efficax: & ad quaestionem applicat. Idem manifestè tradit in 1. 2. D. Thom. d. 185. c. 11. Suarez autem adhuc manifestius eandem doctrinam tradit, pluribus inlocis. Egerat quondam de illa divisione lib. 3. de auxil. c. 15. Eam probat recenti tomo 2. de Grat. l. 4. c. 1. n. 2. &c. 2. n. 10. expressè dicit: auxilium sufficiens esse illud adiutorium sine quo non Augustini idem affirmat, c. 18. n. 1. & de eo sub hac notione agit á n. 14. ad. 21. & ib. n. 18. & 20. admittit pro Efficaci adiutorium quo, & l. 5. c. 2. n. 2. recipit ex aliorum sententia adiutorium istud quo loco Efficacis. Utrumque autem probat c. 3. á. n. 6. [Page] ad 9. & insinuat c. 10. n. 13. & 23. & tandem innuit, c. 52. n. 19. & 20. Cuius ego authoris quòd magni fieri solet, ac debet ab omnibus Theologis locos duos omnino expressos afferre volo: alterum pro Auxilio sufficienti: alterum pro Efficaci.

Igitur, l. 4. c. 2. n. 10. Hoc ipsum, ait, sentit Augustinus ubicunque Auxilium istud sufficiens explicat, per conditionalem illam locutionem, dicens: per sufficiens auxilium dari homini, ut operari possit si velit. Sic explicat Gratiam datam Adae lib. de Corrept & Grat. c. 11. dicens tale fuisse adiutorium datum Adamo: quod desereret si vellet, & in quo permaneret si vellet, & in c. 12. ait in voluntate hominis fuisse positum, & cum adiutorio Dei sine quo perseverari non posset, manere si vellet: ergo illa conditionalis Operari [...] velit fit possibilis & re vera per auxilium sufficiens, ergoper tale auxilium ponitur in voluntate hominis quicquid est necessarium ad volendum. Transeo ad efficax de quo saepe Suarez ex illo loco de Corrept & Grat. sed eligo brevem & perspicuam sententiam, l. 5. c. 3. n 6. Dubium inquit est an Efficax gratiae auxilium pertineat solnm ad statum naturae lapsae? & mox subiungit ait, Augustinus Adiutorium quod hominibus lapsis datur, in hoc esse maius & potentius, quod per illud efficitur ut homo velit. Et infra significat ideo tantam tamque efficacem gratiam non esse datam primo homini, quia tum liberum arbitrium ita liberum erat, ut bene velle posset & male: nunc autem propter infirmtiatem naturae lapsae necessarium esse auxilium quod hominem velle & benefacere faciat. Et quanquam sentiat Adamo & Angelis necessarium Fuisse Auxilium Efficax ad perseverandum, quòd istud affirmet non ex eo negat illud Adiutorium [Page] Quo efficax esse, sed tantum negat fuisse proprium naturae lapsae, uti apparet ex reliquo capite.

Non est igitur cut tantopere horreant & aversentur hujusmodi divisionem antagonistae Jansenii cum suae Scholae Principes admittant, & amplectantur. Quod si causentur errorem Jansenii sentientis adjutorium Quo inferre vim libero arbitrio: ut ut sit, non debuerunt idcirco horrere Augustini doctrinam tam perspicuè traditam; ac erroris vitandi causâ in Augustino minus videre. Nam si Vasquez & Suarez, nihil sibi à Calvino divisionem illam tantoperè celebrante, ac in haeresim suam trahente timuerunt, quominus eandem ab Augustino traditam reciperent: nullam sane honestam timori suo causam praetexere poterunt qui ut Jansenii errorem vitarent Augustino adhaerere noluerunt.

Sed ne videar iis injuriam facere, quòd admittere omnes fateantur illam divisionem, & eo tantum nomine aversari, quòd Jansenius eam necessitate inductâ per adjutorium Qno Penitus corrupit, & aliis vitiis inquinavit, nam id cuncti profitentur: operae pretium erit quis eorum sit sensus ostendere, & quam longe absint a Principum suorum sententia: a qua recedere minimè debuerunt.

Igitur Moraines d. 22. s. 6. affirmat Augustinum illa adjutoria induxisse, ac distinxisse, primum ea ratione ut adjutorium Quo naturae lapsae majus foret extensivè alio naturae innocentis Nimirum, inquit, quia ut fusiùs docet & ex Augustino probat Richardus l. 2. disp. de lib. arb. cap. 4. sect. 3. §. 2. egebat quidem in illo statu homines & angeli mentis illustratione ad hnnum [Page] cognoscendum, quod syncero Sancto que amore diligepent: sed non motione volnntatis qua accenderentur ad amorem illius boni. Et infra. Ac vero in statu natura lapsae non sufficit mentis illustratio, nisi etiam voluntas caelesti motione tangatur. Quod fusè persequitur, & inductâ Petavii authoritate confirmat.

Secundum: ut eo tantùm distinguantur non ex parte Excitantis Auxilii, sed Adjuvantis & Cooperantis, quia Adjutorium Quo habet adjunctum effectum: nam formaliter perseverantem constituit, ut idem Sanctus Doctor ait paulo post: Beatitudo est Adjutorium quo fit formalit [...]r Beatus: quod fit per formam, quae eo ipso quod datur homini vel Angelo constituit eum formaliter Beatum. Negat verò Augustinum agere de omnibus Auxiliis actualis Gratiae, atque adeo discrepat à sententia Vasquii & Suarii, nec admittit ea duo Adjutoria rationes Auxilii sufficientis & efficacis universim ad omnes actus habere. Diligenter enim, inquit, observandum est Divum Augustinum ibi non agere universim de Auxiliis quibuslibet datis in statu naturae lapsae: sed tantùm comparare Auxilium quo Adam adjutus non perseveravit cum Auxiliis quibus nunc sancti & electi efficaciter ad Regnum Dei piè vivunt & perseverant. Atque hanc ipsam sententiam tradiderat d. 14. 5. 6. a. n. 44.

Annatus quem circumspectiorem reperire soleo, primum l. 7. c. 6. §. 8. ait recipere se illa duo Adjutoria tradita ab Augustino: Augustinianam esse distinctionem illam eamque veram, bonam & utilem non [...]ego. Deinde affirmat duo: Alterum non eo sumi sensu quo Nou-Augustiniani volunt; ut nimirum Adjutorium Quo non sit in potestate voluntatis, eique necessitatem afferat. Alterum [Page] quicquid de ejus virtute ac efficacia dicit Augustinus, id omne salvum esse admissâ infallibilitatis Auxiliorum praescientià & plusquam salva, si addatur bonorum actuum praedefinitio. De primo non est nunc disputandi locus: nec de eo ego Annato non assentior. Secundum non probo, & video quid paret, nempe duo illa Adjutoria reapse confundere, & tantùm effectu, ejusque praescientiâ distinguere. Sed addit illud adjutorium quo authore Augustino significare tantum eam Gratiam quá continetur donum perseverantiae, & solis praedestinatis convenire.

Thomae Angustino aliud ac insolentius visum. Nam nemo est huic divisioni Societatis author iniquior. Itaque affirmat. Adjutorium quo de quo agimus minus propriè sumi, idest non pro causa efficiente boni operis qualis est gratia omnis liberum arbitrium antecedens, comitans & subsequens, sed pro ipsa Perseverantia formali, quae non nisi in obitu supremo obtinetur: qualis est ipsa beatitudo quae beatum non efficienter, sed formaliter facit eum, in quem cadit. Ita lib. 1. art. 7. Et l. 3. c. 7. latius eandem sententiam confirmat, & tria tradit. Primum de praedestinatis tant [...]m Augustinum iis locis de Corrept. & Gratia sermonem instituisse. Secundum eum ne vel obiter quidem de alia quavis gratia loqui, sed de una duntaxat gratia perseverantiae finalis. Tertium per Adjutorium quo-intelligi ab Augustino ipsam perseverantiam finalem, non verò auxilium Efficax ad perseverandum. quaetúm eo capite, tum proximo nono conatur monstrare: ait que art. 2. ejus cap. noni, aut octavi (nam mendosus est numerus) Augustinum cum de duobus illis adjutoriis Sine quo non, & Quo egit, egisse tantum de dono Finalis perseverantiae, non autem de Auxilio [Page] Gratiae, vel sufficientis, vel efficacis. qnemadmodum à plerisque videt disputari.

Non est meum nunc eorum sententias refellere cum suprâ Cap. 1. maximam partem refutaverim, & quod reliquum est sit à me postea refutandum. Sed tantum ostendere, quod suscepi, ab iis divisionem Augustini [...] nam partim elidi, partim everti: nec eos cum de [...] censent cum suae Theologiae principibus consenti [...] Et quanquam hi in ea explicanda & inter se, & a [...] Augustino dissentiant, id non ad rem, sed ad modu [...] spectat. Nam membra illa duo admittunt, eaque distincta esse agnoscunt; & actualia esse Gratiae Excitantis auxilia fatentur. Caeterúm quâ ratione constituantur, & distinguantur, alia quaestio est, obscurior & difficilior de qua mirum non esteos sensibus discrepasse. Quare res omnino tenenda: admittendo duo esse auxilia eaquè diversa, atque ita ab Augustino proposita▪ esti verò cujusmodi ea sint & quatenus differant minus constet, non idcirco de iis dubitandum. Sin negemus divisiorum auxilii in Sufficiens, & [...]fficax quòd rationes sufficientiae & efficaciae (nam adhuc id ventilatur) haud nobis compertae sunt. Igitur qua ratione admittimus divisionem auxilii sufficientis & efficacis eaquè recepta de modo inquirimus, ita et si modus in incerto sit, divisionem adjutorii Sine quo non & quo recipiamus.

CAP. V. De Adjutorio Sine quo non. Quae ejus natura Munus? Effectus?

[Page]

NON ego de his adjutoriis tanquam de auxiliis Sufficienti & Efficaci, quomodo solent Scholastici, quaestionem instituo. Augustinianus Theologus sum: ab eo informâtus ejus mentem expono: quàm cùm exposuero, secundum eam alias illas Scholasticorum quaestiones quasi Ariadnaeo filo deducto explicabo. Et quidem septem meo iudicio proprie Augustinianae quaestiones excitari possunt. Prima, Quae natura & coustitutio illius adjutorii? Secùnda, Quis ejus effectus? Tertia, Utrum in statu ruinae detur hominibus lapsis? Quarta, Utrum sit ex meritis Christi? Quinta, Quid & quomodo in nobis operetur? Sexta Utrum propriè sit illud quod in scholis Auxilium sufficiens appellamus. Septima, An sit Gratia universalis & omnibus omnino hominibus detur? De his omnibus distincte ac enuleate, breviter nernuosè que, & ad mentem Augustini acommodatè agemus.

Circa primam, Antonius Richardus sive du Champ. lib. 2. disp. de lib. arb. c. 4. s. 3. §. 2. & Antoninus Moraines d. 22. s. 6. n. 44. uti eum proximo cap. citavi Authores sunt Adjutorium sine quo non fuisse tantum illustrationem intellectus, non autem motionem voluntatis. Ratio [Page] est, quia cum Adae voluntas libera esset à motibus concupiscentiae sufficiebat illi mentis illustratio: & in hoc distingui volunt illud âdjutorium ab adjutorio quo, quod istud & illustret intellectum & moveat voluntatem: illud solam illustraverit intellectum, non affecerit voluntatem. Hanc sententiam ita propositam à Richardo in mea Cortina. quaest propria authore minimè producto confutavi. Idcirco nunc brevius refellam, cum praesertim hoc anno quo lucem vidit 2. Tomus de Gratia P. Suarii, eam apud ipsum invenerim iisdem ferme rationibus, quas ego ejus haud conscius senteutiae adduxeram, refutatam.

Primùm illa sententia adversatur Augustino, qui disertis verbis docet Adamum Innocentem utroque modo excitatum. Nam de eo loquens l. 14. de Civit. c. 13. Si voluntas, inquit, in amore immutabilis honi, à quo illustrabatur ut videret, & accendebatur ut amaret stabilis permaneret, non inde ad sibi placendum averteretur, & ex hoc in▪ tenebresceret & frig [...]sceret. Manifeste ex parte Gratiae Excitantis ad permanendum; ponit illustrationem, intellectus & accensionem voluntatis.

Deinde ostenditur ratione, quia Augustinus agens de Gratiae adjutoriis nunquam illam distinctionem innuit, sed tantum in majori vel minore virtute eam constituit: ut patet exiis quae l. 1. diximus: nam quoad extensionem Gratiae eodem modo locutus est: de sola intensione diversa dixit. Praeterea Augustinus absolute ad omne auxilium Gratiae ex natura sua semper postulat motionem utriusque potentiae, imo & adhibere solet tanquam motituum operandi delectationem praeviam [Page] in voluntate, uti suo loco dicemus: igitur non potuit subtrahere illud adjutorium proprium voluntatis. Hoc item argumento utitur Suarius, tom. 2. de grat. l. 3. c. 7. & 9. ad probanda auxilia intellectus & voluntatis in omni statu esse necessaria: additque c. 7. 1. Asert. 4. Excitationem intellectus talem esse debere, ut possit in voluntate aliquem effectum commovere, nam ad hunc finem datur.

Sed jam apertis urgeo argumentis. Primò quia positâ illustratione intellectus non potest non sequi affectus aliquis in voluntate, cum id postulet connaturalis modus operandi earum potentiarum: quae ita connexae sunt, ut sibi mutuó respondeant: nam sicut voluntas nisi interveniente intellectu excitari nequit, ita è contrario datâ in intellectu consideratione aliqua idonea statim excitatur in voluntate motus quidam respondens considerationi intellectus. Unde si Adami intellectus illustrabatur, connaturaliter afficienda erat voluntas: neque poterat lux illa mentis citra calorem voluntatis confistere: neque id negare ausus est Moraines admittens hanc indeliberatam motionem in voluntate: qua admissâ nescio quomodo negare ausus est hujusmodi motionem ad auxilium Excitantis in Adamo Innocente Gratiae pertinere.

Secundo, Quia etsi Adami voluntas sana & sancta esset, non ideo non egebat excitatione propria, nam non solum datur Excitans Gratia propter difficultatem & excellentiam operis supernaturalis, quae indiget excitatione potentiae, & ex alia ratione conna [...]urali quae postulat, ut habitualis virtus excitetur per motionem [Page] actualem, uti videmns fieri in hominibus justis & sanctis qui cum habeant gratiam sanctificantem & habitus infusos, tamen sine actuali excitatione voluntatis non possunt eos actus exercere.

Tertiò quia injuria Gratiae Excitanti fieret si ea removeretur à voluntate, & poneretur motus concupiscentiae ad malum in eadem ad peccandum. Ecquis enim neget aut Adamo integro, cum peccavit, aut nobis lapsis cum peccamus non fuisse, aut non esse aliquem motum, cupiditatis in voluntate per tentationem ante peecatum? Qui si non fuit, aut est in nobis bonus ante bonum opus, profecto majus quiddam tribuimus invitanti concupiscentiae, quam praeparanti Gratiae.

Quartò, Quia in hoc statu naturae lapsae sunt justi, qui eò sanctitatis pervenerunt, ut Adamo integro saltem pares sint: nemo autem dicere audeat eos sola illustratione intellectus excitari: igitur, nec id de Adamo quisquam poterit affirmare. Sane ineptum est praecipuam in bono operando, & unicam in merendo potentiam propriâ Gratiâ intimâque motione destitui: etsi id naturalis earum inter se potentiarum ordo & sympathia pateretur.

His argumentis satis opinor illa Richardi & Morainii sententia confutatur: quam Suarez prorsus elidit tom. 2. l. 3. c. 7. & 9, ubi ait n. 7. Indiguisse hominem in statu Innocentiae Gratiâ hujusmodi Excitante: quia necessitas Gratiae Excitantis adhos actus non est quasi per accidens propter corruptionem naturae, sed per se propter excellentiam talium actuum: Et ibidem infra affirmat [Page] rationes supra factas de hominibus justis in statu ruinae procedere in Angelis quia non fundantur, inquit in peculiari conditione naturae lapsae, sed in propria natura talium actuum. Et ideo illae sententiae: Deus est qui operatur in nobis velle & perficere: & qui caepit in nobis opus bonum perficiet. Non minus habent locum in Angelo, & in homine integro, quam in lapsis. Rationem vero quam primo loco adhibui praeclarè expendit, c. 7. n. 7. Norit Richardus & Moraines suae se scholae Augustino (nam sic Conimbricae audit Suarius) adversari.

Quod attinet ad Secundam. Satis ea liquet ex ipsius natura Adjutorii, & modo juvandi in eo statu potentias quem nos latè & accuratè libro proximo Augustini locos expendendo descripsimus. Erat enim illud Adjutorium Possibilitatis excitans proximé, & constituens in actu primo Potentias, apte illustrans intellectum & ciens voluntatem, ut nihil ei ex parte Adjutorii deesset ad agendum, si vellet agere pro suo arbitritio: quod cum esset integrum & sui omnino perfecti juris nec ullo intrinseco vitio affectum, ita movebatur ab illa actuali inspiratione Adjutorij, ut leniter tantum ac leviter pulsaretur, quantum satis esset ad excitationem moderatam & justam: quae tam erat in potestate arbitrii, ut immotū inconcussumque relinquens, suggerentis modo, ac se praestó esse significantis flexum ad se conversionem (que) illius pro suo se agentis libito expectaret. Quaesumma est totius anteactae libro primo ratiocinationis: quae cum ibi toties a nobis inita sit non debet hic vehementius inculcari. Cum praesertim nemo de hujusmodi adjutorio quaestionem moveat, quod perinde erat ac Sufficiens Auxilium [Page] cujus est natura, & excitatio penitus perspecta & explorata. Nam ut uno verbo dicam Hoc Adjutorium Sine quo non efficiebat in Adamo & Angelis quod Schostici opinantur in hoc statu nostro efficere, quatenus ante efficax sumitur & ab eo distinguitur: modo dicant illud non esse tantum oblatum, sed re exhibitum excitans voluntatem, & in ejus potestate relictum atque adeo nihil mutans, detrahensquè de indifferentia in aequilibrio positae voluntatis. Non examino utrum bene sentiant an secus qui illud ita constituunt, ac recipiunt: nam id alterius est loci: sed uti constitutum abijs receptum vendico & applico. Neque ulla hac dre mihi cum ullo Authorum non Catholicorum modo, sed nec etiam Haereticorum controversia est. Imo ne cum Semipelagianis quidem Augustino de illo Adjutorio modovemovendi contentio fuit: uti ex Epistolis Prosperi & Hilarii apparet. Tantum controversia esse potuit An ad omnes omnino actus etiam ad initium fidei esset in hujusmodi statu ruinae necessarium: qua de supra nos Art. 5. egimus in censura Quartae propositionis Jansenii, & iterum accuratius agemus.

Quia tamen video aliquos apud Suarium tom. 2. de Grat. l. 3. c. 9. n. 5. negasse Auxilium Excitans Adamo in statu Innocentiae, quod crederent naturae integrae ac sanae, & omnibus Habitualis Gratiae praesidiis instructae solo concursu concomitantis Gratiae opus fuisse, inter quos est▪ Bellarminus l. 16. de Grat. Primi Homin. c. 4. á quo id quibusdam Augustini testimoniis & hoc ipso libro de Corrept. & Grat. suadetur: volo hic perspicué ostendere Adjutorium illud antecedenter excitasse; [Page] atque adeo distinctum a cooperante Gratiae concomitantis auxilio fuisse idque testimoniis Augustini ex eodem & libro desumptis: nam nusquam ea sunt manifestiora.

Primum Augustinus c. 10. loquens de Adamo Innocente ait liberum arbitrium parum esse ad bonum, nisi adjuvetur ab omnipotenti bono quod de natura ipsius arbitrii intelligit, quae adjuvanda est a Deo, haud dubiè Auxiliis Gratiae, in quibus est Excitans & Praeveniens. Unde ex ratione generali operandi bonum Gratia Excitans Adamo necessaria erat: sed proprie de illo statu mox Augustiuus. Quòd adjutorium si homo ille per liberum non deseruisset arbitrium, semper esset bonus, sed deseruit & desertus est. Hoc sane non erat operans, sed Excitans: nam operans non deseritur, nec deseri potest in sensu composito cum jam sit cooperans, & in actu secundo: Excitans vero cum antecedat operationem & ad actum primum pertineat potest deseri, & deseritur. Pergit Augustinus, & adhuc manifestius exprimit Tale quippe erat adjutorium, quod desereret cum vellet, & in quo permaneret si vellet; non quo fieret ut vellet. Haec est prima Gratia quae data est primo Adam; sed haec potentior est in secundo Adam. Prima est enim qua fit, ut habeat homo justitiam si velit: secunda ergo plus potest, qua etiam fit ut velit. Comparatio declarat quae sint Adjutoria comparata: nimirum excitantia, nam certe Adjutorium Quo excitans est efficax, uti hactenus ostendimus. Igitur alterum huic collatum est item Excitans: imo clarius patet hoc Excitans esse, cum eo possit homo velle si velit, proinde velle non involuat, sitquè á cooperante distinctum, & disjunctum. Huc pertinet illa sententia [Page] quoniam sic adjuvabatur, ut sine hoc adjutorio in bon [...] non maneret, sed hoc adjutorium, si vellet desereret illud necessarium ad manendum poterat deseri, igitur aliquide ratdatum ad operandum quod tamen non erat operans quandoquidem deseri ac relinqui poterat ante operationem. Hoc quoties repetit Augustinus hoc c. 11. & 12. repetit autem decies novies, toties docet hujusmodi Adjutorium esse Antecedens & excitans: non & concomitans & operans. Imo si utra ex his duabus Gratiis videbitur confundi cum Auxilio cooperante in Augusti [...] sententia erit potius secunda efficax, quae est cum operatione conjuncta, quam illa prima, quae est ab operatione disjuncta, & quae sine operatione consistit. nec opus est hujusmodi sententiam rationibus impugnare, cum & saepius id ante egerimus, eamque Suarius & libro quondam de Auxiliis, & nunc isto recenti de Grat. c. 7. & 9. & Vasquez 1. 2. disp. 193. c. 3. & 4. alij que Theologi confutarint.

Maneat igitur effectum hujus Adjutorii Sine quo non fuisse illustrare mentem, & ciere voluntatem moderaratâ flammâ, quae ita esset in ejus porestate, ut eâdem illam facilitate accenderet vel restingueret: nec nisi ejus arbitrio temperaretur.

CAP. VI. Utrum Ajutoriorum Sine quo non detur in statu naturae lapsae, & An sit ex meritis Christi?

[Page]

GRavis quaestio quoad utranque partem: ac idcirco accuratè tractanda. Primum constat in doctrina Augustini Gratiam Adae innocentis & Angelorum non fuisse effectum mortis Christi. Non enim fuit Gratia Redemptionis, nec remissionis Peccatorum, quae sola est Gratia Christi. Fundatur ea doctrina in primo Augustinis principio, & duabus ex eo deductis thesibus post librum primum á me propositis, ac multis locis ejusdem confirmatis, tum ibi, tum in mea cortina tract. 3. ubi ostendi Verbi Divini Incarnationem nec definitam nec institutam nisi in Remedium Peccati. Ex quo sequitur Gratiam quae non sit Remissionis Peccati contracti aut praeservationis contrahendi (quod addeo propter Immacularam Virginis, â qua debitum non excludo, peccatum rejicio, Conceptionem) non esse Gratiam Christi.

Hinc existit quaestio. An illa Gratia data Adamo & Angelis detur post peccatum & An sit ex meritis Christi? Et quidem Augustinus in hoc libro de Corrept. videtur negare, dum Adjutoria ita distinguit ut pro statibus [Page] dividat, & cuique suum uti proprium as signet: & ita opponat status & Gratias, ut omnino ea velit esse diversa. Praeterea distinguens haec Adjutoria vult ut secundum sit ex meritis Christi, & multó potentius alio, arque adeo Quo fiat opus. Unde apparet hoc totum esse proprium status naturae lapsae, non aliud quod minus est. Accedit, quod illud Adjutorium erat naturae sanae, & integrae, & ineptum naturae aegrotae ac debili, quae sane exigit aliud sanans ac erigens, & sustentans, proindeque Adjutorium Quo. Tandem illud Adjutorium erat proprietas quaedam illius statûs, quae cum eo debuit extingui, sicut reliquae proprietares illius perierunt. Atque hoc ipsum docuit Augustinus, cap. 11. aiens de illo auditorio. Nunc autem quibus deest tale Adjutorium jam paena peccati est. Ex quo aliud deducitur argumentum: nam illud Adjutorium omnibus commune erat in primo statu & quasi debitum naturae integrae: at vero in statu naturae lapsae non datur Authore Augustino Auxilium Gratiae omnibus omnino hominibus. uti nos ex ejus doctrina in thesibus nostris, 14. 15. 58. & 60. ad 62. & in tract. 3. monstravimus. Mitto alios locos & rationes, quia faciles inventu sunt apud Augustinum.

Nihilominus Author sum Adjutorium istud Sine quo non. dari in statu ruinae post peccatum. Novum id videbitur nòvis Augustinianis, & in Augustino versatis: nam & mihi aliquando aliter visum fuit, sed re intentissimé consideratâ inveni Augustinum hoc genus adjutorii in natura lapsa posuisse, distinctum ab adjutorio Quo, ita ut in primo statu unum tantum fuerit Adjutorium Sine [Page] quo non: in secundo duo sint Adiutoria; Alterum illud Sine quo non á primo statu acceptum, & aliquantum mutatum ac deflexum, Alterum istud proprium id est Quo de novo concessum, & per Christi sanguinem comparatum. Probo id veris ac solidis, non fucatis & inanibus argumentis.

Primum esto. In Augustini doctrina invenimus quoddam genus Adiutorii Gratiae Excitantis actualis omnino distinctum ac diversum ab Adiutorio Quo. Id autem est illud primum Adiutorium Sine quo non. Igitur in Augustini doctrina admittendum est. Si propositio certa sit, constat veritas argumenti. Propositio autem persuadetur: ex iis quae docuimus in Cortina nostra sex Conclusionibus á 51. ad 8. & in earum probationibus, Tract. 3. Ac supra in Thesibus eiusdem numeri affirmavimus Inveniri in Augustino Gratiam Inefficacem distinctam ab Efficaci idest adiutorium Sine quo non. Et quidem hoc nos evidenter supra ostendimus in Expositione Constitutionis Pontificiae art. 3. ubi contra Jansen um probav mus Dari omnino Gratiam inefficacem cui resistitur: atque hoc ipsum Augustino authore multis & idoneis argumentis ostendimus duplici ratione. Altera petita ex eo quod Justi Deum deserant aliquando per peccatum; unde deducitur Gratiam eos, cum peccant, efficacem non habuisse, sed aliam Inefficacem, cui non consensere peccando: Altera inde ducta, quod tradat Augustinus quasdam Gratias parvas & remissas non efficaces, & vehementes, quae in nobis efficiunt voluntates parvas & infirmas, non validas & robustas, quibus praeeepta non implentur, atque adeo cum iis dperantes [Page] in lege Dei deficiunt, nisi ampliori Gratiâ juventur: Unde concluditur genus aliud adjutorii diversum ab adjutorio Quo inveniri. Ea vero testimonia non est opus repetere, scd ea aliis confirmari operae pretium duco.

Et quidem ex tribus Augustini locis interse collatis efficax ducitur argumentum. Illi sunt c. 26. lib. de nat. & Grat. 17. l. 2. de peccat. mer. & remis. c. 19. ejusdem libri. In primo De nat. & Grat. ait Augustinus Deum non deserere hominem justum nisi ab eo deseratur hunc autem non posse rectè vivere nisi divinitus adjuvetur. In secundo autem, Lib. 2. de peccat. mer. & remis. affirmat justos peccare, idest Deum deserere; atque adeo deseri á Deo, nec juvari eâ gratiâ, qua Peccatum vincatur cujus subtrahendae causa non est in D [...]o, sed in ipsis. In tertio veró: Ejusdem lib. c. 19. asseverat Deum bonum sanctis suis aliquando non tribuere certam scientiam vel victricem delectationem cum qua omnino peccatum vincitur, & sine qua homo vincitur. Unde liquet manere hominem cum aliquo auxilio (nam aliter peccare non posset) quod non sit illud adjutorium efficax quo vincitur peccatum. Ac ne opponas sine ullo genere auxilii peccare hominem justum, affero constantem Augustini doctrinam negantis cadere posse peccatum in eum qui nullo juvetur auxilio: uti apparet ex illa sententia, lib. de Correp. & Grat. c. 11. Si autem hoc adiutorium vel Angelo vel homini, quam primum facti sunt defuisset, quoniam non [...]alis natura facta erat, ut sine divino Adiutorio posset manere si vellet, non utique suâ culpá cecidissent. Quod in omni statu verum esse, inde constat, quòd Augustinus perpetuo docet. In [Page] eo quod vitari non potest Peccatum esse non posse. Quemadmodum in nostra Cortina quaest. de necessitate & libertate Peccandi accurate ortendimus, rursumque Art. 4. constitutionis Pontificiae monstravimns.

Aliud argumentum esto desumptum ex illo loco c. 13. de Corrept. & Grat. in quo Augustinus tria hominum genera distinguit. Praedestinatos qui perseverant & salvantur: Infideles qui aut cum solo peccato originali decedunt, aut alia addendo actualia in sua infidelitate moriuntur: Fideles qui auditâ Fide, & acceptâ Gratiâ ab ea cadunt & non perseverant. De his autem: Aut gratiam inquit Dei suscipiunt, sed temporales sunt, nec perseverant: deserunt, & deseruntur. Dimissi sunt enim libero arbitrio, non accepto Perseverantiae dono judicio Dei justo, & occulto. Hîc manifestum est huic tertio hominum generi diversum Gratiae genus, cum deficiunt, & temporales sunt nec perseverant, omnino donari: quod est Inefficax: at (que) adeo non est adjutorium Quo. Esse autem illud adjutorium Sine quo non, indicat illa pars testimonii. Dimissi sunt enim libero arbitrio nam illa phrasis quadrat in adjutorium Sine quo non, quod ait Augustinus esse in potestate arbitrii: eo enim Arbitrium pro suo libito, dominantis more, utitur, vel non utitur, ita ut operatio secuta libero arbitrio tribuatur, quemadmodum nos multis proximo libro diximus. Hic autem liquet: liberum arbitrium non significare liberum arbitrium nudatum gratiâ; nam proximé dixerat Augustinus Gratiam Dei suscipiunt. Ac de quibus hoc dicit de iis ait Dimissi sunt libero arbitrio idest Gratiâ Inefficaci adjuto: cum qua defecit & deseruit Deum áquo postea est desertum, [Page] ac homines eo male utentes dimissi sunt libero arbitrio cum solo adjutorio Sine quo non quod cum Efficax non esset, perseverantiae donum non habuerunt, proinde (que) perierunt.

Confirmatur eadem mens ex doctrina de Dono Perseverantiae: nam hoc ex Efficaci Auxilio procedit: at haec multis Fidelibus non datur: iis nempe qui cap. 9. ejusdem libri Filii Dei temporales dicuntur propter susceptam temporaliter Gratiam. Quae sane cùm defecit, monstravit, non esse Adjutorium Quo, sive Efficax: imo Inefficax at (que) adeo Sine quo non

Locis ac testimoniis objectis non possumus respondere ante decisam sequentem quaestionem quae petit. Utrum hujusmodi adjutorium Gratiae, sit ex meritis Christi Domini? necne? Cui breviter respondeo. Illud prout donatum Primo statui non fuisse ex meritis Christi: prout restitutum statui nostro post Peccatum esse ex meritis Christi. Patet sententia. Nam illud Adjutorium cum esset Gratia, ablatum est homini per Peccatum Originale, quod est Privatio Gratiae. At reparato per Christum hominem, illud adjutorium rursum rediire quod non rediret, nisi ille Redemptor esset: atque uti restitutum est effectus sanguinis Christi; Quare autem istud adjutorium redierit, ea ratio esse potuit quod cum antea esset in eo statu, homine redempto debuit redire: nec prorsus extingui, cum praesertim qui eo carerent adulti, iis peccatum imputari non posset, si peccassent: imo eo destituti non peccassent, cum sine eo vitare peccatum non possent. Fateor tamen hanc meam sententiam vix ullo perspicuo Augustini testimonio [Page] posse confirmari. Sed est rationi maximé consona: & Augustini doctrinae, nam cum isti homines sint Fideles, & dum justi fuerunt vere non ficté justi, per Christi sanguinem eam Fidem & justitiam acceperunt, atque adeo etiam Gratiam, quae in Fide fundatur. Atque ita me docuit Augustinus lib. de Corrept. & Grat. c. 9. & 13. non omittam etiam testimonium quoddam ejus afferre unde mihi lux haec oborta.

Est autem illud in cap. 11. hujusce libri de Corrept. & Grat. ubi sic Augustinus loquens de Adjutorio Sine quo non Angelis & Adamo collato. Nunc autem quibus deest tale Adiutorium, iam paena peccati est: quibus autem datur secundum gratiam datur, non secundum debitum, & tanto amplius datur per Jesum Christum Dominum nostrum, quibus id Deo dare placuit, ut non solùm adsit sine quo permanere non possimus etiamsi velimus, verum etiam tantum ac tale ut velimus. In quibus verbis illud expendo, hoc adjutorium non esse debitum idest addictum sequens ve naturam, quemadmodum dici potest fuisse in primo illo statu quòd homini Innocenti, & Angelis sanctis erat illud adjutorium ex aequitate debitum: & veluti connaturale. Quod aliter est in statu nostro: qui est ruinae & Peccati: cui erat annexa Gratiae privatio: Unde ne videatur debita, non omnibus patet, authore Augustino, sed deest quibusdam in paenam peccati. Aliis autem datur gratuitò, non ex debito. Haec cum Augustinus dixisset addidit conjunctionem, Et tanto amplius datur conjungens per illud Et Gratiam primam cum sequente, Inefficacem cum Efficaci: hanc enim significat reliqua usque ad finem periodi sententia Tantó amplius datur, &c. Conjungens [Page] que utranque dixit Datur per Iesum Christum Dominum nostrum perjnde ac utraque per Christum esset: nam illa conjunctio Et nectit ambas inter se, ut illud Detur Per Iesum Christum cadat super ambas illas Gratias. Ut sensus sit: Quibus datur Gratia illa primi status, datur non secundum debitum, sed secundum gratiam, & haec & tantó amplius hâc datur, idest tanto major datur Per Iesum Christum ut Efficax sit. Itaque affirmat utran (que) dari, & illam primam & istam secundam: & illud minus & istud amplius. Si enim mens Augustini esset dicere solam efficacem dari per Christum, aliter diceret, nec conjunctionem adhiberet, sed diceret sed tanto amplius datur. ut illa particula divideret utran (que) non copularet. Et quanvis illud Per Iesum Christum non applicetur nisi Gratiae Efficaci cum dicitur Tanto amplius datur Per Iesum Christum non ideo non pertinet ad primam interventu conjunctionis & nexus. Et quidem cum utraque Gratia sit conjuncta, & illa ad secundam tendat disponat (que), uti postea docebimus ex Augustino, & sit per Christum restituta, necesse est ut in Augustini doctrina ex Christi meritis data sit: & nullum sit adjutorium quod Christo acceptum non referatur.

Quòd attinet ad locos & testimonia ex Augustino objecta, uni tantúm & alteri opus hîc est respondere. Caetera in caeteris quaestionibus suo ordine solventur. Et quidem primo de statuum diversitate, & Adjutoriorum differentiis respondeo. Status esse mutatos, sed non omnes statuum proprietates & conditiones sublatas, & amissas esse, cum praesertim Christi Redemptoris sanguine multae non modo sint restitutae, verum [Page] etiam auctae, & amplificatae. Itaque quemadmodum mansit liberum arbitrium, & si infirmatum, & attenuatum, ita mansit illud Adjutorium Sine quo non. paulum deflexum, imminutum (que): atque uti illud arbitrium sanatur & statuitur per Gratiam Efficacem majoris virtutis, ita illud Adjutorium Sine quo non augetur, & perficitur per adjutorium Quo. Decebat autem, ut remaneret Adjutorium Sine quo non. Quia quemadmodum supra diximus, non poterant eo carere homines illi qui accepto lumine Fidei, ejus praecepta & mandata servare tenebantur.

Alteri argumento petito ex eo quod Adjutorium Quo esset proprium sanguinis Christi ob majorem & efficacem virtutem, occurritur dicendo verum quidem esse hoc Adjutorium prorsus ac proprie à Christo profectum, id tamen non obstare quominus aliud commune alteri statui per Christi sanguinem fuerit restitutum, uti antea exposuimus.

CAP. VII. Quid? & Quomodo in statu naturae lapsae hujusmodi Ajutorium Sine quo non operetur?

[Page]

RAtio dubitandi magna est: quia istud Adjutorium in statu naturae Integrae erat ita accommodatum voluntati ut in ejus esset potestate, nec ei daret actu séd praepararet ad illum, ac posse cónferret: quia sine illo nón poterat agere arbitrium: at eo accepto poterat se determinare ad agendum, utens illo pro sua virtute, quae cúm esset intrinsecê sana & recta concurrebat cum illo Adjutorio, Excitànte quidem, sed minimé praemovente, aut inclinante: sed eam solum leviter afficiente, ác eam indifferentem omnino relinquente, ut cum integro sui dominio gratiam haberet in potestate: quae ipsius motum arbitrii expectaret, & sequeretur. Ita ut Arbitrium utens gratiâ, sicut instrumento, esset praecipua ratio operandi. Haec est summa Augustinianae de illo Adjutorio sententiae, quae satis à nobis & saepe primo libro explicata. Ea sic exposita videtur quadrare in statum naturae lapsae. Nam cùm haec sit corrupta & vitiata peccato, & affecta pravâ concúpiscentiâ, atque adeo prona in peccatum, hoc tantum accepto Adjutorio ejus potestati commisso, a quo solum leviter pulsaretur [Page] neque á suo gradú moveretur, sed in eodem relicta persisteret, certe ad bonum nunquam movebitur, sed ad malum, nam sibi relicta, ponderé suo ad malum met quod á Gratia non antecedenter moveatur, imo ipsa se moveré debeat, ut Gratiam secum trahat; quod cum per suam virtutem quae corrupta & vitiata est, atque ad malum propensa, facere non possit, semper deficiet & declinabit ad Peccatum. Confirmatur, quia Gratia tunc agit vicem instrumenti, cujus usus pendet á voluntate, quam expectat, ut possit agere: nec enim actio est ab instrumento principaliter, cum ab Agente instrumentum agatur & moveatur.

Haec ratiocinatio ex Augustini doctrina est, ac idcirco nos eam in conclusionem recicimus in nostra Cortina: & constat ex Thesi 17. & 18. & probatione earum tract. 3. Cortinae. Plures ibi locos citavi ubi id ex Augustino deducitur. Hic unum manifestum produco, qui rem prorsus continet. Ergo lib. illo plané aureo de Corrept. & Grat. c. 12. cum intulisset, in statum naturae lapsae Adjutorium Quo & Efficax, uti majus & potentius alio Sine quo non rationem afferens: Nam si ait in tanta infirmitate vitae huius, in qua tamen infirmitate propter elationem reprimendam perfii virtutem oportebat, ipsis relinqueretur voluntas sua, ut in adjutorio Dei, Sine quo perseverare non possent manerent, si vellent, nec Deus in eis operaretur ut vellent: inter tot & tantas tentationes infirmitate sua voluntas ipsa succumberet, & ideo perseverare non possent, quia deficientes infirmitate nec vellent, aut non ita vellent-infirmitate voluntatis ut possent. Non dixi ego manifestius quàm docuit Augustinus. Et ultra cum eo procedam [Page] confirmando exemplo Adam, qui si sanus, & integer, tot, & tantis Gratiae praesidiis munitus eo praeditus Auxilio defecit ac peccavit, quomodo nos corrupti, infirmi, & miseri servi concupiscentiae, mancipia peccati eodem solùm adjuti Auxilio non ruemus & peccabimus. Ille inquit Augustinus, Adam terrente nullo & insuper contra Dei terrentis imperium libero usus arbitrio non stetit in tanta felicitate, in tanta non peccandi facilitate. Et paulo post illi sine ullo peccato data est, cum qua conditus est voluntas libera, & eam fecit servire peccato. Addo pondus ex eodem Augustino: qui plané colligit ratiocinando majorem virtutem Gratiae necessariam esse hominibus lapsis ad non peccandum: imo ex eo deducit aliud ijs fórtius ac potentius donari Auxilium, idest Adjutorinm Quo Efficax: quia si Adamus cum minore idest Adjutorio Sine quo non in tanta felicitate & sanctitate peccavit, sequitur in tanta infirmitate, & imbecillitate miseria (que) cum eodem duntaxat auxilio omnino esse peccaturos. Id tribus in locis ejusdem capitis affirmat: ultimus esto illius clausula. Ita factum est ut voluntas hominis invalida & imbecilla in bono adhuc par vo perseveraret per virtutem Dei, cum voluntas primi hominis fortis & sana in bono ampliore non perseveraverit habens virtutem liberi arbitrii, quamsi non defuturo adiutorio Dei, sine quo non posset perseverare si vellet. Fortis simo quippe dimisit, atque per misit facere quod vellet; infirmis servavit, ut ipsodonante invictissimé quod bonum est vellent, & hoc deserere invictissimè nollent. Tam perspicua sunt hujusce capitis testimonia, ut opus non sit alia producere: sed ulterius ad propositam quaestionem pergere: cujus quidem difficultas [Page] maxime hac ratiocinatione aucta est. Nam si istud Adjutorium non satis erit ad vitandum in nostro statu peccatum, tollendum potius est, quam ponendum: nam quis illius sit usus non apparet.

Nihilominus retinendum prorsus est hujusmodi Auxilium juxta doctrinam Augustini & secundùm rectám rationem. Constat igitur esse in nobis parvas quasdā & infirmas voluntates bonas quae conatus & impetus quidam ad virtutem sunt: quae in peccatoribus praesertim vitiis deditis, & inveterato usu peccandi obstinatis inveniuntur, ac eorum pulsant excitant (que) voluntates, sed non movent efficaciter, & tantùm actus inchoatos & imperfectos eliciunt, qui velleitates dicuntur. In sanctis vero & justis eosdem saepe videmus: nam non semper ij perfecté operantur, & easdem velleitates experiuntur. Igitur ad hujusmodi actus imperfectos, quae sunt inchoata desideria boni in peccatoribus, & justis istud Adjutorium, & exigitur, & invenitur: quod illos tantummodo operetur: de quo nos superiori capie breviter, & latissimè tract. de mente Pontificis Art. 3. disputavimus. Deinde cum vel ijdem Peccatores peccata multiplicant, & Justi á recta via primùm Peccando deficiunt, & quoties postea delinquunt, toties ijs hujusmodi Gratia adest, quae cùm leviter pulset ac inefficax sit & similis illi Adjutorio Gratiae procul dubio illa Gratia est quae adesse debuit ex ea ratione generali, qua dicitur In eo quod vitari non potest peccari non posse: & cum adesset victrix non fuit: atque adeo Efficax non fuit, quod est ipsum Adjutorium Sine quo non, non Quo. Unde deducitur evidenter fuisse Gratiam In [...]ffi [...]a [...]em idest [Page] ipsum Adjutorium Sine quo non. Cujus in hoc statu virtus est imminuta, ratione naturae vitiatae & corruptae, & Arbitrii inclinati & insirmati & attenuati secundum doctrinam Concilii Arausicani cap. 8. 13. & 26. á nobis superius expositam Art. 6. quaestionis Pontificiae.

Hanc differentiam Adjutorii Inefficacis ab Efficaci ita declaratam ex Augustino accepi. Et quidem ea clara est circa primam partem Auxilii efficientis parvas illas & infirmas, ut Augustinus vocat, voluntates: nam illas non esse a Gratia magna & efficaci, id est Adjutorio Quo perse constat, & perspicué tradit, lib. 2. de Peccat. mer. & remiss. c. 4. & 5. & 19. clarissimé. & lib. de spir. & litt. c. 4. expresse. nec minus lib. de Grat. & lib. arbitrio c. 4. & 15. ac lib. de perfect. just. prope finem▪ & alirs pleris (que) locis, quos citavi in Quaest. Pontif. art 3. in quibus docet per motus inchoatos, & imperfectos per Gratiam factos in voluntate non impleri mandata: nam sunt voluntates, & impetus, qui tandem in medijs conatibus aegri deficiunt. Qui tamen non deficerent, si augeretur Gratia, & per eam auctam & robustam voluntas valida, & robusta redderetur: per hanc enim praecepta implerentur. Et quoniam ex recta hujusce rei intelligentia tota pene diversitatis horum Adjutoriorum cognitio pendet, eam accuratius ex mente Augustini pendamus.

Certum igitur illius principium est. Varias & multiplices voluntatis nostraevires esse, diversos que gradus libertatis, ac secundum eos actuum in nobis varietatem existere, per quos illa vis & potestas liberi arbitrii se prodit & manifestat. Hinc desideria, hinc impetus, [Page] hinc conatus: hinc actus inchoati, & imperfecti, hinc jam formati, sed remissi, qui deinceps augentur & crescunt, adeo (que) intenduntur, ut ad gradum summum, qui heroicus est perveniant: crescente ac intendente se & extendente libertate, quae variè affecta in ipsis visitur nunc minor, nunc maior, nunc remissior, nunc intensior, nunc infirmior, nunc [...]obustior intrá modum & latitudinem libertatis. Eadem ratione varios, & multiplices esse motus Gratiae voluntatem ad hosce actus excitantes. Ita ut parva Gratiá parvos, magna magnos, maxima maximos in voluntate motus efficiat: sua que habeat incrementa, & decrementa, intensiones, & remissiones, varieque afficiat voluntatem, quae juxta pulsus Gratiae multa liberè sēper, sed disersimode, prout excitatur, moveturq respondeat: atque adeo & Gratia diversos in excitando modos, gradus que, & voluntas in operando habeat. Omnes intra libertátem, ac citra necessitatem. Aliquando enim, idest, cúm ést parva Gratiá, tota ejus virtus est in potestate voluntatis, imo ab hac obruitur, & opprimitur, quod validior, & potentior vis est malae voluntatis, quam Gratiae excitantis: crescente tamen virtute Gratiae ac se intendente exparte Dei, remittente que se voluntatis resistentiâ paulatim flectitur, inclinatur (que) voluntas ad bonum, donec tandem non resistat, & Gratiam vincentem sequatur; à statu priore cùm prona erta ad malum, & secundo cum ad utrunque, bonum ac malum indifferens & ambigua erat virtute Gratiae extracta, & ad bonum inclinata & perducta: ut sint haec omnia momenta libratae voluntatis, omnino intra libertatem, sed effectus Gratiae Excitantis: [Page] quae interdum vincitur, cum parva est, & remissa: interdum vincit, cum est magna & intensa, ut superet resistentiam voluntatis, non tamen adimat potentiam resistendi.

Et veró hic ratiocinandi modus apparet in motibus, quos in voluntate facit concupiscentia ad malum. Cujus interdum tam parvi sunt, tamque tenues motus, ut eos voluntas non curret, presertim si sit hominis justi & sancti: interdum crescunt & intenduntur, ita ut facessant negotium voluntati, & opus sit iis occurrere: interdum autem sic augentur, ut opus sit cum iis exertis omnibus viribus voluntatis luctari: & aliquando in ea lucta contingat iustum hominem deficere & superari. In his quatuor (tot sunt quippe) eventibus semper est libera voluntas, & tamen diverso modo libera, & in eodem statu libero, diversi tamen sunt gradus libertatis, concupiscentiae tentantis motibus respondentes. Imo in eodemmet actu videbis inchoari amorem pulchritudimis, & paulatim intendi, donec inflammetur, ardeatque voluntas: & tandem victa consentiat. Annon per gradus ârdor ille cupiditatis crevit usque ad flammam quae in consensum erupit, decurso spatio libertatis, intra quod ignis ille cucurrit? Ecquis enim abillis carceribus primi conatus usque ad metas consensus liberi, curriculum esse non videt latum, amplum que libertatis? imo in eo diversos gradus, stationes que, in quibus ipsa libera vis potestasque consistat? Haec est germana & genuina Augustini mens de motibus tum libertatis, tum gratiae, tum concupiscentiae. Cujus luculentior expositio ad tractatum quem cogito de libertate & indifferentia reservanda [Page] est: non possum tamen non suis nunc, idoneis testimoniis confirmare.

Primum de variis motibus, & viribus voluntatis in actus diversos imperfectos, & inchoatos: validos & perfectos, qui ex aptis & accommodatis Gratiae pulsibus existunt, ita Augustinus. lib. de Grat. & lib. arbitr. c. 15. Semper in nobis est voluntas libera, sed non semper est bona: Tunc. Gratia Dei semper est bona: & per hanc fit ut sit homo bonae v [...]luntatis, qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit ut ipsa bona volantas quae jam esse caepit augeatur: & tam magna fiat ut possit implere divina mandata, quae voluerit, cum valde perfectè que voluerit. Et paulo post. Oret ut habeat tantam volu [...]tatem, quanta sufficit adimpl [...]nda mandata. Sit quippe adiuvatur, ut faciat quod iubetur. Et c. 16. Ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus. & rursum cap. 27. Qui vult facere DEI mandatum & non potest, jam quidem habet voluntatem bonam: Sed adhuc parvam & invalidam: poterit autem cum magnam habuerit & robustam Alter locus esto Serm. 3. de verbis Apost. Sufficit tibi Gratia mea. Adjuvandus es ut [...]lene velis, & impleas quo [...] velis. Tertius lib. 2. de peccat. mer. & rem. c. 3. Ad non nulla superanda vel quae male cupiun [...]ur, vel quae male metuuntur, Magnis aliquando, & totis opus est viribus voluntatis: quas non perfecte in omnibus adhibiturus esse prae v. dit. Deus. Et lib. de spiritu & litt. c. 34. Fieret justitia, si tanta voluntas adhiberetur, quanta sufficit tantae rei. Esset tantem tanta, si nihil eorum quae pertinet ad justitiam nos lateret: & ea sic delcitarent animum, ut quicquid aliud voluptas, sive dolor impedit, delectatio illa superaret. Nec opus est pluribus hujus [Page] generis testimoniis. Pergamus ad Gratiam inqua reperiemus eosdem gradus minoris, & maioris, sive intensionis & remissionis accommodaté ad voluntatem.

Primus ac illustris esto locus libro. 2. de Peccat. mer. & rem. c. 5. ubi sic. Adiutor noster Deus dicitur. Nec adiuvari potest, nisi qui aliquid sponte conatur: quia n [...]n sicut in lapidibus insensatis, aut sicut in eis in quorum natura rationem voluntatem que non condidit, salutem nostram Deus operatur in nobis. Cur autem illum adiuvet, illum non adjuvet: Illum tantum, illum autem non tantum: istum illo▪ illum isto modo, penes ipsum est, & aequitatis tam secretae ratio, & excellentia potestatis.

Secundus huic geminus est in libro de Grat. & lib. arb. c. 15. Gratia Dei semper est bona: & per hanc fit ut sit homo voluntatis bonae, qui prius fuit voluntatis malae. Per hanc etiam fit, ut ipsa bona voluntas, quae iam esse caepit, augeatur, & tam magna fiat, ut possit implere Divina mandata. &c. 16. Ab illo Deo petendum est ad tantum velimus quantum sufficit, ut volendo faciamus & mox. Certum est nòs facere cum facimus: sed ille facit, ut faciamus praebendo vires efficacis simas voluntati. Hinc patet alias esse vires parvas á parva Gratia, alias maiores á maiori, alias efficaces ab efficaci, alias efficacissimas ab efficacissima. Ad hanc pertinet quod ait eodem libro. c. 17. Quando enim Martyres magna illa mandata fecerunt, magnâ voluntate, hoc est magnâ charitate fecerunt. Omitto alios quibus pleni sunt August. libri: unus plures supped itat liber de Corrept. & Grat. Inquo non solum docet maiorem & potentiorem esse gratiam hominis lapsi, quàm stantis (uti [Page] saepissimé diximus) sed etiam tradit, hanc eandem gratiam stantis hominis habere sua incrementa, & accessiones: quod supra tetigimus loquendo de Gratia Martyrum, cujus Paradigma Augustinus proponit, quod summa sit. Ecquis enim neget invictam illam Martyrum constantiam Dei beneficium & Gratiam fuisse, quâ voluntates eorum vehementius ex [...]itatae mundum cum omnibus amoribus, terroribus, erroribus suis vicerunt? Imo quoties Actus Heroici summae virtutis à justis exercentur, toties ab Efficacissima Gratia excitantur; nisi quis dicere velit, cum eadem omnino invariata ac indifferente Gratia sine ullo pulsu motuque vehementi voluntatem ipsam conando & agendo, ex se illam intentionem actuum operari, & quod a gratia non accepit, ipsam praestare. Quod quid est aliud, quàm diccre gratiam accipere vires & intensionem a voluntate?

Volo rem hanc exemplis confirmare. Si gratia ex se non est diversa secundum gradus, nec alia est aliâ magis intensa, sed eadem omnino ac ejusdem rationis, necesse est tollere privilegia summorum in Ecclesia Sanctorum, quae à Deo iis concessa sunt, puta, Joannis Baptistae, & Apostolornm, quibus nemo dubitet singularem gratiam datam esse: non dico gratis datam, sed excitantem & sanctificantem. Sin dicamus Beatissimam Virginem non maiorem quovis alio juste gratiam accepisse, ne periculum sit indifferentiae ejus voluntatis, in qua si libertas consistit, nec admittit momenta & inclinationes in utranque partem, profecto non potuit Beatissima Vigo majorem gratiae vim, quàm [Page] quiuis justus accipere, cum si eam acciperet, libertatem indifferentiae esset amissura. Quod si Beatissima virgo multo maiorem aliis gratiam á Deo accepit, & cum ea potuit libere operari, ac mereri, argumentum est libertatem non esse aequatam ex bilancis lingula potestatem, sed habere gradus & spatia, quae cum decurrat non egrediatur terminos libertatis. Huc faciunt quae de libertate Resistentiae, ac indifferentiae supra quaestione Pontificiae Censurae disputavimus: & alias commodius & latius exponemus. Nunc alia deviribus cōcupiscentiae produco testimonia. Solet quippe Augustinus delectationes Carnis delectationibus spiritus opponere, & in ea pugn [...] concupiscentiā cum gratia cōmittere & fortiori victoriam assignare. Non ego hîc gratiae cum cōcupiscentia luctam, pugnantes que oppositas delectationes describam quod alterius loci sit, id quod proprium est tantum est, sumo; nimirum varios esse & motus & gradus concupiscentiae: ejusque delectationes intendi & remitti crescere & decrescere, atque adeò minus & majus quiddam intra terminos libertatis recipere. Igitur Augustinus l. 1. de Serm. Dom. in monte cap. 12. Tria sunt quibus peccatum impletur: suggestione, delectatione, & consensione. En propositio. Pergit. Delectatio ante consensionem vel nulla est, vel tam tenuis est, ut prope nulla sit. Vides inchoatam & parvam delectationem. Tendo. Postea cum suggestio reperitur. Major accenditur delectatio: quae tamen adhuc multo Minor est quàm illa, quae assiduis factis in consuetudinem vertitur. Et iterum, Quisquis carnalem delectationem adversus rectam voluntatem rebellare sentit per consuetudinem peecatorum, cujus indomitae violentia [Page] trahetur in captivitatem, recolat, &c. Ecce tres gradus delectationis prima Tenuis & prope nulla. Secunda major magis que accensa. Sed minor inveteratâ: Tertia maxima & tanta ut ob violentiam appelletur Indomita. Hos tres gradus opinor expressit Serm. sexto. de verb. Apost. c. 10. hac ratione. Mens repugnat, & condelectatur legi Dei. I am vero si mens non consentit peccato titillanti, suggerenti, blandienti si mens non consentit, &c. nec ópponas illud blandienti minus in tertium illum gradum delectationis Indomitae ab violentiam quadrare: nam vis pulchritudinis delectantis, non atletico more nos impellit & torquet, & facta impressione de gradu dejicit & in solum arietat, sed illecebris & lenociniis quibusdam nos pertentat, & allicit, & in animos altius penetrans inescat, & capit. Hunc expugnandi modum sibi vendicat concupiscentia, cujus major est violentia blandientis, quam vis fortitudinis oppugnantis. Hinc. August. lib. de Corrept. & Grat. c. 8. dixit. Delectabilem perpetuitatem & insuperabilem fortitudinem. Hujusmodi intentionem per gradus suos delectantis cupiditatis exprimit Augustinus plurimis alijs in locis. l. 2. de Genesi, Contr. Manich. Psal. 43. & 48. & 84. & 64. & 102. et 146. et 148. et l. 2. cont. Julian. c. 9. et l. 5. c. 3. et Tract. 49. in Joan. et Ser. 13. de verb. Apost. cap. 9. et l. de spir. et l. itt. c. 28. et cap. 35. et in Enchir. c. 81. et l. 2. de peccat. mer. et rem. c. 17. et 19. et in comment. Epist. ad Galat. & l. 1. oper. imperf. contra Iulian. fol. 162. & alibi. Duos locos insignes produco. Primum. Serm. 44. de verb. Dom. c. 6. numerans gradus per quos venitur ad consuetudinem pravam. Prima titillatio delectationis in [Page] corde, secunda consensio, tertia factum, quarta consuetudo: quarum illa prima Titillatio potest continere suggestionem in superiori sententia positam, ut duos motus complectatur ante consensum. Ecquis autem dubitet liberam esse decurentem per hosce omnes gradus voluntatem▪ cum & in primo consensu & alijs, ante quam consue [...] cat, haud dubié peccatum committat, inquo libertas inest, & postquam consuevit, in ipsa consuetudine libertatem peccando retineat. Huic latitudini concupiscentiae ad malum necesse est, ut altera Gratiae in operan [...] bonum respondeat quemadmodum supra ostendimus ijsdēmet gradibus recedēs á malo, & accedens ad bon [...] ut fiat transitus malae voluntatis ad sanctam: & hi [...] existit summa libertatis amplitudo, quòd et ad malum quatuor gradus sint, et totidem ad bonum: ac in medio transitu á bono ad malum vel à malo ad bonum datur quidam quasi status similis indifferentiae cùm in ipso confinio mali & boni voluntas quae transitúm facit, exactè versatur. Videlicet Peccator qui est obstinatus inveteratá consuetudine, cum venit ad maximam in virtute (quae hic haberi potest) perfectionem oppositam obstinationi, paulatim discedit á consuetudine, desistens a peccando, & minus peccans: deinde á minoribus peccatis venit ad statum quendam minus malum, & ab illo eò devenit, ut cum non alliciat multum delectatio peccandi, nec multum adhuc moveat dilectatio Gratiae sit veluti in quodam confinio utrius (que), ac velutî in aequilibrio liberae in utranvis partem potestatis: à quo intendente se paulatim delectatione justitiae per diversos grádus boni ad culmen perfectionis ascendit: in quo [Page] consistens sibi ipsi oppositus cernit decursum a se ingens spatium libertatis: nullâ omnino inductâ necessitate, nec retentâ indifferentià; cum semper, nisi in puncto transitûs inclinata in alteram partem fuerit, secundum varios quos descripsimus gradus libertatis. Hanc modum ratiocinandi docuit me Augustinus, lib. 22. de Civit. Dei. c. 30. A delectatione, inquit, peccandi, usque ad delectationem non peccandi indeclinabilem liberabitur. Loquitur de voluntate Beatorum in Patria, quae peccare nonpotest, beatâ necessitate: & â potestate peccandi libera, ad quem terminum non peccandi in Patria, in quo est necessitas, ducit cogitationem per spatium illud medium liberum interjectum inter duos illos terminos principij peccandi, & termini peccandi ex beata necessitate: ita ut via usque ad eum terminum libere tota per suos passus gradus (que) liberos conficiatur.

Hâc doctrina acceptâ & constitutâ constat, quid agat in nobis illud Adjutorium Sine quo non. Nam ab eo sunt illae excitationes inchoatae & tenues, quae non sunt satis ad actus intensos & validos, qui uberiore Gratia indigent, idest ipso Adjutorio Quo omnino Efficaci, & vehementi. Itaque illud concurrit ad actus nostrae voluntatis inefficaces, quos velleitates appellamus: ac intra eos ejus virtus tanquam quosdam carceres continetur. Hic vero modus excitandi ex dicendis proximo art. clarius elucescet.

CAP. VIII. Utrum hujusmodi Adjutorium Sine quo non sit illud quod in scholis Sufficiens appellatur?

[Page]

COmpertum in doctrina Augustini est Duplex Auxilium Gratiae post Adami ruinam dari: tum Efficax de quo nemo dubitat, tum inefficax de quo multi non haeretici modo, sed etiam Catholici videntur dubitasse, imo & negasse. Itaque cum communi Scholasticorum sententia affirmo dari hujusmodi Auxilia▪ quae sane duae clarissimae scholae inter se de Gratiae Efficaci opinando contrariae admittunt. De Jesuitica liquet, in qua Sufficiens maxime celebratur, nec de ea opus est dicere. Quod ad Thomisticam attinet illuditem ejus Authores Auxilium recipiunt Duce D. Thoma 1. 2. q. 10 b. a. 2. & 3. contr. Gent. c. 169. Capr. in l. d. 46. a. 2. concl. 4. Ledesma. a. 16. c. un. Cabrera. in 3. p. q. 18. a. 4. d. b. dub. 1. Zumel. to. 3. disp in 1. part. Alvarez d. 17. n. 2. in Epit. n. 4. Gonzalez 1. p. q. 23. d. 77. n. 17. Joan. a s. Thoma. 1. p. pag. 693. referens doctissimum P. Lemos acerrimum [...]fficacis Gratiae Romae Defensorem aliud genus Gratiae asseruisse, Calvinique in eo negando errorem damnasse. Et quidem in hoc unanimiter omnes consentiunt.

[Page]Verum An istud Auxilium Inefficax sit illud quod vulgo Sufficiens dicitur, controversiosa sané res est: quod pendeat ex vera notione auxilij Sufficientis, de qua uariant Authores. Ac (omisso Arminio & Remonstrantibus, & quibusdam Puccianis, & Socinianis, qui Auxiliū sufficiens id tantùm virtutis habere volunt, ut vix ab Efficaci, imo non nisi solo effectu, distinguant, uti in Apologia Remonstrantes saepe docent) inter Authores Catholicos magna in hac quaestione dissenfio est, adeò ut ne ipsi quidem Clarissimi Jesuitae Theologi inter se omnino conveniant. Nam Petavius tom. 1. Dogmat. Theolog. l. 10. c. 16. & 19. & Bagocius sive Thomas August. l. 1. Defens. c. 21. a. 2. nolunt propriè distingui ab Efficaci, sed ab Efficiente: atque adeo novas utriusque notiones inducunt. Molina in Concord. q. 14. a. 13. d. 40. & ad quaest. 23. art. 4. d. 1. memb. b. & Lessius. disp. de Grat. c. 10. n. 9. discriminant penes eventum: neque aliud iis nominibus significari contendunt, nisi quod una operetur, altera non. Uti eos refert ac exponit Antoninus Moraines. disp. 27. §. 4. n. 30. At veró Annatus l. 4. c. 7. de Grat. Sufficiente. & variis locis l. 7. & Moraines. d. 24, 25, & 26. & praecipué 17. tradunt Gratiam Sufficientem esse, quae dat posse completum, & proximum in actu primo, ita ut sit in potestate voluntatis, nec nisi ex decreto praedestinantis Dei & congruitate conditionaté praevisa differat ab efficaci, quae communis Patrum Jesuitarum sententia est, uti probat Moraines d. 27. Sect. 5. Duo vero Jesuiticae Theologiae Principes Vasquez & Suarez aliter explicant istius modi Auxilium, unde ij non citantur ibi á Moraines. [Page] Quare constituo communem sententiam & idoneam uti Suarius exponit, in medium afferre, & secundum eam hujus Auxilii naturam expendere.

Igitur Suarez. l. 4. de Auxil. Sufficiente & efficaci c. 2. n. 3. Triplex genus Auxilij Sufficientis adducit. Remotissimum, Remotum, Proximum, de quibus latissime agit per multa capita. Omisso Remotissimo de qùo Suarez c. 11. & 19. Remotum Proximum que accipio, & nequis me praevaricari putet, ipsiusmet Suarij verba produco. Js ergo cap. 2. n. 3. Distinctionem inquit praemitto Auxilii dupliciter Sufficientis, scilicet proximè & remotè: proximè appello, quando homo per auxilium in se receptum potest immediatè aliquam operationem efficere, sine interventu alterius prioris operationis, qua impetret majus auxilium. Remotè appello, quando homo nondum recepit in se totum auxilium necessarium ad certum opus, habet tamen à Deo illud paratum si ad illud se disponat, vel illud impetret, quam distinctionem sumo ex Concilio Tridentino Sessione. 6. c. 11. dice [...]te Impossibilia non jubet, sed jubendo monet & facere quod possis, & pet [...]re quod non possis, & adjuvat ut possis, nam illud verbum: Facere quod possis: indicat eum cui hoc jubetur, habere auxilium proximé Sufficiens, tum quia ab illo immediaté postulatur, ut faciat: tum quia in hoc solùm distinguitur illa potestas ab ea quam Concilium indicat in subjunctis verbis: Et [...]etere quod non possis: nam in his insinuat anxilium remoté sufficiens: nam, qui nondum potest, nondum habet auxilium proximè sufficiens: u. g. ad Contritionem habendam: si tamen oret recipiet illud, & juvabitur, ut possit con [...]ri, & ideo dicitur habere auxilium remotè sufficiens ad contritionem, prius quam oret, quia habet illud paratum si [Page] oret. Unde ad habendum remotè auxilium sufficiens ad unum actum u. g. contritionis, necesse est ut habeat auxilium proximè sufficiens ad alium actum u. g. orationis vel alterius dispositionis ad majus auxilium. At que ita auxilium remotum respectu unius actus revocatur ad proximum respectu alterius. Totum Suarij locū afferre volui, quia eo Augustini sententia, quā ego multo ante quam Suarium viderem invéneram & acceperam, mecum que seriò expenderam, continetur. Malo tamen Suarij verbi referre, ut tanti Authoris nominetutior, & celebratior sit: nec enim apud me nisi veritatis studium valet, ac modò ei splendor accedat, non dubitem luminibus si quae sunt, meis detrahere. Puto autem ex clarissima Suarij luce non parum ei verissimae Augustini sententiae accessurum, uti patebit. Neque Suarius illud semel, aut obiter dixit. Sed saepe ac vehementer inculcat, quemadmodum apparet ex reliquo capite & ex 4. & 6. & 7. & pene caeteris usque ad finem libri: quorum aliquot deinceps locos opportunè adducemus. Unum omittere non possumus perspicuum et prioris explicationem: is est c. 4. n. 6. Auxilium vel est tantum oblatum, ut illud homo possit habere si velit, & sic auxilium illud quod est actu receptum non dum est proximè sufficiens ad illum actum ad quem illud auxilium praeveniens dicitur esse necessarium, sed tantum remotè, quia si tale est auxilium praeveniens, & à solo Deo fieri debet, dum actu non datur, non potest constitui in potestate hominis, nisi▪ mediante alio actu, quo homo se disponit ad tale auxilium obtinendum, ut c. 2. ex Concil. Trident, declaravi: ergo auxilium▪ il [...]ud quod supponitur actu datum, est proximè sufficiens adillam priorem dispositionem, & ita ad illam includit omnia [Page] auxilia praeveniéntia necessaria actu data, & respectu ulterioris actus est tantùm remotè sufficiens: ergo in universum Auxilium proximè sufficiens includit omnia auxilia praevenientia in ipso homine jam recepta.

Authore itaque Suario juxta Tridentin umet ugustinum, ex quo illa verba Tridentini desumpta, duplex est Auxilium sufficiens: Unum Remotū: alterum Proximum. Remotum quod dat posse ad minores quosdam actus: quo fiunt parvae illae & infirmae, de quibus supra diximus, voluntates: non autem illae magnae & robustae: ad quas gradus & viae sunt illae priores cum illo auxilio remoto reipsa exhibito. Proximum verò est, quod ex omni parte completum est, & omnia necessaria comprehendit ad magnas & robustas voluntates, per quod homo fit potens, & proximé expeditus cum integra potestate ad illos perfectos actus exerendos: ita ut nihil jam desit ex parte Dei, totum que sit in homine receptum, quod omnino docet Suarez his quos ci-avi locis, & hucusque est ipsissima Augustini doctrina. Juxta illam respondere incipio quaestioni.

Conclusio sit: Auxilium Sufficiens Augustinianum est illud Remotum, quod Suarius juxta Concilium Tridentinum exposuit, & formavit: in ea latitudine donec perveniat, ad illud complementum quo constituitur integrum Auxilium Proximum reddens affectam potentiam proxime, & immediate expeditam ad operandum, & tantum non operantem, nam quo puncto ita completum fuerit eo fiet Efficax, & Insuperabiliter & Indeclinabiliter qùae duo sunt August. verba non necessariò tamen operationem inducet. Atque adeo desinet esse [Page] sufficiens, & erit Efficax, idest ipsum Adjutorium Quo. Hac conclusione clarissimé totam de hac re Augustini doctrinam acceptâ illa & adhibitâ divisione Suarij comprehendi. Ea la iùs exposita quaestioni satisfaciet.

Accipiamus proximis capitibus probata, & concessa ex Augustino: ac imprimis illam rationem actuum voluntatis inchoatae, mediocris, crescentis, ac magnae, & maximae, & graduum Gratiae accommodatè ad eos voluntatem pulsantis & moventis, momentaque diversa librantis in eo se libertatis spatio Arbitrij, ijs acceptis inveniemus distinctionem Sufficientis auxilij Augustiniani in eo spatio quo auxilium dicitur Remotum á Suario ex Tridentino. Quaecunque igitur Gratia leviter pulsat cietque voluntatem intra illos terminos actuū inefficacium, quos velleitates, dicimus, ea est Gratia Sufficiens Augustiniana, in quam deflexit illud Adjutorium Sine quo non status integri, Adami & Angelorum, quod perse in eo & proxime tunc sufficiens erat ad operandum, dabatque integram potestatem & expeditam propter sanas & integras liberi arbitrij vires: at vero in nostro infirmo & misero, tantum remoté juvat, nec est integrè immediatè que sufficiens, nec expedit omnes conatus vires que potentiae infirmae, & vitiatae: sed in ea motus quosdam excitat, qui inchoatos & imperfectos actus inefficaces ac deficientes efficiunt cum voluntate. Unde ego semper malui tum in Cortina tum superiori libro hujusmodi Auxilium Inefficax quàm Sufficiens appellare: nam praecisé actus tantùm inefficaces per quos lex non impletur, nec praecepta omnino servantur operatur. Et sane recté ex Augustino, & ad Tridentinum [Page] nam eo non est quis proxime & expeditè potens, cum adhuc non possit, & magis sit adjuvandus ut possit. Deus enim per hanc Gratiam jubendo monet, & facere quod possis, & petere quod non posssi [...]: ut ait Augustinus lib. de nat. & Grat. c. 43. & cum eo Tridentinum; cui concinit alia ejusdem libri sententia c. 69. Hinc admonemur & infacilibus quid agamus, & in difficilibus quid petamus. Et enim cum illo Auxilio aliquid possumus & agimus, idest parvum quiddam & imperfectum: atque ad hoc est illud Auxilium verè ac propriè sufficiens, imo & efficax suo modo, quia cum illo & possumus illud & agimus; respectu tamen actus magni & perfecti, atque omnino efficacis ad implendum mandatum, non est proximè ac verè sufficiens, juxta Augustinum & Tridentinum: nam adhuc aliquid quod magnum est non possumus. Ecce enim aiunt: Facere quod possis & petere quod non possis. Ex quo patet posse nos eo Auxilio aliquid, idest exile, & facile. Aliquid non posse, idest illud magnum & difficile, ad quod sumus ulterius adjuvandi á Deo ut Possimus. Adjuvat ut possis. ergo quatenus cum eo Possumus Sufficiens est? quatenus veró non possumus: Non est sufficiens. Exposuit clariús Augustinus mentem suam & Tridentini lib. de Grat. & lib arb. ceu illam sententiam commentari vellet; ita enim c. 15. Oret ut habeat tantam voluntatem, quanta sufficit ad implenda mandata. En explicat quod dixerat Petere quod non possis. Deinde c. 16. declarat quid sit Adjuvat ut p [...]si [...]. ab ulo Deo pete [...]dum est ut tantum velimus, quantum sufficit ut volendo faciamus Quando autem possimus, docuit c. 17. Qui vult facere Dei mandatum & non potest, jam quidem hab [...]t [Page] voluntatem bonam. Hic est effectus Auxilij Remoti nempe parvam ait & invalidam. Poterit autem cum magnam habuerit & robustam. Optime itaque Suarez. c. 2. n. 3. Remotè appello, quando homo non dun recepit in se totum Auxilium necessarium ad certum opus, habet tamen illud paratum si [...]d illud se disponat, vel illud impetret, & mox. Qui nondum potest, nondum habet auxilium proximè sufficiens: si tamen oret recipiet illud & iuvabitur: est omnino quod Augustinus: quod autem ego ex Augustino deduxeram, id colligit etiam Suarez. Vnde ad habendum remotè Auxilium sufficiens ad unum actum u. g. contritionis, necesse est ut habeat Auxilium proximè sufficiens ad alium actum u. g. orationis, vel alterius dispositionis ad majus Auxilium. Atque ita Auxilium remotum respectu alterius. Hanc Auxilij sufficientis rationem proposuimus in quaestione Constit. Pontif. a. 3. explicantes quomodo Justis volentibus & conantibus semper ad sit Gratia qua mandata possibilia fiant. Nimirum si parvâ illâ datâ Gratia recté utentes impetrent illam magnam & robustam; qua mandata serventur.

Quod autem haec sit mens Augustini docentis Auxilium, quod ex se omnino & proximè & integre erat in statu innocenti Sufficiens, nunc in statu ruinae minus Sufficiens sit, atque adeo remotè tantùm, & uti diximus imperfecté sufficiens, tradit expressè magnus hic Author Suarez eod. l. 4. c. 18. n. 17. & 18. quem locum afferre volo ne quis recentium Theologorum Societatis me audeat impugnare. Igitur Supponendum, inquit, est ex sententia Augustini discrimen inter hominem in statu naturae integrae & lapsae; quòd in natura integra idem auxilium [Page] proximè sufficiens ad servanda singula praecepta & vitanda omnia peccaca erat etiam sufficiens ad servanda omnia praecepta & vitanda omnia peccata quovis tempore: subinde fieri poterat ut cum solo Adiutorio quo homo in illo statu posset perseverare si vellet, etiam vellet & actu perseveraret. Hoc est enim quod ibi ait Augustinus. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem, in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: dederat & Adiutorium Sine quo in ea non posset perseverare si vellet, ut autem vellet in eius reliquit arbitrio. Et addit inferius. Quia noluit permanere profecto eius eulpa est cuius meritum fuisset si permanere voluisset, sicut fecerunt Angeli sancti qui cadentibus aliis pér liberum arbitrium steterunt et ipsi. Et paucis interjectis. Intelligit ergo Angelos per illud idem Auxilium, quo receperunt perseverare si vellent, actu perseverasse, et voluisse pe [...]severare por liberam voluntatem eodem utrique auxilio, et non maiori adiutam: et idem dicit facere Adamum potuisse si vellet. Ita Suarez de Adjutorio Sine quo non sive auxilio Sufficiente Adae et Angelorum ad nostram sententiam congruenter. Nunc transit ad statum ruinae idem Suarez.

At verò inquit in natura lapsa sensisse videtur Augustinus: Auxilium quod tantum dat homini posse perseverare si vellet, non esse tale, ut cum illo tantù [...] de facto perseveret, et veli [...]: sed indigere hominem in hoc statu speciali aliqùa protectione Dei, ut actu velit et perseveret: et qua [...]s haec ipsa protectio sit in potestate hominis si velit facere quod in se est per priora auxilia, et ideo remotè habeat Auxilium Sufficiens ad persevera [...]dum, nihilominus proxime non habet illud nisi quando recipit auxiliū, quo non tantū possit si velit, sed etiā rvelit et perseveret. Et hanc infirmitatē dicit esse pae [...]am [Page] peccati, quia nascitur ex difficultate bene operandi ortâ ex lapsu naturae, ratione cujus non potest in hoc statu ordinariis & sufficientibus Gratiae auxiliis perseveranter diu facere, quod in se est, nisi aliquod aliud Adjutorium accipiat: nec etiam potest per solum Auxilium moraliter Sufficiens ad singula peccata vitanda, diu perseverare sine peccato, nisi specialius à Deo protegatur ac dirigatur. Et hoc est in quo Augustinus discrimen constituit adjungens: Nunc autem quibus deest tale Auxilium jam paena peccati est: quibus autem datur secundum Oratiam datur, non secundum debitum, tantoque amplius datur p [...]r Jesum Christum Dominum nostrum, quibus id dare Deo placuit, ut non solum adsit, Sine quo permanere non possumus etiam si velimus, verum tantum ac tale sit ut velimus. Et postea n. 19. idem asseverantius affirmat: & addit: Non dicit tamen Augustinus hujusmodi homines in praesenti statu nul [...]um auxilium Sufficiens recipere ad perseverandum: nam recipiunt saltem remote Sufficiens, quod suo modo est verè sufficiens; in eis tamen propter conditionem hujus status tale est, ut non sit proxime, sed remotè, & ut nunquam effectum consequatur. Ita de mente Augustini iudicat Suarez, & veré quidem judicat: nec eam doctrinam improbat: imo suam facit. Addit enim Haec responsio sufficere posset praesenti quaestioni quia non affirmamus omnes recipere Auxilium Sufficiens proximum aut perfectum, sed aliquod qualecunque illud sit, nam in illo magna est varie [...]as, ut capite séquenti dicturi sumus. Et nos proximè examinabimus eandem quaestionem Utrum de [...]ur omnibu Auxiliū Sufficiens & quatenus? & An Suarius Augustinos de eo consentiat, & an ista quae nunc tradit de hujusmodi sufficientia Auxiliorum cum [Page] ijs quae postea docuit de Efficacia Gratiae conveniant suo loco ventilabimus. Nunc id vendicamus quod satis est ad institutum, nempe Augustnum authorem esse: Adjutorium illud Sine quo non inveniri in statu naturae lapsae: sed mutatum deflexumque: atque adeo multo minùs, quàm tunc sufficiens: nam tunc satis esset omnino ex integro ad rectè operandum & perseverandum nullo alio addito, sed tantùm concursu voluntatis sanae, & sanctae, & integrae. At nunc illud non omnino & ex integro sufficere propter infirmitatem, & vitia & corruptionem naturae, nisi per novam virtutem augeatur & crescat, sine qua est tantum remotè & inchoatè sufficiens, non proximè & perfecté sufficiens. Quae quidem est ipsissima Augustini, uti nos ex eo discendo accepimus, doctrina-

Hinc jam apparet, in quo hujusmodi auxilium Augustinianum differat ab Auxilio Scholasticorū. Nam (si isti cum Suario sentiunt) convenit cum eo, quod appellant Remotū & distinguitur ab eo quod dicunt Proximū quod non agnovit Augustinus: nam istud Efficax erit apud eundem, uti nos suo loco probabimus: & jam incipit apparere. Sin aliter judicant, & illud tantum Auxilium Sufficiens dicunt, quod Suarius completum & integrum & proximum vocat, uti video recētioris nominis Theologos dicere, Augustinum certé ejus sententiae authorem non habent: cum illud ipsum Auxilium Efficax sit, atque adeo inducens opus, quemadmodum posteà laté monstrabimus: & modo breviter ostendo.

Primum, quia Auxilium illud completum & proximum [Page] dat expeditam potestatem voluntati, & movet efficacitèr illam per quiddam majus efficiens voluntatem validam & robustam, & ideo nunquam caret effectu: igitur illud Efficax est.

Secundum: quia hujusmodi Auxilium iam datur homini facienti quod est in se per auxilium illud minus & inchoatum: ergo si datur tanquam ex merito, debet esse cum efficacia inducente operationem.

Tertium: quia ex Concilio Tridentino hujusmodi Auxilium datur ad complendum quod alteri deerat, & affert virtutem requisitam ad implendas & confirmandas vires voluntatis, imo & eas complet & confirmat, quando exhibetur: igitur illud juxta doctrinam Concilij Efficax est.

Quartum: quia Concilium supponit per id quod petitur obtineri effectum: dum ait Jubet facere quod possis, et petere quod non possis, et adiuvat ut possis. Sed id quod petitur, est illud Auxilium Proximum, ergo illud obtentum Efficax est.

Quintum: quia si illud tantum Sufficiens est, & relinquit voluntatem in eo statu in quo erat cum alio Auxilio, indigeret alio Auxilio sufficiente: quod cum eodem modo Sufficiens esset, aliud; atque istud aliud, aliud postularet, atque adeo daretur processus in infinitum: ergo per illud Auxilium Proximum immediatè & integrè afficiens voluntatem, & reddens eam promptam & expeditam inducitur efficaciter operatio.

Sextum: quia juxta Tridentinum, Primum illud Auxilium, quo quis facit quod potest, suâ illâ tenuitate aliquid operatur in voluntate sibi proportionatum: igitur [Page] secundum, quod per hoc primum obtinetur operátur motum in voluntate sibi etiam proportionatum, non enim est deterioris conditionis quam aliud: Hoc dato quod negari non potest, sequitur uoluntatem secundum illius virtutem moveri & operari: sed haec operatio est magna et efficax proportionata Auxilio, igituristud Efficax est.

Quod autem dicunt quidam. Auxilium sufficiens illud esse quo voluntas ita praeparatur, ut sit in potestate proxima et expedita ad operandum: Et tamen omnino indifferens maneat posito illo Auxilio cujus domina sit voluntas, quoque pro suo libito integré utatur non utaturve: id sane ab Augustini sensu, & rectá ratione prorsus abhorret. Nam cum illud Auxilium sit illuminatio intellectus, & inflammatio voluntatis in his potentiis receptae, easque intimé afficientes, quod Fieri nequit sine magno earum motu, consequens est affici, & mutari eas, & priorem indifferentiam amittere, & quo moventur inclinari secundum pulsus tractusque Gratiae, liberé quidem, non amissa potentia resistendi, sed ablatâ indifferentiae potestate: juxta ea quae diximus in Quaest. de Censura Pontif. a. 4. & postea latius & accuratius exponemus. Pudeat sane eos audire Tridentinum docens inchoatos illos motus Gratiae Remoté Sufficientis operari in nobis parvas illas voluntates, de quibus hactenus diximus, illos vero tantò majores impulsus Gratiae proxime Sufficientis, propter quos alij dantur, & ad quos disponunt, cum tantò vehementius afficiant, voluntatem indifferentem ambiguam que relinquere, ceu nihil moveant, ut illis pulsantib, & concutientibus [Page] illa immota & inconcussa remaneat.

Tanquam dura silex, tanquam Marpesia cautes.

Non negamus posse voluntatem illas inspirationes etiam vehementes abjicere pro ratione suae libertatis, nam per eas non cogitur, nec necessitatur: quod à Concilio Tridentino & Augustino accipimus: sed negamus ad id esse omnino indifferentem, & cum aequali & integra citra omnem inclinationem potestate: imo id adynaton recepto Auxilio illo Proximo judicamus, cujus finis est movere voluntatē, non moveri à voluntate; sed haec suis locis tractanda sunt.

Unum hic dubium esse potest. An istud genus auxilij Sufficientis satis sit ut cui detur, is cavere possit, & vitare peccatum? nam id est omnino in doctrina Augustiniana necessarium: alioqui non peccabit, cum quod vitari, caverique non potest, in eo peccari non possit. Respondetur ex doctrina Augustini, & Tridentini saepius tradita; satis esse illud Auxilium Remotum ad vitanda peccata, non immediatè, sed mediatè. Nam constat ex utriusque sententia per id Auxilium fieri voluntates inchoatas, quae sunt initia quaedam boni, quae cum sint facilia per illud obtinentur, & ijs habitis majus illud Auxilium impetrari, quo praecepta servantur; unde patet per illud prius auxilium, etsi immediatè non possint impleri mandata, posse tamen mediâ oratione, & actibus facilibus obtineri Gratiam magnam & idoneam ad illa implenda: atque adeo vitanda peccata. Quare qui per illud Auxilium non [Page] operetur parvas illas voluntates meritoriè, ac nolit ijs uti ad impetrandas majores, ille quidem suâ culpâ incidet in peccatum, & praecepta minimè implebit. Quem modum probat Suarez, l. 4. c. 18. n. 32. & 33. & authoritate Bellarmini, l. 2. de Grat. & lib. arb. c. 7. confirmat: cohaeret vero cumijs qua supra quaestioned▪ Cens. Pontif. a. 2. tradidimus.

Hinc autem optimè iutelligitur veritas illius Effat Augustiniani à Concilio Tridentino usurpati Deus [...] minem deserit, nisi prius ab ipso acseratur. Etenim si homo juvetur prius Auxilio remoto idoneo & sufficien [...] ad parvas illas & imperfectas voluntates: quas cum [...] quivis ita excitatus potest habere, imo & habet & p [...] eas ad magnas perfectas que disponitur: & in ijs sistat nec velit cooperari & gradatim ire ulterius ad major [...] deserit Deum vocantem, & meretur deseri ab ipso Deo qui justè subtrahetmajus illud Auxilium paratum si ill [...] bene operaretur parvos illos & exiguos motus voluntantis. At (que) adeo de Auxilio praeveniente verum erit illud celeberimum Effatum. Ita Suarez receptâ Augustini doctrinâ de hujusmodi adjutorio Sine quo non. Sive Auxilio Sufficiente Augustiniano, l. 4. c. 18. n. 32. & 33.

Duo animadvertere ad calcem hujusce quaestionis oportet. Unum Scholasticorum quosdam velle, ut Auxilium Sufficiens meo distinguatur ab efficaci, quod nunqvam habeat effectum, atque adeo nunquam Efficar sit: quod quidem est alienum à doctrina Augustini & liberè excogitatum. Nam Augustinus Auxilium Sufficiens Efficax dicit, cum proximè sufficiens est, imo non putat sufficiens, quod non habet effectum: & quidem [Page] meo judicio recté: nam si sufficit, & datur ut sufficiat, cur non efficiet id propter quod datur? Quod si non efficit profecto non sufficit. Nec solus Augustinus, sed etiam alij Patres Auxilium quod Scholastici Efficax vocant Sufficiens appellant: uti observat Vasquez, & probat ex Prospero in 1. 2. d. 185. c. 11. n. 55. Itaque de illo Auxilio intelligit illud Sufficit tibi Gratia mea. Ser. 3. de verb. Apost. Adjuvanàus es ut plen [...] velis, & impleas quod velis. Et cap. 16. lib. de Grat. & lib. arb. perspicué de Gratia Efficaci: Ab illo petendum est ut tantum velimus, quantum sufficit, ut volendo faciamus. Et lib. de spir. & Liter. c. 34. Fieret justitia si tanta voluntas adhiberetur, quanta sufficit tanta rei. Et tandem c. 15. de Grat. & lib. arb. Oret ut habeat tantam voluntatem quanta sufficit ad implenda mandata. Nam etsi ex parte voluntatis ponat sufficientiam, constat illam sufficientiam ex auxilio provenire, unde eòdem recidet voluntatem esse sufficientem, atque Auxilio Sufficienti instructam proximè ac expeditè, atque adeo operaturam: nam ad id praeparata est & proxime potens effecta per auxilium. Et quidem mirabile, imo & incredibile est Voluntatem proximè expeditam & promptam ad operandum cum eo Auxilio in eum finem dato, nunquam operaturam cum illo: illud que semper Auxilium effectu propter quē datur omnino ca [...]iturū. Contra res erat apùd Augustinum in statu integro: ubi cùm non esset nisi Auxilium Sine quo non vires habens Sufficientis operabatur tamen cum eo voluntas, nullo ulterius adjumento ad efficaciam desiderato. Adeò ut cùm eodem omnino auxilio Sine quo non, levi ac tenui, & ageret unus, & [Page] non ageret alter: quod argumentum est Sufficientis tantùm & inefficacis ex se Auxilij. Unde quemadmodum tunc cum sufficienti illo Auxilio & dabatur operatio, & non dabatur, quòd erat praecise Sufficiens; ita cum Auxilio Scholastico Sufficiente debet interdum dari operatio, interdum non dari; ut non sit diversa ratio ill [...] sufficientiae ab hac nostra Scholastica sufficientia. Ita [...] semel dato, auxilium Sufficiens esse, sequi ex eo deb [...] interdum effectus, quemadmodum ex illo adjutorio sequebatur. Quòd autem in eo statu cum illo Auxilio invariato & esset, & non esset interdum operatio, ets compertum sit in Augustino; teste Suario probare volo, cujus hac in re magna est authoritas, quòd ejus scholae, quae maximè scholastici auxilij propugnatrix est, Princeps habetur. Igitur is lib. 4. c. 18. n. 17. Idem Auxilium in natura integra erat proximè sufficiens ad servanda singuls praecepta, & vitanda omnia peccata, quovis tempore, subind [...] fieri poterat, ut cum solo illo adiutorio, quo homo in illo statu posset perseverare si vellet, etiam vellet & actu perseveraret. Hoc est enim quod ait ibi Augustinus. Tunc ergo dederat homini Deus bonam voluntatem, in illa quippe eum fecerat qui fecerat rectum: Dederat & adjutorium Sine quo ine [...] non posset perseverare si vellet: Ut autem vellet in eius reliquit arbitrio. Et addit inferius. Quia noluit permanere, profecto ejus culpa est: cujus meritum fuisset, si permanere voluisset: sicut secerunt Angeli Sancti, qui cadentibus aliis per liberum arbitrium, peri [...]em liberum arbitrium steterunt & ipsi. Haec autem comparatio inter Angelos non est ita accipienda ut putemus, Sicut Angeli mali ceciderunt per liberum arbitrium sine adiutorio Dei, ita bonos permanisse per liberum [Page] arbitrium siue Adiutorio Gratiae; hic enim sensus valde est absur dus, & contra eundem Augustinum aliis in locis. Intelligit ergo, per illud idem Auxilium quo receperunt perseverare si vellent actu perseverasse, & voluisse perseverare per liberam voluntatem eodem utique auxilio, & non maiori adiutam: & idem dicit facere Adamum potuisse si vellet. Expressit omnia Suarius, & mentem Augustini expressit; quem ego idcirco citate nolui ut in Suario citatum lector videret. Hoc autem argumento eatenùs utor, ut ostendam hác in re par fore utrun (que) auxilium Sufficiens scholasticum & Augustinianum Integrae naturae: quod sicut hoc dabat interdum operari interdum non dabat invariatum omnino, ac aliquando erat Efficax: ita illud non semper cáreat effectu, sed aliquando praestet effectum intra rationem Sufficientis. Non autem hinc sequitur, Auxilium sufficiens naturae lapsae eodem modo se habiturum: nam Remotum non est proximè, nec integrè sufficiens: aliud verò proximum, eo modo, quo nos juxta Augustinum exposuimus, auctum & completum nunquam caret effectu, & omnino Efficax est; uti suprà diximus, & infrà latiùs dicemus.

Oppones tamen. Auxilium Sufficiens, quodcun (que) sit, dare posse, non agere: nam inter haec duo discrimen est: Unde si dat posse, non dat agere: atque adeo manet intra terminos potestatis, nec prodit extra ad actionem. Respondeo Posse interdum involuere ipsum agere, imo & Agere ipsum per Posse explicari, & idem utrun (que) valere. Patet ex phrasi Angustini & Tridentini supra. Monet facere quod possis, & petere quod non possis, & adiuvat ut possis, idest ut facias, quemadmodum [Page] ex nostra & Suarij ratiocinatione constat. Et quidem ita loqui solet Augustinus, ut per sufficit intelligat virtutem Efficacis Auxilij; uti proximè vidimus, & per Posse intelligat Operari. Sic. lib. de Grat. & lib. arb. c. 15. Per hanc etiam, idest Gratiam Efficacem, fit ut ipsa bona voluntas augeatur, & tam magna fiat, ut possit implere divina mandata, quae voluerit, cum valde perfecte que voluerit. Imo interdum voluntatem, & potestatem ita interse committit, ut non modò potestatem causam voluntatis, sed etiam voluntatem causam potestatis faciat: ceu operatio efficax voluntatis, illam potestatem induceret, quae ab effectu non esset disjuncta, imo ne distincta quidem esset. Hoc sensu dixit lib. de Corrept. & Grat. c. 12. Tantum quippe spiriru sancto accenditur voluntas eorum, ut ideo possint, quia sic volunt, ideo sic velint, quia Deus operatur ut velint. En prius est velle quàm Posse. Ut Posse sit effectus efficacis voluntatis. Et lib. de Grat. & lib. arb. c. 13. Sic quippe adiuvatur, ut faciat quod iubetur: tunc enim utile est Uelle cùm possumus & tunc utile est posse, cùm volumus. Abstineo ab alijs locis Augustini, ut meam observationem authoritate duorum recentium, sed nobilium Theologorum confirmem: Petavij & Morainij, qui quoniam Petavium citat ejus testimonium solius produco Est etiam inquit, observandum id quod rectè notavit Petavius, tom. 3. Dogmat. Theologic. l 4. de Opif. sex dier. c 4 n. 11. Juxta ph [...]asim Divi Augustini Posse, aut non Posse frequenter significare non ipsam potestatem, sed actionem, & sumi pro [...]o quod re ipsa futurum est. Quo sensu non posse resistere Cratiae, idem est, ac voluntatem re ipsa non restituram, et non [Page] posse non perseverare, idem esse ac esse reipsa perseveraturam. Eo que sensu, &c. Quo testimonio magnum meae sententiae momentum additum puto, ne quis novorum me Theologorum impugnare audeat, nisi à suis velit deficere.

Secudùm, quod animadverti debet, illud est. In sententia Recentiorum Scholasticorum, qui dicunt Auxilium Sufficiens relinquere voluntatem Indifferentem ad operandum, ut sartam tectamque ejus libertatem (quam in indifferentia collocant) relinquant, par illud in omnibus esse debere. Nam cum voluntas omnium, ut sit libera, indifferens futura sit, Auxilium accommodari debet indifferentiae: & cum haec sit ejusdem rationis in omnibus liberè operantibus, quod in aequali potestate ad utranque partem consistit, aequale item Auxilium futurum est; ne si augèatur & crescat inclinando suis momentis voluntatem, indifferentiam auferat. Deinde quia nihil addi potest Auxilio Sufficienti, cum semel sufficiens est: quia si id necessarium est ad operandum falsò supponitur sufficiens: & cui non addatur illud necessarium carebit Auxilio sufficienti: nec illi Deus satis providebit: imo ex hac diversitate sequitur in eorum sententia inaequalitas, & quaedam veluti iniquitas ex parte Dei negantis illud augmentum Gratiae, quod ad operandum supponitur necessarium, ut phrasi Suarij utamur. Quibus sanè argumentis auxilium sufficiens statuūt Recentiores Societatis Jesu Authores: negant que reipsa ab Efficaci distingui, uti patebit, cum de eo propriè agamus: nunc id tantum quod docent accipimus, & refellimus: hac ratione.

[Page]Si Auxilium istud par est, & aequale sequitur, cum eadem omnino portione Gratiae fieri actus intensos & remissos: ac cum parva omnino Gratia magnos & perfectos produci actus, & quicquid est in ijs intensionis à voluntate conante esse: quod nescio utrum quis tuto possit admittere? nam sicut non est proportionata natura ad incipiendum actum sine Gratia: ita suo modo non est apta ad eum augendum sine majore Gratia. Alioqui fiét à nobis aliquid, quod non sit a Gratia, nec erit verum illud Christi. Sine me nibil potesttis facere, nec illud Pauli Quid habes quod non accepisti? Praeterea certissimum est Sanctos quosdam majori Gratia praeventos & excitatos a Deo fuisse quàm alios minores: nisi quis neget Joannem Baptistam & Apostolos, aliòs que summos Sanctitate viros praesertim Martyres majoribus Auxiliis donatos fuissé. Quin Beatissima Virgo, quam unam Suarius vult omnibus justis collectim sumptis Sanctiorem esse, communi, & pari cum caeteris Gratia eam mirabilem sanctitatem comparavit. Tandem si id verum sit, ac in nostra est omnino Gratia potestate: nec alijs sanctissimis, qui virtutis fuerunt, & habentur miracnla viris, in recipiendo Adjutorio Dei impares sumus, sed parem cum ijs Gratiam accipimus, poterit quis nostrum homuncionum miserorum (in quorum ego sum numero) utendo datâ sibi Gratiâ ad culmen in quo illi sunt constituti sanctitatis ascendere, imo & ad Joannis Baptistae & Apostolorū Gratiā aspirare, imo etiam conando & nitendo ulterius procedere, eosque longo intervallo superare. Quód si quisquam horum Indifferentis Gratiae Authorum consequi se posse confidit, [Page] videat, ne dum eam affectat viam Icarios volatus, & Phaetontaeos ausus imitetur. In mentem veniat Ignatij, Francisci, & aliorum qui cum eximia Gratia praediti essent cum timore & tremore salutem suam operabantur, & omnia quae rectè ac ex officio agebant Dei misericordiae tribuebant; soliti non in se, sed in Domino gloriari. Uni cuique nostrum Deus partitus est mensuram fidei, & Gratiae, non ad libitum nostrum, sed ad placitum suū: ejus misericordiae debemus quicquid sumus, quicquid agimus. Omne datum optimum, & omne donum perfectum de sursum est descendens à Patre Luminum. Perditio tua ex te Israel tantummodo ex me Auxilium tuum. Hoc Seraphicus ille vir Franciscus Pater cogitabat, cum in supremo sanctitatis fastigio constitutus, tot singularibus affectus donis, quot vix quenquam alium praeditum meminimus, ad se rediens, & intimè discutiens, fatebatur Maximum se omnium peccatorem esse: eâ ratione, quòd cùm a Deo tanta tamque egregia dona accepisset, minus certè alijs (si ea habuissent) donanti Deo responderet. Quo nos tria docuisse comperio. Primum: non omnium parem Gratiam esse, cum Franciscus nosset sibi majorem alijs datam fuisse. Secundum: Quo quis (que) sanctior est, ac Deo propior, eò sibi minus debere tribuere, quòd quicquid proficit in eo certè gloriari non potest. Tertium: non ex eo quòd Franciscus affirmarit alium melius se Divinae Gratiae responsurum, sequi, usum Gratiae omnino pendere ex arbitrio, cùm juxta eam moveatur arbitrium; sed eam eius humilitatem fuisse ut mysterio rem illam involuens sanctitatem suam tegeret; nec ille sane aut veritati, aut Gratiae detrahebat: [Page] non veritati, quia si Deus ita vellet summus peccator justior se ipso evaderet: non Gratiae, quia tunc Deus adderet Gratiae unde ille Peccator perfectior existeret. Quae omnia eó tendebant, ut nos ad humilitatem Christiana: erudiret: Cujus optimus Magister Christus nos etiam praestitis virtutis officijs dicere praecepit serui inutiles sumus. Quam doctrinam nemo Paulo Apostolo veheexposuit, commendavit, nemo Augustino accuratiùs mentiùs nemo Francisco perfectiùs expressit.

CAP. IX. Utrum Adjutorium Sine quo non id est Sufficiens omnibus, nemine prorsus excepto, hominibus detur?

UTi sunt homines nescio quo fato Felices & Gratiosi: ita quaedam sunt opiniones Fortunatae, & gratae. Hujusmodi est ista Universalis Gratiae Sufficientis quae ita invaluit in scholis, ut pene communis sit, & quòd Gratiae omnibus copiam faciat omnium pene gratiam collegerit. Vix alia majore consensu recepta, inter eos etiam, qui non solum scholis in eadem religione dissident, sed qui totis sectis dissentiunt.

Igitur ut ab Haereticis incipiamus. Pelagiani duce Pelagio & Juliano Universalem Gratiam, quancunque [Page] tandem (qua de re aliàs) admitterent, inducebant, nixi loco Pauli celebri? Deus vult omnes homines salvos fieri. Ita Pelagius comment. in 1 Tim. c. 2. Julianus apud August. l. 4. contr. eundem c. 8. Et sic affirmat sensisse eos Antoninus Moraines. d. 26. §. 3. ac negat in hoc errasse. Idem tradit Joannes Maldonatus commentar. in Joannem. c. 1. n. 9. ad illud Erat lux vera quae illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum: ubi ait: Divus Augustinus contra Pelagianos de Praedestinatione disputans, ut suam opinionem defenderet, non omnibus Gratiam dari, non omnes illuminari, &c. Probatur autem Pelagianos hujusce Universalis Gratiae sententiae authores fuisse ex Epist. Augustini ad Vitalem. 107. ubi in 4. asserto ait: Scimus iis quibus datur miserecordiâ Dei gratuitâ dari: & 6. Scimus eis quibus non datur justo judicio Dei non dari. Quae quidem asserta erant contra Pelagianos. Hos secuti Semipelagiani eandem Gratiam acerrimè defenderunt. Patet ex Epist. Prosperi in principio: nam inter ea quae profitebantur: Unum hoc erat: Universis hominibus propotiationem quae est in Sacramento sanguinis Christi Sine exceptione esse propositam. Nec minus ex litteris Hilarij, ex quarum particula constat eos ita illam Pauli sententiam explicasse, ut contra Augustinū sentirent, non certos tantum, sed omnes omnino homines velle salvare Deum; ita ut nullus habeatùr exceptus. Nec opus est id opus authoritate aliorum probare, cum nemo non fateatut Semipelagianos in ea sententia fuisse.

Post illos nono à Christo nato seculo extiterunt quidam quibus studium impugnandi Gotteschalum Monachum, declinandi in Semipelagianorum placita occasionem praebuit. [Page] Non ego eos Semipelaginismi condemno, nec haereticis adnumero; sequutus ordinem temporum illos appello; nec illi sane suspicione caruerunt. Igitur Rabanus, Hincmarus, Pardulus, & qui cum ijs in Carisiaca Synodo Gotteschalcum damnarunt specie tuendae generalis Dei de salvandis omnibus hominibus voluntatis, & universalis Christi Redemptionis communem promiscue gratiā indux erunt. Patet ex proprijs Epistolis Rabani ad Nothing. & Eberard. Hincmari ad Amulū & Nicolaum Papam. Egilonem. Parduli ad Eccles. lugdun. Et ex lib. Hincmari de Praedest. & ex libello de 3. Epist. & de 3. quaestion. & de absol. & de tenenda verit. Remig. & Eccles Lugdun. & ex tractoria B. Prudentij Episc. Trecensis. Aliisque cum eorundem operibus, tum authoribus.

Qui his successerunt superiori seculo, Arminiani, & Remonstrantes, Semipelagianismo renovato, eandem Gratiae universalitatem retinuerunt. Ita Arminius responsione ad 32. articulos 2 part. art. 8. & in Exam. Praedest. Perkinsianae. pag. 581. ubi late id probat & confirmat testimonio Pauli. Deus vult omnes salvos fieri reprobans Augustini sensum intelligentis de generibus singulorum: & aiens pro singulis generum sumendum esse, ut nemo sit expers Gratiae sufficientis. Cum parente pessimo sentiunt perperam liberi in Epistola Dedicatoria ad Senatum Roterodam. Reipub. dum invehuntur in sententiam eorum, qui negant vocari omnes ad Christum ex defectu Gratiae Sufficientis.

Arminianos, Remonstrantes secuti in Synodalibus. Art. 1. in quo improbant sententiam de absoluto Reprobationis [Page] decreto, qùod tollit universalem Dei erga genus humanum philanthropiam & bonitatis effectum: & Art. 2. affirmant Universalem Redemptionem & Generalem Dei voluntatem erga omnium salutem: ac eadem quâ Arminius ratione interpretationes Augustiniās rejiciunt: & statuunt ita singulos esse redemptos, & ad salutem destinatos, ut nemini ea adjumenta desint, quibus Redēptionis finis, idest salus aeterna, haberi possit. In eadem chorda oberrant Art. 3. & 4. de Gratià, ubi non longè á principio aiunt: vocationis administratio fluit ex generali Dei erga genus humanum misericordiae affectu idque maximè probat Corvinus advers. Molinaeum c. 5. & 31. Adjiciunt paulò pòst. Ex Scripturis elicimus distinctionem voluntatis antecedentis, & consequentis: cujus mens alia non est, quàm Deum velle sincerè, & seriò, ut omnes salventur. Eandem cramben repetunt in Apologia. Exam. Cens. capitis 13. & quanquam negent (ad vim censurae eludendam) se ubi impugnantur, eam sententiam tradidisse, affirmant tamen cum Gerardo Vossio, & Marco Antonio de Dominis Eam Patres omnes primorum seculorum in universum tenuisse, ipsum que adeo Augustinum variis in locis eam teneri videri voluisse. Ac illi tandem ad finem. Parag. Alterum effatum acquiescunt. Horum omnium integrae scholae, nemine dissentiente, hujusmodi placitum amplectuntur.

Ex alijs sectarum spatijs multi in hanc opinionem deflexerunt, ij que Haeretici capitales. Zuinglius Commentar. de vera & falsa Religione cap. de Evangelio: ubi inter caetera: Summa jam inquit hujus particulae est, quod Christus sit omnibus omnium nationum generum que hominibus [Page] salutaris. Ipse enim vult omnes homines salvos fieri & ad agnitionem veritatis venire. Et in commentar. Epist. ad Roman. Donum Dei Christus multò copiosiùs, quam peccatum in quod nos Adam conjecit. Tunc. Multivocati, idest omnes, tota multitudo: sic alibi multos vocatos dicit, idest omnes per praedicationem scilicet externam. Per multos ergo omnes, & universam multitudinem intelligit. Nam peccatum Adae in omnes effluxit, & serpsit. Bullingerus Actor. 10. 34. & Actor. 14. affirmat Ethnicis hominibus nunquam se Deum subtraxisse: quin omnes illuminasse: ut ad se possent acceptis radijs pervenire. Pellicanus commentar. in Ezech. c. 18. 23. sic: Voluntas divina est omnes salvos fieri; & ad agnitionem veritatis venire: & concludit. Ne quis sponte periens haberet quod praetexeret suae militiae, facilis aditus dotus est omnibus ad salutem. Musculus in locis communibus loco de Redemptione generis humani eandem sententiam perspicuè tradit. Illud testimonium sit satis. Quod redemptionem homines Reprobi ac deplorat [...] impii non accipiunt, neque defectu [...]it Gratiae Dei, neque justum est, ut illa propter filios perditionis gloriam, ac titulum universalis redemptionis amittat, cùm sit parata cunctis, & omnes ad illam vocentur. Nec non Comment. in Joan 3. 16, 17. & aliis compluribus locis idem suadet. Bucerus ejusdem sensus est author. in Psal. 130. & in cap. 1. Epist. ad Roman. & cap. in eandem 10. sic. Ipse est salvator omnium: quorum Dominus est: hoc est omnium mortalium. Omnium est Deus & servat omnes: ut tamen reprobos, postquam abutuntur salute temporariâ, tandem jure optimo addicat gehennae. Melancthon non tam sectator, quàm magister & suasor Universalis ac sufficientis Gratiae fuit. Igitur [Page] in locis communibus: loco de Evangelio: Sicut inquit, necesse est scire Evangelium esse gratuitam promissionem ita necesse est scire Evangelicam promissionem universalem esse: hoc est offerri & promitti omnibus hominibus reconciliationem. Hanc universalem tenere, necesse est adversus periculosas imaginationes de Praedestinationè; ne disput▪ mus hanc promissionem ad paucos quosdam alios pertinere, non pertinere ad nos, &c. Et in Explicatione praecipuorum Articulorum Fidei. Artic. de fide. Sicut universalis est Paenitentiae praedicatio, ità & promissio Gratiae universalis, & omnes credere jubet, & accipere beneficium Christi, sicut Christus inquit: Venite ad me omnes. Idem perspicuè magis Commentario in Epist. ad Roman. c. 5. Particula Omnes plena consolationis est: Omnibus enim offert remissionem peccatorum: quare omnes qui ad eam confugiunt, eam que fide apprehendunt salvantur, & opponi debent hujusmodi particulae universales periculosis cogitationibus de praedestinatione. Lavaterus eadem insistit vestigia in Ezechielem, c. 18. vers. 23. Deum, inquit, non desiderare mortem impii hinc apparet, qùod omnes homines invitat ad agnitionem peccati: ac in eo argumento copiosissimé versatur. Consentit Andreas Hyperius in Methodo Theolog. l. 1. c. de Praedestinatione: Non mediocrem consolationē accipiet, qui in hac causa perturbatur, si in super demonstretur ei, quòd promissio Gratiae sit universalis, &c. Ac loco de voluntate Dei, quaerens quomodo verum sit illud Pauli: Deus vult omnes homines salvos fieri cùm multi non salventur. Respondet penè more Catholicorum Voluntas Dei semper impletur: se [...] ita quidem, ut quaedā perficiantur juxta ipsius decretum necessitate absolutâ: quomodo dicimus voluntate Dei ordinatū esse ut omnes homines semel moriantur▪ [Page] 1 Corin. 15. ad Hebraeos 9. quaedā vero perficiantur necessitate conditionali, quo pacto ostendimus accipiendū quòd Deus vult omnes homines salvos fieri. Accedit Sebastianus Castellio, à quo magna vi probatur haec generalis erga omnes ac singulos homines benevolentia Dei, ac ex ea Gratia universalis, quam in illa voluntate nix am ostendit Dialogo 1. de Praedestinatione varijs in locis: & in fine ait opponens Praedestinationem ex praevisis meritis conditionatis, alteri ex decreto absoluto ante praevisionē: sic ait: At si credas à Deo creatos esse homines omnes ad salutē invenies omnia contraria: videlicet Dei paternū in omnes à se creatos animum, & misericordiā liberatis simā, ejus que praecepta cum voluntate sine ulla simulatione convenientia: ita fiet, &c. Eandem doctrinam tradit Dialogo 2. de Elect. & 3. de lib. arbit. & in Scripto de Praedest. q. 2. & in lib. de Calum. c. 18. & in Annot. in cap. 9. ad Romanos.

Quid? Quòd ipsis Haereticorum Patriarchis Luthero & Calvino eadem Gratia communis omnibus & Sufficientis ratio placuit, quos tanquam Principes Senatus levissimi Pedanei & circumforanei Senatores imo & rabulae, sunt secuti. Lutherus igitur Enarrat. in Psal. 51. ait Psalmū illum de miseratione Dei transferendū in generalē doctrinā, quae pertineat simpliciter ad omnes homines, nullo excepto. Et Comment. in Joel. c. 11. 13. Victimā à se contra peccatū destinatā, nempe Filiū suū aeternū vult omnibus hominibus cōmunem esse. Et in altera Enarrat. in Joel. Tom. 3. oper. Lutheri. Super illis verbis. Quicunque invocaverit nomen Domini. Imprimis ait observanda est particula infinita, Quicunque, Neminē enim excludit á [Page] salute: quam gratis promittit invocantibus. Haec Lutherus ne quid esset, quod non diceret homo vanissimus & ad omnia audenda paratissimus. An vero a se ipso defecerit, nunc non dico, paulo post suo loco dicturus.

Ad Calvinum dignum eâ Patellâ operculum venio. Is quanquam absolutae Praedestinationis defensor acerrimus sit, universalis tamen Gratiae strenuus assertor existit. Igitur Tract. de Praedest. sic habet. Constat omnes promiscuè ad Fidem & Paenitentiam vocari: unum eundēque Mediatorē omnibus proponi, ut ab e [...] Deo Patri reconcilientur. Item Comment. in cap. 5. Epistolae ad Roman. Communē omniū, inquit, facit Apostolus, quia omnibus exposita est: non quod ad omnes extenditur re ipsâ. Nam et si passus est Christus pro peccatis totius mundi, atque omnibus indifferenter Dei benignitate offertur non tamen omnes apprehendunt. Praetereà Comment. in Joan. 11. 16. Ut quicunque credit in eum, &c. Universalē ait notam apposuit, ut promiscuè omnes ad vitae participationem invitet, tum ut praecidat excusationē incredulis. Eodē enim pertinet Mundi nomen, quo prius usus est. Tametsi enim in mundo nibil reperiatur favore Dei dignū; se tamen toti mundo propitiū ostendit, cum sine exceptione omnes ad Christi Fidem vocat: Patet enim omnibus Christus, ac expositus est. Tandem lib. de Praedestinat. Caret controversia, Christum pro omnibus mortuam esse, & venisse expiandis peccatis mundi. Non potuit clariùs loqui Calvinus. Pro hac sententia pugnat Testardus, uti patet ex opusculo Antagonistae Mosis Amyraldi ac ipsius Amyraldi testimonio consentit. Camero qui Decretum conditionatum agnoscit, ac ejus operâ Gratiam Communem sufficientem defendit [Page] quemadmodum referunt duo hi Autores ejus verba commemorantes. Nemo tamen acriùs eam Haereticorum & copiosiùs defendit, quam Moses Amyraldus in prolixo opere de Gratia Vniversali, ac praecipue in Praefat. ubi Synodo Dordracenae quae oppositum videtur definisse (etsi ille neget) opponit synodum Polonicam, quae Gratiae Universalitatem statuit; imo & affirmat in ipsa Synodo Dordracena praestantes quosdam viros è Magna Britannia Gratiam communem subjectiuam vel statuisse, vel Lutheranis pacis causâ concesisse. Atque adeo concludit id ipsum Ecclesias Reformatas & sentire, & docere. Itaque omnium pené nostri temporis haeriticorum ea opinio est: si paucos Calviniani instituti rigidiores sequaces, excipias.

Quòd Catholicos attinet, mirari libet quae tantùm haereticis sententia placuit, eam ijs tantoporè probari potuisse. Inficias ire non possumus magno consensu Doctores illam, praesertim Scholasticos, arripuisse. Ac rem altius repetentes Patres Graecas eius primos Authores fuisse dicimus. Fuerunt autem Dyonisius Areopag. de Caelesti Hierarch. c. 9. Clemens Alexandr. l. 2. Stromat. Chrysostomus Homil. 7. in Joannem. & Homil. 26. Epist. ad Hebraeos. Nazianzenus. Orat. 21. de laudibus Athanasij. Cyrillus, Theophyl. & Euthymius. in locum Joannis c. 1. Illuminat omnem hominem venientē in hunc mundum. Testimonia non adduco, & quod facile est ea invenire, & qùod citabo Recentiores apud quos videri possunt Suarez in 1. p. l. 4. de praedest c. 4. & tomo 2. de Grat. l. 4. c. 11. Et Maldonatum Commentar. in Joannem c. 1. n. 9. qui ait omnium Gracorum [Page] eam sententiam locum Joannis interpretantium esse. Et Antoninū Moraines. d. 26. de Grat. Sect. 4. Ex Latinis Cyprianus. Epist. 59. Hilar. 2. de Trinit. Ambrosius Serm. 8. in Psal. 118. Hieron. in Comment. Epist. ad Titum. Arnob. l. 2. advers. Gentes. Paulus Orosius Apolog. per libertate. De Augustino & discipulis posteà agemus.

Scholastioi videntur penè omnes in eandem sententiam conspirasse. D. Thomas. 3. contr. Gent. c. 159. in sine. & lect. 5. c. 6. in Joan. 9. 3. D. Bonavent. in 1. d. 40. a. 4. q. 2. & in 3. d. 25. a. 1. q. 2. ad ult. arg. Alens. 1. p. q. 28. m. 2. a. 2. Scotus. in 1. d. 46. q. un. ad 1. arg. Adrian in 4. q. 1. de Paenit. Capreol. in 1. d. 46. q. un. a. 3. dub. 3. Rich. in 2. d. 28. a. 1. q. 3. ad 4. Durand. in 3. d. 25. q 1. n. 9. Ferrar. 3. contra Gent. c. 169. Sect. Par. Ad hujus. Domin. Soto 1. de nat. & Grat. c. 18. Malderus. 1, 2. q. 11. a. 3. dub. 5. m. 1. Ledesma. disp. de Auxilijs art. 16. q. unica. Driedo di Redemp. & captiv. c. 3. & 5. Andreas de Vega lib. 13. in Concil. Trident. c. 13. Imo id ipsum penè scholae principales sentiunt. Scotistica, Thomistica, Jesuitica, si ex hac tamen unum ex ejus principibus clarissimum Theologum, Vasquium excipias: cujus ego infra cum de Augustini mente egero, sententiam ad calculos revocabo.

Nititur primum hoc placitum locis Scripturae. Deinde árgumentis rationum. Et quidem de omnibus omnino hominibus intelligenda sententia est: tum infantibus, tum adultis, horum vero tum Fidelibus, tum Infidelibus, ita ut ad omnes universalis Gratiae beneficium extendatur, & nemo ab eo excludatur. Haec [Page] autem sententia primùm probatur Sacrae Scripturae testimonijs: quae non pauca afferuntur. Praecipua tamen sunt tria. Joannis 1. n. 9. Erat lux vera quae illuminat omnem▪hominem venientem in hunc mundum, quod omnes fermè Patres Graeci de Gratia intelligunt, uti ex Maldonato observavimus. Epist. 2. Petri c. 3. n. 9. Patienter agit propter vos: nolens aliquos perire, sed omnes ad paenitentiam [...]everti. Pauli 1. ad Timoth. 4. Speramus in Deum vivum, qui est Salvator omnium hominum, maxime fidelium. Unum Capitale ac celeberimum ejusdem Pauli in eadem Epist. 1. ad Timoth. c. 2. Deus vult omnes homines salvos fieri, & ad agnitionem veritatis venire. Alios locos adducunt citati Authores. Ego illustriores dedi.

Argumenta rationum haec fermê sunt. Primum ducitur á [...] & benignitate Dei arga homines quae certe cum sit infinita circumscribi non debet, sed ad universos extendi.

Eo maximè utuntur Haeretici, uti videre est apud Remonstrantes, & Arminianos, ac unum Calvinianum Amyraldum.

Secundum sumitur ex AEquitate Dei: quem non decet inaequaliter se habere erga homines, quorum & conditor fuit, & saluator esse voluit: nec quibus naturam ex aequo rationalem impertit, non debuit ex aequo Gratiam impartire. Hoc Scholastici fermè utuntur.

Tertium petitur ex Providentia, quae sanè minus constaret, si Deus non omnibus necessaria ad salutem obtinendam provideret. Ecquis enim neget indignum esse, ut a quo volatilia caelipascuntur, & lilia agri vestiuntur, is pabulo caelesti homines privet, ac eorum animos [Page] Gratiâ nudatos relinquat. Hoc item Scholastici urgent.

Quartum: Nemo homo non est ad finem supernaturalem destinatus: sed cui Finis proponitur, ei necesse est media ad eum aslequendum tribuantur: igitur non potest ullus homo Gratiae Sufficientis adjutorijs destitui. Hujusmodi ratio Scholastica est.

Quintum: Omnes homines, nullo excepto, redempti sunt à Christo: quod si redempti, aliquid ex eo sanguine participarunt, qui incassum fusus non est. Igitur ad omnes aliqua Gratia, quae est fructus sanguinis Christi pervenit. Haec quinque Argumenta neminem patiuntur, ne Infantem quidem excludi. Hoc totum à schola est.

Supersunt duo pro Gratia communi omnium adultorum. Alterum sit. Omnibus adultis lex naturalis proposita est, quae veluti mentibus innata, & animis insita est: atque adeo eam servare tenentur: hoc autem vel possunt sine gratia, vel non: si non possunt, necessaria est Gratia; qùod si necessarià, omnino danda: si possunt, servantibus legem justum est praeberi Gratiam, quâ demum salutem aeternam consequantur: quae sine Christi Fide & Gratia comparari nequit.

Alterum esto. Ad vitanda peccata omnia necessarium est Adjutorium gratiae supernaturalis, quod si non adsit, aut non peccabunt homines, aut excusabuntur, si peccent: Peccant autem, nec excusantur, igitur habent gratiam sufficientem ad peccata vitanda. Quae duo argumenta afferri solent ab scholasticis doctoribus amplificata & exaggerata maximè, quòd summam in ijs [Page] vim sitam esse arbitrantur. Quam invictam putant additâ illa voluntate divina salvandi omnes homines ex Paulo accepta: nam ea universalis cum sit, ad omnes pertinet, & neminem patitur excludi. Et quidem de re ita sentiunt Scholastici omnes unanimes, omnes constantes. De modo haud parum dislentiunt. Nam cum venitur ad Infideles barbaros in recessu quodam naturae positos, ferino more vitam agentes in quibus tam obtusum est ingenium, tam incondita indoles, tam inculti mores, tam rudis habitus, ut obrutus ille videatur ignis rationis, cum praesertim non sit a quo excitetur, & accendatur, quòd ad eas nunquam lux Fidei penetrarit, haerent profecto dubii quo se vertant, quidve cùm se verterint dicendo arripiant. Jam vero cùm ad parvulos, qui vel ab ijs infidelibus, vel à Turcis, vel ab alijs gentibus qui Baptismate non utuntur, transitur, major adhuc eos dubitatio tenet, nec explicare se valent, imo quo magis conantur evadere instaravium, quae in viscatas incidunt virgulas implicantur. Tanta est tamen apud ipsos Religio erga illa Scripturae testimonia, tantum earum rationum pondus, tantus earum difficultatum ex negatione Sufficientis Auxilij Universalis metus; ut malint intra illius labirynthi inextricabiles sinus maeandros que remanere, quam filum quarere, cujus ope evadere ex illo indeprenso & irremeabili errore possint.

Filo igitur neglecto, nequis in eos Minotaurus possit incurrere, clypeo se muniunt, quem Aiacis scuto solidiorem putant. Aiunt communiter (quod attinet adultos) ijs omnibus inesse divinum quiddam munus [Page] rationis, id est ipsum lumen signatum mentibus, quod è lumine insito naturâ flammas concipit, & per quasdam quasi stricturas se prodit, & lucem parit ad rectè sentiendum & operandum: Quo qui bene utatur, & legem servet naturalem, is gratiam à Deo, quae sit ad salutem satis, consequetur, id que vel ministerio hominis aut Angeli, aut aliâ interiore operâ, quam Deus procul dubio adhibebit. Sed in hoc variant, & quidam periclitantur: Dum naturalibus illis operibus aut initium congrui meriti, aut inchoatam dispositionem, aut occasionem, aut saltem conditionem sine qua non attribuunt. Qua de re eruditis simè (uti solent) lumina illa duo Scholae Jesuiticae Vasquez, & Suarez: in quorum ego luce versor, versabor que Dum spiritus hos reget artns. Vasquez 1. p. disp. 91. c. 10. & praecipue d. 97. c. 5. de grat. l. 4. a. c. 11. usque ad 18. qui viam hac in re certiorem tutioremque commonstrat: quam suo loco indigitabimus.

Verum cum urgentur; aliquos esse homines ita efferatos tam que à ratione abhorrentes, ut non solum de Deo, aut ejus cultu, sed nede rationabili quidem vivendi confuetudine quicquam vel noverint, vel audierint: qui more pecorum vitam degant, ad pastum abjecti, ventri & ijs quae ventri sunt proxima, servientes, sine ullo humanitatis sensu, Anthropophagi, & à rupibus haud multùm, si vitam excipias, distantes: cujusmodi multos his duobus proximis seculis, apertis J [...]dijs repertos in historijs nostris Lusitani legimus; miris se modis torquent, & excruciant, ut aptum aliquid respondeant. Et quidem plures hoc argumentum supprimunt [Page] eo ne obruantur, quemadmodum soleo animadvertere, & nunc in Antonino Moraines & Annato observavi; qui cum Authores accurati & circumspecti sint, & strenui hujus Universalis Gratiae ex generali Redemptione & Voluntate Christi & Dei defensores, cùm ad infideles veniunt vel se subducunt, vel tergiversantur. Certè Morainium cum legi de Gratia infidelibus oblata disputantem, memini illius Androgeo Virgiliani scitè ei comparati.

Improvisum aspris veluti qui sentibus anguem

Presit humi nitens, trepidus (que) repeute refugit.

Attollentem iras & caerula colla tumentem.

Nec ineptè: nam illi barbari in suis gurgustiis viventes ac exijs prodeuntes colubros imitantur.

Fortius se opponit difficultatis Suarius tom 2. de Grat. l. 4. c. 11. & sequentibus, cum eaque strenue luctatur, si qua posit dejicere: sed eludit potius eam quam elidit. Quid respondeat cum illud infra argumentum adduxero expendam. Significat ille sane distinguendo varias Auxiliorum formas & inform ijs pene Auxilium tribuendo, quam sit difficile Sufficientem ijs Gratiam assignare.

Jam verò Infantes qui in uteris matrum vel inter Christianos vel barbaros moriuntur, vel qui recens nati densissimis Gentilitatis tenebris extinguuntur vix admittere posse videntur Adjutorium aliquod Gratiae sufficientis. Et quidem de his summa difficultas est, ut apparet in Suario, & paulo post in Vasquio apparebit. Scio [Page] communiter dici▪ ab Scholasticis omnes hos habere Auxilia purata, & oblata in Causis Universalibus, & Deum quantum ex se paratum esse dare, sed per naturalium rerum cursum, quem Deus▪ non tenetur invertere non licere; idque ego cum Audirem Theologia in Societate Jesu à Magistris meis acceperam, & acceptum in positionibus tum privatis, tum quas habui Conimbricae totius Theologiae, publicis defenderam; sed postea lecto Augustino & Vasquio comperi non posse illâ argumento satisfieri ratione, quemadmodum suo loco, id que jam agere incipimus, constabit.

CAP. X.

ALtera sententia quae Gratiam circumscribit, nec Omnibus omnino hominibus communem esse vult multò paucioribus tum Haereticis, tum Catholicis probatur. Quod ad Lutheranos attinet, etsi Antagonistae Jansenij Antonius Richardus, Antoninus Moraines Franciscus Annatus Thomas Augustinus & alij affirment Lutherum Gratiam Universalem & Voluntatem Dei desalute omnium generalem negasse, cum que eo Lutheranos sentire, citentque locos ejusdem & Zanchij & aliorum: necesse tamen est rem hanc exactius pendere. Ego enim eà item opinione quam in Societate juvenis acceperam imb [...]t [...]s, & locis illis inductus credebam, eos ejus sententiae esse Authores: sed postquam [Page] Londinum occasione legationis veni, & in Lutheranae sectae homines Suecos ejus dogmatum peritissimos incidi, mutavi sententiā. Nam cum ij in quaedam folia Tomi primi excusa incidissent, ac inter ea initium Capitis 6. inquo aiebam Lutheranos Universalem Gratiam & Redemptionem Christi negasse, reprehenderunt me quod ita de ijs sentirem & scriberem, monueruntque ut deinceps contra existimarem, & dicerem. Cumque Art. Lutheri 36. ex damnatis a Leone in quo id eontinebatur, & Roffensem & Coccium, atque adeo doctissimos illos Patres Jesuitas objecissem, responderunt. Etsi Lutherus primum in ea sententia fuisset, ab illa eum postea discessisse & quam postremo tradidisset, eam suos sequi & tradere. Rogarunt que ne sibi illam opinionem affingerem, neve eam apud se notam inscitiae vellem incurrere. Omnino à se cum Luthero Universalem Gratiam & Generalem illam Dei de salute omnium voluntatem confirmari: locos Lutheri postulavi: libros aliquot commemorarunt, sed scriptos locos dare non potuerunt, quod libros secum in Angliam non attulisse dixerunt: nec mihi licuit hac de re cum ijs accuratius agere.

Novi tamen eos haud temerè illud affirmasse: nam cum Jacobi Arminij opus quod Declaratio sententiae inscribitur diligenter legissem, comperi, Lutherum primam quam de Praedestinatione Absoluta ante merita praevisa, & Electione certorum prae alijs derelictis, quae Augustini sententia est, antea tenuerat, deseruisse: aliamque Arminij & Remonstrantium quae generalem Dei voluntatem & praevisionem conditionatam meritorum, [Page] communem (que) Gratiam affirmat tenuisse, quam & Melancthon sit amplexus, & Lutheranae Ecclesiae profiteantur. Testimonium Arminij adduco. Is igitur in Declaratione sententiae ad Ordines Hollandiae & West-Frisiae ad medium fol. 92. sic scribit. Vig [...]simo atque ultimo haec doctrina de Praedestinatione à majore parte Christianorum tam olim quam etiam nunc hodie que rejicitur. Ut vero de superioris seculi temporibus nihil dicam: res ipsa loquitur. Ecclesias Lutheranorum, Anabaptistarum, etiam (que) Papistarum doctrinam hanc pro erronea habere. Imo Lutherus & Melancthon utut in primo Reformationis initio eam probaverint, tamen postmodum ab ea desciverunt. Ac de Melancthone quidem id clare apparet ex scriptis illius posterioribus. De Luthero vero idem statuunt qui se Lutheri discipulos voeant, qui tamen hac in re sententiam ipsum suam potius declaravisse plenius, quam â priore descivisse penitus contendunt. Philippus vero Melancthon sententiam hanc non multum à fato Stoicorum abhorrere credidit, maxime vero in Epistola quadam seripta ad Gasparem Peucerum. Haec Arminius, ac ex his ultimis verbis constat de qua Praedestinatione loquatur, nempe de absoluta certorum Praedestinatorum ante praevisionem meritorum, quam nomine Fati ab Augustino inducti Semipelagiani improbabant: suâ quae & Arminij est ex voluntate Generali Dei, & gratia Universali invectâ, quam Lutheri & Melancthonis & Lutheranorum, & Anabaptistarum esse contendit. Ut appareat quanto nos jure & Lutherum, & quosdam ejus sectatores Universalis Gratiae & Generalis illius voluntatis authores illius sententiae fuisse dixerimus. Cum Arminio consentit Moses Amyraldus proximé ciratus [Page] in praefatione ad opus de Gratia Universali ubi bis affirmat Lutheranorum conventus omnes illam fateri.

De Calvino ejus que discipulis unum nec indoctum, nec indiligentem audiamus nempe eundem Mosem Amyraldum. Hic in Praefat. ait; Calvinum universalem Gratiam & Generalem Christi Redemptionem docuisse & plurimis locis confirmat. De Dordracena autem Synodo, & Conventu Protestantium sic In Confessione Fidei Ecclesiarum nostrarū & in Decretis Synodi Dordracenae vel de quaestionè illa nostra idest de Gratia universali, nihil apertè constitutum est, vel siquid in ea constitutum est, id stat ab eorum parte qui Redemptionis universalitatem defendunt. Ego author sum Calvinum hac in re varium se ac inconstantem praebuisse. Calvinianorum rigidiores quosdam & tenaciores communis gratiae copiam denegasse: cujusmodi sunt Paraeus, Petrus Molinaeus, Kimedontius, Amesius, alij que hujusmodi. Caeteros in contrariam sententiam cum Lutheranis, Anabaptistis, Arminianis, Remonstrantibus fermé abjisse.

Catholicorum (de Scholasticis loquor, Augustinum & Patres ad ultimum reservo) [...]liquanta diversitas est. Quidam Sufficientem prorsus Gratiam dari negant, quòd nullam nisi Efficacem agnoscant. Duos invenire potui hujus Authores sententiae. Alterum Caelium: quem citat Paulus Bennius Patavinus in libello de Auxil. Sufficiente & Efficaci: ac ex eo Suarius tomo 2. de Grat. l. 4. c. 1. n. 2. ac ex Suario ego. Alterum Cornelium Jansenium l. 3. de Grat. Christi c. 1. 4. & 5. & aliis quae refert Moraines disput. 23. s. 1. & d. 25. s. 2. & 3. 5. & Annatus l. 1. c. 21. a. 8. Alij admissâ Gratiâ Inefficaci [Page] & Sufficiente negant omnibus omnino donari. Et hi in eo conveniunt quod Omnibus Fidelibus gratia Sufficiens datur. Sed eorum quidam aiunt eâ carere Peccatores induratos, obstinatosque qui cùm ad eum statum venerint Gratia omnino destituuntur. Ita docent Abulensis in c. 4. Matth. 6. 12. Gregor. in 1. d. 46. q. un. circa solut. 3. dum impugnat secundam solutionem Cajet. in cap. 12. Joan. ad illud. Non poterant credere. Roffens. Art. 26. contr. Lutherum. Driedo de Captivit. & Redempt. generis humani tract. 5. c. 3. Michael Medina. l. 3. de recta in Deum Fide. c. 1. Ruardus Tapper qui eam dicit doctrinae Patrum esse multo magis quam aliam conformem. Hos Authores citant Vasquez 1. p. d. 97. c. 2. qui addit Henricum quodlib. 8. q. 5. licet subdubitantem & Moraines d. 25. s. 1. n. 7. qui affirmat eam esse aliquorum Theologorum: ex quibus tantùm nominat Michaelem Medinam & Driedonem. His adnumerari potest Cosmas Philiarch▪ de quo ait Suar. tom. 2. de Grat. l. 4. c 7. n. 2. referri pro ea sententià, quae negat Reprobis omne Auxilium. An vero hoc sit probabile disputat idem Suarius 4. tomo de Paenit. d. 8. Moraines vero citat multos Scripturae locos quorum testimonijs hi Authores utuntur.

A Fidelibus induratis & obstinatis ad Infideles de quibus majori jure disputari potest, transeamus. Et quidem multis eorum non dari Sufficiens Auxilium non pauci authores affirmant. Ac primum supponendum est ex Suario, omnes, qui Fidelibus obduratis Auxilium negari dicunt, eos etiam negari illud Infidelibus sentire [Page] oportere. Nam uti observat: Fides est Ostium Gratiae, & qui semel intravit ei nunquam omnino Porta obstruitur, unde putat quibus Infidelibus praedicata est & credita Fides eos gratiae Auxilijs non carere ita c. 11. lib. 4. Ex quo apparet eos qui Fidelibus gratiam dari quibusdam negant, Infidelibus negari dicturos. Itaque pro hac sententia citandi sunt omnes, quos pro induratis adduximus: ac imprimis Gregorius in 1. d. 46. q. 1. ad 3. quem specialiter citat Suarius ibidem n. 6. Illi item qui negant Christum mortuum esse pro omnibus proptereà quod non est mortuus pro Infidelibus in hac prorsus sententia sunt. Ergo S. Remigius, & Ecclesia Lugdunensis ita docet in lib. de tribus Epist. per multa capita. Acap. 15. ad 21. tam perspicue, ut exponi aliter nequeat; nam c. 15 distinguit ties ordines Fidelium, & pro his ait Christum mortuum esse. Addito autem quarto Infidelium, qui nunquam ad fidem sunt vocandi negat pro eo Christum mortuum esse: addit verò c. 16. rationem. Neque enim Infidelium mediator est, sicut nec Advocatus, vel Reconciliator: sed Fidelium tantum. Etc. 18. ait Pro his qui ante adventum snum in impietate sua mortui sunt Nullate [...]us venisse & idem affirmat de alijs, qui etsi pauciores in eadem infidelitate ac impietate moriuntur. Id que recognovit, & fassus est Andreas du Vallius in notis. Affirmat, inquit Christum non fuisse Passū pro his qui in Infidelitate moriuntur. Et quanquam adjiciat hoc dictum benignà interpretatione egere: coneturque explicare distinctione adhibita Sufficientiae & efficaciae: ita ut intelligendum sit quod Efficaciam, non quoad sufficientiam negare, qua ratione Concilium item Valentinum [Page] exponit, non consentio, qui videam Concilium & Ecclesiam candidè, ac proprie, & sine fuco locuta, planè intelligenda, cùm praesertim terminis usa sint negativis quorum natura non fert illa subterfugia; qui enim illud Nullatenus affirmationem sustinere possit? sed metuebat quiddam Du Vallius: sibi ergo metuere debebat, si sensu suo diceret: cum alienum proponeret, Fidei, non metus rationem habere oportebat. Si hoc modo exponendae sunt veterum sententiae, uti quisque timebit exponet, ac non veritati, sed formidini serviemus. Eritque, uti jam fit in quorundam scholis, Arbiter Metus.

Eandem doctrinam tradit idem S. Remigius & Ecclesiâ in lib. de tenenda veritate Scripturae in Censura Tertij Capit [...]li Conventus Carisiaci §. Quid vero, Loquens de ijs ad quos nullus unquam praedicator accessit; qui nullum unquam verbum Fidei audierunt, qui utique nullatenus potuerunt credere ei, quem non audierunt. De his enim non vult intelligi illud Pauli Deus vult omnes homines salvos fieri. Et hos negat esse Redemptos à Christo à cap. 14. ad finem. Jam vero vero Concilium Valentinum Canone 4. Item, inquit, de Redemptione Sanguinis Christi propter nimium errorem, qui de hac causa exortus est, itaut quidam sicut eorum scripta indicant, etiam pro illis impiis, qui à mundi exordio us (que) ad Passionē Domini in sua impietate mortui aeternâ damnatione puniti sunt effusum eum definiant, contra illud Propheticum: Ero mors tua ô mors, Ero morsus tuus Inferne: illud nostris semplicitur & fideliter tenendū ac docendum placet juxta Evangelicam & Apostolicam veritatem, quod pro illis hoc datum pretium teneamus de quibus ipse Dominus [Page] noster dicit: Sicut Moyses exaltavit Serpentem in deserto ita exaltari oportet Filiū hominis, ut omnes qui credit in ipsum non pereat, sed habeat vitam aeternam. Sic enim Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret, ut omnis qui credit in ipsum non per eat sed habeat vitam aeternam. Et Apostolus: Christus inquit semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata. Ne autem videretur aliquos Fideles excludere, & de solis Praedestinatis loqui, quod erroneum est dicere, addidit Canone 5. Pro omnibus Omnino Fidelibus qnicunque sint, modo in Ecclesiae fuerint, & ad eius corpus pertinuerint mortuum Christum esse: ita ut pro solis Infidelibus mortuus non sit. Authore Concilio. Item, ait fir [...]ssime tenendum credimus, quod omnis multitudo Fidelium ex aqua & spirit [...] Sancto congregata, ac per hoc veraciter Ecclesiae incorporata & juxta doctrinam Apostolicam, & morte Christi baptizata in ejus sanguine sit à peccatis suis abluta. Quia nec in eis potuit esse vera Regeneratio, nisi fieret & vera Redemptio. Cum in Ecclesiae sacramentis nihil sit cassum, nihil ludificatorium, sed prorsus totum verum, & ipsà sui veritate ac synceritate subnixum. Ex ipsa tamen multitudine Fidelium & Redemptorum alios salvari aeternâ salute. Ecce Praedestinati Redempti, quia per Gratiam Dei in redemptione sua fideliter permanent ipsius Domini sui vocem in corde ferentes qui perseveraverit usque infinem hic salvus erit. Alios qui permanere in salute Fidei, quam initio acceperunt Redemptionis que Gratiam potius irritā facere pravâ doctrinâ vel vitâ quā ser vare elegerunt, ad plenitudinē salutis & ad perceptionem aeternae B [...]atitudinis nullo modo per venire. Ecce Reprobi Redempti. De utrisque autem addit. Secundum sententiam Pauli: in utroque siquidem doctrinam P [...]i Doctoris habemus: [Page] Quicunque baptizati sumus in Christo Jesu in morte ipsius baptizati sumus. Et omnes qui in Christo baptizati estis Christum induistis, &c. Hunc Canonem confirmavit Synodus Lingonensis, ut apparet ex Tom. 3. Concil. Ans. Gall. Jacobi Sirmondi. ex Cod. Vaticano. Eam sententiam de Redemptione Omnium Fidelium Nicolaus Pontifex confirmavit his verbis: Nicolaus Pontifex Romanus de Gratia Dei & Libero Arbitrio: De veritate geminae Praedestinationis, & sanguine, Christi, ut pro credentibus omnibus fusus sit fideliter confirmat & Catholice decernit. Quod decretum etsi in dubio ponat Hincmarus Epist. 24. ad Egilonem, & soli Prudentio aemulo suo in Annalibus id suis referenti tribuat, habetur tamen in Codice vetustissimo Bertiniano: ac refertur à Franc. du Chesne Tomo 3. Histor. Francor. ad Annum Christi D c. c. c. LIX. Puto locum hic non esse interpretationi Du-Vallij de Efficacia & sufficientia quoad Infideles: nam haec locum habet erga Fideles Reprobos ad quos efficacia non pervenit, in infidelibus vero nescio quî habere possit, quod si habeat, non capio quomodo à Fidelibus Reprobis in Auxilio recipiendo distinguantur, nec cur de ijs mentionem non egerint Concilia, cum ad eos item ratio sufficientis Auxilij pervenerit.

Cum Ecclesia Lugdunensi, & Concilio Valentino sensit S. Prudentius Episcopus Tricassinus, qui se Hincma [...]o pro Gotteschalco Monacho opposuit, ejus (que) sententias probavit. Et vero constat Prudentium de ijs opusculum quoddam scripsisse, quod obtulit Patribus Synodi Parisiensis (Turonensem dicit Sirmondus) ac ijs probatum ad Hincmarum & Pardulum misisse, ut erum [Page] de universalitate Redemptionis & gratiae opinionem confutaret. Cujus Autographum casu ne, an industriâ? perijt. Apographum in scrinijs Sirmondi servatur. De eo memiit Rabanus Epist. ad Hincmarum: imo & Hincmarus ipse lib. de Praedest. c. 3. ubi impugnat sententiam de circumscriptione Redemptionis & universalitatem ejus defendit. Nec id temerè aut ex conjecturis tantum asserimus, cum extet sententia ipsius Prudentii in libro contra Joannem Scotum Erigenam c. 2. ubi Generalem de salvandis omnibus Dei voluntatem non admittit, sed ex Augustini sensu ad certos quosdam reducit: nec patitur ad singulos omnium generum extendi. Quod si ex ipso Prudentio probari non posset, satis id constaret ex Hincmaro qui l. de Praedest. c. 33. de eo sic. Dominus Prudentius dicit sanguinem domini nostri Jesu Christi pro omnibus hominibus ex toto mundo credentibus susum, non autem pro illis qui in eum nunquam crediderunt, nec bodie que credunt, nanquam que credituri sunt. Et addit: Sed & Gotteschalcus in banc venit sententiam.

Magnum hinc momentum authoritatis Prudentij sententiae accedit: Approbatio scilicet Synodi Parisiensis cujus consensu ad Hincmarum est missum opusculum: uti patet ex libro ejusdem Prudentij contra Scotum c. 11. nec enim nisi probaretur, Synodo permitteret mitti opusculum: illud itaque tantam secum tot Episcoporum (unus & viginti fuerunt) authoritatem afferebat.

Hanc suo adjecto calculo sententiam vir gravissimus Lupus Seruatus confirmavit: nam etsi libro de tribus [Page] quaestionibus. q. 3. de sanguinis Christi taxatione seu pretio utranque sententiam probabilem dicat, & utram sequatur ambiguum se ostendat, tamen in eam magis inclinat, quae negat universalitam Redemptionis: sed quod minus ibi quod sentiat exposuit, recurrendum est ad alios locos, in quibus definite sententiam profert. Igitur in Epist. ad Carolum Regem. sic ait.

Postremò quos redemit Dominus sanguine suo, Evangelica lectione colligitur. Apud Mathaeum, Bibite, inquit Dominus, ex hoc omnes: hic est enim sanguis meus novi testamēti, qui pro vobis & pro multis effundetur in remissionem peccatorum. Apud Marcum, hic est sanguis meus novi testamenti qui pro multis effundetur. Apud Lucam vero, hic est calix novum Testamentum in sanguine meo qui pro vobis fundetur. Duo ergo Evang. ponunt pro multis; unus, pro vobis; quia & Discipuli multis annumerantur; nullus pro omnibus; & ne id ego temere scrutatus existimer S. Jerominus explanans locum Evangelij, ficut filius hominis non venit ministrari sed ministrare, & dare animam suam redemptionem pro multis. Quando inquit formam serui accepit, ut pro mundo sanguinem funderet & non dixit, dare animam suam Redemptionem pro omnibus, sed pro multis, id est pro his qui credere voluerint. Qua expositione juxta fidem Catholicam docuit solos fideles esse intelligendos sive in gratia permansuros, sive ab ea suo vitio recessuros. Item B. August. aperiens populo sententiam Evangelij, vos non creditis quia non estis ex ovibus meis; quomodo ait istis dixit: non estis ex ovibus meis? quia videbat [Page] eos ad sempiternum interitum praedestinatos non ad vitam aeternam sui sanguinis pretio comparatos. His tam claris luminibus doctrinam suam Evangelico sensu roborantibus qui audeant contradicere, nisi qui non erubescunt sine luminibus apparere? Ut pace tamen & Reverentia tanti viri dictum sit, hunc intellectum Evangelico fonte manantem non videns Joannes Constantinopolitanus Episcopus cum exponeret illud Apostoli qualiter gratia Dei pro omnibus gustaverit mortem, non pro fidelibus tantum, inquit, sed pro mundo Universo: & ipse quidem pro omnibus mortuus est: quid autem si non omnes credunt? ille quod suum erat implevit.

Verum cur hoc senserit nullo divino testimonio comprobavit. Quod siquis excellentiae culminis vestri ostendit aut ostenderit Faustum quendam de his longe diversa scribentem, ne acquieveritis erranti: quoniam doctus Papa Gelasius cum septuaginta Episcopis viris eruditissimis qui scriptores essent, vel non essent recipiendi statuens, post commendationem Augustini; & singulares laudes Hieronymi: memorati Fausti scripta his verbis exauctorauit. Opuscula Fausti Regiensis Galli Apocrypha. Hanc fidem quam expressi in supradictis quaestionibus tenuerunt Ecclesiae Catholicae invictissimi defensores: hanc ego minimus omnium custodio: hanc volentibus absque invidia ostendo, nolentibus meae mediocritatis conscius non ingero. Nec (ut quidam suspicari se simulant) inaniter, hoc est vanae gloriae studio cupio innotescere; cum terreat me plurimum illa de Scribis & Pharisaeis Domini sententia; omnia [Page] opera sua faciunt ut videantur abhominibus, & de Hypocritis: Amen dico vobis receperunt mercedem suam: sed asserendae veritatis intuitu quod in Divinis authoritatibus, earum (que) sensus sequentibus praecellentissimis authoribus Deo inspirante deprehendi querenti bus absque contentione manifesto. Vestrae igitur opinatissim [...] prudentiae si jam satisfactum est gaudeo, sin autem; vel nunc, vel cum Deus noster optatam vobis quietem contulerit, propter alia etiam negotia Ecclesiastica evocatis ad Conventum doctioribus quibus (que) recte, perperamue sentiam, subtilior plurium tractatus poterit invenire.

Ex quo manifestè pater Lupum Servatum Servatoris mortem ad solos Fideles sive justos sive injustos, seu Praedestinatos seu Reprobos restrinxisse, nequaquam vero eam ad Infideles extendisse, quae fuit Ecclesie Lugdunensis sententia. Quid nim clarius quàm illud: Docuit solos Fideles esse intelligendos, sive in Gratia per mansuros, sive ab ea suo vitio recessuros. Quod autem antea libro de tribus quaestionibus dubium, & ad Chrysostomi authoritatem timidum se ostenderat, idcirco fuit quia visus fuerat ad solos duntaxat Praedestinatos sanguinem Christi reduxisse: nec eum cum reprobis communicasse: quod durum erat, ac erroneum: & à Chrysostomi sensu alienum. Nunc vero constituto & asserto Omnes Fideles ad eum sanguinem pertinere, nil est quod timeat negare Infideles ab eo excludi: nec si id Chrysostomus asserere voluit, prorsus deserere,

Ejusdem placiti author est Amolo Epist. ad Gotteschalcum, in qua affictos ei errores impugnat, & veras [Page] illius sententias confirmat. Ita enim sect. 4. ubi refutat illam propositionem, quam Gotteschalci esse putabat. Neminem perire posse, Christi Sanguine redemptum in cujus secunda impugnatione inquit. Si non credis omnes qui vera fide & devotione per Baptismi gratiam regenerantur Christi esse sanguine redemptos: imo in Christi morte & sanguine baptizatos licet plurimi postea ex eis vel per haereses, vel per alia deversa crimina pereant, manifestè contrarium est Beato Paulo Apostolo, &c. Ac concludit. Itaque juxta Fidem Catholicam & Apostolicam Propheticam & Evangelicam omnes isti fideliter ad Baptismum Christi accedentes non utique alio pretio, sed Christi sanguine redempti sunt. Idem persequitur sect. 6. & 7. ejusdem Epistolae. Quae omnino est doctrina paulo post tradita ab ejus Successore Remigio & Concilio Lugdunensi, ut Christus pro omnibus omnino Fidelibus sit mortuus non Praedestinatis duntaxat, sed etiam Reprobis. De Infidelibus vero ne verbum quidem reperire est. Unde videntur de his sensisse ab illo beneficio & Gratia esse exclusos: nam ni essent eorum certe, uti par erat, meminissent.

In Ratramno Corbeiensi Monacho eruditissimo vero (quales ea tunc & omnis ante acta & post futura ad nostra usque Benedictinos tulit aetas) ea distinctè sententia non reperitur, tamen in duobus locis apparet eum cum Augustino, quem cum Isidoro citat, multos à Gratiae communione excludere. Nam libro 1. de Praedestin. Item quod aliis detur Fides qua salvantur, & aliis non detur, non esse discutiendum in eodem libro (id est Augustini de Praedest. Sanct.) & addit Fides & inchoata & perfecta Donum Dei est. Et hoc donum quibusdam dari, quibusdam [Page] non dari omnino non dubitet, qui non vult manifestissimis Sacris litteris repugnare. Quae sunt verba Augustini eod. lib. c. 9. Clarissime lib. 2. proposita de Gemina Praedest. sententià sic. Eis, inquit, muneris hujus idest Gratiae donum abscondit quos dispositio superni judicis in suis relinquere pravitatibus decrevi [...]. Etenim dum unus quisque non sui merito, sed divin à Gratiâ ad bonum de malo convertitur ille tantummodo Gratiâ praevenitur, quem caeleste judicium statuit praeveniendum. Id vero ex Isidoro probat.

Eadem ratione citare possumus Florum Magistrum & Ecclesiam Lugdunensem dum adversus Joannem Scotum Erigenam c. 18. docet Infideles derelictos esse: nec in ijs habitare Patrem, nec Filium, nec Spiritum Sanctū. Ita ut quicunque nono illo seculo rectè de Gratia senserunt ij eandem circumscripserint, ne ad omnes pervaderet, hoc est Infideles. Hanc autem doctrinam Patrum Concilij Valentini ac secundum illud Lingonensis non aut ego solus, aut ante me Gilbertus Mauguinus censuerat: sed multo ante tradiderat vir Doctissimus Estius in Comment. in 2 Petr. 2. 1. super illis verbis: Et eum qui emit eos, Dominum negant. Cujus haec est sententia. Ec hoc benè colligitur Christum redemisse quosdam Reprobos, nimirum illos qui Redemptionis ejus secundum aliquos effectus facti sunt participes: cujusmodi erant hi de quibus Petrus loquitur, ut pote per Fidem in Baptismo regenerati & peccatorū veniam consecuti, licet postea in veterem peccati servitutem relapsi. Quae eadem doctrina est Concilii Valentini ante annos pené 800. in Galliis habiti▪ C. 5. affirmantis Christi Redemptionem ad eos pertinere, qui etsi non salventur quia non perseverāt, Baptismo tamen regenerati fuerunt, & in sanguine [Page] Christi à peccatis suis abluti. Sed ne hinc colligas ad omnes omnino homines offectum Redemptionis extendi, quod in eodem Concilio Can 4. negatur. Non adhibuit syncerus Doctor illam distinctionem Sufficientiae & Efficaciae quoad Infideles, quemadmodum du Vallius quam citavi, & Moraines quem nunc cito d. 26. s. 6. n. 49. adhibent cum tamen maximè Scholasticus esset, cujus ego ijs interim judicium, dum id non tracto accuratius oppono: nec non Clarissimi Theologi Joannis Maldonati Jesuitae qui etsi in communi eorum sententia sit Praedestinatianos haereticos fuisse eosque negasse Christi universalem Redemptionem, ac pro eo citet Faustum, & Arnobium: & nescio quo jure Remigium ait de eo tamen. R [...]megius in lib. contra tres Epistolas trium Episcoporum Galliae videtur in eandem Praedestinatianorum ire sententiam, nec ad eum liberandum utitur distinctione Auxilij Sufficientis & Efficacis quam statim infert. Eum tamen Authorem, & Annatum, & Thomam Augustinum paulo post vadabimur, cum de judicio Estij & Suarij instituemus quaestionem.

Unum hic citare nobilem Authorem volo, qui Gratiam Sufficientem communem omnibus apertè negat. Is est Caesar Vaninus in suis Exercitat. Exerc. 16. in qua disputans de loco Pauli. Deus vult omnes homines salvos fieri, & improbans voluntatem Complacentiae sic. ait Multo minus mihi arridet, quando nec in Sacro Codice, nec in Generali Ecclesiae Concilio, Pontificio ve Decreto ullo definita reperitur illorum Sententia: Deum largiri omnibus Gratiam Sufficientem ad salutem. Idque multis argumentis deinde confirmat: ac de Infidelibus praecipue & Infantibus in [Page] uteris matrum extinctis loquitur. Quae nos interim momenta rationum infra expendemus. De Gregorio Ariminensi nemo dubitat, quin Sufficientis Gratiae Auxilium patere omnibus denegarit in 1. d. 46. q. 1. ad 3. id que tam perspicuè, ut de eo Du Vallius qui universalis Gratiae acerrimus vindex esse vult, vel inuitus dixerit. Omnes Scholasticos in alià esse sententia Unico excepto Gregorio Ariminenss. In notis ad lib. de Grat. Epist. Sanē eum ita sensisse jure: Unicum ita sensisse injuria dixit. Nam gravissimus Theologus P. Suarez tomo 2. l. 4. c. 13. ait Modernos aliquot Thomistas adversus Molinā asserere nec Deum promisisse Iufidelibus etiam Facientibus quod in se est per vires naturae Gratiam Sufficientem, nec ullam de ea legem à Christo statutam: imo Deum suâ voluntate multis non dare taliá Auxilià. quod exemplo parvulorum cenfirmant putantque eandem rationem esse de Adultis: quos quanquam non nominet Suarez, credendum est extitisse ac in ea prorsus opinione fuisse.

Supersunt Parvuli: quorum duo authore Vasquio genera sunt. Alterum eorum qui baptizari potuerunt & Parentum negligentiâ mortui sine baptismo sunt. Alterum eorum quibus vel in utero mortuis, vel natis in media barbarie baptismus applicari non potuit. De primis ait Vasquez d. 96. c. 2. omnium Scholasticorum sententiam esse Auxilijs sufficientibus minimè caruisse. De secundis affirmat cum Gregorio Richardo▪ Gabriele D. Thom. Driedone, Dominico Soto ijs prorsus esse destitutos. Et quidem ita existimare debent omnes qui negant hujusmodi Auxilia Infidelibus quibus nunquam annunciata est Fides; nam multô major est [Page] horum Infantium, qui eo modo pereunt, quam infidelium impotentia. Itaque P. Suarez qui hac de re longisfimam disputationem instituit tom. 2. de Grat. l. 4. per multa capita, vix de Infantum Auxiljs loqui audet: & quanquam asserat nemini ea denegari ne infantibus quidem, ita tamen hoc timide & obscurè dicit, ut ipse timor, et perplexitas argumento sit, eum non audere promere quid sentiat, quod contra videatur sentire. Quin. c. 10. n. 2. §. Haec ultima propositio proposito exemplo Infantium argumentatur pro sententia negantium Auxilia sufficientia infidelibus quibusdam, & cum maxime urgeat argumentum, in ejus solutione adhibita n. 16. tam se remisse gerit, ut contentus negare assumptum, ne verbum quidem de eorum Auxilijs loquatur. Ex quo, qui rectè morem scribendi de re quacunque latissime Suarij novit, planè intelliget eum illi sententiae non omnino acquievisse: atque adeo penè argumentando praevaricatum fuisse. Aliter se gessit Vasquez vir omnino integer ac severus, qui apertè fatetur hujusmodi Parvulos omni prorsus Auxiliorum genere destitui. In quam sententiam inclinat Dominicus Soto lib. de nat. & Grat c. 10. in fine, & mordicus tenet Caesar Vaninus. Exercit. xvi. Ex Antiquis D. Thom. in 4. d. 6. q. 1. a. 1. q. 1. ad 1. Gregor. in 1. d. 46. q. 1. post med. Richard. a. 7. Gabr. in 4. d. 4. q. 2. a. 3. dub. 2. Driedo de cap. & redempt. Gener. hum. tract. 5. c. 3. eandem perspicuè tradunt: quam maximè probabilem authoritate & pondere rationum facit Vasquez. ill'â d. 96. & ejus clarissima Schola Jesuitarum Complutensis, quae Vasquij doctrinam jure amplectitur & defendit. In qua ego interdum [Page] hospes, cum ejusdem Societatis essem, versatus hoc didici à praestantissimis Magistris qui eum audierant, eique successerant Turriano, Alarcone, Hurtado, Ussone, & quem ego amavi & colui Salario, à quibus id accepi tum Compluti, tum Madritti in Collegio Imperiali: in quo octo pene annos ad illam Academiam novam & claram à Rege Philippo IV. operâ Comitis Olivaris institutam inter praestantissimos ex omnibus Societatis Provincijs evocatos Magistros Rhetoricam adolescens triennium, deinde Chronologiam quadriennium sum professus: ubi saepe cum summis illis Theologis hisce de rebus disputavi, & quid Vasques, quid ipsi sentirent penitus agnovi. Itaque pro hujus partis probatione, Vasquez & Complutensis ejus domestica schola esto.

Ad quaestionem Universim propositam veniamus. Non dari omnibus & singulis hominibus Auxilium Sufficiens: ita ex Sacra Scripturâ probatur. Primo. Exod. 3. Miserebor cui voluero, & clemens ero in quem mihi placuerit. Quem locum citat Paulus juxta 70. ad Rom. 9. Miserebor entus misereor, & misericordiam praestabo cuius miserebor? Nam si omnibus daret Gratiam Sufficientem omnium sane misereretur. Secundo Deuter. 4. Non est alia natio tam grandes, quae habeat Deos appropia quantes sibi sicut Deus noster adest cunctis obsecrationibus nostris. Nec enim alijs gentibus adesse dicit Deum, sed Deos adesse: id est idola, ceu Deus eas deseruisset. Ecquis enim dubitat si Auxilia haberent sufficientia Deum illis appropinquare? cum non dicat Eos propinquare Deo, sed Deum illis: ut accessus sit Dei. Tertio eodem lib. c. 6. [Page] Erit nostri misericors si custodierimus & fecerimus. In eodem cap. promittit deleturum omnes inimicos Populi sui, erga quos non dicit misericordem fore: neque sub conditione, uti dicit de Hebraeis, quod signum est Auxilij sufficientis quod est positâ conditione: igitur alij Populi eo carebant: nam nisi caruissent, eadem de illis ratio haberetur. Huc pertinet totum caput 7. inquo Moses Populum suum à caeteris ita distinguit, ut alios abjectos, & exosos Deo manifeste confirmet. Hinc illud: [...] misereberis earum et illud Populus sanctus es Domino Deo tuo. Te elegit ut sis ei populus peculiaris de cunctis populis, qui sunt super terram: & aliud. Non parcet eis [...]culus tuus. Deus magnus conteret nationes has. Non assumas ex eis tibi quid quam ne offendas: propterea quod abominatio est Domini Dei tu▪ Nescio quî cum tanta inaequalitate populorum quorū unus amatur, alter odio habetur Auxilij communis ratio stare possit? cum Auxilia sufficientia ex aequitate statuantur, & ad observandā aequitatem dari dicantur. Huc faciunt quae habentur sequentibus capitibus usque ad ca. 15 &c. 23. & 25. & Josue cap. 2. & 9, 10. & 11. & 12. & Judic. 1. 2. & 3. & 1 Reg. 5, 6. & 7. & l. 3. c. 8. & 10. Quartò locus ille Esdrae c. 3. rem continet: In aeternum miseric rdia ejus super Israel. Circumscribitur misericordia Gratiae Fons, & contrahitur quodammodo ad Hebraeos, perinde alii populi ex cluderentur: non omnino, nam aliqui vocabantur. Certe si Gratiae Dei participes essent omnes aliae nationes non tam contaminarentur eorum conjugiis Hebraei, ut Esdras id tantopere detestaretur, & ij qui uxores duxerant eas dimittere cogerentur. ib. c. ultimo: nec è medio [Page] Gentium erueret eos Domiuus & in Judaeam reduceret: nec se ab ijs Electus ille Populus in jejunio & sacco separasset. 2. Esd. 9. & 13.

Quintò. Libro Tobiae c. 8. Oraculum habemus ore Tobiae Junioris Filii sanctorum sumus, et non possumus ita coniungi sicut gentes quae ignorant Deum. Ceu aliae fide carerent, quae est Ostium Gratiae; atque adeo Sanctitatis apud ipsos locus non esset, nec sancti purique connubij. Cui sententiae consonat illa Senioris Tobiae c. 13. non minoris momenti: Ideo disper sit vos inter gentes, quae ignorant eum, ut enarretis mirabilia eius. Certè qui Deum ignorabant, ijs Auxilium Sufficiens minime suppetebat, nisi quibus Fides ab ijs qui ex electo erant populo annunciabatur. Confirmatur haec sententia ex ijs quae sunt lib. Judith c. 4. ubi Gentes appellantur Exterminium & qui ad eos abducendi sint, dicuntur ire in Pollutionem. Quid Sufficientis Gratiae erat ijs, qui c. 5. adversus Achior dicebant Nebuchodonozor Deus terrae est, et praeter ipsum alius non est. &c. 6. Non est Deus nisi Nabuchodonosar quod probant ille voces Oziae, & Ecclesiae Bethuliae ad Deum Noli tradere confitentes te populo qui ignorat te, ut non dicant inter Gentes Ubi est Deus eorum cap. 7.

Sexto. Davidis ille versus Psal. 13. Omnes declinaverunt simu [...] inutiles facti sunt, quî Gratiae Sufficientis Adjutorium ferre intellectus potest? cum praesertim sequatur. Non est qui faciat bonum, non est ad usque unum. Profectò enim aliquis faceret, si ei illud adjutorium suppeditaretur. Quin & ille Psal. 58. valde remotus est ab Universali hac, & omnibus parata Gratia. Intende ad visitandas omn [...]s gente [...]: non miserearis omnibus qui operantur [Page] iniquitatem & paulo inferior. Et tu Domine deridebis eos, ad nihilum deduces omnes gentes. Nam si hae derelictae non essent, & abjectae, nae injustus esset David, qui peteret à Deo ne iis misereretur. Nec vero ad Peccata earum actualia recurrendum est, cum non omnes gentes gravius peccarent Judaeis, & inter eas multi essent Pueri & Puellae bene morati, & homines honesti ac frugi: quorum tamen David nullam habuit rationem. Pulchrê item in hanc rem trahitur illud Psal. 74. Calix in manu Domini vini meri plenus mixto. Et inclinavit ex hoc in hoc: bibent omnes Peccatores terrae. Etenim Calix Mysterium est Praedestinationis vini meri misecordiae, mixti judicio. Ex quo in hunc & hunc, idest paucos electos, quod est Misericordiae liquoris infunditur. Faeces autem ad alios plurimos, qui sunt Reprobi reseruantur ut ex eo bibant judicium juxta Pauli 1. ad Corinth. 11. phrasin Judicium sibi manducat & bibit. Huic concinit ille alter versiculus, Psal. 78. Effunde iram tuam in gentes, quae te non noverunt, & in Regna quae nomen tuum non invocaverunt Hae nimirum sunt quae faecibus hauriendis destinabantur justo judicio Dei, ut solet Augustinus dicere, sed occulto, quemadmodum postea explanabimus.

Septimo. Adducam idoneum testimonium ex cap. Sapient. 3. ubi de hominibus qui a Deo recesserunt sic. Vacua est spes illorum, & labores sine fructu & inutilia opera eorum. Maledicta creatura eorum, quoniam felix est sterilis. An hoc Spiritus Sanctus diceret, de ijs quibus sufficit Auxilia Gratiae Sufficientis, quosque splendoris sui radij illuminat & fovet? ut Lucinae opem ijs deneget, & [Page] sterilitatem in parte felicitatis ponat? & si quis in lucem faetus exeat, eum diris insectetur? Hi nimirum sunt, qui cap. 5. clamant. Ergo erravimus à via veritatis: & justitiae lumen non illuxit nobis, & Sol intelligentiae non est ortus nobis. Per quas igitur rimas ad eos Sufficientis Gratiae peruasit? qui ne primis quidem orientis solis equis afflati sunt. Imo â quibus tam aversi, ut minime sonitum Caelis currûs audierint, nec impressae orbitae signa viderint. Ecquis neget errasse illos Deos aestimantes haec quae in animalibus sunt super vacua infantium insensatorum more viventes. Propter hoc tanquam pueris insensatis judicium in derisum dedisti. cap. 12. Qui ejusmodi sunt, quia ut habetur c. 14. Idolorum cultura omnis mali causa est, & initium & finis. Quot autem colunt idola! qui eam superstitionem à Parentibus accaperunt, & acceptam retinuerunt, nec unquam de Deo Uno, ne dum Trino, & Christo Redemptore quicquam audierunt?

Octavò. In libro Ecclesiastici locus est geminus loli Pauli ad Rom. 9. de Figulo, quo maxime nititur Gratiae Universalis negatio. Ait enim cap. 33. Omnes homines de solo, et ex terra unde creatus est Adam: In multitudine disciplinae Dominus separavit eos, et immutavit vias eorum. Ex ipsis benedixit, et exaltavit, et ex ipsis sanctificavit, et ad se applicavit: et ex ipsis maledixit, et humiliavit, et convertit ipsos à separatione ipsorum. Quasi Lutum Figuli in manu ipsius plasmare illud et disponere. Omnes viae ejus secundum dispositionem eius: sic homo in manu illius. Annon ex his colligitur Deum ex Massa damnata facere Vasa quaedam in honorem, quaedam in vituperium? Misericorditer & justè, quòd ex omnibus damnatis elegit [Page] quos voluit, caeteros in statu damnationis dereliquit? Nonne id est Ex ipsis benedixit, & ex ipsis maledixit & illud Omnes viae ejus secundum dispositionem ejus, non qùod Author sit Peccati (quod fieri nequit) sed qùod dimisit eos in statu Originalis, quod contraxerant.

Nonô. Apud Isaiam: Etsi illa comminatio Indignatio Domini super omnes gentes, & furor super Universam militiam eorum cap. 34. temporalis videatur: spectato tamen Prophetae stylo, & sequentibus: O [...]ientur in Domibus ejus spinae, & urticae, & paliurus in munitionibus eius, & erit Cubile Draconum & Pascua strutbionum spiritualia damna significant abjectarum à Deo Gentium, & ob Peccati contagia derelictarum. Ad has pertinet illud cap. 46. Anima eorum in captivitatem ibit: quae per peccatum incurritur, absque Gratiae libertate. Jam vero id quàm perspicue dictum c. 65. Quaesierunt me qui antè non interrogabant: inven [...]runt, qui non quaesierunt me: dixi: Ecce ego ad gentem quae non invocabat nomen meum cum reliquis ad medium capitis, nam si non interrogabant, nec quaerebant, nec invocabant, certè nam credebanr; qùod si non credebant, nec audierant, nec Praedicatores habuerant. Quomodo ergo habuissent Gratiam Sufficientem?

Decimo. Jeremiae concio c. 10. hujusmodi documentis abundat. Unum esto pro multis juxta vias gentium nolite discere: & mox leges populorum vanae sunt. Idcirco nempe, quia vacuae Gratiâ. Facit exemplum Figuli ex cap. 18. His adnumerandi illi de quibus Baruch. c. 3. Non hos elegit Dominus, neque viam disciplinae invenerunt propterea perierunt.

[Page]Undecimo. Apud Mathaeum insignis est locùs c. 10. Ait enim Christus Apostolis. In viam gentium ne abieritis: & in civitates Samaritanorum n [...] intraveritis. Sed potius ite ad oves quae perierunt Domus Israel. Cui respondet locus Act. 16. ubi Paulo Asiam & Bythiniam cogitanti Visio per noctem ostensa est. Vir Macedo quidam erat stans et deprecans eū, et dicens Transiens in Macedoniā adiuva nos. Subjungit autem Textus: statim quaesivimus proficisci in Micedoniam certi facti, qùod vocasset nos Deus Evangelizare eis. Ex quibus locis constat Deum quasdam gentes vocare ad Fidem uelle potius quam alias, imo alias vocare nolle, cum averterit à Samaritanis, & Bythinis Praedicatores, eosdemque ad Judaeos, Macedonas (que) converterit. Fidem verò esse ostium Gratiae, Praedicationem ad illud ostium viam compertum est, juxta Paulum ad Roman. 10. Quomodo credent ei quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? Unde Lucae 7. Christus ipse Rogate ergo Dominū messis ut mittat operari [...]s in messē suā. Qua ratione igitur Spiritus Sanctus, qui est Gratiae, eam iis communicari voluit, quibus praedicationem subtraxit? Ecce enim illo eodem capite 16. Actor. n. 6. dicitur: Vetiti sunt Paulus & Timotheus à Spiritu Sancto loqui verbum Dei in Asia. Tentabant ire in Bythiniā, & non permisit eos Spiritus JESU. Quorum tanta vis est locorum, ut cum eos Suarez tom. 2. l. 4. c. 11. pro contraria suae sententia citasset eos nullatenus, aut exposuit, aut emollivit. Huic adiungendus alius Matthaei c. 11. n. 25. Abscondisti haec à Sapientibus & Prudentibus & revelasti ea parvulis. Ita Pater quoniam sic placitum fuit ante te. Et ille Pauli 1 Cor. 1. n. 26. Videte vocationem [Page] vestram, quia non multi sapientes secundem carnem, non multi potentes, non multi nobiles, sed quae stulta sunt mundi elegit Deus, &c. In quibus negatur praedicatio & vocatio unis, & conceditur alteris.

Duodecimo. Quae in Joanne Christus de Ovibus suis c. 10. quas cognoscere, & à quibus cognosci dicit. & quae c. 12. de Excaecatis & induratis commemorat Joannes, magnum pondus ad hanc veritatem probandam habent: nec minus illa quae de Spiritu Sancto a Christo referuntur c. 14. nempe quem mundus non potest accipere: quia non videt eum, nec scit eum. Nam qui nec videt, nec scit, ille omni lumine destituitur. Cujusmodi sunt illi de quibus c. 15. Nesciunt eum qui misit me. Quod autem hi Auxilio Sufficienti caruerint, ex eo liquet quia de Judaeis, quibus apparuit & praedicavit Christus, cum alijs non apparuerit, nec praedicaverit ipsemet dixit Peccatum non haberent. Quo carere non possent nisi Auxilio Sufficientis Gratiae caruissent. Est vero maximè notandus ille locus cap. 16. ubi Christus ait: Non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi Nam si omnes dati essent pro omnibus sane rogaret; & si omnibus daretur Gratia & Fides non diceret paulo post n. 20. Et pro eis qui credituri sunt. Erant autem multi non credituri de quibus Mundus, inquit te non cognovit quemadmodum c. 1. dix erat Mundus eum non cognovit. Quibus addenda illa testimonia. Actor. c. 1. 4. n. 15. &c. 17. n. 30. In praeteritis generationibus dimisit omnes ingredi vias suas. & Tempora hujus ignorantiae despiciens Deus. Quibus illa derelictio Reproborum, & oblivio & quasi neglectus eorum perspicuis verbis traditur: de quo multus solet esse Augustinus.

[Page]Tertiodecimo. Caput 9. ad Roman. totum hujusce doctrinae thesaurus est. Illud enim Jacob dilexit, Esau autem odio habuit. Quem alium sensum habet? Nam sive primarius sit spiritualis, uti volunt Augustinus & Patres teste Vasq. 1. p. d. 95. c. 8. n. 42. Sive secundarius negandum non est de Reprobatione, aut rectâ, aut obliqué intelligendum, ut idemmet. Vasquez fatetur, n. 46. qua ratione autem qui odio habitus est ad Gratiam sit vocatus, aegre percipi potest. Itaque quod sequitur. Non est volentis neque currentis. Cujus miseretur & quem vult indurat. O homo tu quis es qui respondeas Deo. Annon habet potestatem Figulus l [...]ti ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam: & alia ad judicium Dei Deserentis & derelinquentis in Massa damnata quos voluit, pertinent. Etenim nisi haec esset à Deo in eodem statu peccati facta discretio, & omnes essent eodem modo, quantū ex parte Dei est, vocati ad judicia divina Paulus non confugisset? cum à nostris esset ratio discretiva, atque adeo ad nostras omnino actiones provocandum. Huic respondet bona pars capitis 10. ab eo loco Quomodo invocabūt in quem non crediderunt? usque ad finem. Jam verò illa clausula cap. 11. manifestum est hujusce veritatis documentum. O altitudo divitiarum, &c. Accedit momentum ex cap. 12. Scitis quoniā cum gentes essetis a [...] simulachra muta prout ducebamini euntes. Esto autem hujusce ex Paulo ratiocinationis testimonium illud. Non omniū est Fides aptissima Coronis: cum illud maxime emineat, & illustre sit hujusce, quam ostendimus, veritatis documentum.

Quart. Petri autoritate item suadetur. Ait enim Epist. [Page] 1. c. 2. Aliquando non populus, nunc autem Populus Dei: qui non consecuti misericordiam, nunc autem misericordiam consecuti. Si non populus quomodo gratiosus? & si postea Populus, quomodo tam a se diversus esse potuit, nisi operâ Gratiae qua carebat? Existimo autem qui misericordiam consecuti non sunt, eos nec Gratiam consecutos. Hi nimirum sunt de quibus Joannes Epist. 1. c. 3. n. 1. Mundus non non novit nos: quia non noviteum. In tenebris ergo constituti quî lucem aspiciant veritatis? Gum praesertim omne quod est in mundo sit Concupiscentia carnis, Concupiscentia oculorum, & superbia vitae, quae non est à Patre ib. c. 2. n. 16. Unde apparet multis obrutos ijs uitijs vix posse mentem Tollere humo & radios Divini luminis haurire: id quod his & alijs quibus supersedeo Scripturarum locis comprobatur.

Ad Argumenta veniamus. Ea verò non ratione naturali, sed Fidei principijs nituntur. Primum est. Supposito Peccato Originali omnes omnino homines Gratiâ privati sunt: Deus non liberat omnes à Peccato Originali, ergo non omnes Gratiâ donat. Major est certissima: nam Peccatum illud vel est ipsa privatio Gratiae, vel quid involuens ipsam. Minor probatur experientiâ. Etenim Infantes in uteris matrum mortui, & in media barbarie recens editi, ac immaturâ morte praerepti, ac multi alij adulti in Peccato Originari decedunt: ergo hi omnes Gratia privantur. Respondent It [...] esse, sed negant defuisse media Sufficientia ad illud Peccatum Originale tollendum: atque adeo affirmant ad baptismum Sufficiens Auxilium habuisse. Quod satis est ad habendam Gratiam Sufficientem. Sed contrâ. Nam [Page] Baptismus ijs, de quibus agit argumentum, actu applicari non potuit: undecun (que) tandem id impedimentum provenerit. Nam quomodo non dum natus Infans baptizari potuit, aut ille cujus Parentes de baptismo nihil audierunt? Igitur medium Sufficiens non habuerunt. Reponunt. Eos in causis universalibus illud Remedium habuisse: proindeque Deum quantum est ex se ijs. satis providisse. Refutantur▪ Quia Providentia Divina est de singularibus, & exactissima, & cauas universales disponit, explicatque in actum, & applicat ad singularia hic & nunc: igitur non satis est ad rationem Providentiae sistere in causis Universalibus: sed opus est ad particulares descendere, easque explicatas individuis applicare. Nisi velimus involutum & confusum Providentiae genus Deo tribuere, & explicitum & clarum creaturis relinquere. Sed haec iterum latius paulo post tractabimus.

Secundum esto. Constat peccatum Originale ab omnibus, contrahi & constat illud vel esse, vel afferre privationem Gratiae, non autem constat eo manente, quòd omnibus Gratia offeratur, quacum ipsum non potest componi. Confirmatur, quia ineptum quiddam videtur inducere privationem, & omnibus parare formam: cum multo satius esset Peccatum avertere, & privationem auferre. Equius sane foret omnes liberare, quam post quam iniecta sunt vincula ijs libertatem offerre. Aiunt. Christum omnes omnino redemisse, & omnibus gratiam meruisse, ac de eo cum AEterno Patre pactum suo sanguine in pretium dato injisse. Verum: lectâ intentissimè sacrâ Pagina hujusmodi pactum nusquam [Page] occurrit, imo ex Evangelio & alijs locis utrius (que) Testamenti constat Christum à Patre accepisse formam, rationem (que) Redimendi, nec Dei voluntatem pacto astrictam Christo se homini addixisse, imo potius Christum hominem voluntati se Divinae subdidisse, quemadmodum ille saepe in Evangelio testatur. Qua de re infra exactius in argumentorum solutione. Non negat argumentum Christum Redemptorem omnium esse: nam id constat: sed negat ex eo sequi omnibus omnino hominibus Gratiam actu conferri, vel offerri, uti explicabimus.

Tertium sit. Gratia est donum Dei liberum & graturitum. Hujusmodi autem non esset, si omnibus prorsus daretur. Ergo non omnibus datur. Major certa est. Minor probatur: quia si omnibus daretur, esset ex aliquo pacto, vel ex aliqua aequitate. Utrunque autem est contra rationem doni gratuiti & liberi; nec evadet qui dicat Pactum cum Christo initum esse; nam sive Christus meruerit ex rigorosa Justitia, sive non, resultat in Deo obligatio dandi Gratiam, vel ex justitia, vel ex aequitate: nec potest Deus ijs se vinculis exolvere: atque adeo gratia non erit liberum, nec gratuitum donum. Quod autem â Christo sint Vincula obligationis, id proficiet ut sint aurea, non tollet tamen quominus, vincula sint. Puto autem, etsi ad speciem aliquantum inter aureos & ferreos compedes intersit, ad nexum tamen nihil interesse.

Quartum sic habet. Ratio gratiae opposita est naturae: eâque superior: sed quae communis est omnibus naturae se accommodat, eique subjicitur, igitur non debet [Page] omnibus esse communis. Propositio manifesta est: Assumptio probatur: quia idcirco Gratia inducitur Universalis, ut nemo sit rationalis naturae qui eà non fruatur: videtur quippe absurdum, ut qui homo sit ratione praeditus, is Gratiâ destituatur: quod quidem est facere Gratiam similem & simiam naturae: imo & illam ratione naturali metiri; nam hic modus inducendi Gratiam communem naturali ratiocinatione nititur; quod item alienum est á Gratia supernaturali, quae uti naturam excedit, ita & rationem superat, & solius Dei donum est, à quo pro libitu distribuitur. Unde quod hic modus dandi gratiam omnibus naturae consentaneus videatur, abhorret ab ipsius gratiae, quae omnino supernaturalis est, ratione.

Quintum. Si gratia omnibus datur, & quantum est ex parte Dei nemini deest, & ex bono ejus usu a Deo praeviso sumitur differentia electionis, nihil relinquitur judicijs Dei, aut colendum, aut timendum: & tota ratio Praedestinationis & gratiae ratione naturali optimè percipitur. Cum si cur hic damnetur, ille non damnetut inquiratur, ratio provenit ex defectu cooperationis nostrae, id que semper est in nostra potestate, frustra ad profunditatem judiciorum divinorum confugimus cum ratio sit in promptu, cur hic salvetur, ille pereat: nec solum in promptu sed etiam intra nos sit.

Sextum ita formatur. Ideo gratia communis ponitur, ut ne iniquus sit Deus gratiam quibusdam negando, & ut nobis culpa imputetur nostrae damnationis, sed major est aut certè non minor iniquitas datâ gratiâ ista communi: ergo restrictio gratiae est ferenda. Probo [Page] assumptum. Quia acceptâ ab omnibus gratiâ ex bono usu in congruis circumstantijs eligit Deus unos prae alteris in quo est par saltem iniquitas. Id constat: nam etiam Deus videt conditionatè Reprobos in alijs circumstantijs bene usuros gratiâ, & Electos in alijs malê usuros: dum igitur Deus vult hos prae illis in illa congruitate eligere, cum aliter posset facere, non servat debitam erga omnes aequitatem. Imo multò major iniquitas erit, si cum omnes rectè operaturi sint in opportunis circumstantijs, nolit Reprobos cùm bene operaturi sunt eligere, sed eos in tempora incongrua, cum malé sunt operaturi reservare: atque majorem ijs dat occasionem querelae, quàm daret si eos gratia destituisset, quae non erat debita quia est Peccati originalis justa paena. Nam non datâ Gratiâ, queri non possent, quod erant indigni ob Peccatum commune: at donatâ omnibus (non obstante Peccato) gratiâ, & operaturis ipsis in congrua opportunitate in qua poterant poni, videntes se ab ea deijci, & in non congrua vocari justiorem habent causam querelae, & invidiae erga alios, quos sciunt si in alijs circumstantijs vocarentur (id est non congruis) esse perituros. Quare quod horrent ad versarij in negatione gratiae non debitae, si non sit communis, majori jure horrere debent, in negatione congruitatis, jam ex Gratia juxta pactum debita operantibus. Hoc argumentum si attentè considerent Authores congruae gratiae minus, opinor, in hujus Authores sententiae invehentur.

CAP. XI. Varia & singularia argumenta proponuntur.

[Page]

ET haec quidem generalia argumenta sufficiant. Nunc ad specialia designatis certis Personarum generibus descendamus: etsi jam in generalibus aliquid obiter dixerimus. Ac primum: Infantes eos, qui intra materiorum viscerum angustias mortui vel apud Barbaros, ubi nulla est Baptismi notitia acerbo fato perempti sunt nullo sufficientis Gratiae aux ilio adjutos esse, certum quidem constansque videtur. Nam solus Baptismus infantibus (Martyrium excipio) unicum est medium salutus, uti contra Caret, & Gabrielem probat Vasquez, i. p. d. 96. c. 1. n. 1. & docet Maldonatus in Joannem, c. 1. n. 9. & Caesar Vanin. Exercit. 16. & Authores qui de sacramentis scripserunt. Quod cum ita sit, quibus ille applicari non potuit, habere ij sufficiens auxilium non potuerunt. Nec valet quicquam dicere: Deum providisse remedium instituto Baptismo, atque adeo Baptismum esse. Nam esse Remedium Baptismum, & esse Remedium, in mundo, non est dari nec applicari Remedium: Sed tantum esse Remedium: neque enim nos negamus esse vel dari in rerum natura, ut aiunt, auxilium sufficiens; [Page] sed quaerimus: Utrum omnibus detur; seu communicetur, vel possit dari, vel communicari humano & ordinario modo. Id autem quî dici possit de Baptismo erga hos Infantes, quibus nullâ ratione applicari poest? Certe uti dicere non possumus illis Infantibus itam dari cum moriuntur in uteris matrum ideo tanùm quia vita est: ita non possumus dicere ijs Baptismum dari, quia Baptismus est. Imo quia Baptismus est, nec potest applicari dicetur aptius ijs negari Baptismum quibus applicari non potuit. Nisi forte quia per divinam potentiam, & per miraculum baptizari possunt, Auxilium habent sufficiens. Quod ineptum prorsus judicandum. Huc recidit, quod obijci solet de causis universalibus, quod proxime adduximus, & improbavimus. Nunc autem, Authore Suario, impugnemus. Hic ergo quanquam doceat Auxilium sufficiens nemini denegari, negat tamen satis ad id docendum esse, recurrere ad hos duos modos dicendi quos nunc retulimus: Nimirum; Quòd Deus Remedium instituerit, & quòd in causis universalibus obtulerit. Imo ait opus esse, ut applicetur, vel applicari possit modo ordinario, & in individuo. Ita tomo 2. de Grat. lib. 4. c. 10. à n. 6. ad 9. Quem suis postea verbis citabimus. Nunc pro hac de Infantibus sententia citare volo Magnum Theologum Vasquium, à quo est hujusmodi quam proposui sententia ad unguem tradita: & quoniam ille effugia omnia Recentiorum praecludit ejus doctrinam pro mea ingero: ut quicquid apud illum sit, apud me ratum sit. Igitur 1. p. d. 96. c. 2. a. n. 7. §. Ratione verò probatur, quoniam certum est, absque aliqua [Page] negligentia, & culpa parentum, aliquos parvulos, vi sola naturae in utero, aut extra, tam cito mori, ut nulla humana diligentia eis subveniri possit. Ubi ergo Deus eis providit remedia sufficientia, quae aliorum cura ipsis applicari possent? Dicunt adversarij, in causis naturalibus, quae ex se sufficientes erant, ut parvuli in lucem ederentur, & baptisma reciperent: at verò quia Deus permisit, aliis contrariis causis eas impediri, ideo non potuerunt parvulis remedia prodesse, non quòd ex se Deus expressè voluerit applicationem remedij impedire. Ceterùm effugium hoc inutile est. Primùm quia licèt Deus solùm permisisset partum infantium naturalibus causis impediri, hoc satis erat, ut diceremus remedia sufficientia; quae humana diligentia possent applicari, parvulis non concessisse; quamvis expressè ea non negasset. Deinde quis audeat dicere, ordinem illum causarum, qui partum Infantis impedivit, vel in tali tempore, & loco natum interemit, non fuisse speciatim, & minutim à Deo praestitutum, & ordinatum? Nam si ex duobus passeribus, qui asse vaeneunt. Unus ex illis non cadet in terram sine Patre vestro, Matthaei 10. quis asserat, aliquos parvulos, aut in utero materno, aut extrà sine Dei providentia ita ordinante interire? Cùm enim omium rerum, & eventuum praeter peccatum Deus sit auctor voluntate, & providentia sua, negari nequit, mortem Infantis in utero, vel extrà, tali loco, & tempore ab eo fuisse praefinitam, non solùm permittente, & sinente agere causas, sed etiam ordinante, & volente. Quare non dubito, manifestè eos falli, qui hanc seriem causarum divinae permissioni, [Page] non voluntati, & ordinationi ascribunt.

An verò prior fuerit in Deo voluntas negandi remedia, & ad hunc finem ordinem causarum disposuerit, vel contrá, non multùm curo, dummodo concedant adversarij, Deum expressè voluisse, parvulis quibusdam negare remedia, quae humana diligentia ipsis applicari, & prodesse possent: nihilominùs censeo, priorem fuisse voluntatem negandi remedia, & ad hoc causas naturales disposuisse. Nam effectus ille comparatur ut finis, cujus voluntas prior esse debet. Caeterùm, ne aliqua sequantur incommoda, meliùs est asserere, voluntatem illam negandi remedia solùm fuisse simplicis affectus, antequàm causas disponeret, sicut de voluntate rejiciendi hos parvulos à vita aeterna diximus disp. 95. c. 6.

Respondent alij, aliquibus parvulus absque ulla culpa parentum, aut aliorum non potuisse remedia applicari, nihilominùs dicendum esse, Deum illis providisse sufficientia quae possent applicari: quia non applicari, pendet semper ex aliquo opere voluntario parentum, aut aliorum: etiamsi absque ulla ipsorum culpa: ut quod mulier ex eat domo, vel aliquid simile voluntariè faciat, quod si non faceret, remedia possent puero applicari. Denique quoties remedia applicari nequeunt, reducunt semper hanc impotentiam in aliquid voluntariè factum à parentibus, vel ab aliis. Verùm cùm Deus dicatur providisse remedia sufficientia parvulis, quae possent applicari, & hoc in cura aliorum, à quibus deberent applicari, certè non alia ratione parvulis hoc modo diceretur remedia sufficientia providisse, [Page] quae applicari possent, nisi curae, & sollicitudini parentum ea commisisset. Quis autem dicat, parentibus talia remedia eum commisisse, si nulla humana providentia ipsi praecavere possunt immaturam mortem infantis, quae absque ulla ipsorum culpa contingit, ut in casibus ab Augustino expressis: Parum ergo refert, si mulier praegnans domo liberè exeat, liberè etiam cubet cum parvulo in lecto, si posteà causu quem praevidere non potuit, infans immaturè sine baptismo moriatur, ut dicamus curae ipsius, aut alterius remedium baptismi, qui applicari posset, fuisse commissum.

Accuratissimè & exactissime omnia persecutur est Vasquius: nec in eo aut ego, aut ullus alius, quod rem hanc attinet, quicquam desideret. Brevius Caesar Vaninus, sed non jejuni. Exercit illâ suâ vi. Ut enim probet traditam à se doctrinam: Deum non dare, nec offerre omnibus Gratiam sufficientem, utitur exemplo Parvulorum, quod praesentissimum est ad rem demonstrandam argumentum. Itaque post longam ratiocinationem: Ut paucis, inquit, absolvam. Quomodo Deus praesidium ad salutem sufficiens Infantibus in utero matris decedentibus suppeditat? Gratia sané sufficiens Baptismus est. At hic denegatur, & Fluminis, & Flaminis, & Sanguinis▪ ut recentiores loquuntur. Si autem Gratia sufficiens Naturalis legis observandae facultas est, non datur illa parvulo sic intermorienti.

Ex his corruunt illae duae solutiones, sive tergiversationes Adversariorum, Quantum in se est institutis Remediis. Et In Causis universalibus ea obtulisse. Cùm ubi non sit modus ordinarius applicandi, non sit satis [Page] Auxilii. Nec hos duo ego tantum Patronos habeo, sed summum quoque virum Suarium arcesso: quem etsi videam accissare tamen consentit. Nam lectis diligentissime quae de hujusmodi argumento latissime disputat, lib. 4. tom. 2. de Gratia. Invenio eum non contentum illis duobus effugiis, quae etiam proponit. c. 10. ad sustinendum dari Infidelibus omni fidei praedicatione destitutis Auxilium sufficiens, modum alium investigasse, quo in particulari iis & offerretur & applicaretur Auxilium: id vero est observatio legis naturalis juxta illud Axioma, Facienti quod in se est Deus non denegat Auxilium. Sano tamen & idoneo sensu expositum, quem modum a. c. 12. usque ad 19. copiosè versat, & tractat: eique omnino acquiescit. Unde cum in Infantibus hic modus ob impotentiam eorum locum habere non possit, non est in Suarii sententia locus Auxilio sufficienti: nam alij eo authore uon sufficiunt. Quòd si pro adultis non sufficit esse illa Remedia à parte rei, & in causis universalibus contineri, minus sufficient pro Infantibus qui nec ea noscere nec quaerere, nec capere potuerunt. Audiamus Suarium, c. 10. n. 8. §. Hic modus. Proposito enim illo modo complexo nimirum ex duobus ait. Non satisfacit ille modus explicandi Auxilium sufficiens adultorum. Primo quia adulti sunt capaces propriae praeparationis & dispositionis ad participandam Christi Redemptionem, & peccati remissionem obtinendam; ergo in se ipsis debent aliquo modo recipere auxilium sufficiens quo possint disponi, alioqui qui non recipiunt in se hoc auxilium non sunt liberi, nec in se potestatem habent ad consequendam salutem. Ergo PER ALIOS, VEL [Page] PER SOLAS UNIVERSALES CAUSAS NON SATIS ILLIS ESSET PROVISUM. Et rursum in fine capitis n. 10. Parag. Ratione. Aliquo modo Deus illis, id est, Infidelibus contulit sufficientia media: At non contulit in solis causis Universalibus, nec solum per alios homines ut ostensum est, ergo necesse est ut illis in se ipsis Auxilium conferat, vel proximè, vel remotè, vel saltem in eorum potestate illud constituat, ut si contingat illud non recipere, re vera per illos stet, & non per Deum: nec solum per naturalem impotentiam id eveniat. Si hoc verum est in adultis quoad fidei praedicationem cujus & sunt capaces, et quae ad eos potest pervenire; quid de Infantibus dicendum, qui in eo statu quo diximus, nec sunt capaces Baptismi, nec iste iis potest ullo modo ordinario adhiberi? Unde constat eos omnino opinione Suarij distitui Auxilio sufficiente. Ac, ut ille, qua solet urbanitate velit hoc efficiosè praestare Infantibus, nec ausus sit quòd mitissimo est ingenio, clarè negare Auxilium, certè reapse concedere non potuit. Proindeque Timanthaeo more quaestionem illam quibusdam integumentis involutam reliquit. Nam rem exprimendo: Infantibus illis eo tantùm modo Auxilia offeruntur qui maneat inter remedia in causis universalibus constituta: sed hic▪ Authore Suario, non est satis ad salvandum Auxilium sufficiens, uti videmus, & in Suario quilibet videre potest: ergo Infantes sufficienti Auxilio destituuntur. Itaque etsi Suarius à Vasquio videatur dissentire: in verbis aliquantum, in sensu nihil omnino dissentit: atque adeo duos Jesuiticae Scholae Principes hujusce sententiae Patronos habeo▪

[Page]Quod attinet Adultos. Qui venire possunt in quaestionem ij in triplici differentia sunt. Vel Fideles Indurati assiduitate peccandi; qui a Deo deserti videntur. Vel Fideles alij Peccatores in certis temporibus, vel amentes, qui in statu peccati mortalis mentis impotes facti sunt. Vel infideles quibus nunquam annunciata est Fides, nec annunciari spectato naturalium rerum cursu potuit. De singulis dicendum. Primum. Induratis multi Auxilia denegant sufficientia, quos supra citavimus. Verum existimo eos Auxilis sufficientibus non carere cum Vasquio 1. p. d. 79. & Suario, to. 2. lib. 4. c. 10. ubi se ipsum citat tomo 4. de Poenit. d. 8. Maldonato in Matth. c. 13. n. 13. & in Joannem. c. 12. n. 39. 40. AEgyd. Koninck. lib. de Sacram. Poenit d. 2. dub. 1. Valent. quaest. 3. de Grat. pu. 4. Zumel. 12. q. 79. a. 3. Lorca ibid. & q. 111. a. 3. disp. 17. Cabrera. 3. p. q. 18. a. 4. disp. 6. du. 3. ad 1. Moraines. d. 25. 5. 1. Duce D. Thoma. 3. p. q. 86. a. 1. & Alensi 3. p. q. 69. memb. 5. 2. 4. & nos docuimus. tom. 1. tract▪ de Consti Pontif. q. un a. 2. Et quidem duobus modis potest negari Gratia induratis, vel quia sunt aliqua Peccata Irremissibilia, vel quia hi homines ita obdurantur, ut Deus eos omnino velit derelinquere: & nullam ijs Gratiam dare. Quos duos modos affert Suarius, & commemorat Vasquius illa d. 97. Horum primus haereis est; quam tenuit Armacan. l. 9. de quaest Armen. q. 27. quam refellit D. Thomas. 3. p. q. 86. a. 1. & ex eo Domin. Soto. 1. de nat▪ est grat. c. 18. & Andr. Vega. lib. 13. sup. Conc. Trident. c. 1. & sequent. & Maldonat. c. 12. in Matt. n. 32. nec loci qui duo sunt Alter. 1. Joan. 5. Est peccatum [Page] ad mortem: non pro illo dico ut rog [...]t quis▪ & Matth. 12. Non remittetur neque in hoc seculo neque in fu [...]uro. Urgent. Si enim utrunque locum explicemus de peccato Impaenitentiae finalis cum Augustino l. 1. Retract. c. 19. & in Comment. in Epist. ad Roman. ad finem, & Epist. 50. & lib. 4. contra Crescon. c. 8. & in Enchir. c. 83. nulla difficultas est.

Superest alter modus: Sed dicendum Deum quos Peccatores fideles semel sua fide imbuit eos nunquam Gratiâ, quae fidei comes est, destituere: nam dum fideles sunt, intra Ecclesiam sunt, atque adeo illuminantur & excitantur, & saltem per reminis centiam transactae fidei memores esse possunt, & orare ac petere Gratiam: ac per orationem ulteriorem impetrare. Verum quidem est, istos peccatores induratos proximis saepe Auxiliis carere, & remotis tantum & remissis juvari, quae tam ipsos leviter ac exiliter excitent, ut prae induratione vix satis sint: & nisi intendantur à Deo minimè movebuntur. Ac idcirco videntur Auxiliis sufficientibus carere: quòd his illi efficaciter non moventur. Imo P. Suarez ait c. illo 10. n. 8. Potest Deus aliquos ita punire: & dubium est an interdum faciat. Et D. Thomas egregie q. 3. de malo. a. 15. ad 3. Sanatio talium est quasi miraculosa. Sicut si pro suscitatione mortui, &c. Verum Authore Augustino l. 1. Retract. c. 19. De nullius salute desperandum. Ut enim inquit D. Thom. 3. p. q. 62. a. 6. ad 3. Homines quandiu vtvunt possunt ad Fidem & Charitatem converti: quia in hac vita non sunt homines confirmati in bono, & in malo, sicut post exitum ex hac vita.

De Aliis adultis quaestio est. An qui fideles sunt semper [Page] habeant Gratiam sufficientem, ita ut nullo momento iis desit? Suarez tom. 2. libro 4. c. 10. Negat continué dari, et semper adesse: & pro hac sententia citat Bellarm. l. de Grat. & lib. arbitrio. c. 6. & Molin. q. 14. a. 13. in Concord. d. 9. & 10. aitque experientiâ constare: & quanquam postea n. 5. videatur concedere sibi non adversatur, solum enim docet. Deum non denegare proprié Auxilia, sed non dare, ut modestius loquatur. Id vero affirmat Deum temporibus opportunis concedere: in ijs autem assignandis multus est; assignat autem tempus mortis: in reliquis arbitrium Dei desiderat. Etsi tandem dicat eum semper esse; paratum. Rursum vero n. 9. ait quoties homini cavendum peccatum est toties Gratiam adesse: imo & quoties ei surgendum à peccato. Quòd si ita est rarò, nisi cum dormit, aut non advertit carebit Gratiâ.

Vasquez 1. p. d. 97. c. 5. affirmat distinctè: non perpetuo, nec omni temporis memento homines excitari ad Paenitentiam, sed certis quibusdam, ut loquitur▪ temporis intervallis, negatque satis esse ad Gratiam istam sufficientem Deum paratum esse, nisi actu excitet, & donet cum effectu Auxilium. Convenit tamen cum Suario in eo quod sunt aliquae occasiones in quibus semper adest Gratia v. g. cum praedicatur Fides, vel Fidei sacramenta proponuntur, & explicantur. Morituris autem sentit multis non dari. Imo propter antecedentia peccata saepe negari.

Moraines d. 15. S. 1. n. 12. tradit certis tantum temporibus Deum cum Gratia praesto esse. Sed peccanti nunquam deesse ad vitandum peccatum. Circa morientes [Page] ait primum Deum punire interdum morte peccatores in flagranti delicto, vel permittere ut occidantur ab aliis causis naturalibus, aut liberis. Pati etiam nonnullos interfici in statu ebrietatis voluntariae vel mori dormientes in statu peccati mortalis. Deinde ait, Plerosque cum à Deo miraculosè perimuntur, vel ab aliis causis perimi sinuntur, accipere illo ipso tempore Gratiam quâ possunt resipiscere, & veniam peccati obtinere. Quod idem omnino est ac dicere Deum velle, ut quidam moriantur in peccato, quidam non, atque id ad Dei arbitrium revocare. Quanquam difficile videatur homines inopinâ morte oppressos, vel vi peremptos, ad se redire posse, & aliud in media morte cogitare. Author sum non esse Deum nostris ratiunculis alligandum: Ventos enim eum in thesauri suis habere, & Gratiam in judiciis. Arbiteres ipsius est: dat pro libito, ac prolibito negat: nec tenetur vinclo nec legibus ullis. Illud constat neminem fidelem Gratia sufficiente destituti, nec eam tamen in promptu semper habere: quibus autem temporibus praestò ait, id est unum ex iis quae nos homunculi divinare non possumus.

Venio ad Amentes. His, si ab infantia mentis impotes sunt, & ita decedunt, non video quâ ratione Gratia dari possit: nisi quis dicat in extremo articulo, cùm jam disceptat animi salus, tunc sibi reddi, & Gratiam accipere. Sed hoc scire in cujus est hominis potestate? Quod si jam adulti in amentiam incidant, & in ea moriantur eadem quae de aliis pro illo tempore sententia est, scilicet in eodem statu quo fuerant cum mente emoti sunt, morituros: nisi antè mortem mentem receperint. Atque ad eo illis Auxilia gratiae non fore. [Page] Excipio illos qui interdum ad se redeunt, & per lucida, ut aiunt, intervalla lumen rationis admittunt.

Unum obiter hîc dixerim. Morainium. n. 15. sect. 1. d. 25. Existimare non deesse auxilium sufficiens Amentibus, vel ebriis in ebrietate voluntaria interfectis quòd quàm sit difficile nemo non videt. Addit quod multo est difficilius; aliquibus qui à Deo in ipso actu peccati miraculosé pun [...]untur; etsi non satis constet semperne tunc Auxilium ad conversi [...]nem habeant, putare se probabilius esse: neque tunc deesse, si syncere & ex animo petant, & converti velint. Quod praeterquam quod obscurè dictum, haud est, opinor, recte definitum. Nam supponit Moraines id quòd quaeritur, nimirum habere eos Auxilium Gratiae sufficientis, dum ait eos posse petere & velle converti. Quod non potest fieri sine Gratia. Si autem Gratiam ad volendum & petendum habent, non est dubium posse converti: nam hoc jam supponit antecedentem Gratiam. De qua utrum iis in eo articulo mortis detur? dubitatur. Quaeritur enim: Habeant ne tunc Gratiam sufficientem? Non utrum eâ habita possint converti? Igitur, non erat Morainio dicendum eos si velint & petant converti posse. Hoc enim paret. Sed an tunc velle converti ac petere possint? quod non patebat, nam ad id necessaria erat Gratia sufficiens. De qua erat controversia.

De Infidelibus prolixiûs & accuratiùs agendum. Ac primum de iis quaestio instituitur, quibus vel ante natum Christum, vel post natum eum Fides nullo modo annunciata fuit, imo ne ordinario quidem modo annuntiari potuit. Cujusmodi fuerunt tunc omnes [Page] penè gentes praeter Judaeos, ac iis vel vicinas vel familiares: & posteà hodieque multae in remotissimis orbis regionibus, quae hactenus aut explorari, aut penetrari non potuerunt. Fuisse autem has & adhuc esse, nemo inficias ie [...]i [...] & Theologi communiter fatentur, cùm hac de re disputant. Ita Suarez to. 2. de Grat. l. 4. c. 10. qui n. 4. ait multos nihil omnino inaudisse de fide Catholica. Et cap. 15. n. 3. affirmat experimento constare Deum non omnibus Infidelibus dare in effectu proximè vocationem ad Fidem, quia ad multos externa praedicatio non pervenit, & internae revelationis nullum est indicium. Et illud in tota illa longissima disputatione supponit. Vasquez item. 1. p. d. 97. c. 5. n. 28. tradit. Innumeros earum gent [...]um quae nihil supernaturale audierunt, nunquam fuisse proximè excitatos aliquâ sufficienti cogitatione ad credendum. Et n. 30. objecto loco Pauli. Quomodo credent sine praedicante? Concedit non omnes Deum invocare posse, quod sine aliquo praedicatore illius noticiam habere nequeant, & ad omnes nationes hactenus Praedicatores non miserit. Idquè ante Apostolorum tempora verum esse ex eodem Paulo fatetur. Nec repugnat Moraines d. 25. S. 4. & 5. de iis quaerens utru Auxilio sufficientis Gratiae destituantur? Id autem omnino confirmat Caesar Vaninus in suis Exercit. Exercit. 6.

Quòd ad hos attinet videntur Gratiâ sufficienti prorsus carere: his argumentis. Primùm esto. Fides est ostium Gratiae: sed hi Infideles carent omni notitiâ fidei: ergo carent omni Auxilio Gratiae. Major est vera, & traditur à Suario. l. 4. c. 11. n. 4. &c. 15. n. 3. Minorem proximè ostendimus, & suadetur ex eo quòd [Page] multi sunt in quibus datur Infidelitas negativa: ob ignorantiam invincibilem quae excusat à peccato: uti docent Theologi cum D. Thoma. 2. 2. quaest. 10. art. 1. & probat Suarez non solùm tomo de Fide. Sed etiam tomo 2. de Grat. l. 4. c. 11. n. 4. &c. 15. n. 3. Consequentia rectè deducitur; & est meo judicio efficax argumentum: atque adeo illo rem putat confici Caesar Vaninuus, quemadmodum infra apparebit.

Secundum, à partium enumeratione probatur. Quia vel istud Auxilium sufficiens est aliqua Excitatio naturalis, vel supernaturalis: haec non est quia tunc esset Lumen aliquod Fidei, vel inchoata Fides, quam negavimus: non illa naturalis, quia & gratis supponitur, & est alterius ordinis, & non est sufficiens, imo est inepta: & licet apta foret magno circuitu apus erat ad perveniendum per eam ad Gratiam supernaturalem: atque adeo nova Gratia opus esset.

Tertium, Accepto naturali isto Auxilio sic argumentor. Istud esse debet lux aliqua & notitia naturalis Dic Creatoris per naturalia sua opera: qua bene utens Infidelis illustratur, à Deo ulterius lumine supernaturali: sed ista lux multis non datur: & quanquam detur ex illius recto usu non existit Gratia: igitur nullum est illud Auxilium naturale. Major est illorum omnium Authorum, qui docent contrariam sententiam Vasquij d. 97. c. 5. Suarij c. 10. ad 18. Morainij d. 25. & constat, si quo modo dandum est auxilium, eo illud donari. Minorem probo. Post exploratas à nostris Lusitanis Hispanisque, Utriusque Indiae regiones inventae sunt nationes tam inconditae, tamqui barbarae, ut nullam [Page] prorsus de Deo Creatorè, de anima, de spiritu, de virtute, de moribus, imo ne de cultu quidem habitusque humano notitiam habeant, atque adeo bestiarum ritu vivant, imo & immaniores bestiis homines non externos modo, sed suos etiam propinquos, & consanguineos in publico macello occidant, iisque vescantur. In quibus tam est Lumen rationis obtusum, ut de multis dubitaverint Castellani; an homines essent eos que loco bestiarum ducerent: quemadmodum narrat Archiepiscopus Bartholomaeus delas Casas, & Chronicon D. Francisci parte 4. & Chronicon D. Dominici, qui tamen scriptores impietatem illam Hispanorum maximè detestantur. Sed affirmant quosdam ea opinione vel ductos vel abusos ad Lanienam. Inquam certè adducti non essent, nisi in barbaris illis & efferatis hominibus brutorum quaedam vestigia invenirent. De quorum ego profunda inscitia & barbarie cum multa saepe (quod ejus rei à puero curiosus imprimis fuerim) ex iis Societatis Patribus qui inter eos praedicandae Fidei causa versati fuerant inquisissem, comperi multos passim sine ullo cultu, ritu ve, suorum pecorum, quae natura ventri prona atque obedientia finxit, more vagari. Et fuit vir gravissimus qui mihi confirmaret eos in tantis tenebris vix ullum locum luci naturalis ratiocinationis aperire. Ad quos certe nescio perquam rimam splendor ille divinae irradiationis potuerit pervenire. Atque ut jam tum eram animo ad hasce de Gratia quaestiones composito, ultra inquirendo progressus rogavi. Utrum constaret ipsi eos in hac profunda ignorantia mori? Memini autem respondere [Page] mihi a se id ipsum diligenter quaesitum ex Filijs eorum qui è vivis excesserant, à quibus accepisse se eo prorsus modo mortuos esse, quo ante vixessent. His & alijs cogitationibus alia adjiciens argumenta semper hac dere mecum graviter disceptavi: sustinui que meum prudenter judicium, donec assiduâ lectione Augustini comperi eum hujus de negato multis sufficientis Gratia Auxilio esse Authorem: uti inferius probabimus: atque adeo caepi aliquanto animosius judicium illud meum proferre, non ita tamen ut omnino negare auderem, sed in disputationem tantum adducere.

Quartum. Auxilia quae his hominibus infidelibus dantur, si qua sunt, ea sunt remotissima & a Fidelium sufficientibus tantum distant, ut vix appellari Auxilia possint: igitur non erit ab re negare illa Auxilia esse. Antecedens probatur optime à Suario l. 4. c. 10. unde n. 9. ait, Hos recipere aliquo modo Auxilium sufficiens: & haec phrasi significat illud non esse nisi improprie sufficiens: & idem prosequitur in reliquis capitibus ad caput. 18. Imo quod ait de Auxilio Proximo & Remoto c. 2. 3. & 4 quod proprie dicit sufficiens non cadit in haec auxilia Infidelium. Quia illa movent immediate per excitationes super naturales, & pulsant mentem vel remisse vel intense, & tantum quoad intensionem & remissionem differunt, uti constat ex ejus doctrina, & nostra sententia superioribus articulis tradita. At istius modi Auxilia Infidelium supernaturalia non sunt, sed naturalia, neque tam sunt Auxilia quam ratio ipsa visque naturae: que sanè Auxilium non potest appellari, nedum Gratia existimari. Ecquis enim dicat naturalem [Page] cognitionem, & libertatem voluntatis, & innatam facultatem operandi esse Gratiam Sufficientem? Igitur si hoc dici nequit, nec illud potest: Infideles, si natura duce Deum & cognoscant & colant, & bene vivant, Gratiam accepturos. Unde deducitur hanc supernaturalem esse proximè Sufficientem: aliam naturalem facultatem esse Remotè Sufficientem: atque adeo naturam cum Gratia misceri, & confundi. Confirmatur argumentum; quia si qui remotum Auxilium habent tam cum eo difficulter, imo aegre convertuntur, uti videre est in Peccatoribus induratis quomodo satis erit illud Auxilium tanto magis remotum, & in tanto recessu naturae positum ad Remedium salutis conferendum.

Quintum. Ratio admittendi, & inducendi istam Gratiam universalem praecipua est misericordia, & Charitas Dei ergo omnes homines, & ex illa aequitas consecuta: nimirum, quia non est justum & aequum, ut quos Deus amat, & quorum miseretur unâ illâ & generali voluntate, ijs non det media ad salutem, imo quibusdam ea omnino deneget, cum alijs tribuat; sed si hac ratio vera sit, sequuntur duo maxima absurda, Igitur ea non subsistit, nec Auxilij generalitas in ea fundata. Majorem astruunt omnes Authores Universalis Gratiae locis p. 1. capitis adductis. Minor quoad duo absurda ostenditur. Primum esto. Quia ex ea misericordia & Charitate Dei erga omnes sequitur, danda esse omnibus Auxilia aequalia: sed scimus dari maxime inaequalia, adeo ut non videantur Auxilia collata cum alijs, ergo sequitur primum absurdum. Sequela quae est major, patet, quia illa voluntas Dei est par erga omnes cum [Page] non supponat merita, sitque ex misericordia & charitate, atque adeo ex Deo ipso proveniat, inquo nihil est aut impar, aut inaequale: ergo debet aequales effectus producere: qui sunt Auxilia Gratiae, quae aequalia prorsus futura sunt ex aequali voluntate. Quod autem non sint aequalia patet experientiâ & Adversarij fatentur; imo Suarez cum id multis anteà locis docuisset c. 19. n. 5. ait Semipelagianos eam sententiā docuisse, etsanè ad sua principia consequenter. Quomodo autem tanta diversitas & inaequalitas Auxiliorum ex parte Dei cum illa Pari ac eâdem erga omnes misericordia & Charitate stare possit ego non video: ipsi viderint.

Alterum Absurdum sit. Non posse sustineri illam quam maximè optant aequitatem. Quia si comparentur & conferantur inter se Auxilia inveniemus tam esse diversa & inaequalia, ut videatur potius quaesita inaequalitas, quam aequalitas. Nam Div [...] Virgini singularis Gratia, Baptistae & Apostolis summa, Martyribus & Eximijs Confessoribus maxima, Justis sua, Injustis Fidelibus certa: Infidelibus quibusdam fluxa, quibusdam tenuissima, multis quaevix appareat, Parvulis quae non percipitur. Tanta inaequalitate, ut Semipelagiani, qui maxime vindices aequitatis erant, spectatâ hujusmodi diversitate Auxiliorum dixerint, eam ex meritis hominum provenire, uti ex Augustino & Prospero tradit Suarez c. 19. n. 3. & haeresis damnat [...]. 4. Et quidem si miseros illos Infideles ista doceamus, eosque jam certiores hujusce rei factos audiamus, non ijs credo probatum iri hujusmodi partitionem Auxiliorum, neque in ea aequitatem agnituros, imo quod secum tam ini (que) [Page] actum sit dolituros: neque â lacrymis & questibus temperaturos. Compertum habeo ipsos sortem suam cum nostra libenter esse mutaturos. Horum miserorum infelicitatem si ante oculos haberent, qui contra sentiunt, fortasse minus magnifice de sua opinione loquerentur, & moderatius in opposita consenda se gererent, sed quia in media Fidei luce versantur, & divinae gratiae donis abundant, aliorum caecitatem & inopiam minus curant, ac penè praetereunt, & alios sentientes & lamentantes specietuendae misericordiae Dei accusant, cum Misericordiam & Judicium cantare Domino debuissent.

Sextum Ita se habet. Gravissimum sequitur incommodum ex ista ratione dandi Gratiam omnibus Infidelibus, quod videtur sapere Semipelagianismum: igitur non est ferenda. Antecedens probatur, quia illa ratio secundum Authores illius sententiae consistit in eo Axiomate Facienti quod inse est Deus non denegat Auxilium. Quod etsi prima specie tutum videatur, est tamen maxime periculosum. Nam si sensus sit actum aliquem naturalem, esse aut aliquale meritum, aut dispositionem ad gratiam suspectus omnino est, ac Semipelagianus, uti docet Suarez lib. 4. c. 12. & 13. & 14. & praecipuè c. 15. n. 16. ubi negat posse in ijs actibus naturalibus inveniri rationem dispositionis moralis quia vix potest ab ea ratio aliqua meriti separari. Et Vasquez acerrimè 1. p. d. 9. c. 12. ubi ait: Dicere initium aliquod Gratiae esse in nobis sive impetrationem sive occasionem, esse errorem Semipelagianum. At vero qui dicunt homini qui faciat quod in se est viribus naturae, ex eo intuitu gratiam dari, quacunque id ratione dicant, eodem videntur recidere, [Page] ergo periculosum est affirmare gratiam bene naturaliter operanti conferri. Sed aiunt, in eo casu hominem qui facit quod in se est, nila se meriti nec dispositionis, nec occasionis, nec conditionis propriae conferre, sed tantùm negative se habere non ponendo obicem gratiae: quod non est disponi ad gratiam, sed removere impedimentum prohibens gratiam: quod tandem placuit Suario c. 15. & 16. post longissimam disputationem. Probatque Moraines. d. 5. Sect. 5. n. 36.

Verum si res ista serio pendatur; quid aliud est non ponere obicem, nisi impedimentum tollere quod fatentur. Quod si fatentur, urgeo; quid est impedimentum tollere, nisi aut se disponere, aut saltem occasionem dare Deo ad donandam Gratiam? nam impedimentum illud tollitur bene operando, & bona operatio est quid positivum: remotio vero impedimenti est quid negativum, & consequens actum: igitur ad positionem actus movetur Deus ad dandam gratiam: & ille actus bonus moralis naturalis, qui requiritur, est ratio propter quam datur gratia, & Deus illum intuetur, ut donet. Confirmatur quia Deus non moveretur ad▪ donandam gratiam, nisi videret illum actum, ergo ratio dandi gratiam est in illo actu: quod si est, aliqua dispositio est, & saltem occasio ad gratiam. Et vero Suarez negare non audet dispositiones esse, sed materiales appellat aliquos actus, formales non dicit. c. 15. n. 35. Ego tamen non video quî hujusmodi actus, de quibus sermo est, dispositiones morales esse non possint, cum etsi habeant se ex parte materiae ad gratiam tamen respiciant, & eas gratia intueatur. Imo dispositiones ad formam materiales [Page] sunt, cum se habeant ex parte materiae, & tamen ad formam ordinantur, atque adeo naturales dispositiones sunt, imo & Formales, dum ad Formam ordinantur: igitur & actus illi quibus positis gratia datur, cum sint ex parte naturae, atque adeo in entitate naturales & materiales, tamen cum gratiam respiciant, & ad gratiam dirigantur, imo & gratia illas intueatur, & moraliter ipsas postulet, morales, imo & ultra naturales sunt.

Praeterea contra hunc modum dicendi Suarij dico quicquid ille adducit c. 15. ad impugnandam sententiam eorum qui requirunt cogitationem congruam ordinis naturalis ad servandam legem, quam aiunt esse gratiam naturalem ex meritis Christi, quae probatur a Vasquio in 1. 2. d. 26. cap. 4. & d. 38. c. 3. & d. 189. a. cap. 14. ac in ea fundat totam rationem bene operandi imo & Praedestinandi 1. p. d. 91. a. cap. 14. quem tacito nomine impugnat Suarez illo cap. 16. nam quo eam argumento petit illud ego in Suarium verto. Est autem quod habet n. 9. quia admittit initium meriti in nobis, quodcunque illud sit sive perfectum, sive imperfectum. Quod quanquam neget Vasquez, quo nemo Author est in astruenda ingenua & libera Gratia vehementior: ei tamen Suarez oppositum attribuit, ob id solum quia dixit, Deum ex quodam intuitu ad illam observationem legis naturalis inchoatam ab illa cogitatione congrua Fidem donasse, cum Vasquez clamet, se non admittere in ullo actu honesto naturali aliquam, vel dispositionem, vel occasionem respectu Gratiae: uti videre est 1. p. d. 91. ubi acerrime hoc tuetur: & in 1. 2. d. 199. c. 2. quo loco, nec occasionem, nec intuitum, nec respectum [Page] illum, vel minimum admittit. Unde contra Suarium argumentor. Si quòd Vasques in cogitatione illa congrua, quam ob Christium datam dicit, quòd sit ordinis naturalis, fundauit principiū Fidei censuit, Suarez eum non recte degratia sentire nec ei profuit clamare nullā se rationē aut meriti, aut dispositionis, aut occasionis, aut intuitus admittere, quid Suario faciemus, qui ob honestatem actuum merè naturalium dixit Deum dare Gratiam homini facienti quod in se est per vires naturae: cum multo minus Vasquio clamet, & repugnet. Sed dicet Suarius se id tandem reducere ad negationem, nod ad conditionem id est, non esse obicem in subjecto, qui gratiam impediat, atque hanc solum esse rationem dandi gratiam. Quid tamen hoc modo proficiat judicet Vasquez dict. 1. p. d. 91. c. 18. qui ait adversari Divo Paulo hujusmodi rationem dicendi & in 1. 2. d. 199. c. 2. affirmat ex eo sequi praecedere in nobis aliquam rationem initialem meriti, & omnia alia incommoda quae contra Massilienses inferuntur. Itaque neque Suarez Vasquio, nec Vasquez Suario probatur. Tanta est in hac ratione concedendi gratiam Sufficientem Infidelibus difficultas.

Ea vero tam pressit torsit que Suarium ut coegerit quod in Vasquio improbarat omnino sequi, nam c. 16. n. 13. affirmat Gratiam ordinis naturalis quam admittit proxme Sufficientem ad implendum quodlibet praeceptum legis naturalis, dici posse remotè sufficientem ad implenda supernaturalia praecepta, quia bene utenti illâ, non negatur altera supernaturalis. Quod quaeso quid est aliud quam evertere quicquid ante de Gratia statuerat: & quod Vasquez in gratià [Page] naturali cogitationis congruae posuerat in Auxilio naturalis Gratiae collocare? uti legenti Suarium & illo & sequenti numero 14. & id cum ijs quae dixerat cap. 14. contra Vasquium conferenti, planê constabit.

Eadem difficultas compulit Vasquium circumspectissimum Theologum dicere: gentes quibus praedicata non fuit olim, nec hactenus praedicata est Fides, justo Dei judicio illo beneficio caruisse, quia nimirum ab aeterno vidit Deus multis communibus auxilijs eas malé usuras. Uti habet 1. p. d. 97. c. 5. n. 32. & 33. quod certê a Christi in Evangelio de Tyrijs & Sidonijs sententia abhorret, quibus negata sunt illa signa, quae Hebraeis concessa sunt, quae sit habuissent In cilicio & cinere paenitentiam egissent. His ego & Reginae Sabâ refutandum Vasquium relinquo.

Septimum ita procedit. Si homini Facienti quod in se est viribus naturae Deus ex pacto, ac propter Christum dat Gratiam, sequitur jam primam Gratiam ex lege & aequitate orta ex operatione naturae concedi, in eamque demum reduci totam Gratiae constructionem, quod quam sit alienum ab ipsius ratione ac definitione Gratiae ac doctrina Divi Pauli manifestè constat, & ostendit evidenter Vasquez 1. p. d. 91. & 97. & in 1. 2. d. 199. ubi omnem prorsus vel suspicionem, vel umbram meriti, dispositionis, occasionis, intuitus, respectus excludit, & Casiani & Semipelagianorum placitum esse dicit cuilibet ex his modis gratiam assignare: qui quamvis verbo tenus removeantur posito illo modo dicendi re consequuntur, quemadmodum deducitur ex ipsomet Vasquio ijs in locis: nec minus ex Suario▪ l. 4. a. c. 12. [Page] ad finem libri: quod cum ab ijs tam accuratè, ut â nemine accuratius, observetur, miror hujusmodi de Sufficienti Infidelium Auxilio sententiae authores esse. Jam vero dicere satis esse ad faciendum quod in se est, facere quod in se est aliquo modo, licet ex pura infirmitate cadat, & peccare contingat, quia conditio in rigore postulata, non est ut omnino non peccet, sed ut non sit omnino negligens & quasi contemptor legis naturalis quod probabile existimat Suarez c. 16. n. 12. illud aditum facit magnae Infidelium parti, cui caelū hac via aperitur multo faciliorē quam nostris Fidelibus, qui tot praeceptis tenemur, ut sine magna Gratia ea servare non possimus. De qua tamen opinione Vasquium audiamus. In 1. 2. d 199. n. 8. Observandum quoque est id quod diximus in illa disput. 191. c. 18. n. 15. non solum non posse concedi ex propriis viribus initium aliquod minimum operis boni, sed etiam neque maiora non commisisse peccata, ita ut haec sit ratio obtinendi Gratiam. Primum quia ut ibidem diximus saltem sequeretur non fuisse quosdam ad Gratiam praedestinatos ex eadem massa, alios vero permissos fieri vasa contumeliae. Deinde quia qui semel concedit ex nobis hoc praecedere intuitu cujus prima Gratia nobis donetur, negare non potest praecedere etiam ex nobis aliqua bona opera quae facientes sine Gratia Dei dicamur efficere id quod in nobis est, & intuitu quorum prima Gratia nobis donetur. Nam si asserunt Gratiam nobis conferri quia ex nobis sine Gratia majora peccata non commisimus, multo fortiori ratione dicere debent ea [...] dem Gratiam nobis donari, quia etiam aliqua bona quoad fieri potuit operati sumus. Hinc autem sequuntur omnia quae disput. illa c. 15. contra Massilienses intulimus. Quae certe nescio quî cum opinione proxima Vasquij de Peccatis Gentium [Page] quibus negata est Gratia consentiant. Nam minora peccata commisisse non est ratio, aut conditio ad dandam gratiam, quomodo est ratio negandi eam majora commisisse Peccata; nam constat omnes gentes peccare. Igitur si quaedam gentes Gratia privantur quia male usurae sunt Gratiâ, ideo gratiâ privantur, quia majora peccata, quàm aliae sint admissurae, & consequenter ideo aliae gentes Gratiam consequuntur quia minora peccata in iis inveniuntur quod ab ipsomet Vasquio improbatur. Quo item argumento & testimonio Vasquii ac meâ ex illo ratiocinatione refellitur Antoninus Moraines, qui ejusdem est d. 25. Sect. 5. n. 86. sententiae, dum ait: Infideles si naturaliter bene vivant & dictamen rationis sequantur quoad possunt, minus indignos se reddunt vocatione divinâ: Sicut ex opposito quando male vivunt contra lumen naturale ponunt Gratiae impedimentum. En utrunque improbatum à Vasquio affirmat Moraines, & bene viventes vocari, & male viventes rejici: quia illi non ponunt, hi ponunt Gratiae impedimentum. Falsum autem hoc esse praeter authoritatem Vasquii sic ostendo. Experientia enim nos docet Deum, ex fidelibus saepe maximos peccatores, & cum maximè peccant, vocare efficaciter ad gratiam, & interdum Justos & Sanctos in via Dei deficere. Quod sane ostendit Deum gratiam suam liberè & pro libito quibus, quando, & quomodo vult donare. Eamque donum Dei gratuitum, non servam aut pedisequam meritorum esse. Circumspiciat quisque Catholicus quisque Romanus, vicinas natignes aut Haereticas aut Ethnicas, ac expendat quot Pueri, quot Puellae, [Page] quot adolescentes, quo [...] juvenes ingeniosi, & [...]asti; egregia indole, optimis moribus in suis vel erroribus, vel tenebris & vivant, & moriantur, quotque contra Catholici inverecundi, & salaces pravo ingenio, perditissimis moribus, sacramentorum ope saepe resipiscant, donec eorundem munîti praesidio Sanctè mortem obeant, & salutem aeternam consequantur. Imo & aliquando post turpissimam vitam felicissimè decedant. Praeterea si Deus rationem aequitatis in danda sua Gratia servaret, omnibus Pueris Puellisque bene moratis intra pubertatem mortuis quo tempore vix pro suo ingenio mortaliter peccarunt Gratiam largiretur; Unde fiet, ut qui Pueri innuptae que Puellae in nocturno Trojae excidio perempti sunt, in eo articulo illuminati fuerint omnes a Deo, & ad vitam aeternam eâ face perducti, multo felicius quam Ascanius ad cujus flammatum capitis Apicem.

Stella fa em ducens summa cum luce cucurrit. Idemque evenisse fatendum iis qui intra innocuam illam aetatem in Saguntina, & Numantina eversione sunt extincti, imo etqui naufragio ejusdem aetatulae pereunt, omnino in mediis fluctibus quibus hauriuntur optatum salutis portum inveniunt, quibus clariore, quàm Fratres Gemini Lucida sydera, AEternus Pater Astra praeparavit. Cuilibet eorum illud occinere possumus.

Macte novâ virtute Puer sic itur ad Astra. Nova & quia inopina, & quia mirabilis: nam repente in Caelum receptus. Mediâque in morte beatus.

Jam vero si vel à Deo vel ab Angelis homines qui hac ratione, quia quod in se est faciunt, non expectatis [Page] hominibus illustrantur, & informantur, uti hujusmodi Autores sententiae fatentut, & facile admittit Moraines eâ disput. 25. S. 5. n. 36. certè illustre salutis compendium inveniunt, ac multò nobis & honestius, & facilius erudiuntur, cum tam nobiles, & peritos magistros nanciscantur: qui citra clamores, & strepitus doceant, nec aures obtundant, nec capita frangant. Felices quibus sortem Christiani invidere possimus: cum nos saepe quae à Concionatoribus dicuntur ignoremus, & de multis dubitemus, ac interpretatione ac expositione egeamus, & sensu rudi ineptoque spiritualia admittamus, & idcirco interdum decipiamur: At vero ii interius illuminentur, & radios divinae lucis animo hauriant, quos à vicino sole acceptos Angeli in eorum mentes infundunt.

Largior hos homines aether, & lumine vestit,

Purpureo, solemque suum sua sydera norunt.

Illud ego mirari soleo tam se familiares hisce Gentilibus Angelos praebere, qui nobis Christianis tam se difficiles ostendunt, ut rarò nobis occurrant, nobiscumque loquantur, & non nisi Fide custodiri nos ab iis servari que credamus. Imo video eos horum Authorum sententiâ praeter legem moremque Scripturae hominibus praedicare. Nam in sacris litteris comperimus Angelos tam longe ab hoc officio praedicationis fuisse, ut ipsi mitterent homines ad praedicandum hominibus: & homines ad audiendos homines incitarent. Idque non in Veteri tantum Testamento apud Prophetas videre licet; sed etiam in Novo ubi Gratia homines conjunctiores Deo fecerat. Nam Actorum 8. Philippus [Page] ab Angelo ad Eunuchum Candacis mittitur. & 9. Cornelium monet Angelus, ut Petrum accersat, & Petrus specie objecta caelesti & oraculo reddito ad eum vadit. Nec Angelus non erat ille qui habitu viri Macedonis assumpto Paulum ad annunciandum Macedonibus Evangelium hortatus est. ibid. c. 16. Imo & Paulus à Christo ad Ananiam missus, cap. 9. & à Spiritu Sancto operâ Apostolorum Paulus & Barnabas segregari ad opus conversionis jubentur. c. 13. Quòd si per Angelos doceret Deus, non multum curasset vir ille Macedo, quòd Paulus ad Macedonas, iret cùm Angelos ea cura maneret, nec quicquam interesset vetari à Spiritu sancto Paulo & Barnabae loqui verbum Dei in Asia: nec permitti eos ire in Bythiniam. Actor, cap. 16. verùm quia per homines praedicatur hominibus Fides, non per Angelos, idcirco tanti erat vel concedi, vel subtrahi Praedicatores. At legimus accidisse ut homini sylvestri in Brasilia annuntiaretur Fides, quia rectè secundum rationem naturalem vixerat, ita attestante Beato illo nostrae aetatis Thamaturgo Josepho Anchieta Societatis Iesu. Fateor: nam ita in Societate audivi, & postea in ejus vita scriptum legi. Sed semel id tantum contigisse comperio: ut non id aut ex lege aut ex consuetudine statum quis existimaret. Quod si esset; multa ejusmodi exempla in historiis occurrissent. Sed nulla in vita Gasparis Barzaei, Matthaei Ricii, Cosmae Turriani Andreae Oviedi, imo nec in Magni Apostoli Xaverii actis invenimus. Quod sane argumento est id non ex pacto, aut consuetudine, sed ex voluntate Dei libera accidisse. Imo saepe memini in horum aliorumque [Page] sanctissimorum hominum monumentis legere, plurimos perditissimis ac profligatissimis moribus ad Fidem, & gratiam esse traductos. Ut si utrum ex duobus eligendum esset, dicendum sit Peccatores saepius quàm illos quos innocentes esse volunt, à Deo esse & vocatos, & illustratos, & ad salutem aeternam ex Infidelibus translatos. Ut cogamur exclamare. ò Altitudo divitiarum sapientiae & scientiae Dei! & iterum: O Homo tu quis es qui respondeas Deo?

Post tot tamque prolixa argumenta oportet unam eamque ingentem difficultatem removere, quam multum ponderis habere putant adversarii, atque adeo eam nonnulli summâ vi objiciunt. Est verò hujusmodi. Deum in molitione Universi multa & praeclara suae omnipotentiae bonitatis que documenta praebuisse, & quot Astra, & elementa, tot in iis sui numinis vestigia reliquisse. Inquae si homines intuerentur, per ea ad cognitionem Authoris ducerentur. Verum quòd hi ventri dediti & voluptatum caeno immersi mentem à nobilibus curis ad sordidas traduxerunt, Gratiâ supernaturali privati merverunt. Itaque dum Mundi hujus Fabrica eorum oculis objecta excitat ad Authorem operis quaerendum, sufficientia gratiae Auxilia Deus subministrat. Quicquid in hanc rem eleganter Marcus Tullius in libris de natura Deorum, & Plinius in principio naturalis historiae describendo commemo [...]ant, fidem facit huic ratiocinationi. Itaque hoc argumento utitur Suarius illo lib. 4. cap. 11. & 15. Et Lessius lib. de Praedest. c. 6. Ac illud vehementer inculcat, & exaggerat▪ Vasquius, in 1. p. disp. 197. c. 5. ubi n. 31. [Page] ad finem Paragraphi ait, Quia scilicet omni tempore Deus neminem a sua Gratia exclusit, quominus ipsum invocare posset: & ideo hac Caelestium corporum machinâ & pulchritudine omnibus semper se ipsum manifestavit. Id autem probat nonnullis Scripturae locis & quorundam. Patrum sententiis, quas item adducit Suarez suprà citatus.

Ut haec difficultas tollatur, non est negandum in his operibus quaedam quasi Dei esse in Orbe impressa vestigia: ac per ea multos veterum Deum agnovisse, & hodie non paucos agnoscere. Verum non inde sequitur omnes eum novisse, & ea ceu signa habuisse. Fuerunt enim olim hodiéque sunt tam rudes & inconditi homines, ut non modo per ea Deum non agnoverint, imo & ea pro diis coluerint. Atque adeo abusi fuerint eâ significatione ad Idololatriam. Tam procul erant à vera Dei unius cognitione. Jam verò alij Caelum & Astra ad tempestatum & fructuum terrae usus applicarunt, neque sublimius quicquam cogitarunt. Nam qui animos cum corpore interire credunt iis, quid divinum, venire in mentem potest? Et qui homines in Caelum transtulerunt, quae numina ibi esse putarunt? Quam religionem incussere orbes illi Caelestes iis qui eos insidendos versandosque Jovi, Marti, & Veneri Salacissimis Diis tribuerunt? Quae vestigia Divinitatis in Astris invenerunt, qui in iis ceu in ganeis & lustris, tot Jovis Pellices, & Pellicum Filios faeda & Scorta & Prostibula collocarunt? Ut merito soror Tonantis Locum repulsa caelo Pellicibus daret,

Terramque coleret, jure quae summo gemat,

Et maesta clamet: Pellices Caelum tenent.

[Page]Quid? quod tam illustri syderum loco tot monstra feraeque Sagittarius, Taurus, Leo, Ursae, Equus, Anguis stabulent, ut non plures apud inferos AEneas invenerit, inquae ferrum distringeret: ut mihi aptè ad superos translatus Hercules videatur, non tam ad illa conficienda, quàm ad Caelum, ceu novum aliud Augiae stabulum, repurgandum. Ex quo apparet quàm longe abfuerint à cultu veri Numinis, vel ij qui sapientiores inter Ethnicos habiti sunt, ut non modo per ea signa & vestigia illud non agnoverint, verum etiam per eadem ab illo recesserint, & conculcatis vestigiis contempserint. Ii nimirum sunt illi qui teste Prospero, l. 1. de Vocat. Gent. c. 5. Deos sibi dona Dei fecerunt.

Atque ut Theologicè agamus, ita argumentum ex objectà difficultate formo, & refuto. Si satis est ad Auxilium sufficiens habendum, ille aspectus Caeli syderumque, sequitur Peccare eos omnes qui Deum per ea non agnoscant: sed juxta eosdem Authores non peccant multi, ergo non est ille aspectus & cognitio Auxilium sufficiens. Major est certa, quia quibus datur Auxilium sufficiens ij possunt & tenentur urgente praecepto benè operari: Imo ad id ijdem Authores Auxilium sufficiens inducunt. Quod autem multi non peccent, quae erat minor patet, quia datur Infidelitas in multis negativa, quae est citra culpam, & nascitur ex ignorantia Invincibili, quae excu sat à peccato; non esset autem ea Invincibilis, si illud esset Auxilium sufficiens: quemadmodum supra ex Suario tradidimus, qui id perspicue docet tomo 2. de Grat. l. 4. c. 11. n. 4. &c. 15. n. 3. Idem accurate demonstrat Vasquez in 1. 2. [Page] tom. 1. d. 120. c. 3. & 4. ex sua & aliorum complurium Authorum sententia. Duce D. Thoma. 2. 2. q. 10. a. 1. Consequentia est idonea: eâ que deductâ argumentatio tota constat.

CAP. XII. Quid de hac Universalitate Auxilij senserit Augustinus.

QUoniam, ut inquit Suarius, eandem super hoc Augustini mentem inquirens l. 4. c. 18. tom. 2. de Grat. Authoritas Augustini in hac praecipuè materia magna est. Scire oportet, Utrius ille sententiae Author fuerit. Ac primum fateor, & si opus est jure jurando affirmo: me cùm in opposita sententia, id est de Universali Gratia, quam in Societate acceperam essem, legendo Augustino ab ea ad contrariam, quae negat omnibus dari communem Gratiam, deflexisse: id que Anno 1638. Conimbricae mihi contigisse confirmo: cum neminem praeter unum Augustinum Authorem ea de re legissem. Eum enim solùm in ijs quae ad Praedestinationem & Gratiam spectant, Magistrum extra Societatem habui, ut quicquid profecerim ei ex integro debeam.

[Page]Igitur compertum mihi prorsus est Augustinum Authorem esse: Non omnibus aut dari, aut offerri Gratiae sufficientis Auxilium: Sed multis illud negari. Id ut ostendam, Primùm adducam testimonia Augustini clara & expressa. Secundùm argumenta & loca in quibus id evidenti deductione probatur. Tertiùm Authores, qui affirmant eum illius sententiae Authorem fuisse. Quartùm rationes, si quae sunt, & testimonia eorum, qui negant illum ita sensisse, confutabo.

Primus locus esto in Epistola. 107. ubi sic ad Vitalem in Pelagianum errorem inclinantem inter duodecim de Gratia Dei articulos tres. IV. V. & VI. ita proponit. Scimus Gratiam Dei non omnibus hominibus dari; & quibus datur, non solùm secundum merita operum non dari; sed nec secundum merita voluntatis eorum quibus datur, quod maximè apparet in parvulis. Scimus eis quihus datur, misericordiâ Dei gratuitá dari. Scimus eis quibus non datur justo judicio non dari. Constat de omni Gratia etiam sufficiente loqui; quia loquitur de Gratia quae datur misericordiâ, & quae non datur judicio divino. Haec autem est sufficiens; nam Efficax si negatur, culpâ nostrâ potius fit in opinione adversariorum, quám judicio Dei, unde ea non tam negatur à Deo, quam à nobis inefficax redditur. Clarius id ex Augustino easdem sententias exponente liquet. Ait enim paulò inferius. Quomodo dicitur omnes homines Gratiam eam fuisse accepturos, si non illi quibus donatur eam sua voluntate respuerent, quoniam Deus vult omnes homines salvos fieri? Ita rogat Augustinus ex adversariorum persona, qui ut tueantur Gratiam communem dicunt, hanc omnibus offerri, [Page] sed respui: ideo autem offerri, quia Deus vult omnes homines Salvos fieri. Hoc enim & hodie objiciunt Adversarij. Pergit jam suo nomine Augustinus. Quomodo dicitur hoc: cùm multis non detur paruulis: & sine illa plerique moriantur, qui non habent contrariam voluntatem, & aliquando cupientibus festinantihus que parentibus, ministris quoque volentibus, ac paratis, Deo nolente, non detur, cum repente antequam detur expirat, pro quo ut acciperet currebatur. His verbis refutat illud Homines fuisse Gratiam accepturos, si ij eam sua voluntate non respuerent. Probat enim hoc dictum falsum esse exemplo Paruulorum: qui neque voluntatis propriae, quá tum carent ne (que) Parentum qui maxime volunt culpâ, Baptismum, quae ijs tota est Gratia, non accipiunt. Tunc locum Pauli refellit in eum sensum detortum hoc modo. Vnde manifestum en eos, qui huic resistunt tam perspicuae veritati, non intelligere omnino, qua locutione sit dictum; quod omnes hovult Deus [...]alvos fieri: cum tam multi salui non fiant, non quia ipsi, sed quia Deus non vult: quod sine ulla caligine manifestatur ireparuulis: sed sicut illud quod dictum est: Omnes in Christo vivificabuntur, cum tam multi aeterna morte puniantur, ideo dictum est quia omnes quicunque vitam aeternam percipiunt, non percipiunt nisi in Christo, ita quod dictum est: Omnes homines vult Deus Salvos fieri, cum tam multos nolit Saluos fieri, ideo dictum est, quia omnes qui salui fiunt, nisi ipso volente non fiunt, & si quo alio modo illa v [...]rba Apostolica intelligi possunt, ut tamen huic apertissimae veritati, in qua videmus tam multos volentibus hominibus sed Deo nolente Salvos non fieri, contraria esse non possint. Non potuit clarius mentem suam Augustinus exponere: nam, ut [Page] vellet, quâ ratione melius exprimeret, locumque Pauli qui alterius partis Achilles est eo sensu acceptum aptius & vehementius refutaret. Ac ne quis eluderet confugiendo ad voluntatem Dei inefficacem & conditionatam, dicendo Deum hac voluntate quantum inse est si ipsi vellent homines voluisse, Augustinus ter explicatè dixit Deum noluisse, & volentibus hominibus noluisse. Et Terminum Omnes ne ad universos pertineret, aptissimo inducto testimonio ex eodem Apostolo circumscripsit. Similes habet locos Epistola. 105. & 106. quibus eadem veritas eodem Paruulorum argumento comprobatur: quos indico tantùm, ne similes accumulem. Quod si quis legere velit ad medium Epist. 105. & ad initium 106. praclara reperiet testimonia, ijs que omnino acquiescet.

Secundum testimonium mistum ex duobus habetur Lib. 1. de. Peccat. mer. & remis. c. 21. & 22. quod quia longum est; ex eo breviter sententias duas colligo: reliquam rationationem, quae idonea, relinquo lectoribus. Igitur c. 21. Haec gratia cur ad illum veniat, ad illum non veniat, occulta esse causa potest, injústa non potest. Et mox. Non tam movet cùm praestatur indignis, quàm cum aequè indignis alijs denegatur. Id Infantium exemplo confirmat. At vero c. 22. de adultis idem docens accuratissimè contrariae sententiae fundamentum conuellit. Unde, inquit fit ut homo ab ineunte pueritia modestior, ingeniosior, temperantior, ex magna parte libidinum victor; qui oderit avaritiam, luxuriam detestetur, atque ad virtutes caeteras provectior aptiorque consurgat, & tamen eo loco sit ubi ei praedicari Gratia Christiana non possit? Quomodo enim [Page] invocabunt, in quem non crediderunt? Aut quomodo credent ei quem non audierunt? Quomodo autem audient sine praedicante? Alius autem tardus ingenio, libidinibus deditus, flagitijs & facinoribus coopertus, ita gubernetur, ut audiat credat, baptizetur, rapiatur; aut si detentus hic fuerit laudabiliter vivat? Ubi duo isti [...]am diversa merita contraxerunt; non dico, ut iste credat, ille non credat; quod est propriae voluntatis: Sed ut iste audiat, ille non audiat. Hoc enim non est in hominis potestate. Supervacaneum est commentari locum cum omnino perspicuus sit. Eo autem non solum statuitur Augustini Sententia, sed etiam oppositae praecipuum argumentum refellitur, quod sumitur ex bonis operibus factis viribus naturae ante Gratiam, quorum haec intuitu, aut respectu, aut occasione detur. Id verò hic ab Augustino aptè confutatur. Legendus etiam c. 15. in eam mentem dum de Paruulis traditam doctrinam confirmat: adducto & explicato loco Joannis 21. Illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum.

Tertius locus est l. 2. de Peccat. mer. & rem c. 5. haud minus illustris. Agens enim de Adjutorio Gratiae necessario ad bene operandum, quod luci comparat & praefert, quia lux ad videndum tantum adjuvat oculos sanos, non autem sanat aegros, nec aperit clausos cum utrunque Gratia praestet, quo excitans Gratia exprimitur ait: Adjutor enim noster Deus dicitur. Nec adjuvari potest, nisi qui aliquid sponte conatur: quia non sicut in lapidibus insensatis, aut sicut in eis in quorum natura rationem voluntatemque non condidit, Salutem nostram Deus operatur in nobis. Cur autem illum adjuvet, illum non adiuvet: [Page] illùm tantum, illum autem non tantùm: istum illo, illum isto modo, penes ipsum est & aequitatis tam secretae ratio, & excellentia potestatis. Neque hic opus est expositione. Per se patet: lectore tantum egemus. Hujus appendix esto totum caput 2. lib. de nat. & Grat. ubi docet multas olim fuisse gentes, & suo tempore adhuc esse ad quas omnino Fidei praedicatio non pervenerit; & cum admittat posse eas in Deum conditorem credere, & recté vivendo illius implere voluntatem, negat tamen, etsi hoc ita sit, posse salvari eas, qùod Christus ijs, nec annunciatus, nec agnitus, nec cultus sit. Itaque supponit Facientibus quod in se est viribus naturae non dari Gratiam, atque adeo salutem non obtinere, contra quàm Adversarij sentiunt. Caput est illustre & manifestum. Ex cujus doctrina concludit c. 4. Haec igitur Gratia sine qua nec infantes, nec aetate grandes Salui fieri possunt non meritis redditur, sed gratis datur, propter quod Gratia nominatur: Justificati, inquit, gratis per sanguinem ipsius. Vnde hi qui non per illam liberantur, sive quia audire nondum [...]otuerunt, sive quia obedire noluerunt, sive etiam cum per aetatem audire non possent, lavacrum regenerationis, quod accipere possent non acceperunt, iuste itaque damna tur: quia sine Peccato non sunt, vel quod originaliter traxerunt, vel quod malis moribus addiderunt. Omnes enim peccaverunt & egent gloriâ Dei. Hoc capite justa & doctrina Augustini, & contraria Augustino refutatio continetur. Idem est sequentium duorum 5. & 6. capitum argumentum.

Quartum ex duobus conflatur testimonium: Altero ex lib. 2. ad Bonifacium, c. 7. altero ex lib. 4. c. 6. Breves [Page] tamen praeviâ ratiocinatione, quòd prolixa est, sententias affero. Illa sit ex primo loco prima. Si quis duos habeat debitores, & alteri vellet dimittere debitum, alterum exigere: cui vult donat, sed neminem fraud [...]t, nec acceptio personarum dicenda est, quando iniquitas nulla est. Et inductâ parabolâ Patris Familias cum operarijs ex denario diurno laborantibus, & expensis illis duabus Sententijs: Amice non facio tibi injuriam. Et: An non licet mihi quod volo facere? Sic etiam cum secundum propositum Dei vocatur alius, alius non vocatur vocato datur gratuitum bonum, non vocato redditur malum: qui [...] omnes Rei sunt, ex eo quod per unum hominem Peccatum intravit in mundum. Non fundat negationem Gratiae communis in peccatis personalibus actualibus, sed in originali: quo jugulat omne Pactum inductum ab Adversarijs de danda Omnibus Gratia per Christum etiam post Peccatum originale, quod nunquam Augustinus cognovit. Consonat alter locus cap. 6. Quare istos homines oves facit, istos non facit? apud quem non est acceptio Personarum? Ipsa est quaestio quam beatus Apostolus curiosius quàm par est, proponentibus ait: O homo tu quis es qui respondeas Deo? Et infra. Cur autem iste accipiat, Ille non accipiat, cum ambo non mereantur accipere, & quisquis eorum acceperat indebite accipiat, vires suas met [...]antur, & fortiora se ne scrutentur. Sufficiat eis scire quod non sit iniquitas apud D [...]um. Anteà de Praedestinatione dixerat, modò de effectu ejus, idest de Gratia loquitur, & pergit id doctrinâ Pauli confirmare.

Quintus esto locus insignis ille, c. 11. de Corrept. & Grat. quem ob id citat pro hac sententia P. Suarez. [Page] to. 2. de Grat. l. 4. c. 18. Ubi proposito Adjutorio Sine quo non proprio status Innocentiae & Angelorum, quod omnino ac propriè Sufficiens erat, quemadmodum late, ac saepe probavimus ait: Nunc autem quibus deest tale Adiutoriumiam paena peccati est: quibus autem datur, secundum Gratiam datur, non secundum debitum: & tantò amplius datur per Iesum Christum Dominum Nostrum quibus id Deo dare placuit, ut non solum ad sit sine quo permanere non possumus, etiam si velimus; verum etiam tantum ac tale sit ut velimus. Evidenter Augustini mens apparet, nam aperte dicit, deesse illud genus Auxilij quibusdam in statu naturae lapsae, id que ratione Peccati Originalis, quod eâ nos gratiâ privavit ac idcirco ait. Iis quibus datur non dari ex Debito: idest ex Pacto cum Adamo Innocente & ex naturae illius Innocentis ad bene operandum exigentia, quod ille debitum vocat significans satis esse quancunque rationem aequitatis & congruentiae ad debitum inducendum, quo ostendit quàm liberam & gratuitam vellet Gratiam, quàmque ab omni respectu alienam. Ideo addit: Quibus datur, dari Secundum Gratiam non secundum debitum. Idest ex mera & gratuitá voluntate Dei, quae contra demeritum Peccati eâ Gratia privantis dabatur; nam si ex intuitu daretur operum, ac ex aliquo pacto, secundum debitum prorsus daretur. Deinde monstrat Augustinus agnoscere se utramque Gratiam in hoc statu lapsae naturae. Ait enim Quibus datur ea propria Angelorum & Adami, id est Sufficiens, docens hanc quibusdam deesse, quibusdam adesse. Dari vero adhuc amplius quiddam affirmat, idest aliam Gratiam Efficacem, quae est propria Praedestinatorum. [Page] Itaque in hoc loco habemus, quae desiderari possunt summâ perspicuitate sententiae. Nam est expressum Adiutorium sine quo non, idest Gratia sufficiens, quae quibusdam deest. Id autem illa particula Tale Adjutorium significat. Deinde habetur clarè Dari alijs, Quibus autem datur. Eis que omnino gratis, idest immerentibus, donari. Tandem non eam duntaxat, Gratiam praesto esse, sed aliam majorem, idest Efficacem ultra hanc donari.

Juvant hoc testimonium alia tria ex eodem libro. c. 7. & 8. & 13. Cap. 7. ait multos non accipere Gratiam nec Fidem imo nec de ea quicquam audisse. cap. autem 8. dicit: multos non accipere à Deo Donum Perseverantiae, & Infantes plures carere Baptismo, & medio ad illum habendum, de quibus ait Cùm & illis qui non baptizantur meritum malum nullum sit: & istis qui baptizantur nullum sit bonum ex eorum propria voluntate. Manifestiùs autem c. 13. Cùm Praedestinatos posuisset & eorum Gratiam, & Salutem explicasset, venit ad non Praedestinatos, & ait. Hi ergo qui non pertinent ad hunc felicis simum numerum, pro meritis justis sime judicantu [...]: aut enim iacent sub peccato, quod originaliter de generatione traxerunt, & cum illo haereditario debito hinc exeunt, quod non est regeneratione dimissum: aut per liberum arbitrium alia insuper add derunt. Hos negat habere Gratiam ullam. Mox ait Aut Gratiam Dei suscipiunt, sed temporales sunt, deserunt & deseruntur. His concedit Gratiam dari, sed iustam & sufficientem: cum alijs nullam dedisset, uti patet ex eo quod dicit de secundo genere Reproborum. Aut Gratiam Dei suscipiunt. Unde patet illos priores Reprobos Gratiam non suscepisse.

[Page]Sextum adduco locum ex libro de Praedest. Sanct. c. 8. ubi sic. Cur ergo non omnes docet ut veniant ad Christum? Nisi quia omnes quos docet misericordiâ docet: quos autem non docet, judicio non docet: quoniam cujus vult miseretur, & quem vult obdurat: sed miseretur bonum tribuens, obdurat digna retribuens. Et in hanc mentem soluit aliquot sententias Scripturae Universaliter loquentes: Ac inter eas illam Deus vult omnes homines salvos fieri: ut tantum de iis qui salvis fiunt intelligatur. Et infra eodem cap. Illis datur ut credant, illis non datur. Et cap. 9. initio cap. Fides & inchoata & perfecta donum Dei est. Et hoc donum quibusdam dari, quibusdam non dari omnino non dubitet qui non vult manifestissimis sacris litteris repugnare. Cur autem non omnibus detur Fidelem movere non debet, qui credit ex uno omnes isse [...]in condemnationem sine dubitatione justissimam; ita ut nulla Dei esset justa repr [...]hensio, etiam si nullus inde liberaretur. Unde constat magnam esse Gratiam quòd, plurimi liberantur, & quid sibi deberetur, in eis qui non liberantur agnoscunt: UT QUI GLORIANTUR NON IN SUIS MERITIS QUAE PARIA VIDENT ESSE DAMNATIS, Sed in Domino glorientur. Hoc quasi gladio bona illa ex naturalis rationis usu opera praeciduntur: nam eadem omnium merita, idest damnatorum, ob peccatum Originale. Ex quibus cur istum potius, quam illum liberet inscrutabilia sunt judicia ejus, & investigabiles viae ejus. Viden, ut non ad opera humana, sed ad judicia Divina recurrat? Nemo autem objiciat hanc sententiam Augustini, de Fide, non de Gratia sufficiente loqui, nam cui apud Augustinum negatur Fides, negatur & Gratia: quòd apud eum Fides [Page] sit Ostium Gratiae Uti nos in argumentis dicemus. In hanc mentem de Paruulis, caput 14. ejusdem libri integrum trahe.

Septimum insigne maxime efficiunt quaedam ex libro de Dono Persever. praeclarae sententiae. Nonnullae in cap. 8. sunt. Illa me rapit. Ex duobus paruulis originali peccato obstrictis, cur iste assumatur ille relinquatur: & ex duobus aetate jam grandibus impijs, cur iste ita vocetur, ut vocantem sequatur ille autem AUT NON VOCETUR: aut non ita vocetur ut vocantem sequatur, inscrutabilia sunt iudicia Dei. Ex duobus autem pijs, cur huic detur Perseverantia usque in finem, il [...]i autem non donetur, inscrutabiliora sunt iudicia Dei. Haec non commentatorem accuratum, sed lectorem attentum desiderant. Quaedam inveniuntur cap. 11. Sed illae movent: Paruulis quibus vult, etiam non volentibus, neque currentibus subvenit. Et maioribus etiam his quos praevidit, si apud eos sacta essent suis miraculis credituros, quibus non vult subvenire non subvenit. Locutus fuerat proxime de Tyrijs & Sidonijs. Consentit c. 12. initio. Hominibus dat quibus vult quoniam mise [...] icors est, quod etsi non det iustus est: Et non dat quibus non vult, ut notas faciat divitias Gloriae suae in vasa misericordiae. Dando enim quibusdam quod non merentur, profecto gratuitam & per hoc veram suam gratiam esse voluit. Non omnibus dando quid omnes mererentnr ostendit. Idem tractat eodem cap. ad finem. Nusquam tamen illustriores & profundiores habet sententias, quam capite 14. Accipe, Praedestinatio Sanctorum nihil aliud est, quam praescientia scilicet & praeparatio beneficiorum Dei quibus certi [...] simè liberantur qui unque liberantur. Caeteri autem ubi [Page] nisi in massa perditionis justo divino iudicio relinquuntur? Ubi Tyrij sunt, & Sidonij qui etiam credere potuerunt, si mira illa Christi sigua vidissent? Sed quoniam ut crederent non erat eis datum, etiam unde crederent est negatum. Videat lector: An hoc manifestius & vehementius dici possit? Ego certè cum lego non modo intelligo, sed contremisco. Totum caput hauriat oculis qui dubitat & puram hauriet veritatem. Non desunt quaedam hujusce veritatis scintillae in sermone 11. de verbis Apostoli. ad finem. ubi de Infantibus loquitur.

Octavum testimonium componant aliquot sententiae libri Enchir. Cap. 95. Nec utique Deus iniuste noluit salvos fieri cum possent salui esse si vellet. Et cap. 97. Quando quaeritur causa: Cur non omnes salvi fiant? responderi solet, quia hoc ipsi nolunt. Quod quidem de Paruulis dici non potest, quorum nondum est velle seu nolle. Et cap. 10. 13. Ita intelligere debemus quod scriptum est, Qui vult omnes homines salvos fieri: tanquam diceretur nullum hominem fieri salvum nisi quem salvum fieri ipse voluerit: non quod nullus sit hominum nisi quem salvum fieri velit, sed quod nullus fiat nisi velit, & ideo sit rogandus ut velit, quia necesse est fieri si voluerit. De orando quippe Deo agebat Apostolus ut hoc diceret. Sic enim intelligimus id quod in Evangelio scriptum est: Qui illuminat omnem hominem, non quia nullus est hominum, quia non illuminetur, sed quia nullus nisi ab ipso illuminatur. Quod ibi latissime prosequitur.

Nonum conficiunt duo Augustini testimonia ex libris contra Julianum. Alterum ex libro 6. brevius quod sit ad secundum praeludium Quod multo inquit est mirabilius, aliqu [...]doptat in Filium, quem format in [Page] utero immundis simae feminae, & aliquando non vult esse suum Filum, quem format in utero suae Filiae. At que ita facit esse in Christi consortio, quem formavit Diaboli domicilio; & non vult esse in Regno suo, quem formavit in Templo suo. Aut si vult, cur non facit quod vult? Non enim quod soletis de maioribus d [...]cere: Deus vult & Paruulus non vnlt. Certe hic ubi fati nulla est immobilitas, nulla fortunae temeritas, nulla personae dignitas, quid restat nisi Misericoraiae & Veritatis profunditas?

Sed instar omnium locorum sit ille libri 4. contra eundem Julianum, cap. 8. quem ego justam hujusce doctrinae sedem dixerim. Longior est, sed nihil in Augustino longum, quod non sit optimum. Igitur. ‘Sed ponis inquit, Apostolicum testimonium, & ab eo dicis pulsantibus aperiri, qui omnes homines vult saluos fieri, & in agnitionem veritatis venire: ut videlicet intelligamus docentibus vobis, ideo non omnes salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire, quia ipsi nolunt petere, cùm Deus velit dare: nolunt quaerere, cùm Deus velit ostendere: nolunt pulsare, cùm Deus velit aperire. Sed hunc sensum vestrum infantes illi ipsa sua taciturnitate convincunt, qui nec petunt, nec quaerunt, nec pulsant, imò etiam cùm baptizantur reclamant, respuunt, reluctantur, & accipiunt tamen & inveniunt, & aperitur eis, & intrant in regnum Dei, ubi fit eis aeternitatis salus & agnitio veritatis, longè pluribus infantibus in istam gratiam non adoptatis ab eo, qui vult omnes homines salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire. Quibus dicere non potest, volui & noluistis, quia si volnisset, quis [Page] eorum qui nondum habent voluntatis suae arbitrium, voluntati ejus omnipotentissimae restistisset? Cur ergo non sic accipimus quod dictum est, Qui omnes vult homines salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire: quomodò & illud accipimus, quod idem dixit Apostolus, Per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae? Hos enim omnes vult Deus salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire, inquos omnes per unjus justificationem gratia per venit ad justificationem vitae, ne dicatur nobis, Si Deus vult omnes homines salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire, sed ideo non veniunt quia ipsi nolunt: cur tot millia paruulorum, qui non percepto baptismate moriuntur, non veniunt in regnum Dei, ubi certa est agnitio veritatis? Nunquid aut homines non sunt, ut non pertineant ad id quod dictum est, omnes homines? Aut aliquis poterit dicere, Deus quidem vult, sed ipsi nolunt, qui nondum velle seu nolle ista noverunt, quando nec ij, qui paruuli baptizantur atque moriuntur, & per illam gratiam ad agnitionem veritatis quae in regno Dei est, certissimam veniunt, ideo veniunt, quia ipsi renovari Christi baptismate voluerunt? Cum ergo nec illi propterea non baptizentur, quia noluerunt: nec isti propterea baptizentur, quia volunt, cur Deus qui vult omnes homines salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire, tam multos in regnum suum, ubi est certa veritatis agnitio, qui nullo ei resistunt voluntatis arbitrio, patitur non venire? Nisi fortè dicturus es, ideo paruulos non in corum numero deputandos, quos Deus omnes vult [Page] salvos fieri, quia ea salute, quae hîc intelligenda est, salvi sunt ipsi, nihil trahentes omnino peccati. Atque ita intolerabilior sequetur absurditas. Isto enim modo benevolentiorem facis Deum omnibus impiissimis & purissimis hominibus, innocentissimis & purissimis ab omne labe peccati. Quandoquidem illos, quia vult eos omnes salvos sieri, vult etiam intrare in regnum suum. Hoc est enim illis consequens si salvi fuerint: sed qui nolunt, ipsi sibi obsunt. Immensum verò numerum parvulorum, qui sine baptismate moriuntur; suo regno adjici non vult, quos neque ulla peccata sicut putatis impediunt, & quod nullus ambigit, ejus resistere voluntati contraria voluntate non possunt. Sic fit, ut esse Christianos omnes velit, quorum multi nolunt: non omnes velit, quorum est nemo qui nolit. Quod abhorret à verò. Novit Dominus qui sunt ejus: & in eorum salute atque in suum regnum introductione certa est voluntas ejus. Sic ergo debet intelligi quod dictum est: Omnes homines vult venire, quemadmodum intelligitur quod dictum est: Per unius justificationem in omnes homines ad justificationem vitae. Quod Apostolicum testimonium si eo modo intelligendum putas, ut dicas omnes positos esse pro multis, qui justificantur in Christo, multi quippe alii non vivificantur in Christo? Respondebitur tibi, sic etiam illic ubi dictum est, omnes homines vult salvos fieri, & in agnitionem veritatis venire: omnes, positos esse pro multis, quos ad istam gratiam vult venire. Quod [...] [...]lto convenientiùs propter hoc intelligitur dictum, [Page] quia nemo venit, nisi quem venire ipse voluerit. Nemo potest venire ad me, inquit filius, nisi pater, qui misit me traxerit eum. Et, Nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum à patre meo. Omnes ergo qui salvi fiunt, & in agnitionem veniunt veritatis, eo volente salvi fiunt, eo volente veniunt. Quia etsi nondum sicut parvuli utuntur voluntatis arbitrio eo volente regenerantur, quo creante generantur: Et qui jam utuntur voluntatis arbitrio, nisi eo volente ac subveniente à quo praeparatur voluntas, velle non possunt. Ubi si dixeris mihi: Cur ergo non convertit omnium nolentium voluntates? Respondebo: Cur non omnes morituros adoptat lavacro regenerationis infantes, quorum adhuc nullas, & ideò nec contrarias invenit voluntates? Si hoc profundius esse perspicis, quàm ut abs te valeat inveniri; utrique nostrum profundum sit, cur & in majoribus & in minoribus Deus velit alteri, & nolit alteri subvenire: dum tamen certum & immobile teneamus, non esse iniquitatem apud Deum, qua quemquam sine malis meretis damnet: & esse bonitatem apud Deum, qua multos sine bonis meritis liberet, demonstrans in eis quos damnat, quid omnibus debeatur: ut hinc discant quos liberat, quae sibi poena debita relaxetur, & quae indebita gratia condonetur.’

Tam est illustris hic locus, ut nullâ alià Face ad illius doctrinam opus sit; imó quemadmodum ineptū erit Solem illatis lucernis velle ostendere, ita absurdum fuerit hunc locum Sole ipso clariorem velle commentariolis illustrare. Quicquid ab Adversariis nunc objectum [Page] ex parte voluntatis conditionatae & universalitate sententiae Pauli aequitate, & exigentia meritorum aut dispositionum opponi tunc potuit, id omne est ab Augustino occupatum & refutatum.

Non opus erat argumentis: sed quod ea ego promisi, & sunt quaedam quae non parum juvant, afferre illa operae pretium duco. Sed attingam potius quam expendam.

Primū a Praedestinatione sumitur. Nam Augustinius author est: Ex massa in Adamo damnata Deum pro sua voluntate elegisse quosdam ad salutem, alios in massa damnata reliquisse: ita ut prima ratio non eligendi fuerit justitia & judicium derelinquentis Dei. Unde sequitur multis omnino derelictis Deum nullum prorsus Auxilium destinasse: ineoque in justum non fuisse, cum quos dereliquit, in eadem inqua erant Massa reliquisset, idest damnatos in eodem statu damnationis. Quod autem Augustiniana ratio Praedestinandi ea fuerit, omnino constat & patet ex nostra Cortina in Principio, 2. & 3. & in Conclusionibus 5. usque ad 16. ac ex earum probatione tum locis ad marginem: tum sententijs in tract 4. & in tract. 5. in Paral. D. Gregorij & Bernardi cum Augustino: & nos in proprio de Praedestinatione, quem me ditamur tractatu, suo tempore monstrabimus.

Secundum est: quia Augustinus totus est in evertenda quacunque ratione meriti, respectus, intuitus, conditionis, occasionis ex parte nostra ante Gratiam: ut ea prorsus libera & gratuita sit. Id autem datâ communi Gratiâ omnibus hominibus stare non potest, uti vidimus, [Page] cum & in adultis requiratur ratio aliqua rectè operandi, vel saltem minus male operandi: & in Parvulis industria & vigilantia Parentum, ad Auxilium Gratiae sufficiens statuendum. Confirmatur, quia hoc modo consentiret cum Pelagio & Juliano, & saltem cum Semipelagianus Augustinus, qui volebant neminem Gratiâ carere: nec satis erit effugio dicere illos posuisse meritum & initium meriti in natura, Augustinum removisse: nam imprimis id Semipelagiani dicere se negabant, & Augustinus omnem quaecunque illa foret rationem ex parte nostra sustulit, ac ne quis locus suspicioni remaneret ante Gratiam nihil nisi demeritum in nobis peccatumque cognovit, uti ex sententiis ejus supra memoratis constat.

Tertium. Augustinus naturam & Gratiam semper sibi invicem opposuit, & inter utranque eam differentiam induxit, ut natura communis omnibus esset, Gratia non esset. Ergo Gratiam communem efficere non potuit. Antecedens legenti Augustinum compertum erit. Ego duos illustres locos do. lib. de Grat. & lib. arb. c. 13. inter alia loquens de natura. Non est haec Gratia quam commendat Apostolus per Fidem JESU Christi. Hanc enim naturam etiam cum Impiis & Infidelibus certum est nobis esse communem. Gratia vero per Fidem JESU Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa Fides. Non enim omnium est Fides. Sermone 11. de Verbis Apostoli sic. Exceptâ illâ Gratiâ qua condita est humana natura, haec enim Christianus Paganisque communis est, haec est major Gratia non quod per Verbum homines creati sumus, sed quod per Verbum Carnem factum Fideles facti sumus. Ubi [Page] advertendum permittere, ut Pelagiani naturam nomine Gratiae vocent, sed semper inter eas distinctionem inducere, quòd illa sit communis, ista non sit. Unde infra. Videte quomodo illam generalem gratiam praedicent, qua creatus est homo, qua homines sumus, & utique & cum impiis homines sumus: sed non cum Impiis Christiani sumus. Et paulô post. Antequam conditi essemus nihil boni merebamur, & ideo Gratia quia conditi sumus, cum boni nihil mereremur. Si ergo magna est Gratia quando nihil boni merehamur, quanta Gratia est quando tantum mali mer [...]bamur? Tandem. Una erat Massa perditionis ex Adam: Facta sunt vasa inde in honorem ex eadem Massa. Et concludit. Me quare in honerem, & Alium in contumeliam? Quid responsurus sum. O homo tu quis es, qui respondeas Deo! Duo Parvuli nati sunt, &c. Hoc autem argumentum urget, eos qui dicunt inter Gratiam sufficientem & Efficacem non dari discrimen ex parte Gratiae, sed ex parte cooperantis, nam tunc manifestè sequitur Gratiam esse omnibus instar naturae communem; id autem quo discernitur à nobis provenire.

Quartum. Augustinus omnem & totam rationem Gratiae in Fide fundat, & ab hac initium Gratiae petit: Sed cum Paulo affirmat Non omnium esse Fidem, igitur consequenter docuit, non omnium Gratiam esse. Major est in Augustino certissima. Et nos probavimus in Cortina Principio 7. & in Conclusionibus, à conclusione. 35. ad 45. & in probatione illarum Tract. 4. & ita docet Suarez. to. 2. de Grat. l. 4. c. 15. n. 23. probatque ex eodem Augustino, & Prospero & Fulgentio. Minor est indubitata. Consequentia colligit. Confirmatur. [Page] Quia Divus Augustinus non potuit ante fidem aliquid boni moralis in actibus humanis admittere, cujus intuitu vel respectu inspirentur Fides vel Gratia, cum Author sit omnes actus humanos deliberatos sine aliqua fide, & gratia esse malos, atque adeo peccata. Quemadmodum docet Caesar Vaninus Exercit. 16. Et latè ac delucide demonstrat Vasquez tom. 2. in 1. 2. d. 190. a. c. 6. ad 10. & d. 91. & Maldonatus in Matth. c. 6. n. 18. nosque ostendimus in nostra Cortina integrâ & exactissimâ cadere institutâ quaestione. Ubi cum Augustino Patres complures, & Scholasticos ferme triginta sentire probavimus. Itaque nihil magis repugnat Augustino quàm dicere. Posse infideles bonis actibus moralibus naturaliter elicitis aliquo se modo ad Gratiam vel disponere, vel praeparare, cum neget aliquod honestum & bonum opus morale ante Fidem & Gratiam reperiri; imo id omne quod non est ex Fide Peccatum esse omnino confirmet: uti ea questione tradidimus, & quicquid contra objicitur & objici potest diluimus.

His & aliis quibus supersedeo argumentis patet: Augustinum nec sentire nec sentire potuisse (ut obiter emolliam Suarium contrà his verbis opinantem) Auxilium Gratiae sufficiens nimini denegari. Ut mens illius distinctius percipiatur. Quatuor ejus propono placita. Primum: Parvulos quibus Baptismus applicari non potuit, & antequam applicaretur mortui sunt, caruisse Gratiâ ad salutem sufficienti. Secundum: Infideles adultos, quibus nunquam annuntiata est Fides eodem Auxilio esse destitutos. Haec duo sunt apud Augustinum [Page] certa, & stata. Tertium Fidelibus omnibus sive Praedestinatis sive Reprobis Auxilia Gratiae fuisse donata, donarique pro ratione voluntatis Praedestinantis Dei: & non Praedestinantis. De quo nos Thesibus nostris in Cortina propositis. Thes. 15. & 19. idque inter eos interesse, quòd Praedestinati accipiant à Deo donum perseverantiae, alii autem Fideles non praedestinati non accipiant. Quod non minus est quam duo priora certum & constans. Quartum dubium reddiderunt quidam Authores qui sentiunt docere Augustinum Fideles Peccatores obstinatos & induratos quatenus in eo sunt statu, Gratiâ sufficiente destitutos esse. Id autem ad sequentem pertinet quaestionem.

Quid Authores de Augustino sentiant? Et quidem eum manifestè docuisse Gratiam non esse communem omnibus: imo ex voluntate Dei quibusdam dari, quibusdam non dari, atque adeo multos Auxilio, quod appellant Sufficiens carere, Massilienses ipsi optimè intellexerunt. Id apparet, primùm ex Epist. Prosperi ubi improbant illam Discretionem Eligendorum & Reprobandorum, ut secundum quod placuit Creatori alii Vasa honoris, alii Vasa co [...]umeliae sint creati. Ex quo sequebatur negatio Gratiae rejectis. Huc spectat & illud nolle ut iis objiceretur multitudo Parvulorum, quos vellent perire non ex defactu Gratiae, sed ex praevisione conditionata peccatorum quae facturi essent si viverent. Praeterea objiciunt Augustino, quòd aliter ac Paulus docuit sentiat, dum aiunt in sua illa de Universali Gratia sententia. Non vacillare illud quod Deus velit omnes homines salvos fieri: perinde ac in sensu Augustini negantis [Page] vacillaret. Tandem propositum Praedestinantis Dei obstinati insectantur, ne ex eo meritorum praescientia, unde malunt deduci totam rationem praedestinandi, causa esse praedestinationis negaretur. Idem iisdem fermè argumentis in Epistola Hilarii ad eundem Augustinum deprehenditur, quaequia manifesta sunt non opus producere.

Ejusdem est cum Veteribus Maffiliensibus sententiae Novorum Semipelagianorum Princeps Arminius, qui cum teneat universalem cumiis Gratiam, Augustinum sibi adversarium fatetur: nam in Examine Praedest. Perkinsianae fol. 581. probans opinionem suam adducit locum Pauli Deus vult omnes homines salvos fieri, & cum unum ex sensibus Augustini attulisset, ut Deus salvare velit omnes salvandos. Respondet, Quid est vim facere Apostolico textui si hoc non est? At Augustinus ita explicat. Quid tum? Non stamus illius authoritate: & pergit impugnare ipsius expositionem, & sententiam. De Caeteris uno verbo dixerim. Quicunque negant Gratiam Universalem, omnes iitum Orthodoxi, tum Heterodoxi consentiunt Augustinum se habere patronum. In quibus est Ecclesia Lugdunensis cum illis Heroibus Gratiae Remigio, Amolone, Prudentio, Lupo Servato, Floro, & aliis quos supra commemoravimus. Necnon quos ex Scholasticis postea adduximus: Inter quos acerrimè Caesar Vaninus sua illa Exercit. 16. Cujus verba alio commodius loco proferemus.

Eorum qui in alia sententia sunt, aliquos nominare illustres Authores volo. Principes sunto Molina in Concordiasaepe, & Lesius lib. de praedestinatione, & in [Page] Apol. Accedit vir Gravisimus Joannes Maldonatus qui plurimis in locis Commentar. in Evangel. fatetur ita Augustinum sensisse. Quem quia Scholastico more non scribit distinctius citare volo. Commentatus locum Joan. c. 1. n. 9. Erat lux vera quae illuminat omnem hominum. Sic Secundam, inquit, quaestionem difficiliorem nobis Augustinus reddidit? Is enim contra Pelagianos disputans, ut suam opinionem defenderet. Non omnibus Gratiam dari, non omnes illuminari: Saepe ita interpretatur hunc locum, quasi sensus non sit Christum aut re vera omnes illuminasse, aut illuminare voluisse. Sed neminem nisi per illum illumenari, aut ex omni genere hominum aliquos per illum illuminari. lib. 1. de peccat. m [...]r. & rem. c. 27. & in Enchir. c. 10 [...]. Et ad locum Joan. 12. n. 32. idem significat, explicans illud Omnia traham ad me ipsum, cum ait: Augustinus & Beda notant, non dixisse Omnes sed Omnia, quia non Omnes inquiunt traxit Nec non eodem cap. 12. Joan. n. 39. & 40. bis indicat Augustinum Authorem esse Excaecatis & obduratis non dari Gratiam: & ad medium. Hoc unum, inquit, dicam cùm Deus excaecare & indurare dicitur, non solum significari eum permittere ut homines excaecentur, obdurenturque: non solum Gratiam illis, aut non dare, aut datam aufer [...]e, ut iugustinus d [...]cet, &c. Sed utrum id Augustinus docuerit de Artinatis & Induratis paulo post dicemus. Satis nunc est scire quod sit Maldonati de Augustino judicium.

Vasquez summus quidem ille Theologus, & severus syncerusque Censor affirmat Augustinum Universalitatem sufficientis auxilii sustulisse. Primum ait, multis Infantibus sine Baptismo defunctis expressè. [Page] Ita 1. p. d. 96. c. 2. n. 5. & 6. nec dubium est, cum ipse Vasquez idem sentiat, uti superius diximus. Deinde d. 97. c. 3. 4. & 6. etsi oppositam sequatur sententiam de adultis, quorum neminem putat, etsi Ethnicum vel Induratum communi Gratiâ carere, affirmat tamen Augustinum non omnibus eam adultis concedere: Induratis praesertim, uti patet ex cap. 3. & 4. & 6. ubi Necesse, inquit, erit fateri Augustinum ejus fuisse sententiae. & paulo post. Quocirca ego non dubitarem Angustinum ejus que discipulos Prosperum & Fulgentium illius fuisse sententiae. Nec patitur alio modo Augustinum exponi.

In eo tamen à Vasquez dissentio, quòd ille affirmat Augustinum Induratis Fidelibus negare auxilium: id que summà contentione probat, de Infidelibus vero nil apertè quod Augustinum attinet dicit. Cum tamen contra sentiendum foret, cum Suario c. 18. n. 24. quem hac in re oppono Vasquio. Nam lecto & recognito â me accuratissimè Augustino invenio, Infidelibus quidem ad quos Fides pervenire non potuit Gratiam eo Authore negatam: quemadmodum ex testimoniis argumentisque adductis videre est: & illâ capitali ratione: quod cùm Fides sit ostium & initium Gratiae? quibus ea non detur, ii Gratiâ destituantur. Non comperi tamen apud Augustinum Fideles quantumvis obstinatos & induratos auxilio Gratiae prorsus carere. Idque nos & olim Parisiis in Cortina, nunc paulo antè lib. 1. de Const. Pontif. Innocentiia. 6. probavimus: modò confirmamus. Nam loci adducti à Vasquez (si duos excipias de quibus statim) omnes de Auxili proximo & expedito ad operandum loquuntur: non de [Page] remoto, & per accidens impedito. Constat enim, induratos motibus communibus & levibus pulsibus Gratiae minimè moveri flective: nisi augeantur, & intendantur. Ac ita dicit Augustinus, eos non posse ad Deum converti, id est moraliter, quòd ordinario auxilio non convertantur. Duo autem loci quorum vis est major facile exponuntur, modò intelligantur. Primus. Deum neminem deserere nisi prius deseratur. qui est Augustin. ser. 88. de temp. & sumitur ex lib. de Dono. Persever & habetur lib. Ad Artic. sibi falso impositos. Prosperi, & adducitur â Conc. Trident. Sess. 6. c. 13. si ita intelligatur ut sit sensus Deserenti Deum cùm Gratia Excitante vocat: idest non operanti Deus non cooperatur: quemadmodum accipit Vasquez, nihil omnino probat. Si vero sensus sit. Qui non operatur cum Excitatur à Deo Deus eum suâ Gratiâ Excitante privat, uti vult Suarez l. 4. c. 19. à n. 31. etiam non nocet dicendo Deum privare induratum deserentem Auxilio proximo & expedito, ac uberiore sine quo non convertetur; nec enim hinc colligitur omni prorsus auxilio privari: sed eo tantùm quod est proximum & expeditum. Quâ ratione brevius opinor, & facilius Axioma illud explicatur, quàm tot tamque diversis à Suario rationibus eo capite excogitatis quibus illa mens fecunda, semper scatet.

Alter est ille celeberrimus de Pharaone indurato ex libro de Expos. Epist. ad Romanos, c. 62. de quo nos multa l. 1. q. un. de mente Sum. Pontif. Innocentii a. 4. quorum summa est Pharaonem induratum fuisse, non tamen omni prorsus Gratiâ etiam remotis simâ destitutum, [Page] sed tam eam parum illum movisse, ut vix sentiretur, atque adeo: An ei data fuerit dubitari potuisse. Quod si Pharao pro illo tempore, quo fuit induratus caruit Gratia, nec peccavit, non inde sequitur alios item eadem esse mensurâ metiendos, quemadmodum eodem articulo ratiocinati sumus. Illud itaque accipimus à Vasquio: Augustino authore non parvulis solum, sed Adultis quoque auxilium Sufficientis Gratiae denegari. Quinam vero ii sint, alia quaestio est, quam obiter expedivimus. Cum Vasquio necesse est sentire ipsius Clarissimam Scholam Complutensam, quae ab eo ne locum quidem vult unguem discedere. Nec dubito multos alios ex Patrum Jesuitarum nobilissima schola ita sentire de mente Augustini, illos praesertim antiquiores: quorum ego commentarios assiduè versare in societate solitus eram: sed quoniam Londini sum illorū non copia est nec aliorum ex aliis Familiis, quos scio idē de Augustino judicare. Cum liberius mihi ad scribendū ostium, tempus que fuerit, non omittam rem hanc exactiùs & minutius tradere. Quanquam existimem, ubi tot testimonia, & argumenta cumulavi majore authoritate opus non esse.

Negant tamen Augustinum hujus sententiae authorem fuisse primum Haeretici complures. Gerardus Vossius. l. 7. Hist. Pelag. par. 1. thesi. 3. & 4. Marcus Antonius de Dominis. lib. 7. de Repub. Eccles. c. 11. Remonstrantes in Apologia in Exam. Censurae Cap. 17. paulò post principum. Catholicorum Authorum omnes ferme qui tenent Gratiam Universalem, Augustinum pro studio in suas partes trahunt: ne tanto Patrono [Page] destituti videantur. Id princeps Jesuiticae Theologiae?. Franciscus Suarez Tomo 2. de grat. l. 4. c. 19. magna vi & copiâ rationum conatur ostendere. Nec minore contentione idem moliuntur Omnes Antagonistae Jansenii. Cito eos quos hic potui reperire. Antoninu Moraines d. 25. & 26. sparsim per totas. Francis cum Annatum in suo Augustino vindicato l. 2. c. 4. & 5. Thomam Augustinum in sua Defensione l. 2. Latissimè praesertim c. 16. quod cum 19. articulis constet per eos ferme omnes persuadere studet suae, idest de Universali gratia sententiae, authorem esse Augustinum.

Quà ratione acciderit nescio, ut Quatuor Patres Jesuitae totidem aliis opponerentur: ceu,

—S [...]eterint teca aspera contra

Contuler intque manus.

Nec ego me campo credam, qui non ex illa [...]ne gente negabo. Pares eos in Paria distinctos inter se committam. Spectator, non pugnator esse volo. Sed si me judice certent: vincent qui affirmant Augustinum Universalem gratiam circunscripsisse: nec pudebit hac in re tres qui vivunt Morainium, Annatum, Bagocium suis illis tribus priscis Heroibus Maldonato, Molinae ac Lessio herbam porrigere. De Suario, & Vasquio ita judico: ut in eligendis sententiis Suarius habetur circumspectior, & cautior, ita in referendis accuratiorem, & synceriorem esse Vasquium. Nam Suarius uti erat cereo mollique ingenio, ita Authores ad illud fingebat facilius, accommodabatque; tum ut eorum se patrocinio muniret, tum ut si quid duriusculum in eorum sententiis esse credebat, id explicando & interpretando [Page] molliret: nec tam quid illi dicerent, quam quod dicendum esset ab iis putabat attendibat; & de corum megis, quam verum curabat quanquam quid magis decorum quam quid verum? Vasquez autem uti erat vir acri severo que judicio, ita Authorum sensus syncere pendebat, nec quid ii deberent dicere, sed quid dixissent spectabat, & solius veritatis rationem habebat. Itaque Suarez pius interpres est, Vasquez justus. Utrum lector malit, judicet ipse. Mihi si daretur optio, cum Vasquio verè, quam cum Suario piè interpretari mallem: nec enim pietas est torquere mentes Authorum, & alienos iis sensus imponere. Itaque Vasquio assentior, modo ne dicat Augustinum Induratis auxilium sufficientis gratiae denegasse. Ejusque judicio censuram Suarii refello. Ac vereor, nedum quisquis quas meliores putat opiniones aliis affingit, omnino decipiatur, cùm meliores sint, quas ij amplexi fuerant.

Tandem adverto Argumenta quibus Suarez & Recentes Societatis Theologi conantur persuadere, Augustinum Universalem illam Gratiam, admisisse, tam coacta & detorta esse, ut gemere iniis Augustinus videatur. Imo siquis eos in citatis à me locis attentè legat, & meam hanc lucubrationem cum iis conferat, comperiet, illos vocatos & tractos, deinde formatos & factos; hos vero vocantes & trahentes, atqui adeo natos & germanos videri. Sin refutent ipsos adversarii & cedam. At non cedam quia non refutabunt. Ecquis enim sit qui densam illam locorum & argumentorum aciem Macedonica Phalange & Romana legione validiorem valeat collato pede perrumpere? Eam ego adversariis [Page] oppono. Decios agant, seque devoveant: sed decies invadent, nec movebunt.

CAP. XIII. Argumenta quae contrariam sententiam Augustini esse arguuat, afferuntur, soluuntur que.

QUod magnum in Augustini authoritate momentum est, praestat quicquid ad Adversariis contra opponitur adducere, ac refellere. Ac ex Suario potissimum, quod vetus & scitus Dux est, petam argumenta; & quod ille non studio impugnandi Jansenium, sed desiderio tenendi mentem Augustini citra stomachum disputavit: non omittam tamen quae ab aliis antagonistis Jansenii afferuntur proponere, quatenus ad inquirendam veritatem spectant: nec quid ij adversus Jansenium dicant, sed quid contra mentem Augustini hactenus à me expositam adducant curabo, nisi sicubi Jansenium bene de Augustino sentientem castigent: nam tum in Jansenio Augustinum meum vindicabo.

Primo argumentatur Suarez objecto loco Augustini c. 3. l. 1. Retract. c. 10. ubi recognoscens locum c. 3. lib. 1. Genes. contra Manichaeos sic: Illud autem lumen non irrationalium animalium oculos pascit, sed pura corda eorum qui Deum credunt & ab Amore visibilium & temporalium [Page] se ad ejus implenda praecepta convertunt, quod omnes hominum facere possunt si velint. Et adjungit, inquit Suarez, Non existiment novi haeretici Pelagiani secundum eos esse dictum: verum est enim omnino omnes homines hoc pòsse si velint: Sed praeparatur voluntas à Domino. Et similia verba pergit Suarez repetit eodem lib [...]o c. 22. recognoscens alia verba quae in lib. contra Adimantum cap. 16. posuerat. Nisi quisquam voluntatem mutaverit, bonum operari non potest, quod in nostra potestate esse positum alio loco Dominus docet ub [...] ait: Facite arborem bonam & fructum ejus bonum, aut facite arborem malam & fructum ejus malum. Adjungit quod no [...] est contra Gratiam Dei quam praedicamus. In potestate quippe hominis est mutare in melius voluntatem sed ea potestas nulla est nisi à Deo detur de quo dictum est: Dedit eis potestatem Filios Dei fieri, cum enim hoc sit in potestate, quod cum volumus facimus, nihil tam in potestate quam ipsa voluntas est: sed praeparatur voluntas à Domino. Locum priorem objicit item Moraines. Gaudeo quod quae objiciunt ad Joannis cap. 1. Illuminat omnem hominem vententem in hunc mundum, ita exponit Augustinus, ut neget universim de omnibus intelligi, sed affirmet de ijs solum qui illuminantur esse intelligendum: uti supra diximus Maldonato authore: cujus authoritatem Suarii & Morainii authoritati opponimus. Sed ei magnum momentum addimus ex alio loco Augustini lib. 1. de Peccat. mer. & remis. c. 25. ubi. Quod, inquit, in Evangelio positum est Erat Lumen verum quod illumina [...] omnem hominem viventem in hunc mundum ideo dictum est, quia nullus hominum illuminatur, nisi illo lumine veritatis quod Deus est. Respondeo tamen proprie Augustinum [Page] iis in locis aliud egisse: nam contra Manichaos disputans aiebat: naturam ex se non esse malam, quod ii affirmabant: Sed malam vitio nostro fieri: & bonam fieri Conversione ad Deum, quod quidem voluntate fiebat, unde constabat hanc ex se malam non esse, cum si esset naturâ suâ mala non posset converti in bonam. Hoc erat contra Manichaeos. Ne tamen hinc Pelagiani deducerent voluntatem absque gratia Dei mutari de mala in bonam addidit Augustinus hominum omnium esse illam potestatem, si vellent; sed velle tamen sine ope gratiae non posse. Unde non concluditur Deum omnibus gratiam dare, quod erat intentum Suarii & Morainii. Sed omnes homines posse, si detur, quod est aliud longè diversum. Nam certum est omnes homines posse cùm voluntatem habeant qua possunt velle, sed cum velle non possint sine Gratia, adhuc supererat probandum eam omnibus praesto esse. Hoc autem non affirmat Augustinus. Cujus sensus est manifestus, idest homines ejus esse naturae, ut converti possint contra Manichaeos. Ad id tamen necessariam esse Gratiam contra Pelagianos. Deerat illud: nemini deesse Gratiam, id autem Augustinus non dicit. Tantum asseruit potestatem naturae physicam & remotam, quam negabant Manichaei: negavit autem moralem & proximam, quam affirmabant sine Gratia Pelagiani. Unde in secundo testimonio ait, In potestate quippe est mutare in melius voluntatem. Ecce potestas physica & Remota, quae affirmatur. Deinde ait, Sed ea potestas nulla est nisi à Deo detur. En. Alia potestas data, ab illa alia distincta; idest proxima, & Moralis. Duas quippe esse constat. [Page] Nam, dum ait, In potestate hominis esse, supponit potestatem unam Physicam. Dum addit, Sed ea potestas nulla est supponit moralem per Gratiam sine qua alia physica in genere morali boni nil possit. Unde illa erat innata: quia in natura erat. Haec autem erat data à Deo, quia expediebat primam per Gratiam: & proximè potentem efficiebat. Ubi ergo dicit Augustinus Gratiam omnibus dari? Imo ex his locis maximè constat, non dari cum Augustinus dicat, Eam potestatem nullam esse nisi detur à Deo. Quo significat, non esse innatam, sed acceptam à Deo. Itaque adposuit illud Sed adversativum naturae, aiens sed praepa atur voluntas à Domino. Quibus verbis solet Augustinus Gratiam Efficacem designate atque hic sanè hanc indicat in primo loco cum dicit. Tantum augetur munere Charitatis ut possint: hoc autem pertinere ad efficacem patet: & in secundo inquiens. Dedit eis potestatem Filios Dei fieri. Hos autem esse fideles & Praedestinatos sequentia Joannis verba declarant. His qui credunt in nomine ejus qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate Carnis nec ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ac ita non modo solutum prorsus nitidè manet, sed etiam retortum validè in Suarium & Morainium argumentum.

Confirmatio Suarii ex loco lib. 3. de lib. arbitr. c. 19. relato l. de. nat. & Grat. c. 69. quam quidam etiam exantagonistis Jansenii afferunt, debilis est. Namiis locis Augustinus de Gratia ad bone vivendum necessaria agit, docetque homines, qui & cognoscunt Deum, & praecepta illius excusari non posse, si malè operentur quod certissistimum quidem est: nam hi quibus data [Page] est Dei notitià & legis ipsius, habent jam aliquod fidei lumen, & Gratiâ non carent. Non dicit tamen Augustinus. Omnibus omnino hominibus concedi fidem & Gratiam. Imo juxta Suarium & Theologos communiter dantur homines qui excusantur à praecepto fidei, & aliis multis per ignorantiam invincibilem, ex qua existit Infidelitas negativa: quae si datur, non omnibus datur Gratia sufficiens, contrà quàm hoc loco ii conantur suadere.

Secundum argumentum Suarii ex istius confirmatione solutum manet; nititur enim eo fundamento quòd homines salvari omnes & servare praecepta possint, atque adeo non stare per Deum quominus & obediant mandatis, & salventur. Quod omnino ex proximè dictis corruit, nam multis sunt homines qui destituuntur fide, & notitiâ praeceptorum, laborantque ignorantiâ invincibili, quos non negat Augustinus esse: imo, uti probavimus, affirmat. Sed quia Suarius citat expressam Augustini sententiam, & in suam detorquet volo illam afferre ac expendere. Ea est libri 2. de peccat. mer. & rem. c. 17. Ut innotescat quod latebat, & suam fiat quod non delectabat Gratiae Dei est: quae hominum adjuvat voluntates, quâ ut non adjuventur in ipsis causa est, non in Deo: sive dam [...]andi fint propter iniquitatem superbiae, sive contra ipsam suam superbiam judicandi & erudiendi, si Filii sint misericord [...]ae. Ex hoc loco potius colligitur deesse hominum voluntatibus Gratiam, quâ juventur, & tantùm ejus rei causam inquiri, quam Augustinus ex parte hominum ponit: quia de illa Gratia loquitur, quae Efficax est, & supponit aliam inefficacem [Page] cui hominum voluntates non responderunt, & idcirco eam non meruerunt. Itaque de Gratia sufficiente hic sermo non est, & probatur quia Augustinus loquitur de Gratia illuminationis & suavitatis, quam in ejus doctrina efficacem comperimus, uti patet ex eodemmet capite ad finem. Ideo quisque nostrum bonum apus suscipere, agere, implere nunc scit, nunc nescit; nunc delectatur, nunc non delectatur, ut noverit non suae facultatis, sed divini muneris esse vel quod scit, vel quod delectatur; ac sic ab elationis vanitate sanetur, & sciat quam vere non de terra ista, spiritualiter dictum sit: Dominus dabit suavitatem, & terra nostra dabit fructum suum. Nimirum de fidelibus loquitur, qui fidei notitiâ & Gratiâ abutuntur per superbiam, quibus illa illustrans, & delectans Gratia a Deo in paenam ejus Peccati subtrahitur. Id autem clarius exponit, c. 19. Intelligamus si possumus Dominum Deum bonum, ideo Sanctis suis alicujus operis justi aliquando non tribuere vel certam scientiam, vel victricem dilectationem: ut cognoscant non à se ipsis, sed ab illo esse lucem qua illuminantur tenebrae eorum, & suavitatem qua dat fructum suum terra eorum. Ex quibus apparet de Gratiae efficacis fidelium defectu, omnium quidem tum Reproborum, tum Electorum eo loco agere Augustinum. Nam si de sufficiente omnibus communi loqueretur, non diceret eâ propter superbiam propriam voluntatum suarum privari, quae superbia propriè non cadit in barbaros & Infideles inconditos ac rudes. Cujus defectum Augustinus in peccatum originale solet conjicere; quemadmodum suprá ostendimus adducto loco c. 11. lib. de Corrept. & Gracia. Nunc autem quibus deest tale adjutorium [Page] (idest sine quo non & sufficiens) jam paena peccati est. Quod peccatum Originale esse vel Suarez ipse fatetur; etsi Adjutorium de auxilio sufficiente Proximo intelligat. c. 18. n. 19.

Alium locum affert Suarez ex q. 2. ad Simplicianum, quem praeterire nunc, & in aliud tempus reservare malo ob eas rationes quas tunc explicabo. Nunc tantum dico eum locum de Esau ad rem non esse: cum Esau habuerit notitiam Dei & gratiam sufficientem. Quod autem addit Suarez eodem modo de aliis sentiendum, si intelligat omnes vocari, ut ille vocatus est, nego. Si omnes vocatos & non efficaciter vocatos, eodem modo male Gratiae respondere, & tandem perire, concedo. Sed quid inde pro Suarii sententia colligatur non video. Testimonium libri 83. quaestionum 9. 68. de jam vocatis agit, ac de discrimine eorum post vocationem, vel repugnando, vel obediendo: quod alienum est à praesenti quaestione. Norit his Lectis Morainius, qui etiam his locis utitur, minus in iis quam putat ad causam momenti esse.

Tertio argumentatur Suarez ex locis Augustini, in quibus docet Deum non praecipere nobis impossibilia quia cum praecepto offert Auxilium utique sufficiens, quia alias non daret potestatem, nec faceret observationem praecepti possibilem: id que probat tribus locis, & poterat multo pluribus probare. Hoc argumentum longiùs petitum est, ac ratiocinando potius mentem Augustini deducit, quàm inquirit. Non negamus eum dixisse, qui cognoscunt Deum ac legem, eos ad cultum & legem praestandam teneri, ac iis Gratiam [Page] non deesse, quòd notitia illa Dei illuminatione aliquâ quae est inchoata Fides nitatur: nec de eo ambigere ullus Theologus Augustinianus potest; id negamus affirmare Augustinum ad omnes prorsus, nullo excepto homines, eam notitiam & Dei & legis pervenire, quod non monstrat argumentum. Nec est Suarii doctrinae consentiens, quemadmodum supra vidimus, cùm admittat cum communi sententia Infidelitatem negativam, & ignorantiam invincibilem: quâ admissâ non datur, nec Peccatum, nec supponitur auxilium sufficiens. Itaque argumento concedimus, cùm sublata fuerit hujusmodi ignorantia adesse Gratiam, imo ad eam tollendam Gratiâ opus esse: negamus vero eam ignorantiam semper, & ab omnibus prorsus hominibus auferri: affirmamus itaque in doctrina Augustini, imo & Theologorum communi, multos esse qui in profunda ignorantia Dei & legis, idest in in infidelitate negativa, & caecitate legis vivant, & moriantur. Ob eam rationem quam postea afferemus. Unde patet argumentum Suarii tertium deficere.

Quartum & ultimum ita proponitur ab eodem Suario. n. 13. Quarto, inquit, probatur ex illis locis in quibus Augustinus docet Deum velle omnes homines salvos fieri intelligendo distributionem illam absolutè, & simpliciter, ac sine ulla limitatione. Quam vis enim aliquibus in locis aliter exposuerit illam distributionem, quia de voluntate beneplaciti absoluta & efficaci locum exponebat, tamen in aliis admittit in Deo aliquam voluntatem salutis respectu omnium hominum. Praecipuus vero locus quoad hanc partem est lib. de Spir. & Litt. c. 33. Huic argumento Suarii do manus, si [Page] probet quod assumit: nempe ullum essein Augustino toto locum, in quo ille Author sit, illam sententiam Pauli: Deus vult omnes homines salvos fieri eo sensu quem affert Suarius, de omnibus omnino nemine excepto hominibus intelligi. Id enim ego affirmo, nunquam Augustinum sensum ejusmodi tradidisse. Sed quoniam Suario potius, quàm mihi credetur propter ejus doctrinam & fidem & authoritatem singularem, & hic locus Achilles est adversariorum, operae pretium erit accuratissimè hac de re agere, ac inspicere. An Augustinus ita ut vult [...]uarius, eum acceperit. Et quoniam Suarez locos non citat (quod oportebat facere) uno tantùm contentus, quem praecipuum vocat. lib. de spir. & Litt. volo in aliis, Jesuitis Patribus, qui cum Suario sentiunt, inquirere, si quem alium pro eo sensu universali citent. Nam id exactissimè conati sunt adversus Jansenium praestare. Et quoniam duo multum hac in re operae posuerunt P. Martinonus, & P. Bagocius. idest Moraines, & Thomas Augustinus, ij in se summam hujusce contentionis suscipient, in seque transferent, & cumiis ego & cum Suario, etsi unus (illius Romani memor Horatii) ut aliis rebus nequaquam par, ita Augustini lectione, haud impar, alacer erectusque pugnabo.

Igitur dequo certamen instituitur id est: Utrum aliquo in loco Augustinus illum Pauli 1. Tim. 2. locum. Deus vult omnes homines saluos fieri, de omnibus prorsus hominibus nemine excepto intelligat, ita ut ejus sensus author sit. Affirmat Suarez & communiter Antijan senistae. Ego prorsus nego. Et quidem illi exhibere [Page] locos tenentur. Suarez unum. Unum & eundem Morainez. d. 26. 5. 2. n. 10. & 5. S. 1. n. 16. Hunc eundem inculcat Thomas Augustinus. l. 2. c. 16. a. 12. & copiosissime exponit. Alterum autem indicat eodem cap. a. 8. prope finem, ex Epist. 17. ad Vitalem. Nullos alios afferunt, afferre ve in speciem quidem possunt. Primum istum levissime objectum a Thoma Augustino refello. Expostulans lib. 2. c. 16. art. 12. cum Jansenio quem citarat art 2. ejusd. cap. quòd dixisset sensum illum universalem loci Pauli esse Semi pelagianum; probat non esse, testimonio Augustini. Epist 107. ad Vitalem, eoque prolato confutat Jansenij calumniam. Verba Thom. August. idest Bagocij sunt. In Epist. illa 107, postquam, ita explicuit illud. 1. Tim. 2. Quia omnes qui salui fiunt nisi ipso volente non fiunt. Addit & si quo alio modo illa verba Apostolica intelligi possunt, ut tamen apertis simae veritati in qua videmus tam multos (fit mentio de Paruulis ut apparet ex superioribus) volentibus hominibus, sed Deo nolente, saluos non fieri. Non ergo damnat nostram de voluntate Dei antecedente expositionem, quemmadmodnm contendit Jansenius, sed eam tacite probat. Haec Thomas Augustinus. Duo dico: Alterum non debuisse Jansenium, illum quem Suarez & Patres Jesuitae Clarissimi Theologi sequuntur sensum damnare, cum errorem nullum contineat. Alterum perperam egisse Thomam Augustinum utendo illo testimonio Augustine ad notam illam evitandam: & adjiciendo Augustinum ibi sensum universalem ex voluntate antecedente Dei tacitè probare: cum utrumque secùs sit. Nam illud testimonium nullatenus favet, imo maxime adversatur [Page] universali sensui, illumque prorsus improbat, uti ostendo. Augustinus ibi summa vi impugnat Pelagianos ponentes principium meriti in natura, cujus intuitu Gratia daretur. Abutebantur ad id loco illo Pauli. Deum velle omnes saluos fieri. Ex hoc enim sequebatur multos qui naturâ duce (nec enim omnium erat [...]idet) bene operarentur ob id Gratiam accepturos. Quod quàm sit affine eorum Theologorum placito qui dicunt Facienti quod in se est per vires naturae Gratiam adesse apparet. Augustinus, ut errorem illum penitus auferret tollebat ansam errandi, idest illum sensum loci Pauli: negabatque, quorum non esset Fides Gratiam esse▪ Itaque Fidem non omnium esse, neque Gratiam, ac proinde Deum non omnes saluare velle: nec eo sensu Paulum locutum, sed omnes dixisse pro omnibus qui salvantur; quemadmodum aliud Omnes apud Paulum. 2 Corinth. 16. Omnes in Christo vivificabuntur de Omnibus qui vivificantur intelligitur. Quare illud: Deus vult omnes homines saluos Fieri perinde esse: Vult ut Praedestinati salui fiant, quia nemo nisi quem vult Deus, saluatur. Hoc fatetur Thomas ipse Augustinus. Nunc videamus quorsum dicat Augustinus. Ita quod dictum est Omnes homines vult Deus saluos Fieri, cum tam multos nolit saluos fieri, ideo dictam est, quia omnes qui salui fiunt nisi ipso volente non Fiunt: & si quo alio modo illa verba Apostolica intelligi possunt. Sistamus hic. Tria habemus. Deum nolle multos saluos fieri. Omnes qui saluantur eo volente saluari. Hunc esse Pauli sensum. Tum addit. Et si quo alio sensu illa sumatur sententia. Non negat alium esse sensum posse, sed eum vult esse, qui manifestae [Page] veritati non repugnet. Erat autem ista veritas. Deum nolle multos saluos fieri, cui contrarius esset ille qui diceret, Omnes Deum velle saluos fieri. Augustinus igitur ait, si alij sensus adhibeantur (quos non negat) universales non fore: nam hi cum neminem excludant, veritati contradicunt. Vult itaque Augustinus ua locus sit alterius sensus capax, sed non illius, qui omnes omnino homines admittat, quod prorsus Bagocij argumento contradicit. Rem declaro: locus ille Pauli alios sensus habet. Adhibuit Augustinus. Potest enim de omnibus hominum generibus ac differentijs; Videlicet, Regibus subjectis, doctis, indoctis, maribus, feminis & alijs explicando illud Omnes accommodatè non ad singulos, sed ad genera singulorum intelligi. Potest retinendo illud omnes in propria significatione ita accipi, ut illud Vult ad voluntatem nostram referatur, ac sit sensus Deus facit nos velle; ut nos procuremus Omnes saluos facere, ut id ipsum d [...]amus Deum velle, qui ut nos velimus facit & quod volumus, facere dicitur. Ecce alij duo sensus ab illo diversi, non tamen adversii experientiae, qua videmus multos saluos non fieri, quae est apertissima veritas quam vult sartam tectamque servare Augustinus. Primum ergo sensum explicans Omnes pro ijs qui saluantur, tradit Augustinus, In Enchiridio. c. [...]3. & l. 4. cont. Julian. c. 8. & lib. De Sanct. c. 8. & illa Epist. 107. Secundum applicans & distribuens Omnes pro omnibus generibus & differentijs singulorum habet in Enchir. c. 105. & l. de Corrept. & Grat. c. 13. & Sermone 37. de Diuers. c. 3. Tertium proponit lib. 22. de Ciuit. c. 1. & lib. de Corrept. & Grat. c. 13. Nullus [Page] autem eorum evertit illam apertam veritatem: Deum multos saluos fieri non velle. Hinc patet adversus Bagossium, sensum qui admittat Deum velle omnes homines nemine excepto saluos fieri, rejici ab Augustino; imo eum solum rejici, quòd hic apertis simae veritati in qua videmus tam multos volentibus hominibus, sed Deo nolente, suluos non fieri, contradicit. Quid autem magis contrarium quam velle Deum voluntate antecedente omnes homines saluos fieri? Aut quomodo aliter capi queat Augustinus in eo loco ubi negat Deum velle, imo affirmat Deum nolle multos hominum saluos fieri: idque maxime Paruulorum exemplo confirmat? qui pereunt volentibus Parentibus ut salventur, & nolente Deo ut salventur, uti Augustinus loquitur. Miror P. Bagocium Latinissimum virum locum Augustini tam perspicuum, secus quam par erat, intellexisse. Nae siquis eum vacuus & attentus legat, comperiet, eo Bagocij sententiam refelli, nostram confirmari.

Venio ad praecipum locum, quem magna vi objiciunt Adversarij Suarez, Moraines, Thomas Angustinus. Dicam ingenuê quod sentio. Mortalis est muoro Glacies ceu sutilis ictu Dissiliet, cum ad Arma Caelestia mentis Augustinianae ventum sit. Eam anxiè inquirunt omnes, sed Thomas Augustinus accuratè. Eò mihi exactius, ac syncerius agendum. Nam hic utra pa [...]s vicerit Romulea esto. Ne sim prolixior. Rem explico. Quaerit c. 32. Augustinus. Unde sit Fides? naturâ ne an dono Dei? rationem affert dubitandi, si naturâ cur non omnium est? cum Deus omnium sit Creator? si dono Dei, quare item non omnium, cum Deus omnes velit saluos [Page] fieri? Proponit responsum sustinendo judicium. Videamus utrum Satisfaciat quaestioni? Dicere liberum arbitrium datum esse nobis à Deo, & cùm eo nos credamus, quod donum est Dei, Fidem esse donum Dei, cui vocanti respondet arbitrium. Quod autem Deus velit omnes homines saluos fieri illa sua voluntate non cogit, aut necessitat voluntatem. Ita homines liberè credunt, & non credunt, vel ex voluntate, vel contra voluntatem Dei. Deinde digreditur ad probandum. Incredulos qui volenti Deo ut crederent, restiterunt, non vincere Dei voluntatem: cum ab eo puniantur ob Peccatum, quemadmodum justi ob benefacta remunerantur. Ac rursum excurrit largiter circa merita & praemia justorum. Et concludit. Ita nec arbit [...]ium liberum tollimus, & benedicit Anima nostra Dominum, nec ignorans Dei justitiam suam vult constituere, sed credit in eum qui justificat impium, virit ex Fide donec ad speciem perducatur. Fide scilicet qnae per dilectionem operatur. Quae dilectio diffunditur in cordibus nostris nec per sufficientiam propriae voluntatis, nec per litteram legis, sed per Spiritum Sanctum qui datus est nobis. Summa esto. Fidem esse Donum Dei, non solum quod voluntas credentis est Donum Dei Creatoris, sed quod ipsa voluntas credendi à Deo vocante donatur, quae etsi donetur à Deo volente Omnes homines saluos facere, non ideo libera esse desinit cum Deus non auferat libertatem. Peccare autem Incredulos contra voluntatem Dei, non elidere, aut eludere ejus voluntatem, quia non evadunt constituta supplicia. [...]einde justos ita credere ac operari, ut ex misericordia [...]ei sint eorum merita, cum tamen sint à propria voluntare. Hâc [Page] ratione, & retineri Arbitrij libertatem, nec evacuari Gratiae efficacitatem.

Confecta natiocinatione Augustinus ait cap. 33. Haec disputatio si quaestioni illi soluendae sufficit sufficiat. Qui modus dicendi videtur esse dubitantis: nec omnino consentientis. Sed pergit dicta confirmare objectione injectâ, contra id quod dixerat principale, nimirum Donum Dei dici posse voluntatem Credentis: quia à Deo creata voluntas. Nam ex hoc sequitur etiam Peccatum esse Donum Dei, quia à Deo Creatore est voluntas Peccantis. Cui respondet, multum inter utranque voluntatem interesse: quod Peccatum non est a Deo incitante. Sed à solo arbitrio. At Fides non est à solo Arbitrio, sed a Deo vocante & movente: atque adeo agente & operante Fidem, Ita Deus movet Homo: consentit. Nam consentire, vel dissentire propriae voluntatis est? Et ne videretur homo posse de Consensu gloriari, quasi eum à Deo non acceperit contrà Paulum dicentem. Quid autem habes quod non accepisti? Occurit Augustinus. Ex eo quòd homo consentiat gloriari no posse, quasi non acceperit, cum id quod datur idest virtus ipsa Fidei, Dei sit Donum, quia ab eo donatur, & ipsum naturale Arbitrium, quod accipit et habet Fidem, sit etiam à Deo Creatore donatum. Quoniam vero errare poterat aliquis putando rationem consentiendi Gratiae in quo erat discretio à dissentiente, provenire ab ipsa voluntate consentientis, non à majore Gratia vocantis Dei, occurrit: illud ad Dei Arcana, idest Misericordiam, & Judicium pertinere; quo significat, illud discrimen à Deo vocante non ab homine provenire: proindeque [Page] nihil esse in homine de quo possit gloriari. Audiamus Augustinum caput 33. concludentem. Jam fi ad illam profunditatem sc [...]utamlam quisquam nos coarctet, c [...]r illi ita suaderatur, ut persuadeatur; illi autem non ita? duo sola occurrunt interim quae respondere mihi placeat. O Altitudo divitiarum: & Num quid iniquitas apud Deum? Cui responsio ista displicet quaerat Doctiores, sed caueat ne iveniat Praesu [...] ptores. Qua respondendi ratione obstruit ora ijs qui in ipso met humano Arbitrio trahente ad se, & attemperanti sibi Gratiam indifferenter se habentem, discretionem unius ab alio collocant, & omnino aiunt Gratiae efficaciam ab ipso consensu liberi arbitrij, id est ab Effectu, desumi.

Expositâ Augustini in his capitibus doctrinâ vere opinor ac plane, assentior Suario & alijs Clarissimis Theologis Jesuitis, quos vehementur & amo & colo, Augustinum propriam hic suam, non alienam sententiam tradere. Fateor tamen nihil ab ea timendum esse alijs locis sententiis ve Augustini; atque adeo neque solenni huic loci Paulini interpretationi. Nihil est enim in ista ratiocinatione â nostris Augustiniano Filo evoluta, quod cogat eam in dubium vocare. Expendo verba. Ea sunt vel in objecto, vel in responso. In objecto. Dum quaerit: Si dono Dei quare non omnibus? Cum omnes homines velit saluos fieri, & in agnitionem veritatis venire? In responso dum ait: Non tolli liberum arbitrium ex eo quod Deus velit saluare homines vocando illos, quia per illam voluntatem & vocationem Dei non aufertur libertas hominum, qui vocantur, sive consentiant, sive dissentiant. Vult autem Deus, non sic [Page] tamen ut ei adimat liberum Arbitrium. Video Augustinum In objecto proposuisse aliquid favens sensui de voluntate Dei Universali. Nam ita proponit rationem dubitandi: Cur non sit Omnium Fides? ut supponat Deum velle ut omnium sit Fides. Sed argumentum a se sibi objectum, non est ipsius sententia Augustini; nisi forte quae sibi quis ratiocinando opponit, ea ipse probat & sequitur. Itaque in objecto nihil est quod repugnet manifestae ac perpetuae Augustinae sententiae. Pergo ire ad responsum. Augustinus nullo modo respondet testimonio Pauli quoad sensum numeralem Omnium, an Aliquorum: sed eo omisso transit ad alium sensum principalem. Unde esset Fides? quae erat praecipua quaestio. Nam duo quaerebantur? alterum principaliter Unde esset Fides? A nobis? An a Deo? Alterum obiter. Cur non erat omnium ista Fides? Omissâ istâ secundâ. Primae duntaxat Augustinus respondet. Vide, ait Prius illud dicamus, & vid [...]amus utrum huic satisfa [...]iat▪ quaestioni. Cui Quaestioni? Unde sit Fides? A nob [...]s An à Deo. Et ita respondet Augustinus, ut disputando magis & experiendo, quàm asserendo & definiendo procedat. Nam proponit eum modum dicendi, quem postea correxit, & nunquam absolute probavit. Scilicet. Fidem Dei donum esse, quòd quanquam nos voluntate credamus, cùm haec sit accepta à Deo, hâc ratione sit donum Dei. Id confirmat subjungens ex objectione, Deum ita velle omnes saluos fieri, ut non cogat eos, nec ijs adimat libertatem. Jam apparet in quo sensu accipiat testimonium Pauli; nempe in alio, idest libertatis retentae, non universalitatis affirmatae. Cum utatur tantum testimonio Pauli ad probandum, Ex▪ [Page] voluntate Dei volentis omnes homines saluos fieri, non laedi libertatem eorum, quod pertinebat ad quaestionem Principalem Unde sit Fides? Cui Augustinus respondet & respondendo applicat, & explicat verba Pauli ne officiant libertati. Uti ex sensu loci apparet. Non est igitur cur eo nos urgeant adversarij, cum nil Augustinus de universali Dei erga omnes voluntate loquatur; sed utcumque ista se habeat, quod in medio relinquit, id tantùm affirmat non Jaedi per eam humanam liberbertatem.

Sed opponent: Augustinus objiciendo supposuit Sensum universalem esse, & respondendo non negavit, sed eo supposito ad alium sensum deflexit; igitur illum tacitè probavit. Respondeo Augustinum nec objiciendo, nec respondendo suae sententiae nocuisse, sed judicium suum sustinuisse circa universalem voluntatem, quòd ea non erat ad rem de qua disputabat. Patet in objectione; quia Quaerendo Cur Deus, cum velit omnes homines saluos fieri, non dat omnibus Fidem? adhuc erat locus respondendi, quia illud Omnes non sumitur in sensu universali omnium & singulorum: sed in sensu distributivo pro omnium hominum generibus & differentijs. Unde licet objectio illud supponat, non cogit accipiendum esse ab respondente. Jam vero in responsione, cùm ad aliud Augustinus deflectat, nil intererat utro sensu illud Omnes sumeretur ad asserendam libertatem, de quo Augustinus agebat, quid enim referret Omnes ne vocarentur? an non? cum quicunque vocati essent, nihil libertatis amitterent. Id quia vidit Augustinus susti [...]uit judicium circa sensum numeralem, tulit supra naturalem▪ [Page] Addo Augustinum hic c. 32. tentando & experiendo ista dixisse. Unde cap. 33. Finita ratiocinatione. Haec disputatio si quaestioni illi soluendae sufficit sufficiat. Perinde ac non omnino sibi satisfaceret: & rem in medio relinqueret. Removit tamen objectionem Peccantis voluntatis, ne Deo tribueretur; quod voluntas à Deo data esset, & occurreret Pelagiano errori dicens: Attendat & videat non ideo tantùm istam voluntatem credendi esse divino muneri tribuendam, quod naturalis voluntatis facultas à Deo sit creata, sed etiam quòd a Deo excitata & mota sit: ita ut cùm ex duobus excitatis unus venit, alter non venit, ratio ejus rei sit ad judicia divina, non ad voluntatem humanam referenda. O Altitudo divitiarum? Unde ceu illa disputatio imperfecta maneret in capite proximo, idest hoc ipso 33. adjecit, quod ad illam perficiendam & confirmandam pertinebat. Unde constat, nisi hoc adjecto perfectam non esse, imo neque suffecturam, quod haec duo deessent: nempee moveri a Deo voluntatem, & ita moveri ut apud Deum esset ratio discernendi. Quod si in principali quaestione Augustinus disputando sustinuit judicium, quomodo in alia quam obiter tetigit & tactam omisit certam illius volumus habere sententiam? Mihi ea est quaerenda ubi Angustinus eam saepe tantâ asseveratione ac perspicuitate expressit, ut qui neget Solem è mundo tollere videatur. Locos supra dedimus; omnium instar sit quem solitarium & integrum ex lib. 4. cont. Julianum adduxi: adde alium ex Epist. 104. s. qui satis sunt ad sententiam adversariorum confutandam.

Verū enim vero praestat eum non solum vindicare, sed [Page] etiam retorquere. Ac Primum. Ex eo probare non possunt Deum voluisse omnes omnino homines saluare, nam Paruuli non possunt hâc sententiâ Augustini comprehendi. Cùm de adultis tantùm, & qui voluntate propriâ credunt, loquatur. Patet ex tota ratiocinatione, & luce clarius est. Unde manca est & inutilis eorum interpretatio Omnes ad Omnes omnino excepto nemine pertinere: cùm ad Infantes non extendatur. Praeterea ex Adultis, ad vocatos tantùm à Deo per Excitantem Gratiam pertinet, ac liquet ex eo quod ait Augustinus vocante Deo hominem surgere de libero arbitrio, nec liberum tamen arbitrium auferri; quod monet Augustinus, ut de virtute vocationis quâ vocantur, constet: quae talis est, ut opus de easit animadvertere, non adimere libertatem. Deinde ait: Infideles contra voluntatem Dei facere, cum ejus Evangelio non credunt. Dehis ergo solis quibus Fides annunciatur, non de alijs quibus nunquam innotuit, mentionem fatit. At ea Augustini sententia est, quibus nunquam innotuit Fides, eos omni Gratiae Auxilio carere. Unde sic argumentor: Augustinus positâ illâ Pauli sententiâ de Deo saluare omnes volente generali, postea cum eam applicat & ditribuit, Illos duntaxat quibus praedicata est Fides comprehendit, non autem alios, autex Adultis Infideles, aut ullos ex paruulis: Igitur censet. Terminum illum Omnes non eo sensu, qui omnes & singulos homines, sed alijs quos adduximus, & maxime sunt idonei, accipiendum.

Haec est germana Interpretatio loci, quo nos terrere volunt contrariae sententiae Authores; ac ex ea patet, quàm infirmo argumento nituntur, nec eo posse tam alta, [Page] tamque firma fundamenta convelli. Quòd si locus ambiguus esset, & trahi in contrariam sententiam p [...]sset, nae unus ille ac fluxus satis non esset ad tot tamque perspicuos, & insignes locos refellendos. Imo is ad illorum sensum formandus, & exponendus. Itaque Jansenius, & sectatores inani formidine perculsi locum interpretando alieno, idest Pelagiano nomine, non obscurarunt modò, sed etiam perverterunt. Augustinus in eo loquitur: Agnosco vocem, & percipio mentem: nec ab ejus quicquam doctrina & sensu discrepans, dissentiens ve comperio.

Quod autem Augustinus locum Pauli aliter quam solet accipi a plerisque, qui universim ad omnes omnino (nemine excepto) volunt extendi, idest tribus illis quos supra commemoravi sensibus, intellexerit, nec ad universos pertinere voluerit; id nos alias saepè monstravimus. In Cortina saepe, tum in Conclus. tumin probat. earum & 1. tomo. tract. de Bulla Pontificia, q. un. art. 6. & communiter docent Interpretes ad eundem locum Epist. 1. Timoth. 2. & Patres Lugdunensis quos supra citavi. Scholastici omnes id fermê fatentur tum Scotistae secuti Scotum in 1. d. 46. q. un. ad 1. & Bonavent. in 1. d. 46. a. 1. q. 1. tum Thomistae cum D. Thoma. 1. p. q. 19. a. b. ad 1. tum ex Patribus Jesuitis non pauci ingenue id fatentur: praecipue Interpretes Pauli, qui rem serio & citra argutias solent expendere. Pro Scholasticis sufficiat unius, cujus magna est apud me authoritas, Vasquij testimonium, 1. p. d. 83. c. 1. ubi sic: Augustinus testimonium Pauli, 1. ad Tim. 2. Deus vult omnes saluos fieri, nusquam explicat de voluntate beneplaciti, quae re [Page] verâ in Deo sit circa salutem omnium hominum, sed tribus aliis modis quibus plane eam bene placiti circa omnium salutem negat. Multum debeo Societati Jesu quae me educavit, & erudiit, quòd mihi adversus quorundam, Recentiorum praesertim, tela, aliorum Antiquiorum clypeos suppeditat, quibus ea retundi possint. Etenim contra sententiam Bagocij. l. 2. c. 16. art. 8. ajentis Augustinum tradidisse Deum voluntate antecedente voluisse omnium hominum salutem, Vasquij id ipsum negantis authoritatem oppono. Idest AEgida vel AEegeoni. Vasquio adjungo alterum ex alia Schola Patronum, quem magni facio, Didacum Aluarez, l. 5. d. 33. insignem Thomistam. Ex alijs idem affirmat Augustini Fidus Achates Gregorius Ariminensis, in 1. d. 46. q. 1. & Guilielmus Estius in Paul. & in 1. d. 46. ac praecipue Caesar Vaninus Exercit. 16. ubi acerrime tuetur sententiam negantem Universalem Gratiam; & impugnat sententiam affirmantem; & distinctionem illam voluntatis Complacentiae, & Efficaciae (sic vocat) quâ nititur explicatio loci Pauli explodit: & hanc dicit, esse Augustini sententiam; nec solum esse dicit, sed supponit id extra controversiam esse.

Volunt tamen Antagonistae Jansenij Prosperum & Fulgentium universalis voluntatis, divinae, & secundū eam Gratiae cum Augustino fuisse Authores. Sed omnino falluntur. Quanquam enim multo certius sit Augustinum illa duo negasse, & locum Pauli restrinxisse, uti monstravimus certum est tamen duos illos fidissimos Discipulos negando cum Magistro suo sensisse. Uterque enim locum Pauli Deus vult omnes homines [Page] saluos fieri, non patitur universaliter accipi. Perspicuè Prosper in Epist. ad Ruffinum. Et ubi est illud, inquit, quod nostri quosi contrarium à non intelligentibus semper opponitur: Quod Deus vult omnes homines saluos fieri? Opponitur, igitur contra sentiebat de universali Gratia Prosper. Quod autem non intelligentes dicit eos, qui universaliter capi locum volunt, sumpsit ex Augustino Epist. 107. ad Vitalem: ubi ait, qui de omnibus omnino locum exponunt, eos Non intelligere qua locutione sit dictum, Deus vult omnes homines saluos fieri. Prospero concinit Fulgentius, lib. de Incarnat. & Grat. c. 29. eodem tono verborum. Illud vero Apostolicum ubi dicitur: Qui vult omnes homines saluos fieri, non sicut oportet intelligunt qui hanc Dei voluntatem sicut in vasis misericordiae, sic & in vasis irae accipiendam existimant. Et quanquam Pater Bagocius enixissime studeat duos hosce Augustini Discipulos in partes suas ab Augustino prorsus diversas trahere, Illius omnis Effusus [...]abor atque inventos cura reces [...]it. Et quidem de Fulgentio patet, tam enim fluxa est ea, qua illum ad se flectere conatur lib. 2. c. 16. art. 13. interpretatio, ut perse corruat, ac opus non sit convellere. Legat qui volet & me videbit. Majoribus machinis Prosperum oppugnat. Sed oportebat hunc quem produximus quatere locum, non eo integro immoto que alios concutere. Sed cum hoc non potuerit, dum oppugnat alios, inexpugnabilem hunc esse fatetur. At opponit Prosperum Prospero: non decebat nisi prius illo priore explicato loco; ne, dum eum integrum relinquit committere secum Prosperum videatur, ut idem adversum se ipsum pugnet. Et quidem quod art 13. affert [Page] ex Epist. ad Ruffinum, non rejici â Prospero interpretionem Semipelagianorum, quatenus asserebat voluntatem Dei erga omnes: sed initium meriti ex nobis: id ab ipsa ratiocinatione Prosperi abhorret: nam utrumque rejicit manifestè: nec opus est nisi lectore. Locus ex Responsione ad capita Gallorum c. 8. qui est invictus in Prospero ibi negante voluntatem Saluantis Dei ad omnes extendi, non eluditur commentatione Bagocij: nam eo capite nunquam dicit. Omnibus Gratiam dari. Sed sumnum dicit. Deum omnium Cu [...]am habere: Quod non eos excluserit a Providentiae suae ratione, sed diverso ijs modo providerit quosdam vocando, ad Evangelium, quosdam ad Legem, quosdam ipsi naturae relinquendo, idest, Infideles quos â Gratia excludi ostendit, cum ait: Infidelitatem eorum ipsis adscribendam esse hominibus, ob peccatum scilicet Originale; ceu ratio iis assignanda esset, non Deo, quae est ipsius Augustini sententia. In eo autem, quod dicit: Eos infideles mansisse, ac ipsis attribuendam infidelitatem, docet eos omni Fide cujus ostium Gratia est, caruisse: nam si Fide; & Gratiâ quoque caruerunt.

Alterum de Christo Redemptore quem sibi opponi dicit, locum, non rectè ad suum de universali Gratia sensum revocat Bagocius; cum ex Responsione Prosperi constet; ita Christum pro omnibus mortuum, uti nos cum Vasquio, 1. p. disput. 96. c. 2. & 3. saepe explicavimus, quin admittamus universale Auxilium, cum ex eo quod pro omnibus mortuus sit Christus, non sequatur omnibus Auxilium sigillatim dari.

Jam verò sententia Prosperi ex object. 1. &. 2. Vincentiana [Page] minus proficit quam putat: nam ea procedit remota discretione Praedestinatorum & Reproborum; quâ suppositâ alt: Deum velle omnes homines saluos fieri, eo sensu, ut nostrá operâ (qui illam discretionem ignoramus) iis salutem procuremus: qui est unus ex sensibus Augustini negantis universalem voluntatem. Et nos quidem possumus velle, ut omnes salui fiant, quia ignoramus illam discretionem. Deus autem qui illam & fecit & novit Authore Augustino, tantùm velle potest, unoe sensibus ab eo prolatis, & a nobis commemoratis.

Quod attinet ad librum de vocatione Gentium, video in eo locos esse difficiles: sed non idcirco mutem de Prosperi mente judicium, cum non admodum constet librum ejus esse authoris: ac ut sit, judicem testimonia esse suspecta; quod ait Vasquez. 1. p. d. 97. c. 3. n. 10. praesertim quoad Infantes in uteris matrum exstinctos, de quibus ille sentit omni prorsus auxilio destitui, uti patet libro de Ingratis cap. 20. & 21. & observat Vasquez. d. 96. c. 2. n. b. ad 4. testimonium Augustini. Parag. Praeterea in fine. Itaque quod Vasquio placet probo, & cum eo constanter nego Prosperum in opposita fuisse sententia, malo que Vasquio neganti credere, quam Bagocio affirmanti. Nec juvat hac in re diutius immorari: cum mihi de Augustini judicio agenti, quid ille senserit (sensit autem non dari omnibus sufficiens istud, quod vocant Auxilium) omnino compertum & perspectum sit.

CAP. XIV. Proposita Cap. ix. Pro universalitate Sufficientis Auxilij argumenta soluuntur, & Quaestio tota resoluitur.

[Page]

ETsi decursu disputationis difficultates anteà objectae magna ex parte sublatae sint: quia tamen & perspicuitatem amo, & Scholasticam scribendi methodnm probo, operae me pretium facturum puto, si quo ordine argumenta objci, eo diluam, & diluta exhibeam. Eorum quaedam authoritate, quaedam rationibus nixa. Illa explicanda, haec expedienda.

Joannis primùm authoritas adducta, c. 1. n. 9. Iluminat omnem hominem venientem in hunc mundum. Huic jam ad mentem Augustini respondimus, eodem modo intelligi illam particulam omnem quo apud Paulum omnes in loco Timothei, Distributive, Pro generibus singulorum, non pro singulis generum. Nam non semper ille terminus omnes universaliter pro omnibus omnino accipitur: imo necesse est interdum, non accipi universaliter, uti apud Paulum ad Roman. 5. Igitur sicut per unius delictum in omnes homines in condemnationem, sic & per unius justitiam in omnes homines in justificationem vitae. Augustino ipso saepe interprete: praecipue autem Epist. 89. ad Hilarium ubi sic. Et hic omnes dixit, & ibi: non quia omnes homines venirent ad Gratiam justificationis Christi, cum tam multi alienati ab illo in aeternum moriantur: sed [Page] quia omnes qui renascuntur in justificationem, non nisi per Christum renascuntur, &c. Hac ratione intelligendam esse sententiam illam Joannis docet, & ibi, & alibi saepe Augustinus: Do locum unum ex▪ multis. lib. 1. de Peccat. meritis & remissione c. 25. ubi ita: Illud quod in Evangelio positum est: Illuminat omnem hominem verientem in hunc mundum, ideo dictum est, quia nullus hominum illuminatur nisi illo lumine veritatis. Quem citat Maldonatus in Joannem, his verbis. Augustinus saepe ita interpretatur hunc locum quasi sensus non sit Christum, aut re verâ omnes illuminasse, at illuminare, sed ex omni genere hominum aliquos per illum illuminari.

Secundum Petri testimonium. Epist. 2. c. 3. n. 9. Patienter agit propter vos, nolens aliquos perire: sed omnes ad Paenitentiam reverti non urget, nam ad quos Petrus scribit, erant ex vocatis, quorum neminem perire vult Deus cum eos vocaverit; & patet, quos non vult perire eos ex illorum numero esse, quos vocarat: ait quippe Omnes ad paenitentiam reverti. Quod ad eos pertinet, qui post vocationem peccarunt.

Tertio Pauli 1. Timoth. 4. Trifariam respondetur. Uno modo interpretando Deum omnes homines conservare benificio Creationis: Fideles autem beneficio Redemptionis affecisse: ut sermo sit de Deo, non de Christo. Altero (admittendo loqui de Christo) omnes homines saluare Christum voluisse nostrâ operâ. Fideles praecipuè, ut cum per nos omnibus consulendum sit, praecipue tamen curam Fidelibus impendamus. Tertio Christum pro omnibus hominibus mortuum esse, uti supra diximus, non tamen inde sequi omnibus hominibus [Page] Gratiam datam: nam potuit pro omnibus mortem offerre, nec tamen â Patre pro omnibus acceptari, quemadmodum saepe exposuimus▪ cum Patre Gabriele Vasquez▪ 1. p. disput. 96. c. 3. Aliud enim est esse Salatorem omnium, aliud ad omnes salvationis beneficia pervenisse.

Quartus locus hic ipse est Pauli Celebris. Deus vult omnes homines saluos fieti. Quem aliter intelligendum esse, cum Augustino tot prolatis sentibus demonstravi. Ad rationes venio.

Prima quae à [...], & benignitate Dei sumitur, soluitur, dicendo eam propriam esse Dei, cùm non intercedit justitia, quae jus suum exigit à Peccatoribus. Itaque Deum ante praevisum Adae peccatum, omnes homines voluisse ad salutem perducere; nam tunc erat status Innocens, & integra Causa naturae: at post praevisum Peccatum Adae, quo totius naturae massa corrupta odium Dei meruit, mutato statu, Causâ cecidit Genus humanum: & justitiae locum, & irae fecit; atque adeo cum omnes damnationem incurrissent, misericordiam exercuit Deus, ut justitiae suas partes daret. Unde qui Electi, misericorditer discreti: qui non electi, justè derelictisunt: Secundum illud Prophetae Misericordiam & judicium cantabo tabi Domine Misericordiam pro liberatis, judicium pro derelictis. Neque vero Philantropiae defuit Deus, nam cum omnes damnati essent, maluit tamen aliquos servare, quàm omnes perdere.

Secundae ab AEquitate Dei petitae respondetur: illam rationem AEquitatis servatam à Deo pro conditione statuum: in primo enim aequitas postulabat, ut omnibus [Page] praestò esset Gratia, quòd Gratiae status erat: at in secundo aequitas exigebat, ut omnes damnarentur: quòd status Peccati erat. Sed intercessit misericordia, & novam induxit aequitatem: detraxit enim de illa integritate justitiae, parcens quibusdam, quia sic voluit ex pietate, non parcendo aliis, quia non debebat: Itaque admissâ misericordiâ non sustulit aequitatem. Quare etsi conferendo personas inter se, non videatur servata aequitas, tamen comparando Personas cum statu in quo erant aequum videbitur, ut quaedam maneant in statu damnationis ad satisfaciendum justitiae: imo si omnes salvarentur, aequitatis ratio spectatâ conditione statûs tolleretur. Igitur ad eam sustinendàm aequum erat, ut non omnes salvarentur. Confirmatio ab exemplo naturae communis omnibus, in Gratiam non quadrat, quae cum supra naturam sit, non debet leges naturae sequi; imo si eas sequeretur, & instar naturae esset, Gratia non esset. Itaque, quae in Gratia aequitas per modum naturae exigitur, cum eâ nequit gratia consistere. Idcirco Gratiam Augustinus, ac Discipuli semper naturae opposuerunt: quemadmodum suprâ ostendimus.

Tertia diluitur distinguendo duos status, & juxta eos duo genera Providentiae. Nam in primo Innocentiae, non deesset Providentia Gratiae, quae illius statûs propria erat: at in secundo Ruinae, cùm ejus sit proprium peccatum, & privatio Gratiae, non est locus illi Providentiae: sed alteri compositae ex misericordia, & judicio. Itaque ad misericordiam pertinet, ut aliquibus Gratia donetur; ad judicium, ut aliquibus negetur. [Page] Imo si aliter fieret, non constaret justa ratio Providentiae: quemadmodum, si ubi sunt Innocentes deessent praemia, & ubi nocentes deessent supplicia, aut si promiscuè & praemia, & supplicia omnibus decernerentur, Providentia tolleretur, ita si in statu Innocentiae non daretur omnibus Gratia; & in statu Ruinae nulla esset paena privationis Gratiae, sed omnibus omnino daretur, non esset idonea ratio Providentiae. Exemplum volatilium; & liliorum non est ad rem: nam illa nutrire, & haec vestire pertinet ad naturae conditorem; at concedere Gratiam est supra naturam & pertinet ad Salvatorem. Dandum exemplo illud: Deum nulli homini etsi malo quae naturae sunt propria denegare, quod sane evincit similitudo: at negandum eandem esse & naturae & Gratiae rationem.

Quarto satisfit cum distinctione Majoris, quae assumpserat Omnem hominem ad finem supernaturalem esse destinatum: si intelligatur de prima hominis conditione ante Peccatum, concedenda, neganda vero, si de secunda post Peccatum accipiatur: nam in hac sumitur homo uti lapsus ab eo primo statu, & à fine illo dejectus, ratione Peccati, quod obstitit Intentioni destinantis eum ad finem supernaturalem. Unde necesse est ad illum iterum dirigi per misericordiam Dei, quae non est debita omnibus, sed pro voluntate Dei miserentis quibus vult, gratis tribuitur. Unde, & quibus Deus finem destinabit, ijs, duntaxat media providebit.

Quintum à Redemptione universali petitum non indiget solutione cùm toties animadversum sit a nobis, multùm interesse inter Redemptionem universalem, [Page] & Gratiam universalem: nam ut Christus sit mortuus pro omnibus, satis est obtulisse mortem suam pro omnibus, humanâ suâ voluntate: quae si non acceptaretur à Patre, non sequiebatur ex ea Gratia universalis, quae ex Divina voluntate pendebat. Unde etsi admittatur Christus (quod fatemur) omnium esse Redemptor, non infertur omnibus Gratiam conferri quemadmodū & in Cortina saepe, & in Mente Innocentij & ejus Apologia diximus cum Vasquio. 1. p. d. 96. c. 3. praeter alias quas ibi adduximus rationes, quibus ea Propositio vera sit, nec tamen involvat consequentiam Gratiae universalis.

Venio ad duo pro communi Adultorum Gratiâ, quae invicta creduntur argumenta, quibus dant manus quicunque in alia sunt sententia, adeo ut propter ea suam certam ac exploratam, oppositam falsam omnes, quidam etiam suspectam putent. Ea ego perspicuè ac nitidè, imo & facilè solvam, & praeter expectationem luce infusâ nubes difficultatum, quibus res tota obvoluta hactenus fuit, penitus dissipabo.

Primum de lege naturali & praeceptis, eorum que observatione sic solvo. Concedo legem esse naturalem, & praecepta lumini naturae conformia. Deinde concedo, qui illius & praeceptorum notitiam habuerint, eos teneri illa servare, atque ad id Gratiam habituros? Nego tamen ad omnes hanc notitiam pervenire: affirmo que multos esse barbaros, quibus nunquam in mentem venit legis, aut praecepti, nec de illa, re quicquam cogitarunt: hos autem non teneri lege, vel praeceptis planè constat: atque adeo Gratiâ ad servanda illa carere. Dari [Page] vero eos barbaros non dubito, qui saepius & legerim & audiverim (uti antea dixi) inventos fuisse, qui bestiarum more, vitam degerent, & qui nullo non modo Divinitatis, sed humanitatis etiam sensu tangerentur, qui in densissimis ignorantiae tenebris nati, in ijsdem adulti nulla Dei cognitione, aut imbuti sunt, aut instituti, qui aut nullum Numen aut certè idola vanissima, uti a majoribus acceperunt, adoranda putent, & nihil nisi caducum, & mortale cogitent, parumque à Feris quibus immisti, imo ne satis quidem a Rupibus, quibus tanquam nidulis affixi vivunt, distare videantur. Quod si quis elegantiùs fortè, quam verius dictum existimet: auscultet Theologicae rationi, jam à me antra indicatae. Datur infidelitas quaedam negativa, quae est nescientia Dei, omnino inculpabilis; in hac igitur, qui vivat & moriatur, non tenebitur aliqua lege aut praecepto, atque adeo Gratiâ destituetur. Major asseritur à plerisque Theologis in materia de Fide, & de Ignorantia: quibus authoribus constat dari Infidelitatem negativam cum invincibili ignorantia, imo & nescientia, quae omnino est expers Peccati. Ita ex Divo Augustino D. Thomas 2. 2. q. 1. a. 1. & absolute q. 10. a. 1. & ibi interpretes. Hac autem datà sequitur qui non habet notitiam Dei quae est summa & maxima ignorantia, omnis prorsus legis, ejusque praeceptorum notitiae expertem fore: atque adeo ad observantiam nec teneri, nec omittendo, aut committendo quicquam peccare. Id enim certissimum duco, cum Ignorantia Invincibili Peccatum stare non posse: quemadmodum dilucidè & copiosè ostendi in mea Cortina quaest. un. de necessit & libert. Peccandi. [Page] In eo que vehementer à Jansenio, Jansenianisque dissentio.

Igitur si ad Deum colendum (quo nullum est convenientius naturae justius que praeceptum) non datur notitia, nec ad illam Gratia, sequitur ad alia item minimè dari: atque adeo multos homines lege ac praeceptis ex ignorantia non teneri: & consequenter omni Gratiâ destitui. Idque tenentur fateri authores qui impugnant negationem Gratiae universalis, cujusmodi sunt Antijansenistae, contra quos ego argumentum retorqueo: nam cum de peccato Ignorantiae loquuntur docent contra Jansenium, cum ignorantia invincibili non posse componi peccatum, & assumunt ad id probandum daeri Infidelitatem negativam, & omnimodam ignorantiam Juris naturalis, uti Moraines d. 16. S. 1. & seqq. & Annatus l. 6. toto. Unde adversus eos argumentor. Qui in ea sunt ignorantia invincibili carent omni Auxilio Gratiae, cum notitiâ destituantur, quae est primus aditus ad Gratiam, igitur non datur omnibus Gratia sufficiens. Sed objicies, hac ratione fieri ut multi adulti moriantur sine peccatis actualibus: sed cum solo Originali. Respondeo concedendo sequelam: nec video cur ea sit neganda, si de peccatis mortalibus sermo sit: (nam venialia negare non ausim) imo non negem multos Pueros & Puellas bonae indolis inter Infideles etiam minus barbaros in tenera aetate defunctos cum solo originali peccato sine peccato mortali ex hac vita decedere. Quorum quod futurum sit in alia vita supplicium (prorsus enim damnandi sunt) meum non est hoc loco definire: [Page] quemadmodum, nec illud temere affirmo; sed propono, & judicium meum Augustinianaeo more sustineo: tantùm dico, nullam reperire causam formidinis cum praesertim videam Divum Thomam totius Apicem verticemque Theologiae 2. 2. q. 10. a. 1. docere Infidelitatem negativam, Secundum negationem puram sicut in illi, qui nihil audierunt de Fide, non habere rationem Peccati, s [...]d magis Paenae, quia talis ignorantia divinorum ex peccato primi Parentis consecuta est. Quae est ipsissima Augustini doctrina, quam in nostra Cortina tradidimus. Ex qua deduco, [...]sse aliquos qui nullam Fidei notitiam habent: Eos in ignorantia esse invincibili: Hanc esse Paenam peccati Originalis & citra culpam: atque adeo his Gratiam deesse sufficientem ad credendum: & non teneri ad Fidem, nec peccare non credendo: & in hoc statu culpae Originalis & Paenae consequentis, idest ignorantiae Invincibilis posse decedere.

Summam facio. Respondeo in forma argumento. Falsum assumere dum ait, Omnibus hominibus dari notitiam Fidei, & legis naturalis, & praeceptorum. Itaque quibus detur, ijs Auxilium Gratiae dandum: sed dari omnibus eam notitiam, id argumentum supponere, non probare: ac id ipsum à nobis constanter negari: & omnino negandum probatum esse.

Secundum pro Adultorum Gratia, & ultimum argumen tum, concussum jam, ac penè profligatum manet: Sed quia materiem singularis doctrinae praebet, accuratiùs solvendum. Procedit à necessitate Gratiae ad vincenda omnia & singula peccata. Supponitque nisi adsit, hominem non peccare: aut peccando excusari: [Page] quod cum fieri nequeat (nec enim quis in eo quod peccat, excusatur) superest ut peccare non possit is qui caret Gratiâ. Huic facilè secundum proximam solutionem occurritur, concedendo quibus nulla detur Gratia, eum nec peccare, nec posse peccare. Cujusmodi multos esse Barbarorum non inficiamur. Unde argumentum nihil concludit. Damus enim libenter, quod deducit, nec id absurdum putamus. Verum cum Augustinus author sit, omnia opera quae deliberatè ab Infidelibus sine ulla Fide & Gratia sunt esse Peccata, uti nos cum multis in Cortina nostra propria questione monstravimus; necesse est aliter eidem argumento respondere: nam ea sententia Augustini supponit, sine ulla Fide, & Gratiâ, idest sine ullo Auxilio sufficienti peccari, quandoquidem opera ita operantium deliberata peccata sunt.

Hanc difficultatem accuratissimè expendimus & clarissimè solvimus in Cortina q. un. de libertate & necessitate peccandi, praecipuè art. 7. & quaest. singulari de necessitate Gratiae ad actus honestos, quò lectorem remittimus; nunc breviter respondemus: Hominem Infidelem duobus modis posse peccatum vincere: aut per actum virtutis contrarium vitio, aut per alium actum minus malum, videlicet homicidium per mutilationem membri. Primò modo non potest sine gratia: Secundò potest. Et tamen supposito, quod non habeat Gratiam, adhuc peccabit: nam etsi sine Gratià sit ad genus mali determinatus, non est tamen determinatus quoad speciem mali: Unde adhuc manet cum potestate electiva ad hanc vel illam formam peccati: [Page] quod satis est ad libertatem peccandi. Quo sensu dixit l. 1. de nupt. & concupiscent. c. 3. Augustinus. Non peccata coercentur: sed alus peccatis alia peccata vincuntur. Quod rursum asserit lib. 4. cont. Julian. c. 3. Reliqua ex Cortina petantur. Id tamen non affirmo; Propono.

Breviter itaque solvimus concedendo primum, quibus non detur Gratia, eos non peccare: cujusmodi sunt Infideles, qui habent ignorantiam invincibilem, & de his loquimur in tradita ratiocinatione. Secunda responsi, affertur ex abundanti ad uberiorem doctrinam: & i [...] gratiam Augustini ac discipulorum: in quibus sunt Prosper [...]getius, & Bernardus: quibus consentit M [...]g [...] Gregorius, & alii quos citavi in Cortina q. 2. a. 4. & in Coilatione Gregorii & Bernardi cum Augustino. Id relinquo judicandum

Solutis argumentis, superest de his duabus sententiis ferre judicium. Et quidem prima affirmans gratiam Universalem, quòd hodie in Scholis valeat, magnum pondus authoritatis obtinet, & utramque apud Scholasticos paginam facit. Eam ego tutam & probabilem existimo. De secunda negante universalitatem Auxilii, sunt qui minus bene sentiant; imo & non desunt qui ei notam erroris inurant, quod jam olim suo tempore observavit Vasquez. 1. p. d. 97. c. 3. & ego nunc observo fieri ab Antagonistis Jansenii. Fateor ingenuè in Academiis praesertim Hispanicis minus benè audire. Quod cum annos abhinc decem Theologiam Conimbricae domestica in Schola docens, animadvertissem, & in hanc difficultatem (quòd materiam de Praedestinatione & gratia ex mente Augustini [Page] Scholastico more dictabam) incidissem, in qua mihi perspectum erat, quid Augustinus sensisset; ita dictando me gessi, ut negantem Augustino tribuerem, & magnis momentis confirmarem, confirmatamque in medio relinquerem; non auderem tamen apertè illam profiteri, imo in communem oppositam inclinarem.

Nunc ingeuuè fateor libentius meum me judicium sustinere, quàm in alterutram partem ferre. Sed eo profecisse me puto; quòd disputando effeci, ne quis hanc sententiam audeat deinceps graviori calculo notare. Petoque à Scholasticis (quos amo & colo) Doctoribus, velint disceptationem hanc benevole excipere, & quae à me in ea sunt dicta attentè legere, accuratè recognoscere, seriò expendere, & exilius secum censendo rationes putare, ut mitiùs postea cum hac sententia agant, & in Scholas suas recipiant. Ecquid enim est quod in ea, uti à me proposita est, desiderari ad probabilitatem possit? Scripturarum Authoritas? Multa ex iis & idonea protuli testimonia: non coacta, non detorta non dubia: Sed nata, sed recta, sed perspicua. Authorum Patrocinium? Non paucos Patronos adhibui: Patres, Episcopos, Doctores: quibus nunc addo Thomistas quos tacito nomine allegat P. Sebille. in recenti suo & luculento opere De libero Arbitrio l. 2. c. 2. imo & Authorem ejus sententiae Augustinum esse monstravi. Quod si negent, certe non negabunt plurimos ita & graves mecum Scholasticos Doctores de Augustino sentire. Rationum momenta? Certè plurima adduximus & non levia: & contraria distinctè, & aptè confutavimus. Jam verò, si quòd hanc negantem gratiae [Page] Universalitatem sententiam Haeretici quidam amplexi sunt, ideo probare nolunt: Scrupulum abstuli, monstrando multò pluribus affirmantem Haereticis, inter quos sunt ij, quos aversantur maximè, placuisse. Ita non modo evulsi scrupulum, sed objeci. Quare cum nulla opinor justa Causa supersit ad illam, quae sane Augustiniana est, sententiam improbandam, desinant insectari eam, & suâ sinant probabilitate frui. Nec dubito, quin qua sunt aequitate, cum haec accurate expendant, calculos adjiciant suos, & probent; probatamque confirment, & celebrent.

EPILOGUS.

[Page]

HOC est meum de totâ quaestione & de mente super eâ Augustini verum syncerum que judicium: nec meum solum, sed aliorum etiam quos citavi gravissimorum Authorum; quos necesse est refellat qui me refutet. Sed quoniam vereor ut sint quibus minus haec de circumscriptâ voluntate Dei & Gratia sententia probetur, velint que illi genuinum Censurae dentem infigere, praeter ea quae adduxi Authoritatis, rationis que momenta, illud animadverto, quaestionem hujusmodi uti a me proposita & agitata est, de Vocabulo (ut aiunt) esse, atque adeo & si sententia negans universalitatem Sufficientis Auxilij vera probabilisque non esset cum reapse non contradicat affirmati, sed solâ voce discrepet, improbari eam proscribi que non posse. Videbitur hoc nouum & insolens: sed planum & manifestum efficio. Utrinque admittitur Deum providisse media eaque re exhibuisse, quibus salus pararetur: cujusmodi sunt lex Evangelium & Sacramenta cum Gratia: quae ad multos perveniunt: & dantur in particulari: de his neutra pars dubitat, habere Gratiam. Sunt autem alij ad quos non perveniunt hujus modi media, undecunque tandem id proveniat. De his quaestio est: An habeant Gratiam Sufficientem? Utraque sententia in eo convenit. Media esse in re, sed non omnibus applicari. Convenit etiam [Page] in Cansis universalibus ea contineri, quanquam in particulari non explicentur, nec applicentur. In eo est dissentio. An satis sit ad affirmandum, Omnibus dart Gratiam Sufficientem illa ratio in Causis universalibus contenta? quae ab utraque sententia conceditur? Qui affirmant, dicunt satis esse; qui negant, inficiantur. Itaque solis vocibus pugnant, nam cum eandem rem admittant, qui affirmant, rem illam Auxilium dicunt, alij non dicunt. Affirmantes volunt, ut sit satis contineri Auxilium in Causis universalibus, & quod re vera in mundo existat, etsi omnibus in particulari non exhibeatur. Negantes nolunt ut sit, satis contineri in ijs causis, & esse in rerum naturâ, nisi in particulari singulis praestetur. Itaque non differunt in re, sed in modo loquendi. Quod illi vocant Auxilium sufficiens, hi non vocant. Rem admittunt: de vocabulo disceptant. Utar exemplo. Sunt qui dicant dari in Deo Subsistentiam Absolutam. Sunt qui negent. Qui aiunt, dicunt naturam Divinam esse in eo genere absoluto perfectam completamque, atque adeo illam perfectionem in ratione Entis absoluti Subsistentiam Absolutam esse appellandam. Qui negant, dicunt eam naturam in genere suo absoluto perfectam esse, sed eam tamen perfectionem Subsistentiam non esse, quòd sit ultimum complementum & terminus naturae, quae non patitur ulterius compleri & terminari: cum autem natura illa divina Subsistentiis Relativis ulterius compleatur & terminetur, Subsistentem dici non posse. De quo cum in Societate JESU Conimbricae studiorum meorum tempore ageretur, eaque acerrime quaestio agitaretur, quod Suarius [Page] partis affirmantis, Vasquius negantis author esset, & Magistri in partes traherentur, memini viros doctos dicere tantam eam, tanto studio susceptam, tanta vi agitatam quaestionem ad vocabulum reduci: nimirum utrum ea perfectio Absolutae naturae, Subsistentia esset dicenda, nec ne? Quibus ego jam tum minus doctus assentiebar, postea factus doctior, omnino consensi. Atque uti tum Vasquij magis negantis, quam Suarij affirmantis sententiam, modum que loquendi approbavi ita nunc eidem Vasquio neganti Auxilium universale quam Suario (etsi minus quam in Subsistentia repugnet) affirmanti aquiesco.

Superest Tertius Liber de Adjutorio Quo sive Gratiâ Efficaci Augustiniana, quem jam penè confectum apud me, formatum que habeo! In eo accuratissime Augustini mentem investigo, & fidissimè refero, & clarissimè expono. Id recipio, nec me in ea tradenda quicquam de Controversia inter Patres Thomistas & Jesuitas super Auxilijs acturum, & Augustini vestigia inoffenso pede secuturum. Ac spondeo veram me & germanam Efficacis Gratiae Formam, quae in Augustino est, quasi intento digito monstraturum. Eam verò medium quiddam esse inter Praedeterminationem Patrum Thomistarum, & Congruitatē Patrum Jesuitarum dilucidè ostendam: nixam Augustini authoritate, & testimoniis Scriptorum utruisque Scholae Thomisticae & Jesuiticae, quibus utor frequentissime confirmatam. Ac ita comparatâ cum Efficaci Gratia libertate, ut media etiam inter necessitatem & indifferentiam viâ inventâ, extra adminicula Conditionatae scientiae concordiam [Page] ambarum certam, constantemque demonstrem, quae tantopere desiderata est: tamque ad componendas Praedestinationis, Libertatis, & Gratiae difficultates necessaria judicatur. Mirabitur haec aliquis, & irridebit: sed qui norit quam procul ab arrogantia & fuco sim, quam moderatus in scribendo, parcus in censendo, cautus in judicando, timidus in asserendo, sustinebit saltem judicium, & dum mea legit patienter expectabit: nec ego aliud à legentibus postulabo. Quod si perlectis luecubrationibus meis ultra nonū, imo & sextum decimum (tot enim harum rerum studio impendi) annum pressis comperiat, me aut in promittendo vanum, aut in probando futilem, aut in praestando falsum, & lusisse operam, & aliis imposuisse, non recusem aut arrogantiae, aut temeritatis, aut stoliditatis, aut quo nihil mihi gravius potest accidere, impudentiae notam subire, & ab omni ubique Doctorum hominum conventu exibilari. Cudatur haec in me Faba, &

Vulgi Fabula siam▪

Quod si qui aut in Caelo novam stellam, aut in aere impressionem insolitam, aut in mari fretum insulamue occultam, aut in ora Promontorium incognitum., aut in terra Fluvium irrepertum anteà explorarunt, magnum quiddam fecisse putantur, ob id que celebritatem nominis sunt adepti, & qui ad ea aperienda se obtulerunt, eos Reges & Principes benevolè acceperunt, & praemiis propositis incitarunt, ingentes que ad rem patrandam sumptus contulerunt, cur ego qui novum [Page] ad enavigandum maximae difficultatis pelagus inventurum me Sydus promitto, non benigne accipiar & liberaliter invitabor? At tanta res est ut praestari nequeat, cum praesertim summa ingenia vias excogitaverint, praeter quas nulla videtur superesse: nam si reliqua esset ea, sane tantorum hominum aciem ingenii non fugeret: quibus cum ego si conferar inter Gigantas Pumilio videbor. Verum quod ad me attinet, ingenuè fateor tenuitatem meam, & nanum me esse profiteor: & meo si ingenio fiderem, increpandus & irridendus essem: sed si caetera spectentur, nec omnes adhuc viae sunt consumptae, nec quae sunt exploratae difficultatem sustulerunt, imo auxerunt: quod argumento est superesse adhuc tramitem, quo ad illam veritatem possit perveniri: quem cum ego in Augustino inventurum me affirmem, non meo id ingenio facultative, sed illius docti inae tribuendum. At hoc ipsum alios longè doctiores latere non potuit. Nimis urgent; sed, non idcireo exanimor. Nam fortasse illi quòd acutiores essent, & doctiores, in Augustino minus videre potuerunt; cum enim oculos nitidos & luce plenos haberent, non totam ab eo lucem acceperunt, & qui mentes scientiae implerant, nequibant ex solius Augustini fontibus bibere, similes iis, qui cum ad hauriendam aquam amphoras alia aquâ plenas afferant, non possunt eas aquae quam inquirunt, implere. Ita interdum nimium scire impedimento est ad alienam accipiendam doctrinam. Potuit igitur, ut aiunt, quosdam inopes copia facere. Me inopia copiosum reddere: nam accessi fateor ad Augustini lucem caligans, ad fontem vacuus, ad doctrinam [Page] rudis, animo discendi ex eo, non de eo judicandi: nullâ praeformatus opinione, nullo praeoccupatus affectu; informem ei me, & incorruptum tradidi, ut quam ille animo meo disciplinae formam imprimeret, ad eam me penitus conformarem. Itaque mirum non est, quòd qui minus in aliis videam in Augustino plus cernam, quòd in eo tantum oculorum meorum aciem collocavi: & visus ibi meos consumpsi. Ex quo fieri poterit, ut cum omnes pene Augustinianae doctrinae viae ad Gratiam tendant, si eae mihi assiduo & pertinaci studio sunt perspectae, veram tandem invenire quae eo duceret, omnino potuerim.

Verum & illud esto. Fallar. Ecquid vetat, me experiri; & periculum mei facere, & conatus meos inspicere? Facile est audire hominem cum Augustino loquentem. Solae mihi sunt aures dandae. Non aut pecunias, aut instrumenta, aut operas postulo. Usuram tantum temporis exigo. Facilis jactura Legendi. Si seria afferam proficiam. Si nugas delectem. In scenam prodeo. Si gravem Personam agere nequeam, Mimum agam. Acta continuo res erit. Dent plausum. Dimittant. Quod si excipere me nolint, & aures malint obserare, quam aperire, ac ego demum repulsam patiar interminabor: Caveant ne iis contingat, quod nonnullis Principibus, magnis & gravibus, qui accedentes ad se quosdam nauticae artis peritos homines, compertas sibi novas regiones & incognita maria, quae aperire auderent, affirmantes, neglexerunt, ad dimiserunt, quorum postea laboris fructum cum vidissent, justo dolore concepto negligentiae suae iis quos spreverant paenas dederunt.

[Page]Ac ne quid omittam non ego primus hoc aut tento, aut promitto: Constat enim ante me ejusdem institu ti & Professionis alium nobilem magistrum, P. Fr. Franciscum de Arriba, Romae coram Summo Pontifice Clemente viij. recepisse, comperturum se rationem conciliandi cum Efficacia Gratiae Arbitrii libertatem: ac super eo audiri postulasse, & obtinuisse: datis sibi ad conferendum duobus Eminentissimis Cardinalibus Ascoli, & Bellarmino, qui multos eum dies ea de redicentem audierunt; ejusque ad Pontificem dicta retulerunt: quemadmodum ex tomo quem super eo in lucem edidit, in quo historiam narrat, & sententiae suae summam proponit, quem apud me habeo, manifestè apparet. De exitu disputationis haud constat. Illud maneat: magnam tunc ejus rei expectationem fuisse: quam nescio an explere ratione â se prolatâ potuerit: ardua enim ac difficilis visa est. Volebat quippe, ut utrâque sententiâ retentâ & Thomistarum & Jesuitarum, staret libertatis Indifferentia (uti ab his admittitur) cum Efficacia Praedeterminantis Gratiae (uti à Thomistis ponitur) consensio: & utraque pars simul vera esset, nec una alteri repugnaret; quod sane, cum extremè ac perspicue sint oppositae adynaton utrisque Patribus videbatur. De quo ego nunc judicare nolo. Id tantum vendico: quoniam ille prior hanc viam tentavit, neminem mihi iratum fore jure debere: qui insolens non sim, & aequū me postulare, dum super eâ re audiri, & scribere volo, cum praesertim Augustinus in me audiendus sit, & multò sit, quam allaturus est, facilior viâ, quam quae à P. Arriba designata fuit. Longe enim [Page] facilius est mediam inter utrosque extremè consentientes viam invenire; quàm duo inter se extrema in unum conjungere ac opponi inter se negare: & cum alterum excludat alterum, ambo retinere.

Ac ut nihil quod ad rem faciat praetermittam: quemadmodum, qui magnum quiddam inventuros se spondent exhibere aliquod in re minori exemplum solent ex quo spectatores conjiciant, haud irritam in magno illo quod promittunt operam fore: ita ego inducto hujusmodi de Adjutorio Sine quo, id est, Sufficiente Auxilio Gratiae volui tanquam argumento ostendere, quod in alio Adjutorio Quo, id est, Efficaci praestare possint: ut si in illo primo explicando, & formando ad mentem Augustini latens aliquid aperui, & prodidi, quod probetur placeatque Scholasticis: ita in hoc & eruendo, & componendo ad Augustini sensum aliquid sim occultum reperturus, quod cum proferam & exponam non parum sim Reipub. Theologicae profuturus. Certè ni mea me fallit opinio, qui hunc librum legat, & rationem scribendi in eo & aliis de Gratia libris meam expendat comperiet, nihil à me aut temere affirmandum suscipi, aut fluxè susceptum probari.

Et quoniam conatus sum propositam de circumscriptione Gratiae Augustinianam sententiam à Recentionù acerba quorundam notâ liberare: & quia haec cum nonnullis aliis propositionibus suspectis ab iis numerari solet ac uti earum una impugnari; operae pretium erit, monere eos inductis certarum Propositionum, quas pro damnatis habent exemplis, quam moderati & cauti esse debeant in Censorio de aliorum sententiis judicio ferendo: [Page] ut opportunè moniti sibi moderentut & mitius calculum ponant.

Justa monitio.

AMO Augustinum, & Societatem JESU amo. Nollem ut novi quidam Authores quicquam censendo committerent, quod injurium Augustino, & Authoribus antiquis Societatis JESU, in quibus ego sum magnoperè versatus, foret. Et quoniam comperi eos studio impugnandi contrarias suis opinionibus sententias quotquot a Michaele Baio prolatae in Bullis Summorum Pontificium Pii. V. & Gregorij XIII. continentur Propositiones, eas omnes damnatas dicere, operae pretiū duxi pro meo in Augustinum, & Antiquos Authores Societaris JESU Amore, certas quasdam Propositiones quas ipsi cum Augustino affirmant, etsi inter Baianas inveniantur, tutas & sanctas esse, cùm Augustini, & Patrum Jesuitarum sint: quorum maxime doctrina probatur [...] ▪

Prima. Nulla tent [...]tio [...]elle [...]i [...] quidem & minima vinci potest sine Gratia Christi. Baij 30. Est Bellarmini, & Toleti Societatis Jesu Cardinalium, & Vasquij alterius Theologiae Jesuiticae Principis. Bellarmin. tom. 3. contr. l. 3. c. 7. Tolet. apud Vasquium. in 1. 2. disp. 190. c. 18. n. 114. & Vasq. ibid. & d. 189. a. c. 13.

Secunda. Nullum bonum opus morale fit sine Gratia Christi. Pertinet ad 25. & 29. Baij.

Est Vasquij expressa. in 1. 2. d. 190. & pro ea citat 22; Scholasticos. Eam tenet Schola ejus Complutensis▪ & ego eam audiui Madriti & Compluti ex Patre [...] [Page] daco Alarcone in Collegio Complutensi Societatis Jesu Lectore Primario. Augustini autem & discipulorum ejus esse: & multorum praetera Conciliorum & Patrum probat ipsemet Vasquius in eadem disput. 190.

Tertiam: Omnia Opera Infidelium, quae sine ulla illuminatione Fidei ab ipsis deliberate fiunt sunt Peccata▪ deflexa ex 23. & 29. Baij.

Augustini esse & plurium Patrum affirmat Maldonatus Commentariis in Matth. 6. n. 18. & probat Vasquez. in 1. 2. à. disp. 189. c. 8. & 9. & disput. 191. c. 4. & disput. 52. c. 1. & pro ea non pavcos citat Authores d. 190. & 191. nec patitur aliter Augustinum exponi. Eandem esse Divi Bernardi nos exactè ostendinus in Cort. tract. ultimo. ubi 2. locos perspicuos adduximus. Serm. 30. & 51▪ in Cantica in quibus illud Pauli omne quod non est ex [...]ide Peccatum est. Non de conscientia, sed de Fidei lumine cum Augustino intelligit.

Quarta: Liberum Arbitrium sine aliqua Gratia in statu naturae lapsae nihil boni potest efficere. Quae ita habetur in Baio. Propos. 27. Liberum arbitrium sine Gratiae Dei adjutorio non nisi ad peccatum valet. Est Summi Theologi Joannis Maldonati commentar. in Joan. c. 6. n. 44. Liberum Arbitrium naturalis in bonum & malum facultas est: Sed in malum per se solum valet, in bonum non nisi Gratiâ juvetur. Cum igitur Maldonatus probet tantus Author Societatis: & ea Augustini & Concilij Arausicani sit Can. 22. ut affirmat Vasquez. 1. 2.. d. 190. cap. 18. non est ex damnatis; ac ita judicat idem Vasquez ibi: & probat adversus Cassianum n. 182.

Reliquarum▪ propositiorum quae communiter notantur [Page] à recentioribus quibusdam, etsi nulla sit Baij, tamen quia volunt eas malè audire, duas volo hîc afferre, & ab omni etiam privatâ nota eximere.

Altera est: Deus non dat omnibus omnino hominibus Gratiam Sufficientem. Hanc absolutè tenet Vasquez. 1. p. d. 19. b. ubi docet non solum non dari à Deo, sed negari omnino Parvulis, qui in maternis uteris moriuntur. Idem tradit Pater Becanus. in Sum. Scholast. de sa [...]ram. in specie. c. 10. q. 6. n. 6. & sentit cum Vasquio.

Quod adultos attinet: Carere multos Auxilijs Sufficientibus Authorem esse Augustinum, tradit Vasquez. 1. p. d. 97. c. 3. 4. &. 6. & Maldonatus in Joannem, c. 1. n. 9. &c. 12. n. 39. & 40. &c. 19. in Matth. n. 11. Cum eoque sentire discipulos affirmant. quanquam neget Marcus Antonius de Dominis, lib. 7. de, Repub. Ecclesiast. c. 11. & Voss. de haeresi Pelagianae l. 7. p. 1. thesi 3. & 4.

Altera Propositio est. Deus non habuit Generalem voluntatem salvandi omnes, nemine prorsus excepto▪ nec locus. Pauli 1. Timoth. 2. Deus vult omnes homines salvos fieri▪ ita intelligi debet ut illud omnes non per genera singulorum, sed per singulos generum distribuatur. Sic Vasquez 1. p. d. 96. negans de infantibus capiendum, & Becanus in Sum. Scholast. desacram in specie. c. 10. q. 5. qui ad solos adultos limitant illud Omnes.

Augustinum ne de Adultis quidem omnibus explicare locum, Maldonatus in Joan c. 1. & 12. & Vasquez 1. p. d. 83. c. 1. authores sunt. Verba Vasquij afferre volo. Augustinus, inquit, testimonium Pauli 1 ad Timoth. 2. Deus vult omnes homines saluos fieri: [...]usquam explicat de [Page] voluntate beneplaciti, quae re vera in Deo sit circa salutem omnium hominum: Sed tribus aliis modis quibus plane eam b [...]neplaciti circa omnium salutem negat.

Quomodo igitur illae 4. primae Propositiones damnatur in Bulla? cum Augustini, & gravissimorum Doctorum imo & Patrum Societatis sint? Respondeat pro me Vasquez, & Toletus ab eo relatus, quos duos magni facere Authores soleo: ijs que omnino subscribo. Produco integrum locum Vasquij, etsi longior, sed optimi authoris dicta quò sunt longiora eò meliora sunt. Ille igitur in 1. 2. ae. d. 190. c. 18. proponit verba Bullae, quae ejusmodi sunt. Quas sententias stricto coram nobis examine ponderatas quanquam nonnullae aliquo modo sustineri possent, in rigore tamen & proprio verborum sensu ab assertoribus intento haereticas, erroneas, suspectas, temerarias scandalosas, & in pias aures offensionem immittentes, respectivè, & quaecunque super iis verbo scriptoque emissa praesentium author [...]tate damnamus. Super quâ Censurâ ita Vasquez. Ex qua damnatione non satis apparet, qualis unicuique propositioni censura sigillatim conveniat: nec praedictis propositionibus omnes illas notas et censuras simul, sed singillatim convenire, hoc est singulas singulis tribuendas esse, ex praedictis verbis apertè constat. Ego etiam non dubito propositiones quas memoravimus, & etiam multas alias continentes acre judicium, quo Doctor ille aliorum opiniones criminabatur, damnari tantum, ut scandalo & offendiculo patentes, & hac ratione solum prohiberi nam & audacia nimiaque arrogantia in aliorum sententijs malignè vellicandis ac lacerandis non parum scandali afferre solet, à quo docti, & prudentes Theologi in suis scriptis abstinere deberent. Hac eadem de causa in Ecclesia prohibitum est ne ullus [Page] Theologus disputans, aut edisserens de Conceptione Beatae Virginis ut suam sententiam pronunciet, aut oppositam sugillare, aut aliquam ei notam inurere audeat.

Verum ex eo quod praedictae propositiones continentes severiorem notam oppositae opinionis hoc modo reprobatae interdictae sint à Pio V. & Gregorio XIII non proinde ullo modo in damnationem aut notam incidit sententia authoris de ea re si tollas censuram de opposita. Et adducto exemplo Conceptionis Beatae Virginis: addit. Eodem modo ex eo quod propositiones citatae continentes sugillationem oppositae oppinionis, quae dicit posse fieri bonum aliquod opus morale aut vinci tentationem sine Gratia fuerint explosae à Pontificibus & interdi ctae, nullo modo notata opposita, quam praedictus Doctor sequebatur, nempe nullum opus morale fieri posse, aut ullam superari tentationem sine Auxilio Gratiae. Nou ergo incusatur praedictus Doctor, quod hanc sequatur sententiam, sed quod oppositam erroris arguat, sicut etiam accusaretur qui censeret haereticam opinionem Thomistarū asserentem Beatam Virginem conceptam in peccato originis, non quod ipse oppositam sequeretur, sed quod praedictam carperet ac emorderet. Hoc modo multae aliae propositiones rejectae in praedicta Bulla quas sigillatim in decursu hujus tractationis suis locis adducemus eà solà ratione quam diximus damnantur, quod oppositae sententiae censuram asperam contineant, cum tamen sententia authoris in controversia quam habebat indemnis relinquatur; nunc autem in exemplum nobis una sufficiat: 23. propositio hujus doctoris est in hunc modum: Cum Pelagio sentiunt qui textum Apostoli ad Roman. 2. Gentes quae legem non habent naturaliter quae legis sunt faciunt intelligunt de gentibus Fidei Gratiam non habentibus. Quis enim dicat damnari sententiam hujus Doctoris in [Page] eo quod ait illud testimonium de gentibus Fidelibus intelligendum esse, cum sit sententia Augustini & omnium Patrum, cum quibus etiam est S. Thomas ut vidimus cap. 14. Damnatur igitur acerba nota ob rationem quam diximus. Aut igitur dicamus sententias communes & veras fuisse à Pontificibus damnatas, quod non licet, aut severas tantùm & acres censuras pro [...]ibitas. ex hoc verò non tollitur quo minus Ecclesia suum interponens judicium inter has opiniones definitionem & sententiam certam opportuno tempore pro una aut pro alia adhibere possit, ubi viderit expedire: inter im tamen nos asserentes nullam tentationem vinci, mullumque opus morale fieri posse sine ullo auxilio Gratiae per Christum, ut à nobis explicatum est, nec oppositam opinionem ullo modo vellicantes in offenso pede curremus. Sensum hujus damnationis prout à me explicatus est contuli cum illustris simo domino Cordinali Francisco Tolet [...], cum adhuc Sacri Palatii concionator & Theologus esset Anno Domnini 1586. qui ut dixi pro hac Bulla & damnatione recipienda Lovanium missus fuit, eum que probavit, & germanum esse dixit, propriâ manu subscripsit, cujus subscriptionis exemplar apud me est.

Ita Vasquez. Videant igitur nuperi quidam authores quâ ratione audeant proscribere istas & hujusmodi alias sententias, eo tantùm nomine quod in Bulla Pij & Gregorii continentur, cum Antiquis & Claris Societatis Authoribus & Heroibus dum eas condemnant errores impingant, dum contra censent, eorum judicio refragentur: & caveant ne dum asperius eas ac similes notant, Vasquij unius è Jesuiticae, Theologiae summis Principibus, Sententiâ graviorem notam incurrant.

FINIS

Information about this book

Title statement

Scrinium Divi Augustini in quo arcana illius de Adjutorio sine quo non sensa continentur Addita libra cum æquemento Augustini inter Calvinianos et Arminianos. Authore P. Fr. Francisco à S. Augustino Macedo Franciscano Observante Provinciæ Portugalliæ Lusitano, Conimbricensi, Magistro Artium & Theologiæ Professore Christianissimorum Galliæ Regum Annæ Matris Regentis, & Ludovici XIV. Concionatore, & Consiliario, & Serenissimi Lusitaniæ Regis Joannis IV. Historiographo Latino.

Macedo, Francisco de, 1596-1681.

Edition statement

1654

Publication

Publisher

Text Creation Partnership,

Place of publication

Ann Arbor, MI ; Oxford (UK) :

Date

2008-09 (EEBO-TCP Phase 1).

ID [DLPS]

A50230

ID [STC]

Wing M125

ID [STC]

ESTC R216225

ID [EEBO-CITATION]

99827972

ID [PROQUEST]

99827972

ID [VID]

32398

Availability

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Early English Books Online Text Creation Partnership. This Phase I text is available for reuse, according to the terms of Creative Commons 0 1.0 Universal. The text can be copied, modified, distributed and performed, even for commercial purposes, all without asking permission.

Series

Early English books online.

Notes

(EEBO-TCP ; phase 1, no. A50230)

Transcribed from: (Early English Books Online ; image set 32398)

Images scanned from microfilm: (Early English books, 1641-1700 ; 1854:11)

Source

— Scrinium Divi Augustini in quo arcana illius de Adjutorio sine quo non sensa continentur Addita libra cum æquemento Augustini inter Calvinianos et Arminianos. Authore P. Fr. Francisco à S. Augustino Macedo Franciscano Observante Provinciæ Portugalliæ Lusitano, Conimbricensi, Magistro Artium & Theologiæ Professore Christianissimorum Galliæ Regum Annæ Matris Regentis, & Ludovici XIV. Concionatore, & Consiliario, & Serenissimi Lusitaniæ Regis Joannis IV. Historiographo Latino., Macedo, Francisco de, 1596-1681..

Extent

[44], 255, [1] p.

typis Thomæ Roycroft,. Londini :: anno 1654.. (Reproduction of the original in the Trinity College Library, Cambridge.)

Creation

Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.

Editorial practices

EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.

EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).

The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.

Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.

Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.

Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.

The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.

Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).

Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.