Textus

• Iecto sibi in cristo socio & amico. N clerico de tali loco vere sapientie & aug mentū continuū vite presentis ¶Cō mentum· Iste liber cuius subiectum est contractum ad ens mobile contrac tum ad naturam secretorum mulierum vt ipsis infirmantibus possumus dare remedia & ipsis cō fitētibus • e • re debit • ad delictum. Et diuiditu • 〈◊〉 in duas partes scilicet ꝓhemialem & executinam· P • as ex ecutiua ibi sicut scribitur &t̄. Primo autor salutat personam cu • scribit di •• ns scilicet moras parisius Dil •• to sibi in • p • isto socio & amico Obi tangitur causa effitiens mouens & mota. Mouens fuit quidam sacerdos qui • o gauit dominum Albertum vt sibi scriberet librum de secretis mulierum / ideo quia mulieres sunt tempore menstrui • enenose ita ꝙ intoxicant aliā per visum & infitiūt pueros in cum • Et maculant speculum bene tersum Et quando que faciunt coeuntem cum ipsis leprosum fieri quā do que cancrosum. Et quia malum non euitatur nisi cognītum ideo necesse est volentibus se abstinere & cognoscere immunditiam coitus & multa alia que decentur in isto libro. Et sic Albertus videns ꝙ iuste peteret consen sit ei. Et tangitur causa effitiens mota cum subintelligitur scribit & ce • era ¶Nota sapientia est cognitio dei & perpetuorum effectuum Et ideo dicit philosophus in ꝓ hemio methaphisice. De deo ꝓprie non est scientia sed sa pientia. Ita nihil melius est in hac vita quia mediāte ipsa sumus felices teste anerroy in ꝓlogo phisicorum. Iō autor scribit ꝯtinuū augmentum pn̄tis vite. & bene scri bit sibi ista quia homo mediante sapientia redditur lauda bilis deo & hominibus

Textus

• Vm vestra fauorabilis & gratuita me • oganit societas vt quedam dicantur a nobis de 〈◊〉 q̄ apud mulierum naturam & condicionem sunt occulta et se • reta lucidius manifestare visa peticione vestra nulla pi gricia copilacione breuis & compendiosi tractatuli de im petrata materia me retraxit Sed pusilla & iuuenalis mea mens scdm eius possibilitatem & temporis inoportunitaque ad aliena detrahitur nihilominꝰ vestro cupiēs satisfacere appetitui hanc presentem epistolam in qua plurima de impetratis inuenietis vobis in parte stilo philosophico & in parte medicinali prout materie competere videtur Nam cōscripsi rogans vestram constanciam vt in hoc opere ac negocio constans at zelans sitis Nā alicui puero tam in etate quam in moribus ad presencia deueniat Et si feceritis ꝓmitto vobis plura de hijs & aliis manifestare cum pn̄ti opere arte cum medicinali transmittere prolixus insudabo domino concedente Hic ostendit cām q̄ posset ipsū excusare a labore huiꝰ facti Et patet sn̄a in texta Nota autor dicit ꝙ mens iuuenalis & pusilla ipsum attraxit vbi euitat arrogantia qr mens dicit ꝑua que par nis & paucis condicionibꝰ cognicionis est imbuta vnde intellectus proprie non est ꝑuus ꝑ se nec per accidens qr intellectus non extenditur ꝑ accn̄s extensione sue materie ¶Nota appetitus est triplex scz naturalis. animalis et intellectiualis. Ad propositum dicit lr̄a. appetitui. glo sa id est naturali intellectui. vnde ille sacerdos appetitu naturali appetiuit cognoscere naturas mulierum vnde ho m • nes a natura scire desiderant primo methaphisice. Itē appetiuit appetitu intellectuali quia vidit vtilitatem cognitionīs earuin ¶Item scribitur secundo de generatōe animalium generabilium generatio sempiterna est in coitu Causam autem sempiternitatis in generatione animalium ostendit ph̄s secundo de anima dicens. naturalissimum oꝑum est vnumquod que sibi simile generare quatenus diuino esse & inmortali ꝑticipant qd oīa appetunt vt idem permaneant / nō idem in numero sed idem in spe cie ꝓpter qd dicit ꝯmentator secundo de aīa ꝙ sollicitu do diuina cum non potuit ipsum facere ꝑmanere idem in numero miserta est ei in dando virtutem que potuit ī spe cie ꝑmanere. Et subdit. In hoc enim nou est dubium q̄n melius est habere hanc virtutē quam non habere vel n̄ ēē

Cōmentum

¶Hec est ꝑs executiua in q̄ autor ꝓseq̄t itētū snū ponē do duas ꝓpoēs valentes sibi ad ꝓpoītū & diuidit in tot capitula & partes quot ptēbūt per ordinē ¶Nota gene ratio aīalium perfectorum sempiterna ē qr talia sunt de ꝑ feccōe vniuersi po ethi. Sed dubium videtur quia quedā animalia sunt quando que penitus corrupta sicut qued ver mes & musce in yeme. Dn̄dū si corrumpūt in vno cl • ā te tūc generant in ao secund Albertum & linconīensem sumitur. io· p • st. vel dicend ꝙ generatio animaliū q̄ sunt de perfectione vnīuersi illa est sempiterna Sz stante prima solutione Dubium est quia melius esset multa aīalia non esse quam esse scz ser pentes & alia animalia que intoxicant. Dn̄dū ꝙ bonum est ea esse vt absorbeant imm • di cias terre qr si n̄ absorberent inficeret aerem & per ꝯn̄s hominem vnde natura nihil sustentat sme causa rationali Ex sententia vel textu patet ꝙ castitas est peccatum na ture licet bonum sit via moris & precepto legis. quia per castitatem aliquid non generat sibi simile ¶Nota per sol licitudinem diuinam non potest intelligi deus quia ipse n̄ curat particularis secundum Auerroim duodecimo Methaphisice. ergo per sollicitudinem diuinam intelligitur corpus celeste quod de sui natura appetitu naturali appetit con ser uare ista inferiora tamen mediante regimine in telligentiarum. Vnde ꝯmentator duodecimo methaphisice opus nature est opus intelligentie non errantis Du bium est vtrum generatio animalium p • sset animalia cō seruare in esse specifico. Et videtur ꝙ non. quia si sic go species esset generabilis quod est falsum. falsitas patet quia spēs est ꝑpetua. Dn̄dum est ꝙ qn̄ generat indiuiduum ho vel illd tunc generat natura specifica sub ēē ho signato & secund ꝑtem licet n̄ generet secund totū am bitum. Vnde nota ꝙ natura occulte operatur in vnīuer salibus vt dicit guilbertus porritanꝰ ī suis sex principijs ī cao po in cao de forma. Et qr ꝓducere intēdit naturā vniuersalē scz hoiēz ī ꝯmum vel equū Et tn̄ ꝓducit ꝑticu lare sortē vel platonem qd ꝓueīt ex eo quia inueīt materiā quand & signatum ho loco determīato & iō si inueni ret totā naturā simul ꝓduceret omnem hoiēz simul sed qr inueīt vnā portōez mēstrui hꝰ vel hꝰ mulieris iō producit hunc vel hunc. Cā autem q̄re ista aīalia & precipue hoiēz ꝑticularē hoiēs secund eādem naturā & secundum materiā & secund nūe rum n̄ durāt. Scribitur .ij. de ge neratione & corruptōe quo rum substātia n̄ durat sed ē corruptibilis iō n̄ pn̄t re • terare eadem ī numero sed substātia hominis secund principia indiuidui accepta ē incorrup tibilis ideo generatio hominis abijcitur q̄re generatio ho minū sempiterna erit iō generatō hoīs ē ꝑfectissima quod probatur sic quia hō ē nobilissima creatura qd ptz ex intencōe ph̄i in multis locis ph̄ie & precipue in secundo de anima qr quam to plures oꝑatoēs res hz habet tāto nobilior ē Hō autē ꝑ racionem intellectiuā seꝑatur ab vnoquo que viuen tium vtz ibidem. Hoc eciā ē de intencōe oīm philosophorum & precipue boecij in scdo de ꝯsolacōe ph̄ie vbi di cit ꝙ hoiēs deo sunt similes mente Hoc eciā ptz in scdo phisico rum quia motus capit naturam & spetiem a termino ad quem & ideo cum in ēē naturam humanam in sorte vel platone vel in alio particulari homine existente sit mo tus qui dicitur generatio perfectissima erit ipsa inter omnium animalium generationem. Generatio quid ē mo tus de non esse ad esse. Esse autem maxime appetitur et precipue ab hominibus quia hec inter omnes motus excellēs ē in mobilitate. Et intellige de motu variāte ali quod super quod mouetur per hoc excluditur prius motus qui est causa aliorum Commentum ¶Hic autor probat ꝙ animalia non possunt permanere eadem in numero sed bene eadem in spetie & precipue hoiēs. Dubitatur vtrum idem indiuiduum corruptum in numero posset regenerari. Et videtur ꝙ sic quia post triginta septem mille annos ꝯstellatio celi erit ead per totum sicut iam secund platonem & astronomos Et iō tunc nos erimus eadem in numero & sedebimus in hac vel in hac scola vel lectorio sicut nunc scz in magno an no. vnde plato dixit ꝙ post magnum annum deberet re dire Athenis & deberet ibi legi Et rō est quia tota ꝯstel latio veniet ita ideo redeunte eadem ꝯstellatione idem effectus redibunt. Dicend stante sententia Auerrois & aristo. q̄nto ph̄ico rum & in libro de generatione non ē possibile ex quo generationes illius non possunt esse nunc inmediante & corruptiones ideo tempus mediaret Et ideo vnum nume rum vna mutacione perditur numero .v. phi. Sed ad dubium primn̄ est dn̄d ꝙ post annū magnū possi bile est redire hoiēs multum similes sic ꝙ vix possunt cog nosci distincti tamen non sunt idem in numero ¶Sed diceres stante eadem causa materie effectꝰ erit idem nu mero ve rum est stante eadem mensura & materia eque dispo sita sed sic non est qr tempus rapt • m trāsit & nō reuertit idem numero Sed bene idem in spē Et pōt dici ꝙ reuolu tio hodierna no • sit ead in numero cum reuolutione que venit post mille vel quadringentos annos quia motus est ens successuum ¶Dubitatur secundo vtrum vnum ani mal possit perpetuari semper. Et videtur ꝙ sic quia possibile est inuen • re aliquid complexionatum in quo elementa sunt reducta ad medium siue proportionem mediam quia omnis corruptio est a contrario· Et illa contraria sūt proporcionata in summo ideo non corrumpuntur. Sed ꝙ istud sit possibile probatur hoc modo. quia vbi est ma gis equale & minus equale ibi est equale simpliciter Dico ꝙ non est possibile illud dare. quia omne mixtum mouetur per naturam elementi predominantis primo celi & mundi. Sed ad rationem. vbi est magis equale & minus equale &t̄. Verum est prout equale sufficit & prout est possibile. Vnde mixtum equale in humore secundum iusticiam est ponendum sed non est dare equale secundū quantitatem molis quia terra semper predominatur pluri bus mixtis. Aliter dicendum supposito ꝙ tale mixtum secundum omnem equalitatem elementorum sic ponderes adhuc esset corruptibile ab intrinseco scilīcet a virtute ce lesti. quia posset mediante aqua frigida infrigidari & re dire ab hoc scilicet a quantitate humorum & ab hoc mū do corrumpi ¶Nota ꝙ littera dicit homines sunt similes deo mente. Illud patet quia homo per scienciam fit diuinus. vnde Seneca sic dicit. Vir speculatinus est dō similis & amantissimus. Item patet illud secundo Methaphisice. vbi dicit Aristotiles. In hominibus est delectatio pauco tempore quam intelligentie toto eterno profitiunt. Et intelligit per hoc cognitionem dei in qua est maxima delectacio ¶Pro quo notandum ꝙ omnis delectatio fit per quandam similitudinem siue per quandam assimulationem cognoscentis ad cognitum mediante for ma exemplari & cognoscenti ergo quanto plus vel magis aliquis homo cognoscit de deo tanto plus vel magis ipsi deo assimulatur ¶Nota littra dicit inte • om̄s motus generatio est nobilior sumendo motum pro tota eductione aīe siue formatione fetus in vtero Et quomodo fit motus videbitur Pro quo nota ꝙ motus est duplex quidam est motus qui abijcit aliquid a substantia sicut calefactio aqu • abijcit frigiditatem de albo in nigredinē Alius est motus qui non abijcit aliquam perfectionem a substancia motus sicut motus celi qui non facit aliquid corrumpi a substancia celi Nota generatio est motus abijciens aliquid a substancia rei quia menstruum quod mo raliter ad formationem hominis transmutatur Vnde auerrois primo phisicorum dicit in generatione hominis pars spermatis non cessat corrumpi & pars hominis generatur donec tota forma compleatur

Textus

• Ost quam sermo noster premissus est de hijs que in tentionem auditoris ad stili materiam inclināt optimum est ad materiam operis descendere. Et primo de generatione embrionis videre. Iuxta qd notandū est diligenter memorie ꝯmendandum ꝙ omnis qu • gene ratur naturaliter ex semine patris & menstruo matris ge neratur secundum intentionem omnium philosophorum & medicorum Et dico medicorum quia aristotiles nō po suit semen patris in substantiam fetus cedere. Sed dicit fetum tantum ꝓcedere ex menstruo. Et postea ponit ip sum vaporaliter exalare. Medici autem dicunt ꝙ totum semen tam ex parte patris quod sperma vocatur quam matris quod menstruum vocatur cedere ī substantiam fetꝰ Capitulum secunde partis executiue in quo vult agg • edi materam scz ad on̄dendum generationem embrionis siue fetus Nota contrauersia est inter medicos̄ & ph̄os Nā philosophi dicunt ꝙ semen viri coiunctum menstruo mulieris habeat se ad menstruum mulleris tan quam artifex ad artificium vnde carpentarius solum est efficiens & d • mꝰ effectus ita ꝙ materia d • mus alterat & disponit Sic eci am sperma viri alterat menstruum mulieris ad formam hominis Et hoc ponunt ideo qr vident ꝙ patre corrupto fit generatio hominis & trāsmutatio seminis mulieris ergo est ponere effitiens patre corrupto ꝙ mestruum muli eris transmutet· Et quia finis & effectus non coincidunt ideo sperma viri non intrat materiam. Sed medici dicunt oppositum & dicunt ꝙ homo est nobilissima ma teria ideo oportet semen intrare sub materia fetus muli eris. quia menstruum mul • eris superfluum est secunde digestionīs. Sed sperma viri est melius coctum & digestum. ideo oportet ipsum subintrare materiam fetus & substantiam quia vident ꝙ fetus aliquando assimulatur patri in genitalibus & in multis alijs. hoc nequa quam esset nisi subintraret substantiam fetus. Item medici dicunt ꝙ in femine virisit quedam spiritus gingneās que penetrat quamcun que materiam seminum coniunctorum Et ille spiritus est formatinus omnium membrorum que sunt in fetu quemadmodum faber ferrum cum malleo disponit / sic in simili modo ille spiritus disponit & malleat omnia membra. Et ꝑ ipsum spiritus saluat prīcipiū effitiens. Sed ipsi philosophi ponunt sperma viri exalare vaporaliter. quia matrix est mēbrum valde porosum Et post formationem fetus calor solis facit sperma viri exalare et recedere ex matrice per poros. Sed ꝙ sit porosa patet quia puer ꝑ p • ros sumit nutrimētum Eciam patet quia est pellis & quelibet pellis est porosa in animali quia aliqualiter sudor non posset exire sme pena quod est falsū quia in calore pori aperiuntur & tunc sudor exijt & tūc eci am exeunt pili per poros. Nota embrio est qued massa carnea ex istis seminibꝰ cōgregata & ista massa carnea alteratur ad formacionem fetus

Textus

¶His visis & accepta vna ꝑte opinionis aristo. vel me dicorū Videndum est ꝑ quem modum & qūo illa semina recipiuntur in muliere. vnde mulier cum in coitu fuerit cum viro si mulier in eodem tempore mittit menstruum in quo vir sperma: Ita ꝙ ista duo semina in vulna mulieris concurrunt simul. & vnum alteri incipit cōmisceri. concipit mulier Concipere autem vocat quādo ista duo semina in matrice tali loco deputato a natura ad fetum recipiuntur post quam vero illa duo semina recepta sunt. matrix mulieris clauditur tan quam bursa ex ōni eius parte Ita ꝙ nihil de semine recepto potest ꝑdere Et cū matrix sic vn di que fuerit clausa fit retētio mēstruorū ī muliere ¶Cō. ¶Hic autor exeqt ad formationē fetus & primo facit hoc. secundo ponit notabile ibi Iuxta qd notand Nota si vir prius emittit sperma quam mulier menstruum tunc non fit concepcio Item si ambo simul emittunt & si semina nō sunt beneconforma & bene disposita iterum non fit con cepcio vt si semen viri non fuerit sufficienter calidum. & ideo qui raro coeunt cito generant quia sunt calid • valde Nota vnlua dicitur quasi valua quia est lanua ventris & eiꝰ vltima pars dicit mēbrana quasi mēbrū ani .i. finis vulue Et ita matrix claudit sicut vna bursa ita ꝙ secūd Auicennā vna acus intrare non posset quia gandet ex ca lido recepto nolens perdere Nota mulier emittit menstru um & eciam recipit & sic magis delectatur in coitu ipso viro Sed dubiū oritur vtrum abscisis testiculis posset ali quis generar • Et videtur ꝙ non quia deficiunt vasa seminalia per que vasa semen differri debet In oppositum ex pertum est quia thaurus abscisis testiculis generat Dico ꝙ ymo adhuc generare posset quia potest emittere materi am spermaticam licet non equebene Dude si semen emissum ad terram poneretur ad matricem possibile esset ꝙ cō ciperet Vnde sepius contingit ꝙ in balneo vbi vir sperma tisat muliere presente ꝙ sme coitu ipsa concipit quia vul na est multum attractiua & quia semen adhuc est vigorosum & non est exalatum ideo posset producere fetum & hoc expertum est Nam si cattus spermatisaret super salui am & aliquis comederet de tali saluia tunc ex illo spermate generarentur catti in ventre vīri q̄ catti per vomitum essent expellendi.

Textus

Iuxta quod notan dum ꝙ menstruum in muliere nihil aliud est quam superfluum alimentum qd in substanciam rei aliūde non cedit sicut ē in viris sperma Et vocatur menstruum in muliere ideo quia fluit in qūolibet mense ad minus semel cum 〈◊〉 tante etatis fuerit hoc est .xiii vel .xiiii annorum & vt frequenter accidit in xiiij. Et incipit fluxus menstruo rum esse ni quolibet mense propter nature purgationem. Qui busdam vero accidit iste fluxus in noui • unio. quibusdam postea Ita ꝙ omnes mulieres eodem tempore patiuntur istum dolorem. Et dico dolorem quia in tali fluxu omnes indifferenter patiuntur / qued plus / qued vero nimus a quibusdam vero diutius & hoc secund exigenti am & ꝯplectionem nature mulierum

Commentum

¶Hic autor ponit vnum notabile & patet in textu. Du bitatur quare fluxus spermatis non sit menstruosus sicut menstruum. Respondetur ꝙ sperma siue semen viri ē ma gis decoctum & subtile ideo nature non libenter reijcit ymo conseruat ad generationem siue ad nutritionem si in digeret fetus Dubitatur quare vrina & stercorisatio & su dor non sequuntur motum lune sicut menstruum Respon detur ꝙ vrine & alie inmūdicie fiunt omni die ex superfluitate cibi secundum magnam grossitudinem & maiorem quantitatem ideo opus est ꝙ cotidie expelli debent Item nota iuuenes mulieres sunt multum humide. ideo libenter menstruisant in principio mensis Et seniores in fine quia minus humide sunt Nota ꝙ mulieres nigre minus habēt de menstruo quam mulieres albe. qr omnes mulieres sunt fleugmatice complectionis· tn̄ vna magis alia Et quāto magis mulieres vtuntur cibarijs delicatis & bene piperatis tanto magis subtile emittunt menstruum. Et oppositum est de pauperibus mulieribus grossis cibarijs vten tibus ¶Nota ꝙ autor ponit ꝙ in duodecimo terciodecimo vel quartodecimo anno mulier incipit menstruare. ra cio est quia tunc calor etatis puericie deficit. gracia cu ius non potest bene ꝯsumere humidum nutrimentale Vn de vsus. Adde decem trinis sic mulierum menstrua cer nis. Ad quinquaginta durat purgatio tanta ¶Nota ꝙ mulier mediante menstruositate purgatur quia humidū superflue recedit a quo grossi humores resoluerentur si ma nerent ideo mulier non est apta ad disciplinam ꝓpter gros siciem spirituum cerebri opilantium & ebetantium ¶Et nota ꝙ coitus in mulieribus pro tanto est ꝓficuus quia superfluum frigidum emittitur & dolorem recipiunt quod obtemperat earum frigiditatem. Oppositum est in viris vnde mulieres multum coeuntes sunt breuiores vite adeo sicut viri hoc attestatur natura passeris que propter sepe coire moritur

Textus

¶Sed ex hijs que dicta sunt oriuntur plura dubia ¶Primum est. vtrum fluxus fiat per colorem sanguineum vel per aliquem alium ¶Iuxta quod notandum ꝙ in omnibus mulieribus preter quam in corruptis color mē struorum est sanguineus vt in pluribus. Et dico ī cor ruptis id est in corruptis malis & viciosis humoribus. In hijs enim sunt sepe menstrua liuidi id est plumbei co loris & non loquor de corruptione castitatis quia indiffe renter siue virgines fuerint siue corrupte si tante etatis fuerint fluxum paciuntur

Et signa ad hanc partem scilicet quomodo menstrua fluunt sunt plura de quibus postea dicetur

Commentum

¶Hic autor mouet quatuor questiones secundum ordi nem vt patet in textu ¶Nota fluxus menstruorum est sanguinei coloris Causa huius est quia menstruum est su perfluum secunde digestionis scilicet epatis sed epar est or ganum rubeum summe calidum Et ideo assimulatur sibi suum passum in colore & in forma in quam tum potest Sed cō tra videtur ꝙ menstruum debet esse album cum sit summe frigidum & frigiditas est mater albedinis. Respondeo secundum Albertum quam tum esset de natura menstrui tunc esset album. Sed quia eius ꝓducens est rubeum scilicet epar ideo sibi assimulatur. Tunc est dubium quare sperma viri non est rubeum cum tamen sit calidum & bene digestum. Respondetur ꝙ sperma viri de se est rubeum quia est sanguis tercie digestionis sed in testiculis dealba tur ꝓpter frigiditatem testiculorum & ideo non spermati sat nisi per motum testiculorum calefiat ¶Nota calor rubeus generatur ex eo quia in humido terrestri humiditas per adustionem humidum consumitur vt patet in la tere r • beo. vnde later ante combustionem non est rube us sed efficitur per ꝯsumptionem humidi a calido ita ꝙ terrestrum siccum predominatu • . sic est de menstruo mulieris eo ꝙ est in epate humidum calore epatis ꝯsumitur in sicco terrestri iō quod modo fit rubeum Sed in mulieribus valde grossis & terrestribus tantum est de humido ī cōsumpto & de terrestri ꝙ ea rum menstruum est liuidum id est nigrum terra enim nigra est Ex qua ea rum menstruum est sūme terrestre ideo sequitur colorem terre quia color est qualitas secunda derelicta a primis qualitatibus. Sicut videmus quando calidum agit in humidum & non consumit sufficienter humidum relinquitur color viridis sicut in piris & pomis Et si frigidum predominatur color est albus Sed si calidum predominatur relinquitur color niger vt patet in pipere & de multis alijs similibus ¶Secund dubiū potest • ē vtrū menstruum fluat per a num & hoc more secessus aut ꝑ vuluā aut modo eiectioīs vrine Ad hoc breuit̄ est dicend ꝙ ꝑ vuluā fluūt ī spē cru di sanguinis & tenuis

Commentum

¶Hic autor ponit scdm dubiū vtz in textu Et rn̄detur ad dubium ꝙ in mulieribꝰ multū corruptis q̄rum anus & vulua sunt vnum foramen possunt mens • rua fluere per anum Sed stante sanitate & bona digestione tunc non fluunt per anum sed per vuluam

Textus

¶Tertio dubitat q̄re ī mulierribꝰ fluūt mēstrua q̄sunt suꝑflua alimentis & non in viris sperma quod eciam est suꝑfluū alimēti Ad hoc dubium dicend est ꝙ mulier est frigida & humida a natura. vir autem est calidūs & sic cus. modo de natura humidi est finere quarto metherorum & maxime humidum quod est in mulieribus aqueum sed in viris humidum est aereum & ideo cum calor semꝑ agat in humidum & calor est naturalis. Et cum natura nihil facit frustra vt dicitur primo celi & mundi Et quia calor in mulieribus semper est debilis respectu illius q̄ est in viris Et cum totum alimentum in mulieribus non po test conuertere in carnem ideo natura facit quod melius est prouidet nature de necessariis & reliqum dimittit in lo cum quem • am in q • o seruantur in mulieribus menstrua De illo quidem est in tantum dictum sic ꝙ maioris inqui sitionis est quam presens exposcit negocium

Commentum

¶Hic autor ponit tercium dubium & per se soluit vt pa • et in textu ¶Nota ꝙ frigidissimus virorum est calidior calidissima muliere stante eadem regione digestione et cibarij nutricione & sic de alijs ¶Hoc dico notā ter ꝙ vna mulier in ethiopia viuens delicate posset esse ca lidior vno pauperculo viro in occidente semper vtens cibarijs frigidissimis. Sed contra videtur ꝙ mulier sit ca lidior viro quia calor fundatur in sanguine Sed in mulie ri • us plus est de sanguine quam in viro alias sanguis non flueret cotidie & continue in muliere Sed sic non est in viro ergo &t̄ ¶Respondetur ꝙ vbi est plus de sanguine bene digesto & decocto ibi est maior calor sed sic nō est in mulieribus go et cetera ¶Nota littra dicit ꝙ natura facit qd melius est. Racio est. quia natura regitur ab intelligencia non errante. Expellit enim humidum grossum mulieris mediante fluxu menstruo rum Et videmus simile experimentū quando fuerit in corpore ani malis aliquis humor grossus nociuꝰ corpori Illum natu ra vertit in partes officiales corporis faciendo scabiosos pedes & manus ne illud humidum ledat membra prin cipalia scz cor epar cerebrum & alia &t̄

Textus

¶Quarto potest dubitare aliquis. vnde veniret menstruum in muliere quando est in coitu cum viro qr dictū est supra quando mulier concipit retenta sunt menstrua go si retenta fuerint mi rum est vnde tunc fluant in coitu. Ad hoc dicendum est ꝙ quando mulier concipit retenta sunt menstrua ꝓpter hāc causam finalem vt de mēstruo retento fetus in vtero mulieris existens posset nutriri. Quando autem mulier est in coitu cum viro tunc ꝓpter magnam delectacionem quam habet quia per virgam vi rilem existentem in vulua nerui & vene existentes ī vulua confricantur & mouentur Et si vulua dilatando se mē struum emittit scdo est naturale respectu coitus est tam̄ quasi violentum respectu fluxus naturalis menstruorum Item omni die de nutrimento sumpto fit materia que apta nata est ad expellendum in coitu. Ex illo soluitur dubitacio quare mulieres inpregnate maxime appetunt coitum quia appetitus coitus est propter abundancia • materie superflue ab alimēto Et ideo cum menstrua sunt retenta & omni die aliquid aliud generatur mulier maxīe appetit coitum quia ex eius materie abundancia vulua mulieris calescit & sic coitum appetit

Commentum

¶Hic āutor mouet quartum dubium & soluit ꝑti Sed dubium est circa dicta & circa dicenda quibus membris in viris sperma abscindatur & similiter menstruum ī mu lieribus sumendo menstruum ꝓ semine qd emittitur ī coi tu. Et videtur ꝙ ab omnibus membris. quia fetꝰ assi mulatur parentibus in omnibus membris. Sz ꝯtra sisie sequeretur ꝙ imperfectus in mēbris generaret in mēbris imperfectum qd est falsum. Falsitas patet per exigenci am. Si pater esset cecus claudus vel mutilatus in digi to non semper generaret similem sibi ꝯn̄a pꝪ de se. Dicē dum ꝙ in coita illa semina descinduntur & distinguuntur a quatuor membris principalibus scz a cerebro corde epate & matrice in mulieribus & testiculis in viris Et ex consequenti ex aliis membris sed non ab aliqualibꝰ ꝑtibꝰ corꝑis. ꝑ hoc ad instanciam dicitur ꝙ assimulatur parē tibꝰ. Dico ꝙ sufficit a prīcipalibꝰ ꝓut ista influunt ali is membris & maxime a cerebro descinduntur & distinguntur. Vnde vidimus multos coeuntes caput dolere & maxime exsiccari in membris & maxime debilitari in vi su

Textus

¶Visis istis ad formacionem fetus ꝓcedamus in matrice mulieris est redeund. primo materia recepta habꝪ materiam lactis sex primis diebus. Ad hunc colorē lac tis operatur calor naturalis ex spermate viri emissus et calor matricis ita ꝙ ista materia dealbatur sicut lac De inde materia transmutatur scz ad materiā s • u colorem sanguinis spissi & aliqualiter bene decocti & hoc per nouē dies. postea tunc ab illo tempore fit ꝯsolidacio in mem bris fetus in duodecim die bus

Commentum

¶Capitulū tercie ꝑtis executiue in quo reuertit ad for macōez fetꝰ successiue. Oritur dubium vtrum calorsꝑmatis sit igneus elementalis vel sit calor celestis Similiter de calore matricis &t̄. Hic sunt diuerse opiniones▪ Sed cum aristotile in de animalibus dicendum ꝙ iste ca lor fit animalis siue celestis Racio quia calor elementalis est destructiuus. sed calor celestis est saluatinꝰ aīalīū secund auer .xii. metha .xijo ꝯmento Sed dicendum ꝙ ille calor ꝑtim igneꝰ & ꝑtim animalis siue celestis on de calor igneus ꝯuertitur simpliciter in sesicut in ꝯtrari um Sed calor animalis siue celestis est permixtus cum humiditate & temperatus & ille conseruat mixtum. Vn de quodlibet animatum viuum. viuit in calido radicaliter & humido temperato ¶Item dubium est que mem bra po formant & generāt in fetu Hic dn̄t quid ꝙ epar q̄a in epate fit nutricio prima & vegetacio spirituum Et q̄ ab epate descīditur post semen quam a corde ideo videtur epar primo generari. Sed cum Aristotile dicamus ꝙ primo cor generatur quia est primum viuens & vltimū moriens· postea epar & postea cerebrum & postea testiculi & sic de alijs. Sed quando dicitur ꝙ in epate sit pri ma nutricio. dicitur ꝙ hoc est verum ex consequenti Sz primo in corde habet fieri

Textus

¶Iuxtā quod notandum ꝙ secundum philosophū vnū quod que viuencium consurgit ex quatuor elementis ideo qr in tali materia est materia terrea que cedit in substanci am ossium. Similiter aqua cedit in suum simile & sic de alijs. postea vero solet facies formari & dispositio corpo ris secundum trinam dimensionem scz longum latum et ꝓfundum & hoc fit per decem & octo dies. Ab isto vero tempore incipit natura fetus confortari vs que ad egres sum ¶Nota ꝙ fetus mulieris conficitur ex xxiiij diebus Et illud quod per sermonem longum dictum est solet dici per quatuor versus. Conceptum semen sex primis que diebus. Est quasi lac: reliqs nouem fit sanguis ab inde Consolidat duodena dies bis nona deinceps. Efficiat reliquum tempus producit ad ortum

Commentum

¶Hic autor ponit vnum notabile vt patet in textu. ¶Nota ꝙ littra dicit ꝙ qdlibet viuentium ē ex iiiio ele mentis. Hoc probatur qr ex q̄bꝰ aliqs nutritur ex illis & ꝯstitutꝰ iio de aīa Sed ex eisdem nutrimur & sumꝰ go &t̄ Minor ptz qr nutricio fit per calidum & humidum. siccum & frigidum & principaliter per calidum & humid Sed contra. quedam animalia viuunt ex puris elementis igitur solum vnū elementum est in ipsis An̄s pꝪ per hos versus quatuor. Ex puris vitam ducūt elementis. Dicend ꝙ simpliciter est impossibile secundū aristotilem Vnde Allec est mixtum ex quatuor elementis & nutrit in aqua mixta mediāte calore solis Vnde allec in aq̄ pu ra viuere non potest qr illa n̄ est nutrimentalis Et iō vi demus pisces panē ꝯmedere in aq̄. Item in quolibet mixto viuenti requiruntur tria que faciunt mixtū ꝯstare & durū ēē alias cito dissolueretur. Item requiritur ig nis vt calorem habeat in quo vita saluatur Et tunc req̄ ritur humidum in quod agat calidum. Et requirit hu midum aeris qr spūs generat ex sanguine aereo Item ossa sunt ex menstruo q̄ tum ad grossiores partes men strui qr ossa materiā hoīs ī ēē ꝯ ser uant. Si enū nō ēēnt os sa homo cito dissolueretur. Postea de ꝑte menstrui ma gis aquea generatur cerebrum & medulla de ꝑtibus autem magis aereis generatur spiritus. Et de partibus magis igneis epar ita ꝙ quelibet membra in homine sūt in sua structione ex aduinctione alicuius elementi. Nota fetus sic formatur ꝙ quantitas materie preexistentis cō densatur vel rarefit ad quantitatem siue extencionem debite forme longum latum & ꝓfundum Et quando res ge nerabilis maior erit in quantitate recorrumpenda est et tunc fit rarefactio materie. quādo vero erit minor tūc fit ꝯdensatio. sic est quando ex semine mulieris fit homo qr tunc si materia seminis est maior recipiente formam hominis tunc primo calor naturalis est & virtus forma tiua materiam condensat & facit indurescere vs que donec apta sit forme. Et tunc homine generato materiā aug mentat interim cum elementis vs que ad quantitatem cō petentem sibi. Et omnes ille diuersificacōes que precedunt animam in instanti generatam. debent ēē indeter minate ante illud instans quam uis omnia sunt terminate ꝑ formam corrumpenda scilicet per formam menstrui Tn̄ adhuc expectant aliam terminacionem a forma generan da secundum hoc glosatur littra q̄ dicit postea formatur facies secundum trinam dimentionem semper indeterminatam & indeterminabilem

Textus

¶Sunt autē quid q penes quodlibet tempus signatum ponunt regnare aliquem planeta rum . Et quia scire hoc multū confert ad ea que hic scribuntur & ideo ne ignorā cie mee illd neglectum asscribatur ex hijs aliqua declarabo Notand po vt dicit Auicenna· accidencia sunt in triplici genere. q̄d enī materie ꝯsequūt in ꝯpoīto & ei attribuuntur. q̄d forme. q̄d ꝯposito ex materia & for ma ꝯsequuntur. Et cum ho sit naturale ꝯpositū ex mate ria & forma tripliciter denominabunt accn̄a in ipso Ex ꝑte autem anime sunt quedam accidencia vt virtus eun di & mouendi Et quia secund intencionem quorumdam qui digne locuti sunt de natura. oēs virtutes q̄s anima in corꝑe cōplectit illas ꝯtrahit a speris & corꝑibꝰ super celesti bus

Cōmentū

¶Hic autor incipit determinare de successiua formacio ne fetus secundum influenciā planeta rum . Et primo premittit q̄d. scdo exeqt intentum suū ibi Ab vltimo enim nota illa conclusio formatur ex littra. Fetꝰ formatur successiue ꝑ planetas id ꝓbat extra lrām. penes illd for matur fetus qd diuersimode influit fetui esse & viuere sed planete sunt huiusmodi igitur Minor pꝪ qr huic influit vi uere longo tempore / huic ꝑuo tꝑe vtz ꝑ ptolomeum car thilesio suo & ꝑ cius cōmentatorē. Nota tunc planeta dicitur regnare qn̄ ē in maiore vigore scz qn̄ ē in domo sua hoc est in signo sibi ꝯformi Et que sint in domo plan • tarum infra patebit. Nota anima mouet corpus per hunc modum anima primo mouetur ab alio scz ab appe tibili & sic mota mouet spiritus quibus motis ipsi mouent musculos qui moti mouent membra ¶Et patet ꝙ appetibile est principale mouens ¶Sed dubium est vt rum aliquod accidens posset esse principium alicuius sub esse principaliter ¶Respondet & dicit Galterus Buralij su per quarto sentenciarum ꝙ sic quia illud est agens quod corrumpit vnum & generat aliud talis autem humor no tificans fit indisposicio siue disproporcio elementorum q̄ corrumpit formam hominis & generat formā cadaneris qd est substancia. Respondetur quam humor notificans est qued substancia nō enim sumitur humor ꝓ accidente sed capitur ꝓ materia humida peccante ita ꝙ accidens non corrumpit hominem sed de virtute sui subiecti. sed qn̄ dr̄ substancie nihil est ꝯtrarium D ꝙ ve rum ē de ꝯtrarietate ꝑfecta tn̄ bene ꝯtrarietate diminuta que sufficit ad corruptionem vniꝰ & alteriꝰ ad generacionem

Textꝰ

¶Ab vltimo enim orbe q motu diuino omnes speras in feriores recipit influuntur ipsi materie principaliter & ra dicaliter & virtutes essendi & mouendi & ab orbe stella rum fixarum fetus recipit virtutem qua distinguitur in ēē secundum diuersas figurationes & accidencia Et illud con uenit ei in quam tum forma. Sed eciam contrahit aliam vir tutem ab hoc orbe que dat ēē Et secundum diuersas naturas huius orbis post speram stellatam ponitur spera sa turnī secundum Astrologos & ab illa influuntur anime •• tus discernendi & racionandi. Et postea spera Iouis & ab i • la spera influitur anime magnanimitas & plures anime passiones· Et a spera Martis influitur anime animositas & virtus irascibilis & alia desiderio anime Et a Sole influitur ipsi anime virtus qued scz sciendi & memo randi. Et a venere influitur ipsi anime motus concupis cencie & desiderij. A mercurio virtus gaudendi & delectandi. A luna vero que est radix omnium virtutum na turalium influitur anime virtus vegetandi quam uis hec enī & plura alia ab ipsa anima ꝓcedunt· Et cum ista sequntur ex partibus corporum celestium ideo hec omnia anime attribuuntur & non solum anime Sed eciam toti ꝯposito quia simplex non potest sustentari accidens Com ¶Hic ostendit quomodo anime influunt diuersa accidē cia a corporibus supercelestibus ¶Nota ab vltimo or be anima capit esse in omnibus quantum est ex parte sui Sed spera celi stellati dat esse distinctum anime ab alijs entibus quia propter multitudinem stellarum influunt distinctum esse & distinctionem. vnde secund ho ꝙ stel la speralis respicit vnam animam plus quam aliam ideo distinctum esse influit cuilibet anime humane· cui correspondet distincta stella ¶Nota saturnus est prima stella erratica & gracia sue influencie dat anime virtutē dis cernendi & racionandi Et dicitur saturnus quasi satur in annis per contrarium. vnde cum sit frigidissimus & siccꝰ influit caristiam ipso regnante Sed iupiter influit mag nanimitatem. vnde iupiter fuit quidam vir qui expulit pa trem suum a regno suo & quasi iuuans patrem per ꝯtrari um. & illud attributum est vni planete qui magnanimꝰ est per influenciam. ita ꝙ puer natus eo regnante fit magnanimus. Sed in venere nascuntur luxuriosi. Sed Mars est malignissimus planetarum & dat virtutem iras cibilem Sed sol est optimus planetarum influens scienci am & memoriam. vnde nati sub sole sunt felices & ama biles. Sed mercurius dicitur quasi mercatorum • yrios id est dominus. Sicut enim mercator dicitur esse gaudi osus & affabilis. sic & ille planeta est beniuolus ga • diū & delectacionem infundens Sed luna influit virtutem ve gitandi & nutriendi. quia est infimus planetarum ideo inmediacius agit. Item littera dicit. accidens ī simplici essencia non sustentatur. causa est quia accidens agreditur de natura subiectum non solum magnitudine subiecti siue cause materialis. Sed eciam magnitudine cause efficientis ideo cōpositum secundum vnam partem est causa materialis & secundum aliam ꝑtem ē causa effectiua. Et ideo in simplici non est con ponere ideo simplex non est subiectum accidencium & maxime accidencium realium. Et quam uis ēēncia simplex posset esse subiectum suorum modorum essendi. sicut materia prima est subiectum sue potencie qui est suus modus essendi proprius & formalis. Ex hoc patet ꝙ accidencia potencie nō sunt accidencia solius anime sed sunt accidencia tocius compositi. sed dicuntur anime sic quia insunt corpori corporaliter & principaliter

Textus

¶Nunc vero ex ꝑte corporis ꝯsimiliter notand Et po de creatione vel formatione corporis qd ex embrioē cre atur & formatur per effectus & operaciones stellarū que planete dicuntur Primo enim materia embrionis vel ho minis generandi compressa & coagulata per frigiditatem & siccitatem saturni disponit & huic scilicet materie a saturno virtas influitur vegitiua & motus naturalis asscri bitur & tunc patebit in tali materia operatio aliqualiter debita. Et ideo medici dicunt· ꝙ post lapsum spermatis in matrice. ꝙ prim̄o mensis in generatione & tempo ris successione. secund exigenciam nature seminis satur no asscribitur quia sua frigiditate & siccitate semen constringit & ꝯsolidat

Commentum

¶Post quam āutor posuit accidencia propria amme mediantibus corporibus celestibus. ꝯsequenter exequitur de accidentibus corporis ¶Nota frigidi est stringere & cō densare vt patet in experimento. vt si accipiatur olla ple na aqua & ponatur ad locum frigidum aqua minoratur sic ꝙ comprimitur Sed calidi est extendere vt calor ferri facit ferrum extendere ¶Item calor in aqua bullien te ipsam extendit & rarefacit Sed quia saturnus est frigi dus & siccus ideo assimulatur terre ideo materiam ꝯdensat & ꝯprimit. vnde versꝰ. Et frigidus summe saturnꝰ siccus & asper ¶Nota dubium vtrum aliquis planeta rum posset refluere frigiditatem Et videtur ꝙ non quia secundo celi stella influit motum & lumen. Sed tam motus quam lumen calefaciunt go &t̄. Respondeo ꝙ omnis plane ta influit calorem sed vnus plus alter minus Vnde satur nus & luna minime influunt calorem respectu alio rum planetarum

Textus

¶Sed ex isto statim oritur dubitacio. quia alicui potest ēē dubium vtrum saturnus regnet ī cuilibet embrionis ꝯcepcōe & si n̄ tunc mirabile ē qd dcm̄ ē

Cōmentū

¶Hic mouet dubium & est illud si dictum ēēt ve rum seq̄ retur ꝙ saturnus semper regnaret scdo esset mirabile •• sequencia tenet in littera. Eciam de se patet quia omni die fiunt conceptiones puerorum

Textus

¶Circa quod notandum ꝙ materia prima subiecta est corporibus supercelestibus & eorum motibus Et hoc est quod dicit philosophus primo metherorum ꝙ omnia infe riora causata sunt a superioribus & ab ipsorum motibus gubernantur Et ideo necesse est ꝙ ista inferiora ꝑ ticulariter & vniuersaliter respiciantur a superioribus intelligendo de vniuersalitate corporis tocius supercelestis Vniuersaliter enim ista inferiora respiciuntur a superiori bus quia nihil fit de materia elementati nisi ex virtute su periorum. ideo dicit ꝯmentator duodecimo methaphisice quia natura non agit nisi gubernatur a corporibus supercelestibus. hoc est ab intelligencijs particulariter enī aliquid fit in istis inferioribus a causacione superiorum. quia vna pars celi apta nata est introducere talem formam determinatam & specialem. alia vero aliam formā Et illud totum videtur esse de intencione Commentatoris primo de generacione & corruptione vbi vult ꝙ gene ratio elementorum & parcium ipsarum ad inuicem / est ordinata & conseruata per motus corporum supercelesti um. Et per motus elementorum que concurrunt generaliter ad generacionem mixtorum. Addit autem Cō mentator. qd indiuidua animancium & planetarum sunt determinatarum causarum & sunt determinata ad esse Et ¶Item causa huius est. quia tunc luna est multum humida & quia reuma causatur ex superfluitate humidita tis • deo facit catharrum & quia humiditas lune ꝑturbat humiditatem cerebri & augmentat ipsum gracia hꝰ aug mentacionis fit fluxus per nares. Et si tūc illi radij inuenirent vulneratum vs que ad mortem lederent ipsum ideo vulnerati preseruandi sunt a radijs lune

Textus

¶Post hec vero ad influencias planetarum quos autiqui vocauerunt deos nature super hominem ex parte cor poris & anime nunc reuertamur

Commentum

¶Post quam vero autor ostendit quomodo per planetas ha bet formarī fetus. Hic ostendit quomodo isti planete se habent ad fetum ex parte anime vel corporis vel simul ¶Nota planete bene dicuntur dij nature. Racio quia natura regitur ab ipsis sicut regnum a rege Vnde totus ille mundus contiguus est superioribus lacionibus vt to ta virtus eius inde gubernetur Sed diceres si planete sūt dij nature ꝙ tunc facit celum stellatum Dicitur ꝙ hoc est causa vniuersalis nature & vniformis Sed planete di uersificant effectum secundum eorum motum Vnde pla nete dicuntur a planos grece quod est planum siue error latine non ꝙ in se errent Sed ꝙ ex eorum motibus fiunt diuersi errores in mundo & in effectibus

Textus

¶Saturnus qui est superior obscurior & grauior & tardior alijs facit natum qui sub eo nascitur fu • cum in colo re ex parte corporis & plenum in capillis nigris & duris & caput turbidum & bene barbatum. Et talis homo cō tinet subtile pectus & habet scissuras in calcaneis figura liter Et hoc secundum dispositionem figuralem. secūdū vero animam natus est multum perfidus & maliciosus iratus tristis & malignus vite fetida diligens & turbida vestimenta semper indutus Et non est luxuriosus & ī plu ribus venerem minime diligens ymo naturaliter abhorret. vnde breuiter notand ꝙ secund intencionem magistri mei in illa sciencia expertus quicun que natus fuerit sub saturno habet omnes malas d • spoēs corporis &t̄

Commentum

¶Hic autor exequitur intentum suum Et diuiditur in septem partes secundum ꝙ septem sunt planete ¶Nota saturnus est supremus planeta & ꝯplet cursum suum in triginta annis ita ꝙ redit ad idem punctum zodiaci a quo incepit. Et secund ptolomeum saturnus maxie distat a terra. ita ꝙ ad illam partem vbi tangit speram iouis homo veniret in quin que milibus anno rum & in septingentis & triginta quatuor anno rum &▪ in septuaginta septē septimanis & in • tribꝰ die bus supposito ꝙ dieta hoīs esset de cem miliaria Et secund astronomos saturnus est tante magnitudinis ꝙ est nonagenies maior quam tota terra ¶Item dictum est ꝙ saturnus est multum tardus in motu suo. hoc debet sic intelligi / ꝙ in tempore longiori ꝯplet cursum suum. Vnde saturnus ē bene tricesies maior sole quam tum ad suum orbem. Et sicut sol pertransit su um orbem motu ꝓprio ꝑ • odiaci signum in vno anno sic saturnus in triginta annis & mouetur ita velociter sicut sol vbi igitur duo homines ambularent / vnus ꝑ triginta dies ambularet duo miliaria. alter vnum miliare tūc alter q̄ ambulat vnum miliare ambulat cicius n̄ tamen velocius est in motu eo ꝙ in equali tempore pertransit de spacio secund ph̄m sexto phisicorum ¶Item nota littra dicit. saturnus facit natum suum fuscum in colore Racio est quia saturnus est similis terre quia est frigidus & siccus & obscurus & niger & virtualiter facit natū obscurum. Item facit natum cum pilis duris quia est terrestris complectionis & ideo in fetu humores malos causat & grossos a quibus generantur grossi pili. Item natus eius est tristis. quia melancolice complectionis est virtualiter & melancolici sunt tristes qr semper inclinant se ad terram. Item natus eius est piger in inces su qr ipse est grauis sicut terra & ideo difficulter mobilis Itē ipse n̄ appetit coitū qr siccꝰ ē & li vult appetere posset vti calidis & bn̄ conditis & humidis cibarijs Itē ille na tꝰ sꝑ ē inuidꝰ & ꝑuidus qr nullū habet gaudiū sed semper melancolisat & eꝰ sōnia vt in plurimū fiunt vera sicut vi demus in fatuis qui dicunt semper futura per fantasias & melancolias Et ipse semper cupit sedere in angulo so ••• tarie ¶Item nota littera dicit ꝙ ipse habet scissuras 〈◊〉 calcaneis .i. diuisiones in pedibus circa anteriorem partem sicut eq̄ & calcanea est vna pars pedis in anteri •• i qua primo terram calcamus &t̄

Textus

¶Iupiter vero stella regularis existens. pia. dulcis▪ & lucida. & temꝑa & prospera. facit natum optimū quia nato sub eo dat faciem pulcram oculos claros. & barbam rotundam Et figurat duos dentes superiores mag nos & equaliter diuisos. Et dat homini colorem album rubeo permixtum facie. & facit longos capillos Secundum ammā facit natum bonum & honestum. diligentem legem & honestatem Diligens que vestimenta pulcra & or nata Et delectabiles sapores & odores ei placent. & erit misericors. largus. iocundus. & virtuosus & verax in sermonibus

¶Ponit de secundo planeta qui dicitur Iupiter Vnde se cundū astronomos complet cursum suum in .xij. annis ita ꝙ sub quolibet signo moratur ad vnum annum Vnde secund astronomos iupiter multum distat a terra quia ad illam partem vbi ꝓpinquior est terre homo veniret 〈◊〉 terra in duobꝰ milibus anno rum & in qngentis .xxvi. & .iiii septimanis & quin que diebus supposito ꝙ dieta esset de • em miliaria Et magnitudo eius est talis ꝙ quinquagesies est maior terra ¶Item iupiter dicitur ille fuisse qui expullit patrem a regno. sic iupiter expulit operacionem saturni▪ quia sibi contrarius est per totum vt patet in litte ••••• 〈◊〉 secund astronomos qui nascitur sub ioue ꝑuenit ad m •• tos honores quia facit faciem pulcram. & facies est nobi • ior pa • s corporis. vnde iupiter plꝰ laborat in facie • in •• iis membris Et facit hominē album rubedine ꝑmixtum quia ille color est pul • rior inter alius qr ille color est sanguineus ¶Item facit barbam rotundā. quia rotun da figura est nobilissima ex .ijo. celi Et ideo caput rotu • dum est diligend ideo nutrices solent • ōprimere & rotun dare capita puerorum ¶Item facit capillos longos • facit natum calidum & humidum / humiditas enī cum ca lore est causa longitudinis puero rum Vnde est superfluum & residuum humiditatis que exijt per poros Et ideo qui habent longas barbas sunt bone ꝯplectionis & qui cito bar bescunt est signū bone ꝯplectionis Item natus sub ioue ē bonus secund animā fidelis & addis • ens coitum appetens & bene potens gracia caloris / potens in oꝑe gracia humiditatis sufficientis & bene capit singula que audit. qr habet spiritus abiles & satis humidos Vnde humidus be ne recipit quia calidus ideo bene delectatur & non est pi ger

¶Mars cum sit intemperatus in caliditate & siccitate Ideo secundum hoc facit natum suum rubei coloris cum • adam adustione & obscuritate sicut videtur in istis qui passi sunt a sole & habet paruos capillos & par • os oculos & totum corpus habet curuum & grossum aliqualiter Se cundum • ero animam falla • inconstans. inuerecundus irascibilis. proditor. discordias & bella semīnans & superbus erit

¶Hic exequicur de tercio planeta qui dicitur Mars. ¶Nota mars mouetur sub sodyaco taliter ꝙ complet cursum suum in duobus annis Et distat a terra ꝙ ad illam partem vbi propinquior est terre homo veniret in quadringentis & nouaginta annis & vndecim septimanis & quatuor diebus supposito ꝙ dieta hominis esset nouem miliaria ¶Item nota caliditas & s • ccitas sunt cause a dustionis & crispitudinis crinium Vnde nati sub marte habent paucos crines causa siccitatis & habent curuos seu crispos crines causa adustionis ¶Item natus sub marte est rubei coloris cum quadam obscuritate. quia color rubeus causatur ex eo quia calidum agit in humid & consumendo humidum relinquit siccum sicut videmus quando debent conburi lateres ꝙ ante conbustionem non sunt rubei sed postea consumpto humido efficiuntur rubei & isti nati habent paruos oculos quia oculus est membrum in quo viget humiditas quia oculus est aquee nature ab extrinseco. secundo de anima quod patet si leditur exijt aqua & quia mars est calidus & siccus ideo non potest formare magnos & pulcros oculos ¶Item mars inducit bella quia exsiccat cerebrum & cor intendit & sic ira generat Ira enim ē ascensio sanguinis circa cor & iō mars secundum antiquos vocabatur deus belli ¶Item natꝰ eꝰ ē fallax Racio quia est siccus & calidus & sic vt semper est iracundus & cogitat de malo vt fallat homines & perdat ¶Item • atis appetit coitum quia est ca lidus & modicum potest quia caret humiditate et cetera

Textus

¶Sol quid regularisstella existens lumen mundi & oculus vocatus na • um sub eo facit c • rnosum & faciē pul cram & oculos magnos. colorem album cum quadam rubedine bene barbatum & longos capillos. Secundum vero animam vt quidam scribunt facit ypocritam & ma lum iustum in exteriori parte apparentem. & facit homi nes multū sciētes secundū aliquos Sed inueni aliquos dicētes. ꝙ natus sub illo planeta est regularis. religio sus profunde deuocionis. sapiens. diues. diligēs bonos & deprimens malos

Commentum

¶Eexequitur de quarto planeta qui dicitur sol Vnde sol de sui natura est planeta calidus & ideo enim influit nato sub eo calorem & est siccus sed temperate Vnde enim dice res si sol est siccus sicut mars quare non influunt eund effectum ¶Dicendum ꝙ propter caliditatem & siccitatem sol enim virtualiter est humidus & non siccus nisi temperate ¶Item S • l secundum antiquos diceba tur pater deorum quia sol est princip • um vite influens es se oīm rei ita ꝙ sol per eius accessum emisperum nostrum influit fertilitatem & generacionem Et post eius recessum videmꝰ arescere & terrā fieri aridā & in quolibꝪ signo ma net quadraginta dies & cursum suum perficit in ono 〈◊〉 & secundum astronomos tantum distat a terra ꝙ ad illam partem vbi propinquior est terre. homo veniret in quadringentis & triginta ānis & in viginti sex septimanis & in duobus diebus ita ꝙ dieta eius esset decem miliari • ¶Item nota natus sub sole est ypocrita & dicitur ad ypos qd est sub & crisis aurum quasi habens malum sub a • ro idest sub bona apparencia vnde versus Omnis ypocrita facietenus est heremita ¶Item calefacit tempera te & ideo facit natum sub eo magne sapiencie quia calor saltem moderatus est instrumentum operandi virtutes a nime quia calor facit spiritus abiles & promptos ¶Itē dicunt quid natus subsole libenter vult mitti in auxilium quia amabisis est & iocundus ideo deus ꝓuidet sibi de om nī bono ¶Item sol secundum ptholomeum in centilogio suo dicitur esse occies maior quam tota terra

Textus

¶Venus est stella beniuolus & facit natum pulcrum & maxime oculis & supercilijs carnosum & medie stature se cundum animam vero blandum & eloquentem musicalia diligentem voluptatem gaudium & coream desideranbent

Commentum

¶Prosequitur de quinto planeta qui dicitur venus. 〈◊〉 de venus habet plura nomina. primo dicitur venus a venerando quia antiqui venerabant eam causa amoris Eciam dicitur lucifer quia de mane lucem indicat quando precedit solem sequēdo de vespere dicitur hysperus qui • vesperum de nocte inducit solem tamen sequendo & habet colorem candentem & fulgentem inter sidera Et comp ••• cursum suum in trecentis triginta octo diebus Et ven •• est in magnitudine sicut est vna pars de viginti octo par tibus terre Et secundum astronomos tantum distat a terra ꝙ ad illam partem vbi propinquior est terre homo veniret in quinquaginta & quindecim ānis &. iꝰ. septima nis & vno die supposito ꝙ dieta hominis esset decem milia ria ¶Nota venus est casidus & humidus virtualiter. & facit natum luxuriosum & pulcrum quia gracia caloris fa cit natum appetere & gracia humiditatis facit ipsum posse in opere ¶Item facit natū diligere musicalia quia mu sica est vtilis pro cantantibus & ipsis amatoribus Item nota supposito ꝙ venus & saturnus venirent secundum op positum tunc natus illo tempore non esset omnino bonus nec omnino malus sed medio modo se haberet quia bonitas veneris retardat maliciam saturni quantum potest & sic facit ibi medium

¶Textus

¶Mercurius quem astronomi solem assequi asserunt & ex radiis contrahitur facit natum cum corpore gracili satis parue persone & barbe pulcre Et raro secundum animam erit sapiens & subtilis philosophiam diligēs Et studium boni moris & perfecti sermonis & ille multos acquirit amicos & tamen non multum fortunatus in eo bona consilia vigent verax & nullius peruidie ex parte modulacionis▪ & non est consocius id est soci •• in malo

Commentum

¶Hic exequitur de sexto planeta qui dicitur Mercurius ¶Nota mercurius semper graditur cum sole: & nun quam ab eo distat amplius quam triginta gradibus Colorem enim habet radientem raro propter vicinitatem solis videtur Sed tn̄ in meridie mediāte speculo videt Et dicit enim mercurius quasi mercatorum kyrios id est deminus quia mercatores indigent eloquencia vnde mercurius dicitur enim deus eloquencie Et complet cursum suum in tricen tis triginta octo diebus ita ꝙ modicum minus quam per an num Et quantitas mercurii est sicut vna pars de viginti duobus mille partibus terre ideo est stella parua Et littera dicit ꝙ mercurius contrahitur a radiis solis Racio quia continue mouetur sub sole Et propter radios solis videri non potest quia lumen magis obfuscat minus

¶Item natus sub eo diligit philosophiam quia facit na tum subtilem secundum animam ideo diligit subtilia

¶Item mercurius facit hominem loquacem multas in firmitates patitur & ipse est bonus consilij

Textus

¶Luna cum existat velocioris motus. facit natum vagabundum. verus sermone nullius seruicii. & facit hominem iocūdum. & mediocris stature & habet oculos inequales sed vnum maiorem reliquo

Cōmentum

¶Exequitur de vltimo planeta qui dicitur Luna ¶No ta septimo & vltimo ꝙ luna est velocissimi motus ideo na tus eius est vāgus & non potest durari in aliquo seruicio vel officio Et ꝙ luna est velocissimi motus patet quia q̄ • ta planeta est inferior. tanto cicius mouetur vnde luna complet cursum suum in ·xxvij. diebus & .viij horis Et secundum astronimos tantum distat a terra ꝙ ad illam partem vbi propinquior est terre scilicet ad concanum or bis lune homo veniret. in xij. annis & .lviij. septimanis & in tribus diebus supposito ꝙ eius dieta esset decem mili aria ¶Nota luna habet lumen a sole & quando currit cum sole tunc habet maiorem vigorem & vim vt in noui lunio & in quolibet mense anni complet cursum suum per xii. signa Et in luna videmus maculam. & causa huius ē per cōmentatorem quarto celi quia luna est corpus r • tundum & rarum in medio densum ex nubibus Et ideo in medio propter raritatem non potest reuerberare lumen so lis & sic penetrat ipsum in medio & per hoc patet obscuri tas

Textus

¶Et sciend ꝙ oēs stelle & alie ꝑtes corꝑis suꝑcelestis illa officia diuinitꝰ ipsa ex • quūt & sēꝑ sic agūt & sic nū quam impediunt quātꝰ ē exꝑte ea rum Et iō si phas ēēt dicere se cund ea q̄ dcā sūt oīa inferiora a suꝑiobꝰ regūtur Et iō illa q̄ diuino sacrifio & bestiali īmolacōe & alia q̄ ī mundo fiūt nō pn̄t remoueri ab accōe corꝑū suꝑcelestiū dancium vitam & mortem

Commentum

¶Hic autor ponit vnū notabile qr prius dictum est ꝙ natus sub diuersis planetis diuersimode regitur et pro ducitur. ¶Diceret aliquis quomodo vel 〈◊〉 sunt stelle sic ordinate Respondetur quam per naturam diuinam talis ordinacio facta est deus enim sic ordinauit domum planetarum Et illud patet .xij. methaphisice Et autor • ult ꝙ per iei • nium & sacrificium bestiarum non potest remoueri cursus planetarum illud probatur quia motus • eli est semper vniformis & regularis secund ph̄m .vijo. phisicorum & semper mirabilis sicut ergo instituit ab ete • no sic ergo ab eterno vel ineternum permanebit Sed cō tra sapiens dominabitur astris secundum theologos hoc non est nisi cursus planetarum & effectus impediri possūt Respondetur ꝙ sapiens sic dominabitur astris quando vi deret aliquem effectū saturnī de necessitate vt frigiditatē tunc potest se canere a nocumento sed non potest impedi ri eorum effectum simpliciter quoniam ita semper agunt Et autor loquitur naturaliter cum dicit ꝙ per sacrificia non potest remoueri effectus planetarum quia theologus tenet ibi oppositam partem quia omnia sunt in potencia dei & deus agit libere & sepe exaudit preces xpristifidelium Ex istis verbis sic forte aliquis crederet me sic capere in duplici peccato p̄mo quid ē quid statim visa suꝑficie vborum concluderet enim ex eis verbaliter omnia de necessi tate venire Secundo ꝙ me occultorē xpristiane fidei vellz dicere Et necessarium de istis narratum sic planetis

Textus

¶Hic Respondet cuid questioni qr aliqs possz autori ex dictis nain que patet ꝙ omnia ex necessitate euen • unt quia euenīunt iuxta cursum planetarum & ille non potest impe diri secundum autorem. Vnde omnia bene eueniunt ex necessitate condicionata sed non absolute hoc sic declarat quia quilibet effectus de necessitate euenit stantibus suis causis necessarijs & infallibilibus. vt dicit. Aristotiles ijo posterio rum . sed quia materia quando que est indisposita ideo eorum effectus impediuntur ꝑ accidens Et sic supposito ꝙ virtus planetarum in tali signo inducat mortem tamē adhuc homo per remedia potest conseruari & sic materia non est disposita seu apta ad talem effectum Ex illo patz error illorum qui dicunt omnia euenire de necessitate con stellacionis Vt autem ea que dicta sunt lucidior lumine cognoscantur & qūo aliquando plures fetus fiunt in matrice & plures pueri nascuntur sicut duo gemelli. Oppor tunum est modicum transgredi ab hominis generacione & videndum de generacione aīalium imꝑfectorum que nō est ex semine sed ex putrefactione generantur Iuxta quod notand est ꝙ illa aīalia imꝑfecta sunt sicut musce & simi lia non semper eod modo generantur sicut ꝑfecta anima lia qr per decisionem seminis non generantur sed ex putre factis vt patet quarto methaphisice

¶Capitulum tercium in quo autor agit de formacione fetus in vtero Et primo facit digressionem a proposito Secundo regreditur ad ꝓpositum ibi respondemus & dica mus ¶Nota ꝙ musce & aranee sunt animalia imperfec ta & non sunt de perfectione vniuersi sed tamen non omnino frustra ideo quīa natura ipsa ordinauit / vt malos humores absorbeant & vt eo melius homines a malis hu moribus pre ser uarentur

¶Vtrum autem animalia eadem ex semine vel sme semine generantur Dubitacio est apud plures. Opinio enim Auicenne capitulo & libro de diluuijs est ꝙ ead ani malia ex semine & sme generantur. Et hoc declarat quia diluuium fieri potest adhuc vniuersale & in tali diluuio cor rumperentur omnes viuentes. corruptis autem omnibus viuenti bus fierent influencie in cadauera mortuorum que putrefacta sunt & tunc ex virtute celi generabuntur eadem que prius fuerunt ita ꝙ vnum generatur ex putre factis & aliud per decisionem s • minis generabit sibi simile in specie & declarat possibilitatem huius ad sensum dicens. Capiantur capilli mulieris menstruose & ponant sub terra pingui vbi iacuit fimus tempore yemali. tunc in vere si • e estate valescente calore solis generabitur serpens longus & fortis. Ille vltra generabit sibi similem in specie per decisionem seminis Et illud idem declarat in mure qui tempore suo qdam mus erat factus ex putrefac tione & illa vltra generauit sibi similem in specie ex semīe plures raciones possunt adduci Sz sufficit quod dictū est quia longum esset omnia incidencia ab illa materia enarrare vel declarare

Textus

¶Hic autor mouet dubium & hoc sic ꝙ ponit opinioēz Auicenne & raciones eius Secundo reꝓbat illam ibi bre uiter ad illam &t̄. Nota Auicenna posuit datorem formarum vt patet per ꝯmentatorem duodecimo methaphisice & quarto. Et ideo ipse vltra posuit. ꝙ virtus diuina mediante motu planetarum possit infundere formas & dare esse & tunc vltra ex putrefaccione rebus generatis illa vltra generant sibi similia. sic eciam posuit si vir tus solis in terra ꝓducit planetam ꝙ ille vltra mediante fructu & semine possit ꝓducere al • um planetam ¶Nota ꝙ crines mulierum menstruosarum sunt multum humidi & grossi & venenosi & ideo si isti ponantur sub pingui terra in yeme generabuntur humositates & venositates per virtutem solis & possunt verti in ser pentes & sic dicitur: ꝙ basiliscus fiat artificialiter in fimo ex ouo. vnde fimus ē terra pinguis arphinata humiditate repleta. Et iō facit aliquid fructificare. vnde in terra arida & sicca illd non habet veritatem Item in yeme cum fimus ab intra est humidus & calidus sufficienter qr frigus circunstans non ꝑmittit calorem innatum exalare & recedere· Nota mus qui generatur ex putredine terre. est grossi or alio mure generato per decisionem seminis Et ille ha bet caudam maiorem & est multum venenosum quia ma teria fuit putrida valde ex qua est ꝓductus. Item Auicenna posuit quendam vitulum cecidisse de celo quem dixit generatum fuisse in aere ex putrefaccione ¶Breuiter ad illam opinionem est dicendum vel respō dendum ꝙ ista opinio non est vera▪ Et rō est secundū ph̄m octauo 〈…〉 sic ꝓpriū habet agēs quia 〈…〉 quia alius est actus materie & alius est 〈…〉 dicitur octauo methaphisice. Et tamen 〈…〉 bent diuersas formas & materias & per 〈…〉 agencia & generancia habebunt. Intencio 〈…〉 octauo phisicorum est ꝙ eadem animalia 〈…〉 speciem possunt fieri ex semine & s •• e 〈…〉 quando que fit ab aere quando que a natura. 〈…〉 differt ab Auicenna q̄ ait. ꝙ nun quam animalia 〈…〉 semine fiant secund ph̄m hoc non est verum 〈…〉 ab eo qr secundum doctrinā ph̄i primo methero rum 〈…〉 vniuersale est inpossibile apud creaturam fieri tam pe • 〈◊〉 quam per aquam. Hꝰ racionem dicit Albertus 〈…〉 fit ex ꝯstellacione humectante / ideo 〈…〉 humectans respicit vnam partem terre tunc ali • 〈◊〉 terre respicit aliam ꝑtem scz constellatio desiccans & 〈◊〉 tum vna humectat in vna ꝑte tunc alia desiccat in 〈◊〉 ꝑte ideo inpossibile est qd dicit Auicenna

Commentum

¶Hic autor inꝓbat Auicennam & opinionem 〈◊〉 ¶Et nota racionem ꝯmentatoris ꝓbando ꝙ 〈◊〉 ex semine dicuntur specie sic ꝙ agens est 〈◊〉 & recipiens diuersi & tunc receptum erit 〈…〉 ꝓpagatis & a putredine generatis sic est ꝙ materia 〈◊〉 alia scilicet semen & putredo· Item agencia 〈…〉 sicut 〈…〉 ¶Incorpora •• 〈…〉 a quibus 〈…〉 pagatis sic illi 〈…〉 fit & generat 〈…〉 seis illi d • n̄t specie ¶Nota impossibile est 〈…〉 vniuersale quia planete nō possunt sic cōcurre •• 〈…〉 fit dilunium ꝑticularent si omnes planete 〈…〉 in hoc frigido signo piscium quia illud signum est 〈◊〉 frigidum ideo contingere posset dilunium tamen 〈◊〉 in vna regione quā illud signum respicit & sic non 〈◊〉 fieri nisi miraculose ¶Legitur enim ꝙ factum fuit 〈◊〉 vniuersale propter maliciam hominum de illo hoc nihil ad propositum cum naturaliter loquamur E • dictis nota per exꝑienciam videmus nos ꝙ tempore yemali in vna regione plus generatur de aqua & in alia regione op posita vbi est estas plus generatur de aere & igne secun dum cursum planetarum Respondeamus & dic • mus ꝙ quedam sme semine generantur & causam huiꝰ generaci onis reddit philosophus quarto methero rum dicens calor dis gregans corpus mixtum facit hoc ꝙ subtile extrahit & re linquit grossum & non est absolute calor sed est virtus cō stellacionis & celestis Et intencio ph̄i est ꝙ materia ex q̄ animal sme se • e nascitur ē aliqua humiditas subtilis in qua quid calor naturalis sepe agit ex parte celi quid pro porcionatus est materie in quam quidem materiā forma talis animalis debet introduci hanc humiditatē ca • or ce lestis iam dictus segregat a qualibet ꝑte grossi terrestris & secundum intencionem philosophi octauo methaphisice hec generacio est vniuoca saltem virtualiter non autem formaliter per hoc soluitur dubitacio quam quid faciunt dicentes omne quod generatur vniuoce ex sibi simile generatur in specie verum est virtualiter Circa hoc notandum ꝙ ex eadem materia plura animalia imperfecta nascuntur vt ex stercore equi nascunt musce. vespes & plu ra consimilia diuerse speciei & diuersi coloris & figure generantur

¶Hic soluit dubitacionem & respondet secundum intencionem suam ¶Nota secundum albertum talis est mo dus generacionis animalium ex putredine ꝙ calor solis quando pretenditur vs que ad materiam putridam tunc extrahit humidum subtile ab illa materia & generantur que dam pellicule exterius ita ꝙ calor interior non permittit exire & tunc virtute solis ille calor qui est in materia putrida petit exitum & impeditur & ex tali motu sursum & de orsum generatur quid spiritus pulsans mediante quo spiritu vita producitur in tali materia Et si querat vtrū ille spiritꝰ pulsans sit substācia vel accidens Dicēd ꝙ est sub stancia quia mediante virtute formatiua ille spiritus agit & quia agens non nisi mediante substancia producit ideo necesse est illum spiritum esse substanciam Et ille spiritus est corpus subtile generatum ex subtiliori parte materie putredinis. Sed dubitatur vtrum ille spiritus sit anima tus vel inanimatus ¶Dicendum est ꝙ ille spiritus non est formaliter animatus sed virtualiter. quia educit ani mam viuere effectiue de illa materia putredinali Et ideo dicit Auicenna duodecimo methaphisice in illa digressione vbi improbat auerroim platonem & theumixtium ꝙ ex pu tredine generantur rane· Sed autor dicit calor solis at trahit humidum a putredine probo per experienciam· acci pio vnum murem putredinalem & ponam in locum vbi sunt radij solares in vigore inuenīo ꝙ calor solis facit ex alare totam materiam muris ita ꝙ nihil remanet nisi pellis ¶Nota generacio septimo methaphisice diuiditur quia quedam vniuoca quedam equiuoca Equiuoca est qn̄ formaliter generans & genitum differunt specie vt si ge neratur mus de terra &t̄ Vniuoca est quando generans & genitum conueniunt specie vt homo generat hominem vel equus equum Et ex illo soluitur dictum philosophi sep timo methaphisice quando dicit omne quod fit a simili suo in specie fit. verum est de generatione vniuoca sed non equiuoca ¶Nota animalia generata ex putredine non habent semper eundem colorem. speciem vel figuram Ra cio est quia ista differunt specie modo quecun que differunt specie eciam differunt figura & in colore naturali quia ista consequuntur formam

¶Causa autē diuersitatis isto rum animaliū est diuisio semi nis in matrice & illud autem est verum principaliter in animalibus perfectis Et est notandum ꝙ in matrice mu lieris plures sunt cellule quādo tunc semen decisū a patre sic colligitur ꝙ in vna qua que cellula matricis semen sic re cipitur tunc est modus generacionis plurium fetuum & ille modus generacōis respectu animalium imꝑfectorum accipit simile ita ꝙ inest aliquod loco matricis & aliquod loco seminis Et ideo talis humiditas diuiditur per loca eductionis fetus in putrefactis ¶Et ideo multiplicantur talia animalia Et causa similitudinis talium animalium est similitudo humidi educti de corpore in partes homogenias Et diuersitas speciei talium animalium sumi tur per oppositum scz per humidum eductum in partes eu trogenias

¶Hic autor infert causam quare aliquādo plures pueri nascunt vnde plures sunt cause pluriū fetuum ꝑticula rum ¶Prima ē diuisio semīs in cellulas & nō ē sufficiens qr exꝑtum est ꝑ obsitrices ꝙ semel qued domina peꝑit massam carneam continentē septuaginta figuras hominum modo certum est ꝙ non sunt tot cellule matricis ¶Secunda causa est habundancia seminis & tunc diui ditur & spargitur & fiūt plures fetus ¶Tercia cā est qr quando mulieres in coitu nimis se mouentur & tunc circundispergitur semen & tunc fiunt plures fetus

¶Quod autem qued animalia generata sunt longa & stricta & qued breuia hoc est ex diuersitate ꝯplectionis qr ex colerico calido & sicco generatur corpus longū strictū & gracile ideo ꝙ color in eo multum extēditur Ex flegma tico. frigido & humido generatur animal breue & latum quia humor aqueus est multum dilatabilis & frigiditas non multum extendit ipsum Sed ex sanguineo calido & humido generatur animal medium inter longum & breue propter calidum & humidum temperatum Sed ex melancolico generatur animal strictum & breue quia frigiditas non permittit ipsum extendi & siccitas non ꝑmittit ipsum dilatari Ex colerico autem accidentali & adusto generatur ainmal longum & valde gracile quia feruor caloris eius multum extenditur. & siccitas mediata attenuatur ¶Et est notandum ꝙ colericus est crocei coloris vt frequencius Et sanguineus rubei coloris Et melancolicꝰ nigri coloris. Et flegmaticus albi coloris. Et quorum natura permixta fuerit horum & qualitas & color necessario permixtus erit. Sic ergo in hoc capitulo habemus modum generationis animalium inperfectorum & quomodo plures fetus simul fiunt tam perfectis quam in inꝑfectis & quare aliquod animal est longum & aliquod breue

Commentum

¶Hic autor ostendit causam quare qued animalia ge nerata sunt longa & breuia & satis patet in textu. Nota nullus homo est qui sit purus colericus vel flegmaticus & sic de alijs sed omnes mixti: sed vnus bene plus habet de sanguine quam alter quia nullum est animal in quo elementa equaliter dominantur vt ꝓbat Auerrois primo celi. quia si hoc esset verum homo vbicun que poneret cō misceretur qd est inpossibile &t̄

Textus

¶Nūc autē ad superiora dicta de generatione & forma tione embrionis in vtero materno ser monē nostrū ꝯuertamꝰ & de modo exitꝰ dicamus Et primo videndum est quomodo iste tres potencie anime scilicet vegetatiua sensitiua & intellectiua. veniunt ad materiam fetus siue qo ordine ¶Iuxta quod notandum ꝙ illud est alteriꝰ negocii quam materia requirit quia respicit scienciam libri de animalibus tamen aliquantulum de ipsa breuiter tangamus aliquid

¶Hoc capitulum quartum & est de creatione fetus. Et primo premittit quedam necessaria. Vnde dicit litte ra quo ordine quia inter istas potencias est ordo perfecti onis & communitatis. Et ideo dicit commentator primo methaphisice in de erroribus ꝙ primo respiciuntur et accipiuntur forme vniuersales & postea minus vniuersales vs que ad determinabiles ergo semper est ordo &t̄ Sperma vero collectum in matrice mulieris augmentat statim quando infusum est ei & quando matrix bene est clau sa Sed alimentum est potencia vehetatiua quia spermate decisso a patre vel a generante dimissa est ista potencia ve hetalis .ij. patet .ijo. de anima quia potencie • ehetati ue sunt duo opera scilicet generare & alimento vti qr plā ta generat plantam. animal vero animal. Vnde videtur ꝙ ab illa anima fluit virtus generatiua. postea vero tempore subsequenti secundum exigenciam nature su • additur materie anima sensibilis & postea anima illiꝰ spe ciei vel illius. Et ille virtutes scilicet vehetatiua & sensi tiua distinguntur per operationes que vltra differunt per obiecta & non differunt ille due potencie scilicet vehetatiua & sensitiua ita ꝙ sint due potencie distincte. est enim vna & eadem essencia quam uis non eodem modo. Secundo dicit ph̄s .xvi. de aīalibus embrio p̄ o viuit vita plante secundo vita animalis tercio vita speciei huius vel huius Eciam additur in homine virtus intellectiua que nō generatur a materia sed a celo & est de foris infusa vnde est finis & perfectio omnium formarum existentium inferiꝰ Id consueuit apud medicos dici ꝙ prima vita est latēs & occulta media apperens & manifesta. vltima vero ex cellens & gloriosa a prima est sensus naturalis a secunda sensus animalis a quo sensus visus auditus &t̄ a tercia ve ro est sensus spiritualis a quo interpretacio discrecio per scrutacio & sic de alijs

¶Hic autor ostendit intentum suum ostendendo quomodo iste tres potencie veniunt ad materiam ¶Nota spiritus & semen viri est quodammodo vitalis quia viuit vita hominis Et quando istud recipitur in matricem vinam & calidam tunc operatur in semine mulieris & virtꝰ generatiua primo generat pelliculam fecundiā cui semen inuoluit & sic ꝯtinuo se mouet ad semē mulieris & penetrat ī materiā longā latā & ꝓfundā & incipit ibi vtꝰ for matiua generare spiritus pulsantes & pulsatiles & m eo ꝙ generat illos spiritus pulsantes facit materiam viuam & format venas & neruos in quibus currunt illi spiritus vnde spiritus & vene pulsatiles vel saltē proporcionabiles eius inueniūt in arboribꝰ & plantis & tunc materia sic viuēte vita spiritnū q̄ vegetant illam materiam tūc aīa sensitiua recipit in illa materia Et tunc in homine mate ria stante sub anima cogitatiua que est vltima forma ma terialis per virtutem dei & celi Intellectus infunditur et introducitur. vnde loquendo tam phisice quam theolosice in tellectus non educitur de potencia materie quia intellectus non est corpus nec virtus in corpore per commentatorem tercio de anima cōmento quarto & quinto Sed theolice loquendo tunc anima est forma substancialis cor poris human • dans sibi esse substanciale. Sed Auerrois po •• t ꝙ intellectus copulatur nobis solum a generatione & per copulacionem fantasticam sicut nauta naui ꝑ naui gationem & ponit ꝙ sit vna in hominibus omnibus Et ille articulus est ab ecclesia condempnatus. qui enim hoc credunt saluari non possunt Et per hoc tenent potentissime aristotilem esse ꝯdemnatum quia in illa oppinione vide tur mortuus fuisse ita ꝙ ad minus dubitauit sic ꝙ nō fir me credidit quemlibet hominem habere distinctum intellectum a deo creatum sicut videtur in zo & iio de anima. ¶Nota illa forma dicitur educi de materia que extenditur extensione materie ita ꝙ tota est in toto & pars in ꝑ te extensiue vt omnia sensitiua in corpore pedali pedalis & in semipedali semidalis licet sit tota in toto virtualiter ¶Nota autor videtur poni illud ꝙ potencia vegitati • a sit pro aliquo tempore in materia ꝓ quo non est sensitiua illud est verum manifeste. ita ꝙ prius manifestantur o pera huius potencie q̄ prius apparet fetum nutriri & aug mentari antequam senciat & moueat

Textus

¶Tempus vero egressus ab vtero materno vt frequen cius est in nono mense quibusdam tamen in octauo q̄busdam in decimo & quibusd in vndecimo non vltra. q̄dā vero mulieres solent parere in secundo mēse & abortie .i. naturam hominis non producunt sed aliquam materiam carneam vel lacteam. Illud autem accidit eis ꝓpter plura vt patet quia materia menstruorum corrupta est si mul per nimium motum per quem rumpitur matrix vel propter alia mala Et ideo meretrices & docte mulieres vel helene in hac arte quādo senciunt se impregnatas mo uent se de loco ad locum de villa ad villam & ducunt co reas & multa alia mala & vt frequencius multum coeunt & luctantur cum viris ꝙ per motum liberentur a concep tione cupiunt coitum vt per delectacionem obliuiscantur dolorem qui generatur ex destructione fetus

¶Hic autor exequitur intentum suum de egressu fetus ¶Nota autem omnis fetus qui egreditur in nono men se vt sepius viuit ille fetus est bene maturus & satis fortis quia enim nonus mensis corresp • ndet ioui Iupiter autem est beniuolus planeta scilicet calidus & humidus ideo est ministrator & nuncius. vita autem consistit in calido & humido ¶Item autor dicit quand •• i • 〈◊〉 cimo mense fit egressus & illud non est verum sed 〈◊〉 res decipiuntur in ꝯputacione quia quando que concipiunt vnam massam seminis & post aliam quindenam impre • nantur & tunc putant se cōcepisse prius. vnde illa massa prius concepta eijcitur & emittitur tempore • ere cōcepti onis ¶Nota quando puer primo egreditur tunc ponit digitum ad os ex sue nature exigencia. Racio quia puer de matrice tanq̄m de balneo calido & tunc veniens ad ae rem sentit frigus ideo ponit digitum ad os calidum. Itē quando nascitur tunc sonat quia patitur ab aere frigido Et si facit clamorem in ventre signum est ꝙ non exijt vi uus quia aliunde non faceret clamorem nisi a quadā lesione ¶Est autem notandum ꝙ iuuenes mulieres ex tiō re & ex ictu tonitrui sepe disponuntur cruris ꝙ fetus vitā habens moritur & si vitam non habuerit possibile esset ꝙ semen motu naturali a forma hominis destitueretur Cau sa autem huius primo accidit ex parte timoris a quo to tum corpus immutatur & disponitur ad egritudinem & ꝑ eius aduentum fetus leditur & extinguitur Secundo ex ꝑ te fulminis quod penetrat vs que ad interiora & eā destruit & combustionē facit & tamen nullum signum ꝯbustionis extra apparet propter vaporem illius subti • itatis Et est eciam vapor ille fortissimus qui eciam interficit hominē eo ꝙ penetrat ad membra vitalia interiora & propter sub tilitatem apparet adustio eo ꝙ magis ledit ictu quam calore Et tunc vt frequencius secundum dispositionem naturalē interiorem vbi fetus inuenitur dispositus & tunc 〈◊〉 totum humidum radicale & complectionale fetus & tūc fetus extinguitur. Et est sciendum ꝙ illa non sunt ficta quia sicut recitat Albertus de operatione & effectu fulminis ꝙ in ictu tonītrui quando que videtur ꝯburi calcius pede illeso & econuerso & quando que pili iuxta loca libidīs membris illesis & ꝙ ictus fulminis pertingit ad interiora per hunc modum quem di • i fides huius causa est quia venenosus serpens percussus a fulmine per paucos dies v miculat & putrescit & est serpens a quo tollitur venenum per hꝰmodi impressionem. Item signum fidei est doleū percussum cuius vinum stetit per aliquod tempus nō exe undo de hijs autem superfluum est hic determinare

Commentum

¶Hic autor ponit quedam notabilia. Et nota ꝙ tonī truum quando que ex calore solis fit scilicet quando exalaci ones calide recipiuntur inter nubes & ibi per frigus nubi um exagitantur tunc scindunt nubem & ex tali forti mo tu fit incensio illarum exalacionum & per ꝯn̄s coruscacio ideo illi peccant qui dicunt ꝙ fiat in tercia regione aeris quia fit infra nubes. Et duo sunt motus tonitrui scilicet ictus & fulmen modo ictus ille quando que scindit arbo res & ille est sonus & ille non scindit sed ictus Sed fulmē non quia est valde subtile quia generatur exalacione subtili & calido Et illud fulmen sepe comburit calceum alicuiꝰ pede illeso. Racio quia quando que fulmen ita cito recedit ꝙ pedem non tangit & quando que comburrit pedem calceo manente illeso. Racio quia calceus est substancia porosa sicut omnis pellis. ideo fulmen transit per omnes po ros calcei & inuenit pedem resistentem ideo illum ꝯburit

Textus

¶Sed de his que dicta sunt intendo quedam dubia mo uere quorum solutiones & determinationes vobis ꝯmitto ¶Primum est. vtrum possibile sit in illo tempore qn̄ vir est in coitu si effectus fulminis per omnem motum fuerit semen receptum hora eiectionis posset recipere per aliquam nouam impressionem per quam disponatur ad aliquod aliud ꝙ sua natura ꝑticularis intendat

Commentum

¶Hic mouet quedam dubia Et primum dubium soluitur sic ut dicit ꝙ fulmē in hora eiectionis semmis potest impedire semen a forma quam agens ꝑticulare intendit quia possibile est ꝙ fulmen fecit materiam venenosam & sic facit ipsam ineptam ad generacionem hominis ita ꝙ ex illa materia generantur bufones & alii vermes & sic patet so lucio primi dubij

¶Secundum dubium vtrum in hora eiectionis a plane tis possit prohiberi ab ipso fulmine & tetigisse materiam se minis ex parte patris & matris

¶Hic mouet tercium dubium & potest sic solui ꝙ virtu tes planeta rum possunt impediri a fulmine ideo quia planete uidem influunt vitam & esse tale hoc fulmen destruit ¶Vlterius dubitatur quare hoc pocius fit in princip • o eiectionis seminis quam tempore consequenti Dicendum ꝙ tempore eiectionis tunc semen adhuc est tenue & cito po test impediri ¶Secundo dubitatur qr dictum est ꝙ supe periora non possunt impediri qr semper agunt naturaliter Dicitur ꝙ bene possunt impediri in illis que sequuntur ope ra prima illorum ¶Tercium dubium vtrū ꝑ ictum ful minis tangentē materiā vtrā que posset influere semini vir tutē ꝑ quam procedit ad formā masculi ita tamen ꝙ ma teria prius disposita fuerit ad femelle formā vel disposici onis & econuerso

¶Mouet tercium dubium Et soluitur sic si materia esset disposita ad formam femelle tunc per ictum fulminis in masculum disponi posset & econuerso & ideo contingetur hoc posset & ille soluciones sunt probabiles Et vult autor dicēdo ꝙ illa dubia sunt multum occulta ideo in littera non soluit ea

¶Nunc autem videamus & dicanius de fetn ni quo men se habeat egressum in octauo enī mēse raro viuit racio qr omnis fetus naturaliter tendit ad ortum in septimo mē se & incipit laborare ad egressum & ideo cū in septimo men se laborauit tunc debilitatus est ergo si in octauo mense exiat non diu viuit Si vero in nono mense exiat est sanus quia requieuit per octauum mensem a laboribus habitis in septimo mense

¶Hic autor exequitur de exitu fetus in speciali ¶Nota fetus in octauo mense male se habet hoc probatur extra textum Racio est quia saturnus tunc dominatur & ille contrarius est vite animalis quia est frigidus & siccꝰ A • ia racio patet ex textu tamen si fetus esset valde fortis & haberet amplum foramen per quod exiret posset enadere & sanus exire sed hoc raro contingit Sed ꝙ in nono men se sanus exiat patet quia nonus mensis correspondet ioui qui est calidus & humidus & est principium vite

Textus

¶Vbi sciendū ē ꝙ in quibusdā mulieribꝰ ē maior dolor quam in aliqi bus qr ī quibusd accidit ꝙ fetꝰ quando que preten dit manum. quando que pedem que omnia sunt nociua. & tunc obsitrices fetum diligenter retrudunt & ex illo gene ratur magnus dolor ita ꝙ plures mulieres nisi fuerint val de fortes debilitantur vs que ad mortem accidit quando que eciam in partu mulieris ꝙ corrumpitur vulua mulieris vs que ad anū ita ꝙ ista duo foramina fiunt vnum & tunc obsitrices discrete vtuntur quodam vngento vngentes vuluam quia retrudunt matricem & sic matrix sepe leditur & vulneratur ideo bene necessarium est in partu mulierum vt habeantur discrete mulieres in hoc opere experte Didi ci hoc autē a quibusdā mulieribus ꝙ quando fetus preten dit caput in exitum tunc bene vadit negocium quia tunc alia membra faciliter sequuntur & sic fit leuis partus

¶Hic autor ponit vnum notabile & est satis notumex textu ¶Sed est notandum quam qūando fetus preponīt pedem vel manum non potest bene exire quia tunc iacet ob • i que in vno latere & maxime stimulat & tunc mulieres re trudunt & retrudendo fit maximus dolor & quando vulua mulieris est arta & fetus magnus ē & tunc oportet fieri ruptura vs que ad anum Et illud maxime contingit in mu lieribus pinguibus quia pinguedo earum facit strictum & artum meatum

¶Sed circa ea que dicta sunt dubitacio oritur omnibus mirabilior vnde scilicet veniat puero iacenti in matrice nutrimentum cum matrix vbi que clausa est ¶Iuxta ꝙ notandum ꝙ quaudo fetus est clausus in matrice. virtu te naturali in tali complectione occulta. Primo inter omnia nascitur quedam vena que perforat matricem & a matrice procedit vno tramite vsque ad māmillas modo quando fetus est in vtero tunc indurantur mamille mulie ris quia tunc substancia menstrui fluit ad mammillas propter clausuram matricis & ideo substancia menstruosa forciori decoctione decoquitur & vs que ad colorem lactis dealbatur & illud lac mulieris vocatur & sic illud illo mo do decoctum nutritur per talem venam ad matricem & ex hoc autem fetus nutritur tan quam de proprio & naturali nutrimento & hec est vena que in textu fetus ab obsitricibus abscindit in vmbilico & ideo videtur in puero noui ter nato ꝙ vmbilicus eius sit ligatus cum aliquo filo ne aliquid exiat de corꝑe eius per hanc ven • m que abscisa est a matrice in vtero materno cum pendicula ex parte mu lieris & pendet in vtero matricis annexa

¶Hic autor mouet vnū dubiū vt patet in textu Nota secundum aristotilem .xo. methaphisice tunc ista vena & vmbilicus debent esse ad nascencia vel cōnascencia quia matrix mulieris & vmbilicus pueri coniunguntur median te illa vena ita ꝙ cibus transit ad mammillas mulieris ad vmbilicum mediante illa vena ¶Nota vmbilicus di recte est in medio corporis in homine bene formato vt mediante ipso cibus equaliter influatur omnibꝰ membris a māmillis mulieris Et dicitur vmbilicus ab vmbo onis qd est media pars clipei & ycos custos quasi custos vm bonis medij in corpore ¶Dubium est quare in mulieribꝰ māmille sunt supra & in aliis ainmalibus infra Responde tur ꝙ causa est duplex Prima si māmille mulierum infra impedirent transitum ideo natura sagax sic ordinauit Sz vacca capra & alia animalia habent quatuor pedes ideo māmille nō impediūt trāsitū Secunda causa ē qr ī mulieri bꝰ a corde dependet calor Et ille calor extendit se vs que ad māmillas ideo habent eas in pectore iuxta cor Sed in brutis maxime dependet calor ab epate Et ideo influitur calor ad māmillas ideo sunt infra & sic melius mulgent & lactantur a fetu Dices quare viri nō habent mamillas Ideo qr viri nō patiuntur menstrua & non nutriunt pue ros & ideo nō ē necessariū eos habere Sed habēt summe paruas sicut mulieres habent testiculos valde paruos ¶Vtrum melius valent ꝑue māmille quam magne Dicēd est quam mediocres sunt melius valentes Vnde magne non sunt vtiles quia in ipsis est calor diffusus hinc inde & nō habent multum de calore & ibi est mala digestio Eciam parue non valent quia ibi est modicum nutrimentum ¶Nota ꝙ fetus in vtero secundum nutrimentum disponitur & ideo mulieres impregnate prohibentur vt caueāt se a fortissimo pot • sicut est vinum forte quia nō possunt bene digerere illum potum & potus fortis non competit fetui cum adhuc ipse sit multum tenuis & debilis Sicut di cit aristotiles secundo phisico rum ꝙ sicut peccatum est in na tura sic eciam est in arte & huiꝰmodi declaracio multum valet ad manifestacionē intenti Vnde sciend ꝙ monstra siue peccata in natura vocātur illa indiuidua alicuius spe ciei que in aliqua parte corporis cursum cōmunem illius speciei excedunt s • cut contingit videri in hominibus haben tibus nisi vnū pedē vel tantū vnam manum & sic de aliis Istud autem miraculum accidit multis modis aut enī ex diminucione materie aut ex superhabundancia Ex dimi nucione vero cōtingit pluri bus modis Primo modo dimi nucio attribitur materie in se & tunc cum membra princi palia puero debent formari natura sagax & ingenio facit vt complecius potest Et istis dispositis ad formacionem ceterorum mēbrorum studet & ideo ex materia quam ha bet facit ꝙ potest & format partem diminutam quādo di minucio est in materia & ideo contingit error Et ideo cō tingit caput aliquando esse maius quam natura requirat illius indiuidui particularis sic generati

¶Hic autor exequitur intentum suum de modo generā di monstra & adducit similitudinem Et vult ꝙ natura simulatur arti quia ars primo format & edificat bonum fundamentum postea studet edificare super illud fundamē tum si tunc natura prius membra principalia & magis necessaria format scilicet cor epar cerebrum & testiculos Et postea minus principalia sicut manus pedes & brachia Et si defectus est in materia tunc melius est esse magis principalia quam minus principalia ¶Nota duplex est natura quedam intendens. alia producens. modo natura intendens non errat quia quod melius est semper intendit Sed producens quando que errat sed hoc est ex parte habū dantis vel deficientis ita ꝙ monstra fiant secundū defectꝰ dupliciter Aut secundum quantitatem discretam • . sic ꝙ quando que generatur vnus reuera cum vno pede vel cum quatuor digitis in vna manu Aut secundum quantitatem continuam sic generatur aliquis cum nimio capite vel cū nimia manu Si per abundanciam fuerit hoc eciam est dupliciter Aut secundum quantitatem discretam sic quan do que generantur homines habentes duo capita vel sex di gitos in vna manu & sic de aliis Aut secundum quantita tem continuam sic generatur aliquis cum maximo capite preter c • rsum cōmunem illius speciei ¶Nota monstrū dicitur eo ꝙ monstrat se videntibus quia omnes diligimꝰ videre monstra propter amirari vnde monstra sunt sic m tēta a natura ꝑ accidēs & nō ꝑ se Vnde si natura nō posset perficere siue producere quin que digitos in manu pro duceret quatuor vel tres in vna manu secundum exigen ciam materie Diceres quare tunc fiunt monstra ad hoc dicunt philosophi ꝙ fiunt ad exornacionem & decoracionē vniuersi nam dicunt sicut diuersi colores in pariete existē tes decorant ipsum parietem Sic eciam diuersa monstra ipsam vniuersum exornant mundum ¶Item monstra eciam maxime fiunt per influencias celestes quia quando que regnat specialis perstellacio Et ab illa diuerse figure influuntur vnde expertum est ꝙ generati sunt duo gemel li ramifici in dorsu habentes duo capita distincta vel mē bra & distinctas manus & non pedes

Commentum

¶Iuxta quod notandum est quia secundum intencionem philosophi omne mixtum consurgit ex quatuor elemē tis & ideo quod est nature ignee cadit in suum simile & qd est de natura terre cadit in suum simile & sic de alijs ex isto vnꝰ crederet & oppinaretur me velle dicere ꝙ elemen ta formaliter essent ī mixtis hoc enim est contra intenei onem philosophi primo de generacione vbi vult ꝙ solum virtualiter s • nt in mixtis modo ex istis possibile est aliquan do semē habere ꝓporcoēm diminutā ex ꝑte alicuiꝰ impedi mēti specialis vt si ex ꝑte terre fuerit ꝯtingit diminucoēm fieri ī ossibꝰ eo ꝙ ex ea radicalit formāt Textus ¶Hic autor declarat vel continuat dictum suum secun mtentū ph̄i primo de generacione ¶Nota autor est istiꝰ oppinionis ꝙ elementa maneant in mixtis virtualiter ¶Item nota ꝙ ex elementis corruptis generatur for m̄a mixti in quā r̄eseruantur qualitates elemētorum sicut videmus in mellicrato qui est mel & vinum virtualiter sed non formaliter Illud probatur quia elementa sunt contra ria illa autem in eodem fundare non possunt • t est mens aristotilis in quarto phisicorum & autoris sex principiorū scilicet guilberti porritani & aresto. in pꝰ predicamētis & petri hispani & boecij in libro de diuisionibus ¶Item elementa su • t corpora distincta non ꝯpaciencia se in q̄li bet parte mixti ideo virtutes eorum non manent ¶Est igitur notandum ꝙ menstruositas non solum ex parte materie contingit sicut nunc dictum est Sed eciā aliquando ex malicia matricis que si fuerit lubrica & vici osa vel maliciosa totum semen nō retinebit sed dispergit aliquando antequā totum semen in massam colligit tūc vita occupatur & matrix clauditur & sic modicum semīs recipitur a quo debet formari fetus Et illud habet specia les modos sub se que plures sunt sed de hijs narrare longum esset & ideo hec obmittantur & ad menstruositatem m • ltum operatur inordinatus coitus. ex eo ꝙ masculꝰ aliquando est in coitu cum femella si tunc masculus tem pore coitus inordinate iacet cum femella monstrum facit in natura. Narratur enim de quodam q lateraliter iacuit tempore coitus & femella generauit puerum in vno latere curuum & in pede claudum Et causa huius ex inordinacione coitus processit &t̄

¶Hic autor oscendit alium modum monstruorum siue monstruositatis vnde matrix qūando que est causa mon struositatis vt si fuerit lubrica vnde lubricū dicitur illud quod vix potest retineri sicut anguilla vel aliquod aliud ta le ¶Item coitus inordinatus & vehemens maxime est cauendus propter fetum debite producendum ne semen peruerse recipiatur in matrice Et nota ꝙ pro tāto coitꝰ stādo ē irregularis ī natura quam uis rudes non curāt quia semen ita debite recipi non potest sicut debet Ex illo patet ꝙ multa sunt peccata que non solum peccant in lege sed eciam in natura quia natura debite & regulariter intendit producere Aliquando vero peccatum naturale con tingit e • super habundancia materie que diminncione oppo nitur sic ꝙ multe tortuositates & humores apparent in membris Et huius est racio quia si natura abundat in ꝑ te seminis deputata ad corpus vel ad caput tunc natura facit illud quod naturaliter potest scilicet alquādo duo capita & aliquando duos pedes quorum vnus est multum maior alio & aliquando facit gibbosum in pectore aliquā do in dorsu

Textus

¶Hic autor on̄dit quomodo ex suꝑhabudancia materie fiūt monstra vbi vult pro sentencia si semē nimium in ha bundancia sit infusuin & quia matrix est clausa & quia tūc eius tota materia transmutatur in materiam fetus & si tunc pars ex qua debet fieri fetus caput est nimis habun dans tunc fiunt duo capita vel tria & sic de aliis partibꝰ aliis membris deputatis Sed omnibus istis mirabilior est effectus qui albertus recitat de vno cui nata fuerunt duo membra libidinis vnum ex parte viri aliud ex parte mulieris ita ꝙ non potuit sucumbere id est subiacere & in cumbere id est actiue coire Et causa huius originaliter trahitur ex superhabundacia materie qr materia fuit prin cipium sufficiens generandi vtrum que membrorum ¶Hic autor ponit vnum mirabile euentum de hermofro ditis & recitat albertus ꝙ vidit vnum h • rmofroditam q vtrum que membrum habit & potuit agere & pati non quo dammodo in se ipsum sed respectu alterius viri vel mulieris. secundo prouenit ex eo ꝙ materia fuit tanta ꝙ vtrū que membrorum fieri potuit & membrum virile semper est superius & feminium inferius Quare natura nō producit duo membra virisia vel duo feminea Racio est quia natura de contingentibus facit qd melius est sed melius est sic ordinari quia alterum semper suꝑflueret si faceret duo virilia & duo feminea quia quicquid vnum faceret hoc eci am alterum Preterea nota qd sepe accidit ꝙ generatur gallina que habet membrum indispositum ad coitum ita ꝑ • ū sicut gallꝰ & illud ꝓuenit ex defectu materie Item si ꝯtingit ꝙ generat femella sme apparēcia mēbri mulieris tūc pellicula ē suꝑposita quā oꝪ remoueri Nota si hermofrodita magis apparꝪ ī spē viri sic se tenebit ī talispē Si autē in spē femelle tūc ite rum se tēbit licꝪ sibi ābo oꝑa excer cere scdm precepta & leges & sic de aliis▪

¶Et nota scdm Aui. si semē cadit ī latere sinistro matri cis generatur femella Si ī dextro generat masculus Si in medio h̄mofrodita ꝑticipās naturā vtrius que scꝪ masculi & femelle Et a viro tan quam a digniori recipit spēm scdm naturā lꝪ hee nature ābe fiāt in ipso Recitat enī albertꝰ de quibusd gemellis quo rum vnꝰ habuit in dextero latere v tutē vt vbicun que portabat a ꝑte illiꝰ lateris aperiebant oēs sere & clausure Et aliꝰ habuit vtutē ī sinistro vt vbi cū que portabatur fuerunt clause q̄ prius fuerunt aꝑte Et loquor de aꝑicione sera rum in ostiis domo rum Et causa huiꝰ non prouenit ex materia sed ex speciali constellacione celi & non solum ex speciali constellacione sed eciā ex speciali materie disposicione ad talem effectum qr actus actiuorum sunt in materia bene predisposita

¶Hic autor ponit vnum notabile & satis patet in textu Nota in latere dextro est maior calor quam in sinistro cor enī iacet ī sinistro & influit calorem in dextrum Et ideo ī dex tro generantur masculi gracia caloris & ideo dextra pars corꝑis est forcior & vigorosior quam sinistra vnde a dextro fit motꝰ .ijo. celi vn̄ dexter pes est modice maior sinistro & similiter de manu dextra & sic de alijs

¶Item alio modo patet quomodo fiat generacio duo rum ramificato rum ī dorso qr qn̄ que ꝯtingit semē recipi ī duabus sellulis matricis & tūc pōt ꝯtīgere ꝙ pellicula diuidens cellulas corrūpat & tūc ꝯiungūtur illa semina in dorsis & habent distincta capita & distinctas manus & eciam distinctas animas & detent baptisari pro duobus hominibus ¶Nota virtꝰ celestis mirabilit oꝑat & occulte in inferioribus. vnde possibile est de duobus gemellis quam vi • tus cclestis respicit gemellum in latere dextro secundum talem virtutem secundum quam influit sibi virtutem ape riendi seras sme contractu quia ista pars dextri lateris forte alterat aerem & ille vltra seram vs que ad aperitionē & qui sic habent sepe sunt fures quia seras possunt aperire ¶Nota diuersitatis est hic causa quia. secundum ꝙ vir tus celestis inuenit materiam dispositam si operatur in illam

Textus

¶Et nullꝰ credat ꝙ q̄ dcā sunt sint ficta quia in simili contingit videri in lapidibus quibusdam in quos specialis constellacio agens imprimit speciem & formam hominis vel alterius speciei secundum exigenciam agentis sicut visum est sepe quando lapides diuiduntur quod fit ex constellacione speciali Et non est mirum in gemellis cum eci am in quibusdam alijs accidat vbi est possbile inuenire & omnes modi speciales in monstris possunt reduci ad du os mod • s principales scilicet propter inobedienciam ma terie vel propter insufficienciam materie secundum Auicennam in secundo methaphisice Et per inobedienciam in telligo indisposicionem quando materia nō est bene disposi ta tunc non obedit agenti Et per insufficienciam intelli go diminucionem vel impedimētum ex ꝑte ipsiꝰ matricis

Commentum

¶Hic autor respondet tacite questioni dicens. Diceret ergo aliquis hec sunt ficta que ponūtur hic & dicit hoc nō credatur Nota mediante virtute celesti in lapidibus mul tiplex ē virtus Vnde Albertus recitat ꝙ in calumnea in quadam fenestra vidit quemdam lapidem habentem speciē regis Et tunc debuit nasci magnus rex vnde in multis la pidibus vultus h • mani figurat Et per illos lapides fiūt diuerse medicine vnde si quis sole essente in piscibus inscul perat speciē piscis ī lapide ille posset conuocare ōnes pisces in aqua & hoc est tempore determinato Vnde halij in cē tilogio ptolomei recitat diuersa signa & miracula de inscripcione lapidum

Textus

¶Et si aliquis diceret & argueret sic si monstra possent fieri sequeretur ꝙ natura posset priuari fine quia sēper in tendit agere regulariter Dicendum secundum auicennam ꝙ non est possibile ex parte nature particularis omnē ma teriam ad suuin finem amoueri nec eciam est concedend ꝙ priuaciones suarum actionum habeāt fines & ideo de e gretudine & morte non est instancia quia hec non sunt in tenta a natura ꝑticulari sed ab eo qui hanc regit Et illa appellata est intelligencia secundum manifestacionem phi losophorum qui digne locuti sunt de natura

Commentum

¶Hic autor ponit obiectionem siue instanciam & soluit in textu pro quo nota regulariter intendens producere potest impediri per naturam particularē Et ideo patet ꝙ mōstra nō sunt in terra nisi a natura valde ꝑ accn̄s Itē natura ꝑticularis non intendit finem priuacionem quia vi det melius esse quam non esse Sed deus & natura celestis que 〈1 page duplicate〉 〈1 page duplicate〉 omina sciunt optime disponere Et vocatur intelligencia non errans. vnde ex primo celi omnis mors corruptio. eg •• tudo & infirmitas sunt preter naturam

¶Intencio nostri sermonis ad presens sufficiat vnde nunc presens doctrina magis complete habeatur ¶Notanda sunt signa concepcionis que sunt plurima Primum ex parte coitus Si enim mulier quando fuerit in coitu cū viro post coitum sentit frigus & dolorē in cr • ribꝰ signum est ꝙ concepit

¶Hic autor determinat de signis concepcionis Racio primi signi est quia quando mulier concipit tunc calor na turalis concurrit pro formacione fetus ideo relinquitur fri gus in membris Et hoc videmus in simili quia quando ho mo comedit post hoc patitur frigus. quia calor natura lis transit ad stomachum alterando cibum ideo non est studendum post prandium Sed prius modicum labora vt calefacias & sic digestione confortata studeas. quia tem pore stud • i spiritus vitales cōcurrunt ad cerebrum ipsum inuando Illud eciam pa • et in febricitantibus qui habent in stomachum humores grossos quos calor naturalis intendit digerere & vadit ad stomachum ideo patiuntur fri gus febricitantes & calore recedente a stomacho patiuntur magnum calorem

¶Aliud signum est si mulier paucum semen emittit vel nullum signum est ꝙ concepit

¶Hic autor ponit secundum signum concepcionis vt patet in textu Et assignat racionē quia matrix clauditur & non permittit semen transire & recedere ¶Nota ꝙ in uenes mulieres que maxime delectantur in coitu possunt e mittere & non concipere sed hoc non est de senioribus. Item tempore coitus & concepcionis natura retinet semen ab mitra Vir existens in coitu senciat virgam suam attrahi & sugi quadam clausura ex parte vulue mulieris. Racio istius tercij signi est quia quando mulier concipit tunc vulua sugit quasi virgam virilem & propter delecta tionem matrix comprimitur & quasi claudit virgā virilē ¶Aliud signum est si mulier post coitum appetit continue coitum hoc est rerum in quibusd qr quedā mulieres sunt que magis ꝯcupiscunt quando ꝯcipiunt vt visum est prius in vna questione ¶Circa quintum nota ꝙ post impregnacionem menstrua instingant ad coitum & maxi me delectacionis momorie quam priꝰ habuerunt in coitu ¶Aliud signum est si menstrua non currāt post coitum secundum modum solitum & fit cintillacio in • re matricis signum est ꝙ mulier concepit Racio istius signi est qr quando mulier concepit tunc mēstrua ꝯuertunt in nutri mētū fetꝰ scꝪ ī lac & fit cītillacio in ore matricis ꝓpter calorē Et tūc fit dolor in cruribus quia spiritus sunt clau si q̄ transiunt ad crura & vegetant crura

¶Item aliud signū si color faciei vltra morem solitū ē mutatꝰ vn̄ libenter solēt ēē rubee post ꝯcepcioēm gracia caloris Item si aliena cibaria ꝯcupiscūt nunc terrā nunc carbones nūc poma nō matura seu cerusa signum est con cepcionis Causa huiꝰ signi est qr post ꝯcepcionem multi humores grossi indigesti ascendunt cerebrum & illi mo uent appetitum aliquorum similium. quia si sint calidi valde tunc humores appetūt carbones Si sint valde frigi di & humidi illi humores tunc appetūt pira aut poma non matura & similia quia omne simile applaudit suo simili &t̄ ¶Nunc videnda sunt signa vtrum masculus vel femella sit in vtero Et hec sunt signa vera que sequuntur quia tempore concepcionis masculi color faciei est rubeus & leuis motus

¶Hic autor ponit sex signa in numero vtrum masculus sit conceptus vel femella Racio illius primi signi est quia calor rubeus est signum magni coloris Et si est calor magnus ni matrice tunc virtus est sufficiens ad mascu lum & tunc mulier leuiter transit ac mouetur quia calor est principium motus

¶Aliud signum est si venter tnmescit in dextra parte & rotundatur signū est masculi Rō illiꝰ secundi sigin ē qr ī dext̄ ꝑte iacet masculus. tan quam in ꝑte forciori & calidiori Et venter rotundatur qr extenditur & ampliatur

¶Aliud signum est si lac fluens de māmillis est spissum & bene digestum ita ꝙ si ponatur supra aliquod corpus bn̄ pollitum & tensum non diuidatur sed partes constabunt & non fluant signum est masculi ¶Causa huius signi est quia illud indurauit & ꝯpressit in spissando. vnde calor habet multa opera. facit enim rein duriorē & sub tiliorem & eciam corrumpit humidum & inducit siccum ¶Aliud signum si lac mulieris impregn • te fundit super eius vrinam si petit fundum directe hoc est perpendiculariter signum est masculi

¶Causa huius quarti signi est si petit fundum directe ho est signum ꝙ bene est induratum & inspissatum a calore naturali. vnde perpendicula est linea latamorū recta cū qua perpendunt & considerant longitudinem rei & constituunt duos angulos rectos super basmi super quā cadūt ¶Item si sal positum super caput mamillarum non liquescens signum est masculi

¶Causa huius quinti signi est quia si mamille sunt cali de ille calor facit constare sal. vnde sal gracia caloris constat in partibus. Vnde sal generatur ex aqua grossa & multum bulita ita ꝙ specialis aqua est ad sal vnde calor ignis extrahit de aqua subtiliores partes & facit exalare illas partes & tunc ibi remanent partes terrestres humi diores & grossiores & ille per calorem constant & huius signum est ꝙ tempore pluuiali sal liquescit in scutella vnde si sal debet resolui in materiam & formam resoluitur in aquam & sic dissoluitur ideo si sal p • natur ad ignem incipit corrumpi & salire quia ꝯtrarium inuenit

¶Aliud signum si mulier prius mouet pedem dextrū sig num est masculi. Econtrario modo Si femella est concepta tunc mulier est grauis & pallida & venter est oblō gus in dextra parte & in sinistra rotondus & lac minus crit indigestum liuidum & aqueum & fusum supra corpus • ollitum diuiditur p • rs eius a parte ¶Item aliud experimentum qūod scio esse verum & expertum si aliquis sci re voluerit vtrum mulier sit impregnata vel non det ei bi bere mellicratum si tunc senserit punctiones circa vmbili cum tunc concepit Si autem non senserit tunc minime concepit Mellicratum vocatur pocio que fit ex aqua & me • le & fit per hunc modum ꝙ accipi debent duo cocliaria de aqua & vnum de melle tali proporcione & misceatur insimul & detur mulieri ad potandum Et forte mulieres astute dicerent oppositum & ergo quando aliquis vult experire non debet dicere de impregnacione Et si ipsa conqueritur dolorem capitis vel alterius partis vt sepe solent facere tunc homo debet dicere illud valet contra talem dolorem & tunc de mane debet dicere nonne doluisti in ali a parte Et si circa vmbilicum tunc iudicium concepciocionis in isto indicatur

¶Hīc autor ponit bonum signum simplicis conceptio nis & experienciam veram que patet in textu Vnde nota ꝙ racio istius experimenti est quia mel obstruit neruos & venas & ex illo generatur dolor circa vmbilicum ¶Itē illud dulce est insanū qr omnis pinguedo dulcis ē mal • & piscium est pessima propter viscositates Vnde dulce super natat ī stomacho Sed quia tunc calor stomachi propter fetum est debilis ideo sumpto mellicrato mulier dolet circa vmbilicum

¶Post hec notanda sunt quedam signa corruptionis Iuxta qūod notandum est ꝙ aliquando virgines grauiter corrumpuntur ita ꝙ earum vulua multum ampliatur qr membrum virile est nimis magnum & ineptum Aliquan do autem ecōuerso ꝙ mulier habet tam amplam vuluam ita ꝙ vir sme dolore sui membri coit & causa doloris est quia quedam pellicula inter vuluam & • esicam rumpitur Et quanto plus coeunt tanto plus in tali ludo fortifican tur

Commentum

¶Hic autor exequitur de signis corrupte castitatis & satis patet in textu Sed extra textum est aliud signum quia vulua mulieris semper est clausa sed virginis semper aperta stat. ideo virgo alciꝰ mīgit quam inulier ¶Nota si vis exꝑire vtrū vgo sit corrupta puluerisa fortiter flores lilij crocei qui sunt inter albos flores & da ei comedere illo puluere si est corrupta statim mingit Item fac eam mingere super quandam herbam que dicitur papel de mane si sit sicca tuuc est corrupta. si autem virgo est manꝪ viridis & non est corrupta Vel accipe fructum lactuce & pone ante nares eius si tunc eorrupta sit statim mingit.

Textus

¶Signa castititatis sunt hec. puder. • erecundia. ti mor cum casto incesso. & loquela. cū despectu applicāt se viris & virorum actibꝰ SꝪ qued ita astute īueniū t ꝙ oibꝰ istis obuiare sciūt & tūc hō d • bet se conuertere ad vrinā q vrina virginum est clara & lucida quand •• z alba quando que glauca. Si vero fuerit aurei coloris clara & ponderosa animum coeundi signat id est appetitum Corrupte enim mulieres habent vrinā turbidam ꝑ fracturam pellicule precedentis. & sperma viri apparet īfundo vrine talis mulieris Sed in menstruosis vrina ē sanguinea & in tali mense quando patitur habet oculos aqu • os & alterius coloris in facie & abhominacionem patitur in cibo & ideo sibi quisquis caueat ne coeat tunc cum eis quia nociunm est vnde prudentes mulieres sciunt se tunc custodire & separantur a viris per tempus fluxus menstruorum.

Commentum

¶Hic autor exeq̄t de signis castitatis ¶Nota vrina virginum ē clara qr ipse sunt calide & bene digerūt & ideo vrina q̄trāsit ꝑ locū digestionis sumit ibi calorē vnde coloratur in renibꝰ Sed debet capi vrina post somnū primū quia tunc facta est digestio & debet videre ꝙ vrina ꝑ accidens non sit variata scilicet morbo vel nutrimento gros so ¶Nota in vrina sunt tres regiones scilicet superior vbi considerantur membra superiora scilicet cerebrum et caput. secundo in medio ibi considerantur membra media scilicet renes & cor· sed tercia regio vrine est inferior vbi considerantur testiculi lumbi & matrix ideo dicit littera. sperma semper apparet in fundo propter suam grauitatem ¶Nota mulier quando est menstruosa tunc humores ascendunt ad oculos quia oculus est pars porosa corporis & cit • est passibilis Et tunc inulier pallet in facie & ipsa patitur abhominacionem cibi quia non cn pit propter infectionem cerebri & olefactionem Et tunc est nociuum cum eis coire quia illi pueri qui tunc concipiuntur inclinātur ad morbum caducum & ad lepram quia talis materia est venenosa

¶Est autem notandum vt mulieres antique in quibus menstrua flunut & quedam in quibus menstrua sunt retē ta si inficiunt pueros in cunis iacetes intoxicant oculos eorum causa huius in mulieribus apparet. quibus menstrua fluunt quia tempore fluxus humores qui mouentur per totū corpus p̄ o inficiūt oculos & oculis infectis aer inficitur maxime & tunc aer ille inficit puerum & illud est de intencione philosophi ī de somno & vigilia Causa autē quare antique mulieres quibus non fluunt menstrua inficiunt pueros quia retencio menstruorum facit abundanciam malorum humorum Et quia mulieres antqiue sunt deficientes in calore naturali naturante & degerente talē materiā & precipue si fuerunt pauperes sic ꝙ nutriuntur a cibo & nutrimento grosso qd operatur ad talem materi am infectam Et ille mulieres plus inficiunt quia menstru um hic cedit ad purgacionem nature

¶Hic autor ponit quoddam notabile & patet in textu▪ ¶Nota humores mali exeunt per oculos pocius quam per aliud membrum quia oculus est aqueus ex secundo de aīa quod patet si comprimitur lacrimat & ideo mulieres mul tum lacrimantur quia habent multum de humido quod pe tit exitū Et quando oculus sic ē infectus tunc inficit aerem tangentem oculum & ille vltra inficit aerem propin quum ille aer ite rum alium aerem vs que peruenīt ad obiectum & ibi fit reuerberacio mali humoris ille primo operatur qr omnis actus fit cum resistencia aliqua quia illa infectio fit circulariter quia si non tunc solum mulier inficeretur secundum vnam differenciam loci posicionis non secundum omnem ¶Nota puerisunt debiles & tenuis nature ideo pueri faciliter intoxicantur Toxicum est venenum qd fit de toxo de tali arbore amarissima & cuius succo gusta to aues moriuntur ¶Nota ꝙ ideo oculus mulieris faticinantis proiecit camelum in foueam ita ꝙ illa pess • ma mulier tantum cogitauit de malis ꝙ quidam humores ma li generabantur in spiritibus eins & illi exiuerunt per ocu lum & illos volens camelus effugere cecidit in foueam Et illo modo basiliscꝰ inficit videntem ipsum quia venenū emittit & si poneretur speculum ad quod verberarentur humores ad oculum basalisci tunc ipsemet moriretur • el interficeretur ¶Nota si aliquis quereret si mulieres sunt venenose quare non intoxicāt se ipsas Dicend ꝙ venenū nō agit ī se sed ī aliud cui obicit cum ergo mulieres sunt naturaliter intoxicate ergo non intoxicant se ipsas Alia causa est quia sunt consuete Vnde auerrois in ꝓlogo ter cij phisicorum quedam erant cōsuete cōmedere venenum ita ꝙ erat eorum cibus

Textus

¶Et quia dictum est de menstruo Igitur ad menstruo rum locum procedamus id est ad matricem & videamus quot accidencia sunt circa ipsam▪ matrix enim mulieris sepe patitur suffocacionem Suffocacio enim apud medicos vocatur compressio spirituum vitalium ex vicio ma tricis egressa Et impeditur anhelitus in muliere & illud enim euenit quando matrix de proprio loco tollitur tunc ex frigiditate cordis superueniente tales mulieres quando que paciuntur smcopim id est cordis debilitatem Aliquando vero aliquem vertiginem. narrat de quadam muliere suffocacionem matricis pacientem in capite Galienus enim magnus in medicina vidit ꝙ ex illa causa tantum paciebatur ꝙ non potuit loqui & cecidit quasi mortua esset quia nullum signum vite habuit. & vocati sunt medici plures qui videntes ipsam & causam ignorantes dixerunt eam veraciter esse mortuam

¶Galienus autem superadueniens causam consideraue rit & mulierem a passione liberauit Hec autem egritudo contingit in mulieribus ex eo ꝙ habūdat in eis mēstruū corruptum & venenosum & ideo bonum est vt tales mulieres quecun que fuerint siue iunenes siue antique sepe viris remedijs que vtantur vt materia talis expellatur & expedit in iuuenibus quia in eis habundat humidum & hec autem est causa quare iuuenes mulieres quando incipiunt coire multum impinguantur ante quam concipiunt & curam de p • eris minime habent quia cura vt dicit philosophus in de secretis secretorum facit multum senescere quod non videtur in illis Ille enim iuuenes mulieres quādo multum habundant in tali materia multum appetunt coire propter materie habundanciam & ideo est peccatum in natuillas retrahere & coitum prohibere ad illum quem diligit quam uis sit peccatum in moribus de quo nihil ad propositum Audiui in coufessione societatis ab vno inquirere causam a me quare hoc esset quando ipse dormiret cum • sua dilecta inuencula ꝙ tunc ipse coitu finito inueniret ventrē suum vs que ad vmbilicum sanguine perfusum & timuit multum quia causam ignorauit & non fuit ausus se retrahere a iuuen • ula propter amorem magnum inter eos Et ideo quā do que fluxus menstrui prodest mulieri & quando que nocet secundum qd materia magis vel minus habundat Et ille fluxus non fuit menstruorum sed seminis in coitu fluentis propter habundanciam materie

¶Hic autor exequitur de impedimentis concepcionis. ¶Nota suffocacio matricis proueint ex e • ꝙ matrix tollitur aduersus cor & tunc magna frigiditas se extendit ad cor sic ꝙ cor patit sincopim. Et dicit a sm quod est con & copos inscicio quasi cum inscicione siue debilitate cordis. & alio nomine dicitur extasis & illa passio maxime accidit viduis q̄ prius habuerunt viros & iam non ha bent. vnde menstrua earum corrumpuntur in matrice & generantur grossi humores qui in corde generant debilita tes & ideo ipsis multum valet coitus

¶Nunc autem de impedimentis concepcionis aliqua tā gamus / impedimenta concepcionis plura sunt quia im pedimentum quando que contingit ex nimia humiditate ma tricis quando que ex frigiditate quando que ex siccitate quan do que propter nimiam pinguedinem corporis quia pingue do circūuoluta orificio matricis constringit ipsam & non permittit semen viri intrare Vnde cognicio huius est de mulieribus cuius renes sunt sepulti & occultati in pingue dine ex omni parte ille enim mulieres si in coitu semen re cipiunt non potest intrare matricem & sic eijciunt ipsum cum eiectione vrine & ideo breuiter si post coitum vrina talis mulieris videatur manifestuin erit si semen viri in matrice eius sit collectum vel non. si sic tunc vrina eius est inmunda propter commixtionem cum viro Si vero non tunc iterum apparebit ꝙ vrina non totaliter eijcit illud semē quia si sunt calide tunc sua caliditate exalāt Sūt eciam quedam mulieres que ita tenues & lubricas habent matrices ꝙ semen intus non potest retnieri Et ex multis alijs causis illud euenit de quibus ad presens nulla fit mencio

¶Hic autor ponit quedam notabisia vt patet in textu ¶Nota si semen viri & mulieris non sunt proporcionata in qualitatibus primis id est in calido & humido tunc talis concepcio impeditur principaliter quia agens & paciens debent esse proporcionata ex secundo de anima subiec ta armonia id est sub certa & determinata conbinacione vnde quodlibet non agit in quodlibet vel quodlibet non fit ex quolibet primo de generacione & cetera

Textus

¶Et est eciam notandum ꝙ sepe concepcio ex parte viri impeditur ita ꝙ semen eius quod emittit est nīmis tenue sicut aqua. ita ꝙ si matrici infūdit tunc liquiditate sua elabitur Et eciam quando que accidit ex frigiditate tes ticulorum vel siccitate & illud semen secundum doctrinam medicine ad generacionem est inconueniens Sed dubium est cuius sit causa in defectu mulieris Iuxta quod notandum ꝙ ifto modo scitur an ex parte viri vel mulieris fit defectus accipiantur due olle & in vtram que vrina mittatur. viri in vnam & mulieris in aliam & ponatur in vtra que furfur tritici Et talis experimentator diligenter obstruat illas ollas per nouem dies vel parum ampli us & si tunc autem contingit ex vicio viri defectus tunc autem inueniet quosdam vermes in olla viri & cacabus enim debet supraponi & inuenitur rana fetida vel cantabra fetida Si vero ex vicio ipsius mulieris tunc inuenītur in olla suum menstruum Si vero ex vicio vtrius que tunc in vtra que olla aliquid predictorum inuenitur &t̄

Commentum

¶Hic autor ponit vnum notabile vt patet in textu ¶Nota si vis examinare accipias aliquod de spermate viri & ponas in aquam & si tendit ad fundum signum est ꝙ semen viri non est in defectu concepcionis. Glosa quia est bene digestū & spisium ideo petit fundum ¶No ta ꝙ mulieres que sepe coeunt propter delectacionem ille generant fetus debiles ergo abstinete a coitu tunc gene rabitis fortes pueros & homines quia semen est satis for te & vnus frater potest conuenienter esse forcior alio Vn de nota causam experimenti quia si semen viri est nimis tenue cito conuertitur in vermes & non habet virtutem resistentem actionī corporis celestis vnde ista humiditas que in fundo non est densa & bene indurata cito alterat

¶Si quis igitur velit mulierem inuare vt impregnetur & masculum concipiat Accipiat matricem leporis et intestina eiusdem & faciat desiccari & in puluerem redigat & illud mulier bibat temperatum cum vino Et similiter faciet cum testiculo leporis & hoc in fine menstruorum & cum viro suo coeat & tunc ipsa concipiet masculum. ¶Item accipiat epar parui porci & testiculos & desiccat & eciam redigat & dat in potu masculo & mulieri & masculus si prius fuerit impotens ad generandum generabit & mulier que non poterit concipere concipiet

Textus

¶Capitulum aliud in quo autor docet quomodo mulier debet iuuari vt concipiat & maxime vt concipiat masculum ¶Nota matrix leporis & intestina si deficcantur & puluerisantur fiunt multum calida Similiter epar porci in se est calidum & sic generabunt calorem sufficientem ad concepcionem Et carnes porcine sunt valde bone vtilitatis Et sunt prohibite a iudeis quia vnus sudeus muta tus fuit in suem & ideo nolunt comedere matrem suā sme porcinas carnes Alia causa naturalis ē qr debēt vti frigidis cibarijs per que calor eorum extinguatur a calore xpristifidelium Nota illud debet fieri in fine menstruorum qr tūc matrix ē sicca & quodāmodo calidior per recessum mēstruorum frigido rum ¶Item sunt alba experimēta mu lier accipiat amphoram herbam pnluerisatam bibendo cū vino & concipiet. Item si accipiat vuluam leporis & pul ueriset cum melle liquido & accipiat cor thanri & illi pariter accipiunt ebulicionem & sic mulier accipiet in vna sep timana ita ꝙ vno tempore p • us quam in alio tempore accipiat & concipiet ¶Item mulier debet vti calidis & bo. nis cibarijs & debet quodammodo inebriari & bene frica ri & debet cauere ne crura eleuata semen impediant ita ꝙ debet se cito labori applicari ad retinendum & statim post ea dormiat & procul dubio concipiet

¶Et ē eciā documētū obseruandum scilicet quando aliquis senciat mulierem concepisse ꝙ non nominet in pre sencia mulieris aliquid de raris cibarijs ad quod appetitus mulieris posset inclinari nisi ei possit libitum prosequi quia si mulier tale quod postularet nullo modo posset haberi ha beret occasionem in abhorrendi propter contrariam disposicionem appetitus Fetus enim sic conceptus debilis redditur & extinguitur ob id consultum est quando mulieres appetunt carbones vel aliquod consimile quod eis ministretur.

¶Vidi enim quamdam mulierem que cum impreguata fuisset pecijt poma recencia que cum habere non potuit ce cidit ad lectum. & infra diem & noctem nihil gustauit ne que panem ne que potum Et fuerunt circa eam iuuenes mulieres & ancille que prius non conceperunt quibus illa fueruut occulta Et quando impregnata pecijt poma recencia Et ancille astantes dixerunt non inueniuntur loquētes inter se ꝙ esset venenosum dare musieri poma qr viderēt in febricitātibꝰ cōsimile. & in parte illa decepte sunt tunc autem illa impregnata ex carencia pomorum multum fuit debisitata in tantum ꝙ fetus anteq • am ad debitum tempus peruenit mortuus exiuit in cuius egressu illa mulier laborauit tribus diebus & noctibus & ante egressum emisit sanguinem per nares duobus diebus & vua nocte Ille vero sanguis fuit menstruosus & signum corrupcionis fetus fuit illud Iuxta illud. Ypo. menstruis enim fluentibus inpossibile est fetum esse sanum ideo autem vt omnes ille particule euitā tur apud omnes impregnantes b • num est vt mulier 〈◊〉 custodia habeatur & modice moueatur Et vt eis cibaria mollea & leuia ministretur Et omnia iuxta appetitum pro sequantur

¶Hic autor in toto illo textu iam recitato ponit duo documenta & satis patent in textu▪

Textus

¶Sed antequam nostrum sermonem ad alia conuertamus ¶Notandum est vnum notabile signum quod fit ad concepcionem masculi in vtero matris existentis et est illud Accipiat aquam mundā de fonte claro & puro & ꝓcurat sibi in • nā guttā sanguinis vel lactis de dextro la tere mulieris & sic infundet guttam illā aqua si tunc ista gutta petit fundum signum est masculi Si vero superna tauerit signum est femelle ¶Item si dextra mammilla fuerit maior sinistra impregnata est masculo Si vero sinistra sit maior femellam portat

Commentum

¶Hic autor ponit secundum documentum ¶Et nota ꝙ quando mulier concepit tunc ipsa debilitatur & variatur gracia fetus concepti in ipsa & ideo quicquid cupit sibi detur & si non tunc euenit dolor eo ꝙ appetitus non producit quia voluntas delectatur in prosequendo quod diligit vnde nihil appetit nisi fuerit animatum vt patet ꝑ philosophum tercio de anima & per commentatorem auer • oim tercio: ethi. quia voluntas est appetitus intellectꝰ & semper est boni s •• pliciter vel apparentis vnde omnia bonum appetunt patet per diffinicionem boni quam dat a ristotiles. in principio primi ethicorum dicens bonum est quod omnia appetunt

¶Nota ꝙ post concepcionem quando menstruum fluit hoc est signuin destructionīs fetus quia fetus debet nutri ri de menstruo fluente sed si modicum fluit propter purga cionem nature fetus suffocetur hoc est proficuum▪

¶Antequam vero finem dictis imponamus vt nostra doctrina: subtiliter & magis complete habeatur cum de materia menstruorum alīqualiter dictum est transeundum est ad materiam sp • rmatis in viro Sperma vero vt supra dictum est nihil aliud ē quam superfluum alimenti quod in substanciam rei aliunde non cedit

¶Iuxta quod notandum ꝙ talis est inodus nutricionis ꝙ primo cibus masticatus in ore dirigitur ab ore ad stomachum & ibi fit digestio prima & ibi separatur purum terrestre ab impuro terrestri Et illud impurum dirigitur ad viscera & vlterius autem emittitur per secessum Sed purum hoc vlterius dirigitur ad epar & ibi fit secunda digestio & tunc iterum ibi separatur purum aqua ticum ab impuro aquatico Impurum autem aquaticum dirigitur ad vesicam & vlterius per mixtura • emittitur Sed purum dirigitur ad cor & ibi fit tercia di • ge • tio & separatur purum ab impuro

¶Impurum dirigitur ad vasa seminalia & ex illo fi • sperma in viro & in muliere menstruum Sed purum est sanguis & illud dirigitur ad cor per magnas venas que dicuntur capillares per quas venas dirigitur sanguis ad singula membra & in illis membris fit vitima digestio & iterum separatur puruin ab impuro Impurum emittitur per sudores & per vngues & consimilia Hoc autem purum conuertitur & congelatur in substāciam aliti Ita ꝙ tales pori qui s • nt enacuati per calorem / naturalem illi econuerso repleantur & si plus venerit quam deperditum est tunc dicitur augmentacio Sed ad hoc requiruntur quatu or Primo materia sufficiens que est panis & consimilia Secundo porus incipiēs illam quartam digestionem Ter cio natura distribuens Quarto calor naturalis conuertens alimentum in alitum

¶Hic autor exequitur de vltimo motiuo huius libri Et ostendit modum generacionis spermatis ¶Nota homo est optime digestionis & subtilioris quia est magnī caloris & propter multos labores digerit & consumit humidū qr calor agit in humidum sicut in subiectum & calor facit exalare humidū ideo oꝪ esse restauramētū caloris ne ꝯsumat humid radicale Et sic mors seq̄retur qr ꝯsumpto • umido radicali in quo ꝯsistit vita nulle prosunt medicine Sed tamen notandum ꝙ vnum indiuiduum per aliquam medicinam potest viuere per annum vel ainplius sme nu trimento sicut expertum est sed hoc non potest fieri cursu communī. Nota masticacio est quedam contericio cibī facta per dentes & natura sic ordinauit in anteriori parte dentes acutos vt bene diuidant cibum. sed in fine la tos ordinauit propter masticacionem Vnde versus Sūt homines dentes trignita duo comedentes

Textus

¶Sed de hijs que dicta sunt cōsurgit dubitacio quedam vtrum calor agit in ipsum humidum consumendo sit ope racio caloris in eo quā calor naturalis Pro quo sciendum ꝙ secund aristotilem quarto. methe. cao de operacione inquantum actiuo rum Prima operacio caloris in quantum calor habet dissoluere & exalare homogenīa & eutrogenīa quia si accipiatur vna massa de auro & argento & p • natur ni ignem calor facit fluere aurum ab argento & econ uerso & sic locutus est philosophus secundo de generacioe vbi dicit ꝙ calor determinatus agit tan quam organum scꝪ se curis vel bip • nnis quia semper dissoluit ꝯiuncta Sed calor in eo ꝙ naturalis habet in se virtutem formatiuā vni uscuius que rei vel nature cuius calor dicitur esse naturalis Et sic in eo ꝙ virtus celi vel virtus motorum celestium & vis seminis vicissim cōuenīunt

Cōmentum

¶Hic autor ponit vnum dubium & satis patet in textu ¶Nota calor in animali non facit digestionem inquātū calor sed inquantum est bene regulatum ab anima & 〈◊〉 peccauerunt aliqui antiqui dicentes ꝙ in planetis esset nu tricio & in superiori parte esset ab igne & in inferiori parte esset a terra hoc non valet quia dicit aristotiles secundo de anima ꝙ si sic esset tunc mixtum cito dissolueretur. Quid enim continent elementa in mixto nisi animā. vn de anima est principium omnis actionīs Sed calor siue spiritus sunt instrumenta quia sunt in virtute anime & nō in virtute sui ipsius

¶His visis finem dictis imponamus & grates deo red damus qui nostrum in hoc opere & ī alijs illuminat intel lectum & idcirco de omissis peto venīam & auxilium diui ne gracie a qua omnis sapiencia orta est & vitam eternā ad quam nos deus omnipotens & gloriosus cuncta guber nans at que regnās perducat qui cum patre & spiritu sanc to viuit & regnat Et in quo est summa voluptas. securi tas. tranquillitas. iocunditas & sme fine eternitas. sanctorum exstat omnium per infinita secula seculorum