Terentius Christianus, sive Comœdiæ duæ, Terentiano stylo conscriptæ ad vsum scholarum seorsim excusæ. Tobaeus. Iuditha. His accessit pseudostratiotes, fabula iocosa ac ludicra. Authore Cornelio Schonaeo. Schonaeus, Cornelis, ca. 1541-1611. 1620 Approx. 297 KB of XML-encoded text transcribed from 97 1-bit group-IV TIFF page images. Text Creation Partnership, Ann Arbor, MI ; Oxford (UK) : 2008-09 (EEBO-TCP Phase 1). A11579 STC 21822 ESTC S116785 99852001 99852001 17298

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Early English Books Online Text Creation Partnership. This Phase I text is available for reuse, according to the terms of Creative Commons 0 1.0 Universal. The text can be copied, modified, distributed and performed, even for commercial purposes, all without asking permission.

 Early English books online. (EEBO-TCP ; phase 1, no. A11579) Transcribed from: (Early English Books Online ; image set 17298) Images scanned from microfilm: (Early English books, 1475-1640 ; 1583:24) Terentius Christianus, sive Comœdiæ duæ, Terentiano stylo conscriptæ ad vsum scholarum seorsim excusæ. Tobaeus. Iuditha. His accessit pseudostratiotes, fabula iocosa ac ludicra. Authore Cornelio Schonaeo. Schonaeus, Cornelis, ca. 1541-1611. Terence. 190, [2] p. [Printed by Thomas Snodham] ex typographia Societatis Stationariorum, Londini : 1620. In verse. Printer's name from STC. The last leaf is blank. Reproduction of the original in the British Library.

Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.

EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.

EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).

The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.

Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.

Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.

Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.

The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.

Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).

Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.

 lat Latin drama, Medieval and modern -- Early works to 1800. 2004-08 Assigned for keying and markup 2004-09 Keyed and coded from ProQuest page images 2007-07 Sampled and proofread 2007-07 Text and markup reviewed and edited 2008-02 Batch review (QC) and XML conversion

TERENTIVS CHRISTIANVS, SIVE Comoediae Duae, Terentiano stylo conscriptae: Advsum Scholarum seorsim excusae.

TOBAEVS.

IVDITHA.

His accessit Pseudostratiotes, Fabula Iocosa ac Ludicra.

Authore CORNELIO SCHONAEO.

LONDINI: Ex Typographia Societatis Stationariorum. 1620.

Ad Lectorem.

PVerum (vt inquit Lilius apud Anglos Grāmaticus non ignobilis) nil nisi pura decent. In Terentio est pura oratio: materia vrò vt plurimù impura: nec mirum. Quid enim aliud â misello e • h • ico, verum Deum verae pu •• tat • s tontem ignora • te, exp • ctare possis? Operaepr • tium itaque fecit Schonaeus vir doctissimus, qui in grati • m Christianae pueritiae materias castiores pura Terentij phrasi vestiuerit, vt pueritia vnà cum orationis elegan • i • , morum quoque sanctitatem & probitatem imbiberet▪ Pauc • autem delibauimu • , quia in hoc genere p • uca suffi •• re videantur. Apocrypha vero • elex • mus, nō quia sanctio • a aut veriora, sed quia lusibus aptiora indicamus: imprimis Tobijam & Iuditham, quorum vtrumque doctus quidam Theologus sacrum potius poema, quam historiam appellandum a • b • tratur: Notum est praeterea & vulgari sermone tritum prouerbiū: Non est bonum cum sanctis ludere. Quid autem scripturis canon • cis diuinitus inspiratis augustius & sanctius inter homines inuen • ri potest? His itaque addere, detrahere, omittere, sermones & personas affingere, & huiusmodi quae poetica licentia postulat, nonnullis quos temere offensos nolumus, religio est. N • m quae in his libris vel falsa vel dura, vel impura videri possunt, • a p • orum praeceptorum prudentiae relinquo, Vale Lect • r amice, & ista vel omitte vel fruere bono tuo.
ACTORVM NOMINA. TOBAEVS, senex TOBIAS, Tobaei filius. MYDA, Tobaei puer. ACHIOR, tenuioris fortunae homines AEGIO, tenuioris fortunae homines NABATHVS tenuioris fortunae homines RAPHAEL, genius adolescētis forma indutus. ANNA, Tobaei vxor. SARA, Puella. RAGVEL, Sarae pater. EDNA, Raguelis vxor. PHAEDRA Ednae pedissequae MYRRHINA Ednae pedissequae SOSIA, Raguelis seruus LYCHAS, Raguelis puer GABEL, senex.
PROLOGVS.

Trimetri▪

SAluete spectatores candidissimi, Huc quotquot accessistis, Actiunculam Nouam hanc vestra decoraturi praesentia: Priusquam noster hic grex in proscenium Se conferat, rogatos vnum hoc vos velim Maximopere, vt mihi quae ad hanc rem attinent Pauca loquuturo, paulisper dignemini Accomodare aurem patientem ac beneuolam. Dum nuper haec in lucem prodit • abul • , A malevolis quibusdam nostram industriam Sentimus improbarier: qui ipsi tamen Ignauia torpescentes, nullum suae Quam vbique venditant, scientiae specime • Vnquam edidêre, sed in canum mordaciū Morem, bonorum diligentiam suis Conuitijs, dicterijs que identidem Lacerant, nihil ipsi proferentes doctiu • . Quorum vt minus nos commo • eat procacita • , Vester candor, & humanitas facit: quibus Si noster hic labor non improbabitur, Abunde magnam consecutus gloriam Mihi videar. Nam veluti à laudatis viris Laudari pulchrum gloriosumque est; ita à Malis • ulpari, aut illudi, pulchrum arbitror. Facessat ergo iniquorum calumnia, Illustrium facinorum indiuidua comes: Quae nunquam gliscit, ac furit impotentiùs Quàm cùm se frustra niti intelligit: pute • Cicadam alis correptam. Sed quò nos rapit Animi calor, dum malevolos vlciscimur? Nunc quam sumus acturi cognoscite fabulam, Ex mysticis vobis depromptam literis. Non hic amore demens adolescentulus, Pudenda coràm iactitabit crimina: Nec fabulosus quispiam Deus, viri Mentitus formam, amantem fallet coniugem. Nec servus argento emunget senem: Nihil Horum nostra exhibebit Actiuncula: Nil hic profanum, aut ludicrum: verùm sacram, Piamque grex repraesentabit historiam. Cui si quis attentas aures accōmodet, Multa in animo ipsi considebunt commoda. Quapropter vt frequentes, & alacres modò Huc confluxistis, ita fauete silentio: Ne quid t • multus inter vos ortus, gregem Hunc nostrum scenicum interturbet. Hic puer Quem conspicamini exire in proscenium, Uobis periocham recitabit comoediae.
COMOEDIAE PERIOCHA. TOB AEVS operam humandis nauans mortuis, Dei que sacro mancipatus cultui, Uisu spoliatur infelix, Mox inopia Periclitans, gnatum ad Gabelem in Mediam Ablegat, repetitum pecuniam penes Hunc quondam depositam. Qui in itinere comitis Raph • elis opera ducit Saram sui Avunculi gnatam vnicam vxorem. Dein Domum reversus, ab eodem edoctus, patri Amissum restituit visum: aedes gaudio Praeter spem obiecto vndiquaque perstrepunt.
Actus I.
Scena I.

TOBAEVS, MYOA.

Trimetri.

QVIS te Deus coeli, terrae que conditor Mortalium que plastes, dignis efferat Laudibus? & ad invictam tuam potentiam Caecutienti non stupescat pectore? Qui omni prior tempore, ac aeuo vetustior, Cùm nihil in rerum natura iam existeret, Coelum, terrae que machinam meditullio Aeris inhaerentem, suo que pondere Libratam, olim ex nullo creasti semine, Creatáque inscrutabili prudentia Porrò tutaris, conseruas, atque vegetas. Nae ego statim primis ab incunabulis Te iure feci maximi: tibi que me Per omnia pater obsequentem praebui: & Spretis calumniantium conuitijs, Tuo me totum mancipaui cultui. Adte sacram vel • ti ad anchoram Deus, Humana destitutus ope me confero. Meorum tu laborum requies, tu vnicum In rebus desperatis praesidium mihi, Profectò inhumanus sim, ac caute durior Adamantina, hominisque indignus cogn • mine, Salutiferis tuis praecepsis si velim Praefractus aduersarier. Nihil mihi Dulce sine te: sed austera, insuavia, Aspera, tetrica, amar áque videntur omnia, Nitu nostri misertus, aegritudi • es, Crebrasque anxietates melle tuo condias. Quare vt longo cervui anhelans cursu, ac siti Enectus, siccis inhiat vndam faucibus, Ita ad tuam Deus tutelam confugit Graui perculsa mens solicitudine: nec hinc Vnquam nisi refocillata reuertitur. Quid obsecro vita haec habet voluptatis?Scaz. Quid non potiùs laboris, ac molestiae? Quae non pericula generi mortalium Impendent, vrgent, obruūt? Et quod magis Dolendum cùm omnis securi infortunij, Extra periculum nos positos maximè Putamus, saepe ab inopinato turbine Prosternimur: risusque in fletum, gaudium In luctum, & in gemitum iocus conuertitur. Nec est quod externa hîc exempla recenseam: Abunde nobis talium superest domi. Atque adeò varios ipsi perpessi sumus Casus frequenter: tum, inquam, quando carceriScaz. Inclusus, arctis que colligatus vi • culis, Infanda p • tiebar miser. Animum tamen Quamuis indignis tractatus modis, nunquam Despondi: sed tuam Deus implorans opem, Ne vnquam quidem frustratus sum: adeò vt qui mihi Praesens exitium molirentur, hi suis Ipsorum pedicis irretiti, protinus Tibi poenas dedermt. Atque huius rei exemplumScaz. Nobis exhibitum est in Senacheribo, qui mihiSept. Infensus, quòd inhumata aliquot cadauera, Immanibus turpiter obiecta bes • ijs. Misertus sub terra defoderam▪ statim Et me, meam que co •• gem, & charum mihi Filiolum iussit comprehendier. Quare Comperta, sine mora solum vertens, manusScaz. Furentis effugio. Ille mea amens diripit, Aedes que nostras occupat. At vide obsecro, Quam infeliciter haec illi res successerit, Et quem exitum eius sortita sit immanitas▪ Nefanào demereri sibi àum crimine Deum parat, agitatus infernalibus Furys, nati jam destinati victim • , Patrem trucidant •• piam: Atque ita scelerum Uindex Deus commissum vlciscitur nefas, Qui licet ad puniendum saepe tardius Assurgat, effugiet tamen nemo nocens Eius flagellum: & longiorem saepiùs Acerbitate poenae compensat moram: Ergo saluti qui suaeDimet. Velit consultum, omni Deum reuerentia Supplex colat, praeceptisque illius obsequi Indesinenter studeat: sic illi nihil Unquam nocebit fraus calumniantium: Ac impetentium mendacia facilè Eludet, diuina adiutus ope. Sed iam ad id Tempus est reuerti, cuius vnius gratia In publicum hodie prodij. quin filio Potius dedam id negotij. Puer hem, protinus Accerse huc ad me filium. Myd. C • rabitur. Sed vbinam eum nunc esse existimas here? Tob. Apud matrem in triclinio▪ e •• dum propera. Myd. • o. Teb. Iamiam aderit opinor, vbi se hu • intellexerit Ad me vocarîer: ade • per omnia Patri obsequent • msese praebuit hactenus. Oh. Quemquamnè hominem posse in animo instituere, vel Parare, quod sit charius, quam ipse est sibi? Ego pol hoc modo me erga illum affectum sentio.Septen. Sed ostium à nobis crepuit, atque ipse exit for as.
Actus I.
Scena II.

TOBIAS, TOBAEVS.

Eiusdem generis.

QVID, hiccin • patrem astare dicebas Myda? Sedeccum: adibo. Mi pater, adsum, nū quid est Per me curatum quod velis? Tohae. Probè facis Fili, quòd accersitus protinus aduolas. Accede propiùs, habe quod mandem. Tob▪ Impera Quod vis, quicquid praecep • ris, effectum dab • . Tobae. Achiorem, Nabathum, atque Aegionem illum senem, Consanguineos nostros absque mora conueni: quibusSepten. Cum pauperie sat s • io, res est domi: dicesque me Cupere, vt convivae hodie esse dignentur mihi: Nihil que eunctentur, sed protinus simul Omnes vt adsint curent. Tobi. Hem, fiet pater. Tobae. Gaudeo me jam inde ab adolescentia semperScaz. Eo fuisse animo, vt nihil minus putem Perire, quàm quôd in egenos confertur. At Haec vxori mecum non conueniunt: venit Saepè ad me clamitans, quid agis Tobaee? cur Rem omnem profundis? cur quod nos comparavimusSept. Nostrum defraudantes genium, tu crebrioribus Conuiuijs insumis? haud existimans, Quanto labore partum. Et longè errat, mea Quidem sententia, quae quod famelico Tenuiorum ventri saturando impenditur, Arbitretur perire. Mea sic est ratio, Et sic animum induco m • um▪ qui egestate,Scaz. Fame. aut siti periclitantium s • is Facultatibus opitulatur, deum sibi, Non hominem demeretur. Sed cesso domum Reuerti, vt quod opus sit futurum apparem?
Actus I.
Scena III.

ACHIOR, AEGIO, NABATHVS, TOBAEVS.

Trochaici catalectici, partim septenarij, partim octonarij.

BENE profecto habet, quòd hodie me famelicum Ad suum Tobaeus prandium inuitauerit. Nam domi mihi culina frigido languet foco: Vacuus crepit at inedia venter, dentesque pruriunt: Stomachus latrat. vix quemquam puto fame mag •• Effractum, Sed nosterne hic est Aegio procul Huc quem aduentare vidoo? est ipsus: alloquar Hominem, vt quò properat intelligam. Salue Aegio. Aegi. Et tu tantundem Achior. Achi. Quid ita curris? aut Quonam tam praecipiti festinas gradu?Senar. 2 Aeg. Rectá ad Tobaeum qui me per filium mod • Apud forum iussit accedere protinus ad prandium. Achi. Quod audio? huc Et nos ie • nis properamus faucibus. Aegi. Optime herculè factū. Oh▪ nūc demū solida videtur mihiSenat. Haec volupt as, cum & te participē e • usdē fore audio. Sed quis iste, nonne Nabathus? aut ille est, aut parū Prospiciūt oculi. Achi. Vide vt properet: heus, respice Ad me Nabathe, est quod tibi dicam: paululum hucIamb. Digredere. Nab. Non audio. Aegi. Res seria est. Na. Ah, desine Meū iter impedire, quādo ad rem vehemēter seriam Accurro, nempe ad conuiuium: & inanitateAcat. 2. Intestina mihi iamdudum murmurant, valete. Achi Obtundis, resiste, nos eodèm, tendimus. Nab. Alias res agitis. Aegi. Certè, resiste inquam. Nab. Quò ergo mihi Esse iter creditis? Aegi. Ad Tobaeū. Na. Profectorem Tetigisti acu, huccine sed & vos in • itatos dicitis? A. Sumus ô bone. Nab. Quid hic cunctamini igitur tā diu? Aut cur nō recta procedit is? maturemus: mihi Etenim venter inediaferè exhaustus est. Aegi. Probe monet: Nam meus quoque iampridem animus in patinis est Na. Commodè Ecce domo egreditur Tobaeus. Salue plurimum Vir colende. Tobae, Amici s • luete, hoc est gratior Vester adventus mihi, q •• d maturiùs simul Omnes adve • istis. Sed ne • eio quid suspicer, Quod nos solito conuenitis infrequentiùs. Nam quid est quod vos à nostris aedibus aūocet? Ne • elato, vt offensae medeamur. Achi. Ah, tace Sodes, nemo est qui nos excipiat prolixius, Lautiùs que . Tobae. Quid causae est igitur, quòd rariùs Hîc vos video? an quia non inuitauerim priùs? Aegi. Isthuc ipsum mi Tobaee: pudet enim accedere Non vocatos. Tobae. Ah, quasi qui sim nondum etiam satis Perspectum habeatis. Anignoratis bonos Ad bonorum prandia vel vltro solere accedere?Senar. Quapropter mittite posthac pudorem inutilem: Non solùm vocatis, at etiam inuocatis hîc locum Vobis scite paratum esse. Sed accumbamus. Puer, Hem cape guttam, ac manibus cedo aquam. Agite, prandium Interim, dum de loco altercamini, corrumpitur. Tu mihi • exter accūbe Aegio, tu sinister Achior, Tu Nabathe ex aduerso sedebis commodè.
Actus I
Scena IIII.

TOBAEVS, AEGIO, NABATHVS.

Trochaici catalectici, senarij & septenarij, & pauci octonarij.

ANtequam amicihisce dapibus corpusculum Reficiamus, primū diuinae in nos munificentiae Gratias agamus: ne dum temporario Pascitur corpu • cibo, mens dignior, Et potior nostri pari contabescat à Deo Destituta. Aegi. Sapienter, pié que mones Tob • e: nam A presatione con ••• it conuiuium, A ••• icari. Tobae. Exordiar igitur. Pater Coelestis, qui pane quondam ex aethere Demisso maiores nostros inedia periclitantes Affatim, largé que omnes saturasti: oramus, vt cibumA • at. Quem tuo beneficio sumpturi sumus, Nobis esse salutarem velis: quo corpore Simul & animo ita refocillemur, vt post hanc breuē Et fragil • m vitam, tuo coelesti nectare Tocum perpetuò contingat epularier.Iamb. Conui. Amen. Tobae. Agite cognati charissimi, satis Iam moratū est: quis que arripiat quod palato maximè Sapiat hunc quid armū • villum dissecare veremini? Quis que sibi persuadeat domise esse su • . Nab. Sedulò Operam navamus Tobaee: apud mensam etenim ne minem Convenit verecundari: namque in hoc apponitur Quicquid infertur, non vt • culos pascat 〈◊〉 vt Esurientem placet stomachum. Quin inu •• lis mihi (Ne quid simulem) semper visus est pudor, Dum praestò est, quo ventrem exatures famelicum, Acibo ieiunis temperare faucibus.Iamb. Tobae. Aequum dicis. at interim, tuus quid cessat cantharus? Nab. Aegio, hūc tibi praebibo cyathū. Aegi Vt saluti sit precor Mi Nabathe. Tobae, Ecquid tibi hoc villi sapit? Nab. Nunquā, ita me Deus amet, gustauimera • ius. Tobae Hem, quidnam sibi vult hic praeceps filij Interventus? quàm vereor ne quid mali Nunciet: & nescio quid infortunijIamb. Animus praesagit mihi.
Actus I.
Scena V.

TOBIAS, TOBAEVS, ACHIOR.

Eiusdem generis.

—HEV pater, non itaprocul Hinc reperi quendam ex consanguineis nostris crudeliter Interfectum. Tobae. Hem fili, quid ais? occidi. Facilè divinabam fore, vt huius prandioli breu • Iamb. Ga • dium • aegritudo aliqua interturbaret: nihil Adeò in rerum natura reperias prosporum, Ac beatum omni ex parte. Experior v • rissimam Tandem esse Amosi vatis sententiam Illam qua monet, ne rebus elati prosperis Genio indulgeamus: namque hoc insolentiae Crimine Deum irritatum, mutaturum br • ui Conditionem rerum, próque laetis tristi • Suppeditaturum. Sed ne nos debiti Obsequij obliuiscamur, praestiterit surgere, Vt amici cadauer àferarum morsibus Vindicem, ac sepeliam, Achi. Pol nefeceris Si sapis Tobaee, nisi te praesens in periculum Conijcere malis, quàm edicto Principis Obsequi. Tob. Facessantregis • rudelissimi Imbelles minae, magis stimulant coelestia Me Deiprec • pta: quibus praestiterit obsequi, Quàm impijs tyranni constitutiunculis. Sed nihilo minus vos, dum adsum, pergite Interim apposito non parcere cibo. Mox simul Ac consanguinei perempti corpus publica Evia clā ad nos protraxero, huc recurram protinus.
Actus I.
Scena VI.

NABATHVS, ACHIOR, AEGIO.

Eiusdem genetis.

QVAM vereor miser ne sibi perniciem exitiumque adferat Hic homo, dum nimium praefractus, suae Neminem patitur refragari sent • ntiae. Quoties ipsum clam adm • nui, quoties sibi V • caueret obtestatus sum? at nihil Exorabam vnquam. Achi. Ego quoque eadē sedulò Quanquam saepè inculcabam, semper tamen Surdo occinebam fabulam. Aegi. Mirum est hominem adeòIamb 2 Suae sententiae esse tenacem, vt • e optimè quidem Consulentibus dignetur acquiescere. Quid quaeso cum huiusmodi agas hominibus, sua Excaecatis pertinacia? Deum Oremus▪ vt temerariam • ius confidentiam In meliorem vertat quàm nos remur exitum.
Actus I.
Scena VII.

TOBAEVS, ANNA.

Skazontes.

CVM mecum sceleratos mortalium mores Perpendo, non possum quin deste am nostrae Adeo deploratum aetatis statum. Quid non Audent homines peruersi? quod scelus quamuis Abhominandum, perpetrare cunctantur? Dura quidem nos Israelitides semper Ho • inter Ninìuit as passi sumus, nunquam Tamen atrox eff • ratae incanduit gentis Crudelitas in nos imm • nius, quàm nunc. Profectò non • arcunt nobis magis, quam si Illis res esset cum pecudibus, aut brutis. Id esse v • rum haud diffitebitur, quisquis H • ius trucid • ti vndiquaque differtum Vulneribus corpus intueatur: heu, quis • am Tam diras non execretur ma • us, tale Quae non erubuerint facinus? Videte oro Quam foede ac turpiter cad • uer hoc omni Ex parte sit laniat • m, quàm nihil toto Illaesum corpor • relictum: à truci credas, Vrso discerptum. Tam infandum Deus cernis Et impunitum relinquis scelus? An▪ Quisnam hic Stomachatur? hem marite mi, quid est sodes Quod tantopere • ratus incusas? satm' saluae Res? quid taces? Tob. Quid incusemrogas? ecce Quam immaniter hic noster ami • us trucidatus Sit. An. Me miserā, interij▪ Qu • 〈◊〉 est hoc tam Horrendū facinus? Tob Quis nisi quispi • m ex hisce Niniuitis: quorum acerbitas inard • scit Iampridem in nos amar ••• ntius. An. Naeiste Quauis tigri fuit • rudelior, verùm Quis ipsum huc de • ol • it? 〈◊〉 modò foras fortè Dum prodeo conspiciebam nihil. Tob. Credo. An, Eho, quin respōdes? Tob. Iam audies rem omnē: Modô prandio vix dum incoepto, venit ad me filius, clama • s, Quendam exconsanguineis nen ita procul nostrisOcto. Ab aedibus miserè iacere confectum. Hîc ego relicta mensa, protinus rectà Eo me confero. Ac primùm quidem caedem Contemplatus omnium immanissimam, multum Diu que fleui: mox sublatum in humeros, h •• Ad vos deport • ui cadaver. An. In quem vsum? Ced • . Tob. Quò sub noctem clam sepeliam. A • . Ah, demens? Sepelias • Tob. Quid ni timida? An. Vide quid inceptes. Non te latet quantopere interminat us sit▪ Assyriae rex, ne quis nostratium tentet Israelitarum cada • era vsquam clam Defodere: id • ir • o, si sapis, caue, n • & nos Simul omnes tecum perdas. To. Nihil agis: nunquā Uita desunctos hoc obsequij genere desistam Prosequi: etiamsi mille tyrannus intentetSept. Cruces▪ Quamuis mortem minitetur, in morte • Nihil est, quod magnopere metuā, mal • ▪ An. Mi vir Si tibi consulium vis, sententiam muta. Ah, Quàm ver • or ne hoc quantū nunc tibi sedet cordi, Tantum nobis propediem iucommodet, Tob, Pergin Mulier esse? vlla • ne vnquam ego voluirem, in qua Tu mihi non ••• ris aduersata? Quòd si nunc Quaeram, quid si quod peccem, •••• ias, in qua Retam confidenter resistas mihi. An. Ehen, quid, Egon' isthuc nesciam? iam saepius frustra Quid me solicitet, exposui tibi. Tob. Mitte Malè ominarier: satis mihi quae in rem Sunt ipse perspicio. Quasi antea nunquam Idem impunè à nobis sit factitatum. An. Non Nego, verùm hodiè minus expedit. Tob. Abi stulta, confido Nihil dicis: praestat Deo obsecundare Quàm homini: huic enim nostrum hoc gratum esso Beneficiolum. At satis super que cessass • Hic videor, ne quis rem fortè subodoratus, Maiestatis laesae nos deferat. Corpus Interea hoc auferam mecum domum: vt noctu Semotis arbitris clam sepeliam: nam quod Cavere potes, stultum est admittere. hinc ad relictos Me conferam amicos, quos vereor ne meamora offendat. An. Insanè. Perij, iam mihi videre videor cladem Ex huius temeritate brevi profecturam. Deum immortalem! adeon pertinacem esso Hominem, adeoque inexorabilem ac durum, Ut neque lachrymis, neque precibus licet blandis Magis moveatur quàm saxum? ô grauis luctus?
Actus II.
Scena I.

SARA.

Senarij & octonarij Iambici.

NAE ego omniū puellarū merito sum infeli • issima, Superis invisa pariter, ac mortalibus. Vtinam dehiscat terra, me que absorbeat Suo hiatu: vs que adeo huius vit • vndiqua que calamitatibus Refertae pertaesum est, Eheu me infelicem, nihil magi • Optē, quā his miserijs in deterius semper gliscētibus, Quam ocyssime defungier. Mors si concedatur, mihi Quovis beneficio futura est gratior. Nam quid tandem est, quod in hac vitae diutius Esse velim, aut cur non malim aboleri protinus? Quo quo vorsum for as prospicio, passimirrideor Misera, ac conspuor ab omnibus: Imo, quod est longe crudelius, Cuncti me vt portentum execrantur, horrent vt veneficam: Quin & diris vt parricidam devovent: Vtpote quae septem mihi coniugij foedere Coniunctos adolescentes, iam vsu matrimonij frui Parantes, prima nocte omnes immaniter Trucidasse existimer. At tu Deus, c • i vel intimi Humani pectoris patent recessus, scis me • b hoc s • elere Esse alienissimam, meos que mores omni crimine Impietatis vacare: ac me vitam nullis obnoxiam Facinoribus hactenus exegisse. Nunquam enim Quic quam in me admisiturpius: nec me invenculisSepten. Lascivioribus sodalem praebui. Sed impudicorum, Deus, commercium Cane peius & angue semper vitavi, totos dies domi Me apud parētes cōtinens: dū que illae choraeas ductitāt Viris commistae, dum voluptatibus, ac foedis lusibus, Genio que indulgent, ego parentum admonitionibusSepten. Morem gerens, tuam in nos beneficentiam, Conclave ingressa interius, supplex laudibus Consuev • praedicare. Quod autem septies Coniugium auctoritate paterna repetij, Non tam explend • libidinis, voluptatisve gratia, Quam sobolis procreandae studio tentatū est. Nam in me, Deus,Sept. Omnis posteritatis nostrae spes incumbit: nihil Paerentibus meis praeter me liberorum suppetit Amplius. Ast adolescentes septem, me quibusDimet. Nuptum locauerat pater, Non à me, vti probe nosti Deus, sed à cacodaemone Nescio quo necati sunt: quòd hi fortasse me,Troch. Aut illis ego fuerim indigna: aut quod alteri Me illibatam forsan reserues coniugi. Haec vtcunque, Deus, coniecturis assequor: Nam arcana tui sensus consilia ingemol • Nostri captum longe excedunt: adeo vt si quis tuamSept. Curiose scrutari velit sapientiam,Troch. Vel talpa protinus reddatur caecior. Quapropter mi Deus, si vnquā tibi placuit, quod sedulo Egi hactenus: si nondū nos in totū auersaris: precor Vt me vel illico è medio tollas, & ab his convicijs, Quibus infelix iam vbique lacessor, vindices: Aut si tuum Pater promeruisse videor clementiam, Facilem quaeso meis tandē querelis aurem praebeas, Meisque os obtures obtrectatoribus, quo desinant Suis me post hac immerentem traducere mendacijs.
Actus II.
Scena II.

RAGVEL, SARA.

Eiusdem generis.

QVam hîc audio eiulantem, & calamitatem deflentem suam? Mirum ni filia est certe ipsa est: facilè diuino verū. Sed abitum parat, accedam propius, • e compellabo. Quid est Filiola mea quid te ita solicitat, vt omnia questubusSepten. Suspirijs que cōpleas? Sa. Pater, ah rogitas? quasi mihi Querēdi iusta desit causa. R. Nata mea nō me latet Quàm indigna sispassa: at quid vanis proderit Excarnificasse animū queremonijs? parū ex sentētiaScaz. Cùm res succedunt, mentem consolari conuenit Spe fortunae secundioris, Nam velut Summā rerum prosperitatē frequenter infelicit as Excipit, & extremi infortunij casum Non rarò insperatum consequitur gaudium. Sar. Quod mihi quaeso cōmemoras gaudium pater? Iampridem de nobis actum est. Quare nihil Malim, quàm ex hisce quàm primùm sub duci calamitatibus. Rag. Ah, mitte desperare: nam quod nobis difficilimum Uidetur, à Deo vel solo nutu praestari potest: In hunc omnem tuam fiduciam tātùm fac confer as, Cui quid nobis, tuae que saluti maxime Expediat, exploratum est: nec quenquam solet Affligere temere: non enim nostrae studet Perniciei, aut exitio, sed saluti potiùs: & Licet ea quae nobis in hac vita obtingunt, dura asperaqueSepten. Frequenter videantur, minimè tamen incusandus est Deus: Vtpote qui norit optimè, quid hominibus potissimùm Conducat, Atque ideo quemadmodum probus Medicus, non dulcia semper animo aegroto, at amarasaepiùs Miscet pharmaca. Sa. Equidē nil refragor pater: Scio Deo sic visum esse: at quae tot simul Suffecerit aerumnis, & contumelijs? Vtcumque crebrae tolerandum esset orbitatis taediū Tristisque peremptorum iactura coniugum, Si non meos sponsos, malis ipsa occidisse dicerer Artibus. Eheu, quae non passim convitia Et scommata in me conijciunt homines vanissimi? quibus Non traducunt dicterijs? Quin nomen commutant mihi. Pro Sara appellantes Zaram: videlicet parricidij Facinus exprobrantes▪ Hoc est quod mentis aegritisdinem Exasperat, nec sortis me sinet obliviscier meae. Rag. Durum quidem anime mi fateor, sed levius fit patientia, Quic quid nefas est corrigere, Nec nobis in manis estSept. Quid dicant homines, sed ne id iure obiecer int Summa adhibenda est cautio. Quapropter oro patienter fer as: Non frustra culpes, qnod nequit mutarier: Latura patientia aliquando abunde magnum praemium. Sar. Age pater, dabiusus operam: at num quid aliud est quod me velis? Rag. Sequere me intrò: iamdudum enim te mater expectat domi.
Actus II.
Scena III.

TOBAEVS, ANNA. Eiusdem generis versus.

DEū immortalē, quidnam hoc obsecro maliest? Quae haec est calamit as? oculi prospiciūt nihil, Visus plane perijt, quò me vertam miser? O dolor, ecquis me viuit infelicior? Perij, pessime hodie hic dies mihi illuxit.Scaz. An. Quis hîc vocifer atur proforibus? mi vir hic Quid insolens sibi vult questus? quid deest Tibi? satin' sanus? Hei mihi, quisnam tuum Fimo foedauit vultum? quid conniuent oculi? Tobae. Ah occidi Miser, lumen, quo nihil est homini charius, Mihi infelici penitus ereptum est. An. Quid ais? hē, Numnam perijmus? quid terram prospect as? erigito caput Obsecro, quid obuertis mihi occipitiū? an te tui pudet? Tob▪ Quid faciam infelix? vix sum apud me, ita haec mihi Mentē penitus eripuit inexpectata calamitas. An. Deum Immortalem, quid hoc monstri est? homo plane excaecatus est. Sed vnde quaeso mi vir hoc tibi profectū est infortunium? To▪ Aliquaentulum permitte adme vt redeā, audies Remomnem. An. O miseriam! Tob. Totam hanc noctem propemodum Duxi insomnem, dum consauguinei nostri corpus sepelio. Post multam tandem noctem adsomnum me compono, cúmque iam Paucas quievissē horas, expergiscor denuo: ac statim Apertis illabitur oculis avicularum, quae forte clam Me, parieti cervicali meo contiguo adhaerebant, Stercu • calidum. Hîc ego simul & inopinato casu, & graviScaz. Dolore exanimatus, è lecto provolo, meos Identidem oculos suffricans: at quo magis Illapsum eluere fimum enitor, hoc video minus. Quid hoc, an non prodigij simile? An. Me miseram! occidi. An quicquam mentiebar tunc, cum quiddam nobis tristius Impender • augurarer? ô miserum vespill • nem! vide Quaeso quā magnificū tibi pro tot tantis que officijs tuis Referatur praemium! nunc animadvertis arbitrorSept. Deo displicuisse quod abs te actum est hactenus. Tob. Mitte obsecro Convitiarier, satis me cruciat infortunium Meum, etiamsi tu exprobrando non refrices. An. • nunc, & Deo Tuum hoc beneficium iacta gratissimum Fuisse. Viden' quàm ridicula tibi persuaseris miser! Piscator post hac ictus sapies. Tob. Vah, nihil Vnquam cuiquam tam accidit infeliciter,Scaz. Troch. Ut desint qui malum suis exasperent convicijs. Verùm id demum delet impotentius, si quem Aequum est consolari, is aegritudinem conduplicet. An. O ingentem confidentiam! num cogitat Quid dicat? num facti pig • t? Quod sim • i • Aliquando consilijs mos esset gestus, ah, Facile hoc declinassemus infortunium. Nunc pro tuo peccat • ego supplicium qu • que Suffero, cui omnia mala tecum toleranda sunt.Troch. Tob. Parum est, vt audio, esse infoelicem, nisi Culpa insuper infortuniū istud cōmeruisse existimer. Quasi quotitidiana non abundè doceat experientia,Sep. Non illos à Deo prae reliquis diligi, quibus Hic omnia cedunt ex animi sensentia: Sed eos potiùs, quos ipse temporarijs malisSept. Doloribus que emendatos, se dignos efficit. Adimmortalitatē nō nisi per • rumnas patet aditus. An. Enim verò probè facis, qui te par as ipseScaz. Consolari: nam omnes noti, atque amici deseruntSept. Te: nec cuiquamiam Tobaei in mentem venit. Perge tua pro • undere in homines ingratissimos: Cùm alijs prosis, ipse tibi paupertatem accersere: nunc vide Quo pacto huc advolent, tuis vicissim calamitatibus Auxiliaturi: audin? puls ādo nostras effringūt fores. Quod si nunc suppetat, istis quod quondam insumptum est palponibus, Minùs deploranda esset haec tua c • citas. Iam nihil opis reliquum est: cum oculis & rem simul Amisti. Cuius nūc auxilium imploraturus es miser? Planè ad restim tibiiāres redijt▪aut i • iunandū erit Postha • fortiter, aut mendicandum▪ v • rum mavis • ligc. Tobae. Ta • e Tem • raria, ml tua me movet prococitas. Idem animus in paupertate erit, olim qui in divitijs fuit. Deus etiamnum vivit, cuius in me munificentiam Nondum sensi claudier: huic fido, tu mod • Desine tua hac vti linguae petulantia. An. Hem, desino, tu vide quo pacto offugias inediam, tibi Quam iam imminere denuncio: ego mihi facile prospexero.
Actus II.
Scena IIII.

ANNA. TOBIAS.

Senarij & septenarij Iambici.

EHEU, omnibus modis misera sum, nec quid agam scio: Nam eò nobis iam res redijt, vt si sua Consilia conferant omnes, atque huic maloSenar. Salutem quaerant, auxilij nihil adferant. Tot res nos circumvallant, vudè emergi non potest: Fames, egestas, contemptus, solitudo, infamia. Ah, quàm ego nunc tota displiceo mihi, quâm pudet! Sed filius exit, tristis est. Idem hoc rescivit malum. Tob. Ita me deus amet, vt nunc patris me miseret mei, Tantum subitò ad ipsum devenisse infortuniū. An. Ehodem fili, huc ad me concede. Tob. Hem mater, hiccine Astabas? non praevideram te. An. Quod patri Euenturum frequenter praedixi, vt sibi Magnum aliquod adferret malum, id nunc accidit. Vaemiserae mihi. Tob. Ne crucia te obsecro mea Mater, neve isthuc quicquid est incommodi, Tam iniquo patiare animo: neque praeterquam quas ipsa miseria Habet molestias, addas: & illas quas habet, Moderatè, & vt reliquis tuis factis dignū est, feras. An: Quid consolare me fili? an quaequam vsquam gentium Mulier aequè misera est? Tob. Bono animo esto, misera Non est, nisi quam sua culpa miseram facit. An. Eheu, nulli ego plura acerba esse arbitrorTroch. Ex coniugio foeminae vnquam oblata, quàm mihi. Tob. Mater, laechrymas mitte, & quoniam id fieri quod vis non potest, Velis id quod possit. An. Non possum aedepol. Tob. Ah, potes: In Deo omnis spes sit nobis. An. Rectè tu quidem, Simodò qui nos respiciat, quisquam Deus est vspiam. Tob. Ab, non te cohibes mater? téne istud loqui Nonne graue crimen, at que summa impietas est? An. Nisi Deo inuisi essemus, nō nos ad hunc afflictaret modū.Octo. Tob. Atqui hinc ego nos illi curae esse auguror▪ An. Eandem quoque tuus pater mihi saepè ca • tiunculam O • cinit: at pol quidem non adeò stulta sum, Vt facilè patiar id mihi persuaderier. Tob. Tamen hoc mater verum est, & ipsa re experiêre propediem. An. Ridiculum. Quid mihi nunc adsers, cur expectem,Octo. aut sperem hoc malum Aliquando in melius posse commutarier? Tob. Non id quidem certum nobis polliceri audeam. Verùm spes est. An. Credo, nos esurituros satis. Neque ego nunc tam mea causa discrucior, quàmOcto. tua: tibi Timeo fili, tui me miseret, tu me solicitam facis. Nam tu ni esses, certè ego mihi viderem, ac protinus Hinc me conijcerem in pedes. Tob. Hem, quid ais? deseras? An. Quid ni? Tob. ne que facies mater, ne que te satis piè Posse arbitror. An An hoc illo indignum fuerit, quiOcto. si quid bene Praecipias, non obtemperat? qui me atque familiam Totam dedecorat, nobis qu • omnibus luctum parat? Tob. Istud pol illius culpa non accidit. Parum Successit quod egit hactenus, atqui fecit sedulò.Troch. An. Ad hoc malum accedit etiam, quòd re • rebris Convivijs, largitionibus que perdita, Vix quicquam quo vivamus, nobis sit reliquū. Tob. Deus Nō deseret suos, cō • ide mater. An. Isthaec verba sūt.Octo. To. Bene ominare, at que bono animo fac vt sis obsecro. Sed quid quod te rogem mater? An. Quid? Tob. Numquid est Quod hîc tibi mea opera opus sit amplius? An. Nihil. Tob. Intrò igitur eamus. An. vt lubet: hâc me cō sequere. Tob. Sequor.
Actus II.
Scena V.

TOBAEVS.

Septenarij.

SVMME Deus, vt tua opo declinaui pericula Frequenter maxima, euasi que persequentium Dolos, ita nunc tuo pater permissu, denuo In triste hoc caecitatis illapsus sum incōmodum. A • sit tamen vt te in • usem, vel tuis obmurmurem Rationibus, cùm nihil in rerum natura aequius, Aut iustius te existat: cum que tua mortalibus Plane inscrutabilia sint consilia. Nec diffiteor Peiora me commeruisse: ast & hîc tuam Deus Facilitatem & clementiam agnosco. Heu, quoties tum ego, Tum maiores mei praecepta • ua negleximus! Quotidie tuis aduersantes admonitionibus, Diuinas post tergum leges reiecimus! adeo vt Nos caeterarum nationum contumelijs, Dictērijs, probris, ac fabulis subieceris. Quòd si tuum tu perse • utus ius, poenam vitijs Nostris dignam i • flixisses, iampridem cuncti simul Cum impiosceleratae Sodomae populo in TartarumTroch. Essemus praecipitati. Quare insigniter improbus Sim, si, meritus longè peiora, tam leuem Patris Correctionem infracto animo recusem perp • ti. Tibime totum dedo Deus optime, tuaeque me Tutelae committo▪ tu quicquid expedire meae Saluti cognoueris, imponito: vt potero feram. Hoc tantùm vnum, vt verum fateor, animū haud mediocritèr Angit, quod hanc oculorum iacturam mihi mea Dicatur conciliasse superstitio: quod ab omnibus, Non iam dico malevolis sed ab amicissimis quoque, Imò ab ipsa vxore, salibus ac ludibrijs miser Incessor insuper. Vbi nunc est, inquiunt, Deus Tuus, cuius favorem ac benevole • tiā tam ridiculoOcto. Gratificandi genere conatus es blandirier? Vide miser quàm praeclarum atque magnificum tui • Periculosis ac clandestinis laboribus Sis consecutus praemium; quod si obsequi Nobis aliquando voluisses, facillimè Calamitosum istud • vitasses infortunium.Sena • . 2 Nunc pervicaciae tuae poenas das, & sapis Accepto vulnere seriùs infelix. Huiusmodi Quis obsecro nen moueatur convitijs Deus? Quis tam manifestam non execretur blasphemiā? Haeccine mihi audienda erunt posthac saepiùs? vtinā Ita divinae tuae voluntati visum sit, vt Ex his quam primùm me subducas contumelijs: Iampridem enim vitae satietas me cepit meae.
Actus II.
Scena VI.

TOBIAS, TOBAEVS, RAPHAEL. Senarij & septenarij, Iambici.

AVdire mihi visus sum vocem patris: atque eccum, mi pater Salve. Tobae. Salve fili. advenisDime • Opportunè: iam enim te iussissem accersi. Tobi. Bene Igitur habet, quòd non vocatus vltrò accesserim. Sed quidnam est quod me velis pater? lubens Quicquid praeceperis exequar. Tobae. Nihil nisi Vt mihi paulisper aurem accōmodes, modò Tibi quod ex vsu sit futurum instillavero. Tobi. Pater hic sum, vbi voles. Tobae. Attentiùs igi. Ausculta, & quicquid dicturus sum, fac tuo Penitus infigas pectori, ne vnquam excidat. Mi fili, quae meae sit aetas vides: mors aut iam aderit, Aut certe longiùs abesse haud poterit. QuapropterOcto. cum Deus Me ex hoc molesto sustulerit corporis ergastulo, Vide vt paternae erga • e munificentiae memor, Corpus meum honorificè sepelias: & matri tuae Reuerenter te per omnia obsequentem praebeas, Eamque caue à te segreges, aut deseras Dum vivit vnquam: sed senectutem illius Tua fouebis, sustentabisque adolescentia. Praetereà, nate mi, annitere pro viribus, Ne quando dicto vel facto offendas Deum: Sed vitam d • ge nulli vitio obnoxiam: Sic omnia tibi cedent ex animi sententia. Quod autem suppeditatur à Deo, cau • Inutiliter profundas, aut attentius Domi accumulis: verùm quod superest, liberalite • Ten • ioris fortunae amiculis imperties. Nam quicquid horum datur egestati, in Deum Ipsum erogatur. Haec in pauperes benig •• tas Hominem ab interitu vindicat, & superstitem A morte, immortalemque penitus efficit. Porrò quod ad connubium attinet, eliges Tibi vxorem de genere tuo, prosapia Israelitica: non exteram, vel â domo Nostra alienam: nam nos, vti nosti probe, Vatum sumus progenies. Memoria r • pete Fili, quomodo maiores nostri repndia ••• int Extraneorum affinitatem, vxoribusScaz. De gente sua domum ductis, & hinc est, quodOcto. In propagandis liberis fuêre felicissimi. Quos si morum probitate, & vitae sanctimonia, Tibi imitandos proposueris, eâdem, mihi crede,Scaz. Prosperitate vtéris, sobolem que te, & maioribus Tuis dignam suppeditabit Dei benignitas. Ex alijs facito periculum, tibi quod ex vsu siet.Octo. Quod tibi fieri non vis, ne feceris alteri. Nam nihil impunitum relinquetur: licet Error videatur leuis & venialis, sua Tamen fili aliquando poena expiabitur. Et eo genere prognatus es, vt oporteat Te ab omni vitiorum labe alienissimum Esse. Omnibus amicum, facilem, comem que facte praebeas:Octo. Nullius aduersans ingenio, cedens cuilibet. Sic tibi sine inuidia laudem, & amicos facilè Conciliabis quamplurimos. Ehrietatem haud secus Ac pestem deuita teterrimam: nec luxui Indulgebis: sed gratatibi sit parsimonia, Quae non abs re magnum vectigal dicitur. Cuilibet salubria admonenti, protinus Pareto reuerenter, ac age gratias. Deum Inprimis obsecra, vt omnia tua cōsilia, at que conatus▪ Sua secundare tibi dignetur clementia. Horum • ili quoad vixeris fac memineris: Tobi. Dabitur opera pater mi. Tobae. Sed audi quid praeterea te velim. Tobi. Perge pater, ausculto. Tobae. Iam annus agitur vicesimus Quod in Ragensi provincia apud Gabelem mihi Cognatione proximum, argenti decem Talenta deposuerim. Nunc quandoquidem eó Nobis res redijt, vt pecunia sit opus, Uti istuc proficiscaris, atque argentum illud ab eo Velim reposcas, suo ipsi reddito chirographo. Tobi. Lubens itineri accingar pater: at nescio Qua istud ratione efficiam: nam neque illum, quem vocas Gabelem, novi, neque viam qua in Mediam Itur. Tobae. Quaere viae fidum alicunde tibi comitem, Totius que itineris peritum: at que ad me deducito. Numerabimus pretium quantum poposcerit. Porrò ad Gabelem vbi perveneris, dic modo Tobaei filium esse te, marsupio Hoc, syngrapháque illi oblata, pecunia, Sat scio, numerabitur continuo: nam vir est Probus admodum, ac fide plenus: cum videris, Dices hominem quantivis pretij. Tobi. Age pater, ad Forum hinc, sed quem video huc aduentare adolescentulum, Ad iter accinctum? Tobae. Quòtendat roga. Tobi. Vbi propiùs accesserit. Raph. Dei supremi nuntius ego sum Raphael, (Ne quis per ignorantiam me esse hominē existimes) Ex alto missus aethere, ad hunc virum pium Tobaeum, quem cum filio stantem hîc ante ostium Videtis▪ Quae vero illi per me praestabit Deus, Multis verbis hîc commemorare, neque locus, ne que Tempus patitur: palam pòst fient omnia. Fallam eo: Ad tempus, & pro Raphaele, Azariae Mihi nomen esse dixero.Dimet.
Actus II.
Scena VII.

TOBIAS, TOBAEVS, RAPHAEL.

Zkazontes.

SAlve hospes honorande. Tobae. Quid, adestne m • fili? Tobi. Adest. Tobae. Salve adolescens amande. Rap. Divine Vir, salve plurimum. Tobae. Frustra mihi salutem Precaris ô bone, cùm omnia mihi succedant Parum feliciter: quem si salus salvum U • llet, nunquam oculis orbasset senem. Paph. Facsis Animo bono, brevi tempus aderit, lumen Tuis oculis quo restituet Deus. Tobae. Faxit Ita pater coelestis: Sed quò tibi iter est nunc? Ra. In Mediam rectà. Tobae. Eho, in Mediam? Rap. Isthuc me Vocant negotiola quaedam. Tobae. Iocóne istud An serio inquis mi hospes? Ra. Quid mihi lucri Sit, si mentiar? id quod res est loquor. Sed quid Haec nova sibi vult commutatio frontis? Quid applausistis? quid ve estis alacres? To. Nunquā Ego vidi commodiorem hominis adventum. Tobae. Filius hie meus eódem iter parat. Quid si Hunc imperitiorem viae tibi asciscas Comitem? vbi redieris quicquid pretij à me Optaris, id optatum feres. Ra. Nihil vile Moror lucellum: de mercede agemus tunc Cùm filium redijsse videris salvum. Tobae. Istud quidem fiet nunquam. Ra. Caue quicquam Diffidas. Pulchrè omnes calleo vias, has que Regiones p • ragravi frequentius: nulli Eum commiseris tutiùs. Tobae. Amabò hospes Cuias es? aut quibus parentibus quaeso Prognatus? Ra. Quorsum id percontare? nil refert Ad id quod agimus nunc. Tobae. Cupio tuum scire Nomen, terram que natalem, parentes que Tuos, priusquam committam tibi gnatum, Cuius salus mihi me • ipsius vita Potior est Rap. Age, dicam, cùm te id velle video, nostin Hananaëlem, senem illum dico, de stirpe Solomithi maioris? Tobae. Quid ni? meum tanquam Hunc silium▪ quandoquidem mihi cum eo magna Iam inde vsque à pueritia suit semper Familiaritas. Ra. Illius sum filius Azarias. Tobae. Hem quid ais? igitur sanguine mihi coniunctus Es. Ra. Est vt dicis. Tobae. Sed ne id mihi, precor, frater Succenseas, quòd curiosius stirpem Tuam expiscari nòn erubuerim, Scis quàm Non sit tutum cuiquam hoc rerum statu quicquam Committere ignoto: & curae est mihi gnatus. Ra▪ Patris probi fungeris officio. Tobae. Ego drachmā In singulos tibi pendam dies. Ra. Mitte Inquam pretiū. Tobae. Quin beneficium hoc tibi faxo Vt dicas pulchrê foeneratum, vbi natum Reduxeris incolumem. Scio te mea nuuquamRect. Antehac vsum necessitudine, memorem Me dices ac gratum. Ra Facilè de eo inter nos Convenerit, vbi fuerimus reversi. Nunc Vt se gnatus paret tantùm iube. Tobae. Hem sili, I intro, ac protinus ad iter parate: ne Quid huius commodum tua remoretur cunctatio. Tobi. Fiet.
Actus II.
Scena VIII.

TOBAEVS, RAPHAEL, TOBIAS.

Trochaici catalectici, senarij & septenarij,

QVàm saepe accidunt, mi adelescens, quae non a • deas Speraere! oh, vix verbis possum consequì, Quantum hic inopinatus adventus tuus mihi Gaudij attulerit! Ra, Credo, sed istud quicquid commodi est, Mi senex, vni Deo acceptum referri convenit. Tobae. Nunc demū mihi lubet vivere, postquā mea Ex progenie, talem te cognovero Prognatum. Ra. Fac eo semper sis animo, & omnia Quaecunque optaris, tibi optata adferet Deus. Tobi▪ Hem, adsum pater, haud malè, vt opinor, ad viam Instructus. Tobae. Benefactum fili▪ Tobi. Iamdudum, meae Matri, dum viaticum numerat, vale Dixi. Tobae Faxit Deus optimus, vt incolumes brev • Redeatis vter que . Tobi. Uale mi pater. To. Fili ben • Vale adolescens, tibi committo filium meum. Tu fac eius curam agas. Ra. Quietus esto, ego Huc illum tibi propediem salvum reduxero. Tobae. Vtinam. Ra. Fiet, tu modo fac vtramque in aurem dormias. Tobae. Quam id mihi difficile erit absente filio! Hem puer, concede huc, intró reducito.
Actus III.
Scena I.

TOBIAS, RAPHAEL.

Eiusdem rationis versus.

APpetit vespera frater, lassum que longame Reddidit profectio Ra. Ad Tigrī devenimus, Commorandi hîc commodus dabitur locus. Tob. Tu me deduc ignotum. Rap. Hospitem probum dabo, ad Proximas has aedes, si videbitur Diuortemur, quarum hospitio semper feliciter Vsus sum. Tobi Vbi voles, nihil in me erit morae. Sed prius ad flumen concedamus rogo, vt pedes Sudore, ac pulvere turpatos, abluam. Rap. Vt lubet, sequar quecun que vocaveris. Tob. Amnis hicOcto. Non fastidiendum praebebit refrigerium mihi.
Actus III.
Scena II.

ANNA.

Octonarij Iambicj.

NVnquam mihi senectus visa est onus aequè miserum ac modo: Postquā ad aetatis invalescentis non pauca incommoda, Multo praeterea asperiores super salute filij Accedūt solicitudines. Nunc demum senties misera Quantus sit erga liberos parentum amor: vix vnquam animus Quiescere sustinet: adeò mihi videtur durum ac grave, Dulci ipsius praesentia frui non posse. Imô haud parum Anxia sum, ne alicubi algeat circumventus. Multae simul Concurrunt suspiciones, quae meum animum diversum trahunt: Viae crepidines periculosae, adolescentis parum Circumspecti imperitia: tùm hospes, cuius fidei creditus est Ignotus. Sed quid ego nunc dicam de marito, qui Isthuc eum pene inuitum protrusit? Ab, tantámne rem Tam negligenter agere? Sal • em spectatae fidei viro Cōmisisset, cum ipsi salute filij pecunia Prior esset, O insaturabilem habendi s •• im!Sena • ▪ Quasi non multo satius fuisset, paululum Perdere pecuniae, quam filium, vnicam Nostrae senectutis requiem, vitae subire periculum. Cui si quid, quod Deus prohibeat, adversi in vi • • ccidat, Actum est, mori malim, quàm tantam miseria • pati: Adeò nihil • ine eo mihi in hac vita aut an • abile▪ Aut dulce, aut iucundum videtur. Hei mihi, nullam arbitror Mulierem me infeliciorem vivere. •• ar.
Actus III.
Scena III.

TOBIAS.

Trimetri recti, partim Skazontes.

QVid quisque vitet, nunquam homini satis cautum est. Me miserum, totus horreo, postquam mihi Triste illud succurrit periculum. Deum Immortalem, planè perieram, ni Azarias Meus mihi succurrisset. Modò in Tigri Dum me lavo, piscis quidam immanis, ex imo Prosiliens gurgite, me omnis infortunij, Malique securum, inopinatò hiantibus Invadit faucibus. Hîc ego formidine Exanimatus, truculentam belluam branchis Corripio, Azariae inclamans opem: cuius Auxilio superior evadens prostratum humi Conficio, confectum que exentero quantum Possum, cor & fel palpitanti detrahens: Quae vsum suum in medicina, vt is asserebat, sunt Habitura, at que hac de re in itinere plura mihi mox Se narraturum promisit. Sed eccum, ipsus Foras egreditur.—
Actus III.
Scena IIII.

RAPHAEL, TOBIAS.

Trimetri.

—Hem Tobia, rursus aditer Paremus nos, recta que pergamus Ragem, Nusquam cunctantes. Tob. Adsum domine, consequor Quocunque vocaueris, Sed hoc mihi expedi Amabò, quodnam tandem facies pharmacum Ex hoc exacto piseis corde, ac felle? vix Credas, quant opere id narrari mihi cupiam. Ra. Nil te celabo mi frater: namque hinc tibi Non vulgare ariolor oriturum gaudium. Tob. Vtinam augur si • verus. Ra. Corpraesentaneum Habet remedium ad exigendos impios E corporibus mortalium Cacodaemonas. Fel autem medicatur oculis albugine Obductis. Tob. Hem, quid ais? in patre periculum Faciam domum reversus. Ra. Admiraberis, Vbi videris rem. Verùm jam pervenimus Ec • atana, neque procul ab aedibus tui Cognati Raguelis absumus▪ igitur Huc rectâ concedamus. Tob. Placet. Ra. Accōmoda Aurem, téque attentum praebe, quod audies Iam, ex vsu tibi futurum est maximé. To • ArrexiScaz. Vtramque, tu, vbi voles, exordire Ra. Hic tu •• Consanguineus Raguel vnicam habet filiam, Nomine Saram, egregia forma juvenculam, Bonam, bonis prognatam, & dotatam probè. Tob. Parentum virtus, castitas que maxima Puellae dos est. Ra. Moribus insuper adeo Modestis ac venustis vt nihil suprà. Tob. Audio. Ra. Sedulò agam cùm eo, vt in matrimonium Hanc tibi det: tu te idem velle fac intelligat. Non denegabit, sat scio: nec si velit Maxime, jure poterit: nam praeter jus tuumTroch. Nil postulas: tibi enim debetur: vtpote Qui ei cognatione, ac genere proximus Es. Nec eam contra praeceptum Mosaicum Alienigenae nuptam locabit conjugi, Nisi crimen capitale velit incurrere. Tob. Nil malim frater, quàm hanc vxorem ducer • , Sed est scrupulus, qui animum male habet meum. Ra. Facessant scrupuli, quid time as scio. Tob. FeruneTroch▪ Illam jam olim septem viris nupsisse, qui Ab Asmodaeo principe Cacodaemonum Priusquam in complexum venissent, protinus Crudeliter omnes sunt interfecti. periculumSept. Ex alijs faciam, mihi quod ex vsu siet. Ra. Nihil est Tobia quod vereare, omnē tibi metumSept. Ademero, meis tantùm fac pareas Praeceptis. Audi in quos jus habeat daemonis Immanitas. Quicunque matrimonium, Brutorum animantium ritu, libidinis Non prelis procreanda gratia, ambiunt, Divini numinis immemores, hos impetit Immundus ille spiritus. Tu modò Deum Veritus, non tibi, sed soboli complexum quaere, & patrisOcto. tui In memoriam revoca praeceptum, qui tibi Interminatus est, ne conjugem à tua Stirpe alienam vnquam duceres. Haec situo Infixeris animo, nihil est quod daemonis Exhorresca • insultum: continuò fugam Dabit, vbi te his armis instructum senserit. Quare cubiculum ingressus (nam certò scio Hodie te illam vxorem ducturum) tres dies Ab vsu connubiali fac vt temperes, Orationibus interea cum ea vacans. Secunda nocte insanctorum patrum statim Admittêris consortium. Nox tertia Propagandae demum soboli dicabitur. Huc vbi vos liberorum procreatio, aut Humanae carnis illexerit infirmitas, Stratum primùm relinquitote, deum que humi Prolapsi supplices adorate, vt sua Vos dignetur clementia, impium que procul Pellat cacodaemonem. Simul que sumito Cor piscis, & hinc sub eius vestes suffitum facito:Octo. quem vbi Nidorem olfecerit Satan, perterritus Cubiculo cedet, fugietque puellam illico. Necrelictam repetet vnquam. Tobi. Deus bone, Animus tremore simul ac gaudio mihi Inhorrescit, dum tam prodigiosa audioSeptem. Te narrantem. Faxit Deus vt experiar propediem,Octo. Haec nunc verè à te dicier. At quis ille senex quem conspicor Ex aedibus istis prodeuntem, promissa barba, ac senio Venerabilem. Ra. Eho, hic ipsus est Raguel, patris▪ Tui cognatus. Tobi. Quid audio? feliciter Sane succedunt omnia, cum ille qui alioqui Esset quaerendus, vltro nobis venit obviam.
Actus III.
Scena V.

RAGVEL. EDNA.

Septenarij & octonarij Iambici.

QUotidianae querelae, & lamentationes filiae, Perpetua que orbitatis deploratio, me eò Redigit infelicem, vt quid agam, aut vbi sim nesciā. Nunquam tam manè cubiculum eius ingredior, ne que Tam vesperi revertor vnquam, quin conspicer eam Singultientem▪ ac calamitatem deflentem suam. Si quando lachrymantem consolari, & animi agritudinem Oratione pares lenire, nihilo plus agas, Quàm si aduersus stimulū calces, aut laterē laves. Nec vnquātam blandè dicere possum, se vt respiciat Pectus que invtili moerore excarnificare desinat. Altiùs animo inharet dolor, quàm vt evelli queat. Me miserum! adeon' rem redijsse, vt vnde alij non mediocrem Voluptatem percipiant, hinc mihi gravis exundet dolor? Iam olim cùm mihi coniux peperisset filiolam, Deū Immortalem, quant opere mihi plaudebam, at que adeò gaudium ex Ea mihi pollicebar perpetuum, ac bene stabile! Quae simul ac grandi • scula esset facta, ita vt illius Ingenium iam nosci posset, tum omnes omnia bona dicere & Laudare fortunas meas qui gnatam haberemAcatal. Ingenio tali praeditam. Verùm ex ea miser Quem nunc capio dolorem? facile hîc plus mali est, quàm▪ illic boni. O coelibatum quovis potiorem connubio! Sed video vxorem: quid dictura sit nescio. Edn. Marite mi, Opportunè pol te hîc stantem reperio. Mitio Noster vicinus summo te roga • opere, Vt continuò ad se venias: nam sibi tua ait Paulisper esse opus praesentia. Rag. Iamiam Adero. Sed quosuam huc adolescentes adventareSeaz. conspicor? Ad nos, nisi quid me fallant oculi, iter instituunt: mane.
Actus III.
Scena VI.

RAPHAEL, TOBIAS, RAGVEL, EDNA.

Eiusdem generis versus.

EGo de hac re hunc adoriar, tis orationi vti subservias Vide. Tob. Laudabis. Ra. Age. Tob. Si impetras,Senat. quid aliud Malim, quam hodie has fieri nuptias? Ra. Non est dubium id quidem: Nam pulchrè hominis sensum calleo: quin commodè quoque Eius adestvxor. Salve vir honoratissime. To. Precor Tibi salutem matrona optima. Rag. Idē cūfoenore Vobis reprecantur adolescentes humanissimi. Quàm belle hic invenis Tobaeū fratrē nostrū refert Toto corporis habitu? • ud • esse putes aetas sicōgruat.Sen. Ed. Per omnia ita me Deus amet, ei similimus est. R. Cuiates estis fratres, aut quibus nati parentibus?Sen. Tob. Ex captivis Niniuae agentibus, & familia Nepthaliensi. Rag. Nullane vobis est familiar it as Cum Tobaeo fratre meo? aut nostis • e senem quempiā Eo appellatum nomine? Ra. Novimus probè. Rag. Quid audio? Valetne? To. Valet quidem, sed oculis orbatus est miser. Ed. O Miserum! Rag. Eheu, dignus pol est fortuna melior: nae Istiusmodi hominum iam nobis ingens penuria est. Vir est antiqua virtute, as fide. Ed. Oh, nūquā mihi Quoad vixero, eius ex animo elabetur memoria. R. Tob • us is quē vos fratrē appellatis, huius est pater. Ed. Quid ais? Rag. Nil me fefellerunt oculi, dum illum per omnia Tobaeo similem praedicarem: bone Deus, prae gaudi • Vix sum apud me. Teneone te cognate mi? ab, lachrymas mihi Ex oculis excutit inopinata haec felicitas! Ed. O faustum ac felicem hunc diem! Rag. Quis non miretur hoc Tantum, ac tam insperatum bonum? Deum tibi mi fili precor Secundum, ac propitium: quando quidem ex integrae vitae viro Prognatus es. Hē vxor, quāprimū intròte cōfer, & Mactato ariete bene saginato, convivium appara. Mox simul omnes sequemur, ac hilarem sumemus hunc diem. Quid aliud volui dicere? hē, Mitioni facito vt nuncie: Mihi esse negotium, ne me expectet: sed huc Ad nos veniat, si quid habet seriae rei.
Actus III.
Scena VII.

TOBIAS, RAPHAEL, RAGVEL.

Trochaici catalectici, septenarij & octonarij.

NVnc est tempus Azaria, vt de matrimonio Sermonē inijcias dū occasio fert, ac soli sumus. Raph. Tace, id ipsum in pectore agebam dudū, Rag. Nihil • am diu mihi Quod magis vellem evenire, evenit, ô Deus Serua obsecro nobis haec bona. Hem, intrò, si placet, Comessatū cōcedamus. Rap. Paulisper mane, vt tibi Commemorem, qua gratia huc ad te divortimus: Nam haudquaquam de nihilo est, quod tam longū iter suscepimus. Rag. At qui id à convivio narrabitis opportuniùs. Nunc tantùm vos praebete hilares, antequam hoc gaudium Aegritudo aliqua cōtaminet. Raph. Voluptatē, mihi C • ede geminabit, si facilem & exorabilem Tepraebueris. R. Absit nostrū ut remorer cōmodum. Agedū, ausculto. R. Hic orat vt nuptū sibi tuā loces Filiam. Quid extimuisti, aut quid taces Misenex? quod metuis, facilè propulsabitur: Nam quid te solicitet scio. Age desine,Senar. Tergiversarier: huic debetur iuxt à Mosaicae Legis dictum, vtpote genere proximo, & pijs Prognato parentibus: quapropter desponde, vt simulIamb. Laeti omnes agitemus convivium. Rag. Non dubito quin Deus, Cuius inscrutabili consilio omnia geruntur, huc Uos, lachrymis tandem nostris commotus, miserit. Quapropter ne videar Theomachein, lubent tibi Tobia hanc in coniugē tradidero: nam gener placet Vt qui maximè: sed est quod me deterreat. Tob. Quid precor? Rag. Non opus est prolato. Rap. Rē omnē novimus: Nihil erit periculi. Rag. Vt nunquam desunt invidi, Quitalia libenter nunciant. Verùm id licet Vos audivisse ex alijs credam, tamen, Ne te Tobia circumvenisse videar, Idem ipse proferam denuo. Eam ego non itaIamb. 2 Pridem diversis temporibus septem viris In vxorem locavi: qui prima statim Nocte omnes, antequam ea essent potiti, à daemone Nescio quo sunt interfecti: quamobrem, si tuaAcatal. Tibi curae est salus, mittes hanc rem, & affinitatē Tibi aliā potiorem, ae cōmodiorē quaerito: nam saepit Is, mea sententia, feliciter, periculo Qui sapit alieno. Tob. Ah, nihil omnino me cacodaemonis Terret ass • ltus: De • hanc meā cōmitto vitam, apud Hunc tutū patet innocentiae asylū. Quapropter sine Te exorem, alioqui nunquam hodiè tam blandè dices mihi, Vt cibū tecū capiā Rag. Ah, ne me obsecra: quasi Hoc te orando à me impetrare oporteat. Scio tibi Vni deberi, & nulli locaverim lubentius: Sed ver • or vt in rem tuam sit. Rap. Erit, tantū Deo Fac cōfidas, despōde. Ra. Age nil detrecto, d • s • ōdeo. Raph. Bene facis. Tobi, Habeo gratiā. Acc • rsiiube. Raph. Intus id cōmod • us transigetur. Rag. Vt lubet, Quis me fortunatior, si hoc coniugium feliciter Cesserit? Raph. Quàm mox intramus? Rag. Hem, praecedo, vos Me consequimini. Tob. Deus vortat bene.
Actus IIII.
Scena I.

PHAEDRA, MYRRHINA.

Trochaici catalectici, senarij & septenarij.

QVid ais Myrrhina, daturne illa hodie hospiti Isti nuptum? Myr. Ita est. Phae. Quî seis? Myr. Hera mihi, fortè dum. Modo fit obviam, narravit. Phae. O senem Audacem! o infortunatum adolescentulum! Cui si exitium moliaris, quo nisi Huc instiges infelicem? Myr. Forsitan Nunc quàm quondam succedet feliciùs. Phae. Scis quàm feliciter? eodem praemio Quo septem alij munerabitur miser. Myr. Quî s • is, nisi periculum sit factum? Phae. At in Adolescente tam generoso i • experirier, An non extremae cuiusdam insan • ae est? Non pol se dignum facit herus, qui tam amabilem Invenem ineluctabili periculo obijcit. Ecce quam iniqui sunt homines prae studio, dumid quod expetunt Efficiant. Myr. Hem Phaedra satin' sanaes, quae hero Maledicas? vide ne linguae incontinentia Tibi malum aliquod pariat▪ Phae. Quid agam misera? non queo Quin lachrymē, cùm mihitam audax facinus venit In mentem. Quid tibi nunc eius formam praedicem? Cum tute ipsa eum conspexeris modô. Myr. Perliberalis visus est, deos precor Vt superstes sit. Phae. Ne comparandus hic quidem Est ad illos, quibus antè nuptum data est. Verum vt sit superstes, in nobis situm est Myrrhina. Myr. Cedo, quî sic? nā illi benefaxim lubens. Phae▪ Rēomnē ipsi • lam narremus▪ sententiam Mutabit, vbi quod alijs factum est cognouerit. Myr. Hau, hau, sanáne es mea Phaedra? an hoc tibi Proferendum vsquam videtur? hem, vide Quam remagas. Ph. Adolescentē ex morter evocavero Ad vitam. Myr. Pol si sapis, quod scis, fac nescias: Ne tibi officiosa ista tua incommodet Curiosuas. Phae. Sane mihi curae est, quò hoc siet Eventurum. Myr. Et mihi quidem. Verū quid hic Otiosae diutius moramur, cum omnia Intus perstrepant vndique tumultibus? hinc Ocyus nos amoliamur▪ nolo me hîc hera Tecum garrientem conspiciat. Phae. I prae, sequor.
Actus IIII.
Scena II.

TOBIAS, SARA.

Senarij • ambici, septenarij & octonarij.

BONO animo esto anime mi, Deus dignabitur Sua nos misericordia, si nostris diffisi meritis, Ad eius supplices confugiamus clementiam. Sara. Ita spero. Tob. Procumbamus igitur vterque in genua, & opem Imploremus divinam, adversus quam nihil valet Imbellis furiosi cacodaemonis ferocia. Humani generis conditor, ac propagator Deus, Qui primus sacratum connubij foedus Inter Adamum & Evam generis nostri principes Sanxisti: quaesumus vt hanc nostri matrimonij Societatem, quam iuxta divinum tuum Decretum inter nos hodiè pepigimus, ratam Ac felicem esse velis: impium que procul hinc arceas Hostem Asmodaeū, septē interfectorem adolescentiū: Ne in nos sua eadem immanitate vtatur. Scis Deus, (Nihil emim te fugit) me hanc non libidinis, Sed sobolis propagandae gratia, duxisse coniugem: Idque ex Mosaicae, at que israeliticae Legis praecepto, sanguine ac cognatione proxima In vxorem ascita. Quare nostri precor Misertus, ab hostili me dignare impetu tuerier: Vt me iam meditans ador • ri, vires desideret suas, Exterritus que fugiat, cùm se in • rmem senserit. Sar. Amen. T • b. Eamus nunc in conclave, soror dilectissima, Vt iuxta Azariae praeceptū ex corde piscis, hactenus Penes me in hunc vsum conseruato, tuas Sub vestes suffitum faciam: Atque ita Satanae dolos In me intentatos eludam. Sar▪ Vbi voles, sequor, Deus nostris favere dignetur conatibus.
Actus IIII.
Scena III.

RAGVEL.

Trochaici catalectici, senarij septenarij & octonarij.

CVm iampridem mens adversus aerumnas, indies In deterius gliscentes, occalluerit: nunquam tamen Aequè me afflixit solicitudo, ac modò: Adeò vt somnum hac nocte oculis nō viderim meis, Quoquò me verto, anxietas, dol • r, metus Vndique circumvallant infelicem. Quàm velim Has nunquam coijsse nuptias? non quòd gener, Aut affinitas displiceat, (nunquam enim magis Aptum▪ ac filie magis firmum invenero virum) Sed quòd adolescentulum mihi sanguine, Ac cognatione proximum, insuper mea ipsius Fili • haud minus charum, tam formidabili, Tam que horrendo obiecerim periculo. Eius me miseret, ei nunc timeo, is me nunc solicitum habet. Quod vtinam nunquàm suadere Azariae In mentem venisset, neu cupidum me eò Impulisset, quod mihi principium est mali. Ah, Deū mihi Iratum arbitror, qui huic auscultaver • m: Qui tantas suis consilijs confecit mihiAcatal. Solicitudines: cui si constanter restitissem, Nihil omnino nune mihi metuendum esset mali. Quin & ipse Tobias orare haud destit • , Donec quod petebat impetrarat. Quid tū ▪ num ilicò Morem gestum oportuit? Fuisset tum quidem Illi aegre, si denegass • m: at bidui, aut Tridus haec tantùm suisset solicitatio. Post rem secum recta reputasset via. Nunc nullus locus excusationi est relictus: omnia Pert • rbavi, perdidi nepotem, fratrem filio Vni • o fr • ud • vt. Hem canitiem • me quem prudentia, Et longo rerum vsu sollertem ac vafrum Esse conveniebat, nihilo plus sapuisse, quàm Vix egressum • phebia, ac aetate imperitum, deni que In amore occupatum adolescentem! Modò Aderit vereor, qui ipsum ab Asmodaeo daemone Nunciet trucidatum: atque ideo negotium dedi Cuidam ex famulis, vt sepulchrum noctu clanculū Effodiat: quo ante exortū solis, si fortè [quod Deus Avertat] perimatur, sepeliam ne fabula Eiamus vulgi, magis que traducamur, ac probris Incessamur asperioribus. Sed quid sibi Vult, quòd vxorem tam mane? quam hesterno di • Ob negotia culinaria aed multā noctem scio Vigilasse? Eheu, quā met • o, ne ex hac quod doleat audiā.
Actus IIII.
Scena IIII.

EDNA, MYRRHINA, RAGVEL.

Eiusdem generis.

HV • me sequere Myrrhina, est quod mandem. Myr. Hem impera, Et putafactū. Ed▪ Quā primū vise quomodo in filiaeAcatal. Se res habeat cubiculo: num vterque vi • at. Nam nimis solicita sum misera, ac timeo omnia. Myr. Credo hera. Vihilne amplius est, per me quod curatum velis? Edn. Nihil, hem, matura reditum. Myr. lamiam adero Edn. Egointerim Hic tantisper dumredis, operiarforis. Nunquam ita vt nunc animus spe, met • at que gaud • o fui • Perturbatus. Rag. Hē vxor, quo pacto se res habent Int us? num parum ex sententia? Edn. Ab marite. R • g. Quid taces? Occidi miser Edn. Equidem ignoro mi vir: atque Myrrhinae Nostrae vt visat praecepi, mihi que rem illicò renunciet. Illam hîc opperior dum redeat. Atque eccam, bonū Aedepol, nisi quid me fallit mens, apportat nunciū. Contemplare vt gestiat. Rag. Mirum ni gaudio: Procedamus ei obviam. Myr. Vbi ego illam inveniamcogito? Vt metum in quo nunc misera est adimam, atque amum expleam Gaudio Rag. Huc huc Myrrhina. Myr. Hem mi here, commodè Pol hîc te quoque stantem invenio, nuncium Adfero, cuius vos participes fieri maximè Optatis scio. Rag. Hem, viuitne? Myr. Viuit. Edn. Quid viuit? Myr. Valet Inquam, ac viuit incolumis Rag. Quid obsecro, Num ludis tu nunc nos? Myr. Egone vos? quamobrem? Rag. Nescio Nisi quia quò impensius hoc esse cupio verum, eo vereor magis. Quis nobis felicior, si quidem tu haec vera praedicas? Edn. Oh, vide sodes vt nobis certa nuncies: Ne nos in falsum id que breve conijcias Gaudium. Myr. Egon' quicquam falsi dicā vt mentiar Misera? veriffima comperies quae adfero. Dum ingrediar gynaeceum, crepitum prohibeo cardinum Forium que sonitum: hinc adlectum placidè suspenso gradu Ire perrexi, accessi, astiti suaviter Invenio vtrumque • ub • ntem. Quid hoc? Numnam vobis parum Etiā exploratū videtur quod narro? Rag. Hem satis Certa omnia, mea Myrrhyna, haesitare dudū desij. Sed quid ego tibi pro nuncio hoc donem? Myr. Nihil Equidem: extra officiūfeci nihil. Rag. Ego te sinam Sine munere abire, ex orco quae mortuum Me reducē in lucem feceris? Edn. O festiuissimū diē Rag. Verùm Azariam eccum video stare ante ostium: in sinum Huius hoc quod nactus sum effundam boni. Edn. At nos intrò rectà concedamus Myrrhyna, vt Totam familiam delibutam reddamus gaudio. Myr. Age Nae ego ex hoc nuntio maximū aliquod capiam bonum.
Actus III.
Scena V.

RAPHAEL, RAGVEL, LYCHAS.

Senarij Iambici, admistis paucis septenarijs & octonarijs.

AD extremos vs que Aegypti sinus hinc impiū Obtorto collo protraxi cacodaemonem: At que ibidem frustra conantem eluctarier, Tam arctis colligavi compedibus, vt huc ei Vnquam reverti non sit integrum▪ Sed Raguel Adest: vox comprimenda est, tale ne quid audiat? Rag. Deus sum si nulla aegritudo huic gaudio Vnquam intercesserit. Raph. Quis hîc se venditat Beatum? Rag. Oh, Azaria, mearum omnium Uoluptatum inuentor, scis in quibus sim gaudijs? Scis Tobiam vivere salvum? Rap Quasi nesciam Affimulabo. Rag. Asmodaeo procul hinc in malamScaz. Abacto rem? Raph. Hem, bene, ita me Deus amet, factum, Rag. Res nulla potest mihi tanta intervenire iam, Vt aegritudinem conciliet. Nescio Quid cōmemorem primùm aut quē laudē maximè, Te, qui mihi dedisti consilium vt facerē: an me, qui sum ausus id Incipere. Raph. Neutrum ò bone: Deo vni acceptū id ferri convenit: Q • i vestris commotus lachrymis, aliquando vos r • spexerit. Rag. Scio mi frater. Neque hoc eò dictum volo, Quasicitra illius opem quicquam nostra valea • Industr • a. Da veniam, homo sum, humani nihil A me alie • um▪ delirat lingua gaudio. Rap Quin moderare affectibus: et enim vt virum decet Fortem, res adversas infracto perpeti Animo: ita nihil intolerabilius, ac Deo Magis in visum, qu • m dul • i fortuna ebrium Immoderate insolescere. Quapropter dum ego Intus quod restat perago, tu supplex Deum Interea compre • are, vt hoc tibi gaudium Vel • t esse perpetuum ac stabile. Rag. Mones probet Pro •• ' & hîc, & alibi, tibi lubens obtemperavero. Deum immortalem, quanto mihi nunc plus sapit Hic adolescens, quàm • gomet mihi! quàm prudenter co • sulit! Quàm comiter simul, ac salubriter increpat! Quàm perspicit om • i • ! in occip • tio oculos quoque Habere hunc v • rè dix • ris. Vah, • e meae Pudet ca • itiei, cùm iuvenem impu • erem Et •••• um, longe plus sapere conspicio, quàm Me senem: cuius prudentia adolescentium Moderari conveniebat insipientiam. Sed commodè v • nit in mentem. Heus Lycha, ocy •• Ad Sosiam propera. Lych. Quid vis dicam? Rag. Ut statim Sepulchrum quod • odò effodi praeceperam, Iniecta terr • obd • cat den • o▪ ac sol • m S • itè exaequet ne vllum exte • vestig • ū. Lych. Abeo. Rag. Nunc vt diei tempus est, convivium Splendido instructum apparatu adornari iub • bo,Troch. Ad quod amicos omnes volo voc • rier, Vt solidū hoc, numeri • que omnibus sit absolutum gaudium.
Actus IIII.
Scena VI.

TOBIAS, RAPHAEL.

Octona • ij.

ABs quovis homine, cùm opus est, beneficium accipere gaudeas▪ Verū id demū iuvat, si de quo nūquā meruisti bene, is Facit. O Azaria mi, ô mi frater, quid ego nunc praedicem Tuā erga me munificentia • ? certe nūquam tibi tua Satis dignum virtute praemium referre queam, licèt In perpetuum seruitium me totum addicam tibi. Rap. Tace Obsecro, bene collocatum arbitror benefi • ium, in amicum quod Confertur▪ Si qua in re praeterea opera mea egeas, impera, Ac factum arbitrare. Tob. Deus me oderit, ni te magis quàm oculos Amo meo • : si frater esses, quî magis morem geras? Vtinā sit in quo tibi contrà gratificari queam. Sed ad Rem. Haud te latet opinor, quo pacto me sacramento Raguel Obstrin • cerit, dederim que fidem, ante decimum quartum diem Me ex eius non discessurū aedibus: iam que parētes mei Reditum nostrum solicitè opperientes, sat scio, numerant dies. Quod si ad dictum tempus nondum reversos nos conspexerint, Immanè quantum solicitudinis illis nostra pepereri • Sep. Mora! Quare ne aequo cunctemur diutius, velim Vt assumptis duobus hinc camelis, servis que quatuor, Ragē ad Gabelem cognatīs recta proficiscaris via: et Argentum, cuius gratia iter hoc susceptum est, repetas, dein Ad nuptias meas tecum reverti dignetur, roges:Senar. 4 Tantisper nunquam te morabitur scio, Quin habeas illud, quo die istuc veneris: Si modò suo illi reddito marsupio, Quid sit quod me hîc detineat, commemoraveris. Rap. Ne que hîc ne que alibi vs quam erit in me mora: nullum de • ugiam Laborē, dum prosim tibi▪ At nihilne praeterea? T. Nihil,Sep. Nisi vt nobis, si fortè difficiliorem se praebeat, Blandi • ij▪ huc illum pellicias senem. Raph. Agedum, dabitur opera. Tob. Faxit Deus, vt tibi • unti ac red • unti salus ipsa sit comes.
Actus IIII.
Scena VII.

SOSIA, MYRRHINA.

Trochaici senarij, & septenarij, partim catalectici, partim acatalecti.

TOtum hunc propemodum cursando ac ambulando Contrivi diem: perreptavi vsque omne oppidum, Ad forum, ad macellum, & quò non? dum quae opus sunt Ad nuptias paro: vix arbitror decemIamb. Famulos tot suffecturos negotijs: nec Quicquam nunc magis metuo, quàm ne hinc denuo aliquò miser Extrudar: quod si fit, actum est perij. Postulem Nunc me defessum refocillari si liceret. AtIamb 3 Opportune eccam Myrrhinam duobus cantharis Onustam, huc accedentem conspicor. Alloquar. Hem mea Myrrhima, quid fit, quid agitur? Myr. Rogas, Quid fiat? tota domus perstrepit rumoribus: Omnes nostrarum rerum satagimus: interim Tu quasi nihil sit quod intus agas, ante ostium Hic otiosus restitas? Sos. Quînam malùm Otiosus, qui me hodie sursum cursitando Ac deorsum, adeò defatigaverim, vt In cursu fere conciderim miser? atque illud hic Dum tu accedis, stomachor mecum. Myr. Vin' tibi Gratum faciam Sosia? Sos. Nihil malim, si quidem Posses. Myr. Possem maxime, si lubeat. Quid, tibi Hoc vini placet? Sos. Haud malū hercule: quid tum postea? Myr▪ Hinc haustum tibi plenis propino faucibus: Sos. Oh, bearis, si hanc mihi praestes beneficientiam, Cedo Cantharum sodes: gratum me, sat scio, Dices, ac memorē. Myr. Quid ais? equidem iocabar Stulte. Sos. Garris? si viuo, mox referam gratiam. Myr. Agedum inepte, resiste, quò fugis? Sed parcius Mi Sosia, ne sentiat herus: nam scis quàm sit ad Has res perspicax: novi ego ingluviem tuam. Hem, perij, dimidium exhausisti vinose: mox Uapulabo misera. Sos. Abi stulta, nescis fallere Homines; quod factum est dispendij, vide Sarcias. Myr. Quo pacto? Sos. Vah, nescis? infusa aqua Myr. Dixti pulchrè, si verbera mihi velim Lucrifacere. Sed ostium concrepuit, protinus Intrô fugiamus, nequis fortè hîc nos opprimat Otiose garrientes: sequere me. Sos. • equor.
Actus IIII.
Scena VIII.

GABEL, RAPHAEL.

Trimetri I • mbici.

INcredibilia sunt quae narrasti modò. Deum immortalem, nihil vnquam in vita mihi Renunciatum est gratius. Sed accipe, hem, Lectum est, conveniet numerus quantum debui. Raph. Meritò te amo mi Gabel, & habeo gratiam. Gab. Praesertim vt nunc sunt mores, adeo res redijt, Si quis quid reddit, magna habenda est gratia. Raph. Verum dicis, perfidiarum plena omnia. Sed quid ge • cis? quidve es alacris? vulgus hominū Si quando numerandum est pauxill • lum, frontem Adversùs contrahit ilico, super▪ ili • Adducit, ambages quaerit: quin aufugit Non rarô creditorem cludens. Caeterum Vbi fides sit si roges, nihil pudet. Si instes, ibi tum impudentissima eorum est oratio.Septen. Quis tu es? Quid tibi rei mecum est? adeò vt tibi Amicum inimicum beneficio efficias tuo. Atqui hoc genus hominum non sibi solùm malè Consulit, at reliquis etiam, qui nihil male Vnquam me • ueruat, porfidi • sua fidem Planè abrogat: cum ex illorum impudentia Horum quo que ingenium metimur. Te simul Ac depositi commonefacerem, tuo tibi Oblato syngrapho, quàm nihil omnino sis Commotus, tua fuit indicio oratio. Adeo que admonitus nihil offensus es, vt mihi Nunc multò videaris quàm dudum hilarior. Gab. Ita decet ô bone. Cùm deponeretur, mihi persuaseram, Ea conditione esse creditum, vt statim Vbi ipse reposceret, esset restituendum. Et quanquā Non admodum lauta mihi domi res est, tamenScaz. Vnum hoc curavi adhuc, vt mihi esset fides. Raph. Felix qui eo es animo. At insuper aliud est Quod multò mihi praecepit accuratiùs. Gab. Quidnam obsecro? Raph. Ut ad suas illucte nuptias Adducerem. Gab. Luberet, nisi iter longius Esset: & aetate infirmum hoc est eorpusculum. Raph. Nilopus est viribus, veheris commodè: Cum fab • lis itineris edulcabimus Molestiam. Gab. Suadere noli. Raph. Quid ni suadeam? Imò haud omittam, ni exorem. Gab. Age fiat. Rap. Polte dignum facis Gabel. Gab. Tantisper opperire intus, dum me paroOcto. Raph. Propera.
Actus V.
Scena I.

RAGVEL.

Senarij, septenarij, & octonarij Iambicj.

QVidnam in rebus mortalium tam succedit feliciter, Quod non suam habeat admistam aegritudinem? Ita profectò natura comparatum est, vt dolor Voluptatem perpetuô consequatur. Plus mihi Praeter spem, omnem que praeter opinonem obiectum est gaudij, Quàm vnquam fuissem ausus sperare. At nunc vide obsecro Quantum mea haec felicitas mihi solicitudinis adferat. Cùm filiam meam nepoti nuptum do, iubeo, fidem Mihi d • t, se intra dies quatuordecim domum ad Parentes non reversurum: sperans diutino Cōvictu ac familiaritate illum ita devinctum fore, Vt aut nunquam de patria repetenda cogitaret, aut Saltem se propediem reversurum promitteret. Nunc neutrum impetro miser. Veni • hodie ad me: Mi pater, Inquit, decimus quartus iam agitur dies, qui me â fide tibi Data liberat: animus est iampridem domi Apud parentes, quos mea non mediocriter, Sat scio, solicitat cunctatio. Quare precor Vt mihi iam illùc pace tua vnà cum coniuge Reverti liceat. Nam nisi ad diem dictum Praestô adfuerimus, aut nos in itinere dolisScaz. Grassatorum circumventos, trucidatos que , vel In morbum illapsos, aut aliud adversi quippiam Incurrisse suspicabuntur. Ad haec quid me censen▪ vll • m Potuisse verbum proloqui? penitus obmutuiTroch. Primùm: dein mihi redditus: Nihil, inquam, nate mi Aeque malim, quàm te hîc apud me quoad vix • ro cum filia Aetatem agere: sed iamdudum te hîc invitum haerere video: Quare tuis si pergā affectibus adversari, nihil agā. Hoc tantùm vnum abs te vt obtineam permitte; Vt post annum tuos apud parentes exactum, huc iterum Commigretis: sat habeo, si stud impetro Cū gratia. Nihil respondes? agè, non omitt • m neque Desistam, priusquā hoc te exoraverim. Hic cū illius Orata re • iniscor, nequeo quin lachrymem miser. Mi pater, inquit singultiens, qua fronte ego parentes meo • , Quorum senectuti vnicū sum praesidiū, audeam Descrere? tum pol vel quovis carnisice me Immaniorem deputem. Qu • illis vita sine me Non est • utura amar • ssima? Equidem mori Mal • m▪ quā eos per me ad tantā calamitatē adigi. Quid multis? his l •• hrymis ad misericordiam Reductus, facio illi agrè demigr • ndi copiam: Omnemque rem familiarem, capras, boves, Asinos, oves, servos, ancillas, reliquam que supellectilē, Substantiámque tam auream, quàm argenteam, Ex aequo cum ipso divido, lacrimans • dentidem▪ Tandem cùm perpeti non possem amplius, huc effugi for as. Nunc ille abitum parat. At at, quīd hoc? perij mis • r:Troch. Omnes ex nostris aedibus simul ex • unt. Totus tremo, horre • que, postquam horum mihi in Mentem venit disc • ssus: ô dolor gravis!
Actus V.
Scena II.

TO • AEVS, RAPHAEL, RAGVEL, SARA.

Trochaici catalectici, senarij & septenarij, admistis paucis octonarijs.

SVperis meritò maximas ago gratias, Cùm evenêre haec nobis frater prosperè. At Quid remoratur coniugem? Raph Aegrè avellitur Maternis complexibus, iamiam sequetur,Scaz. Atque eccam Tob. Et socer nescio quò clanculīs Se subducebat modò Raph. Humani istud ingenij Est argumentum. Amor parentum in libero • Iamb. Quantum valeat. equidem haud ignoràs Tobia. Non animadvertis gnatae abitu hunc miserè solicitarier? Atque ea hinc clàm discessisse gratia, Ne quod animo aegrè est cōspiciat? Rag. Occidimiser: Quae posthac futura est vita, cùm in mentem venie Solitudo? sed alio deflectunt viam: Quid si reuocem? Heus, heus resistite. Raph. Tobia. Socer est, qui revo • at. Tob. Profectò is est ipsus. Rag. Quid est Mi fili, quòd ita properas? jamiam redijssem, paululum Si cessisses. Tob. Mirabar quonans abieras pater. Rag. Non procul. Sed quid, tibi placet filiae Dos? Tob. Regalis mihi est opulentia: Quamquam dotata est satis, quae morata est bene. R • g▪ Oh, patris simillimus! Hem filia, Fac te tali dignam praebeas viro: Illi que per omnia morem gerito. Sar. Dabo Operam mi pater. Rag. Tum socerum, & socrum, qui tibi Iam in parentum succedunt locum, haud minus Quàm me, matrem que tuam reverêre. In domesticis Administrandis negotijs, quae propriaAcatal. Est matronae functi • , vide sedulam Naves operam vt quemadmodum foris maritus,Iamb. Ita tu rem domi augeas industria. Sie foecundum Deus vestrum faciet connubium: Liberos que suppeditabit tales, qui tuis Coniugisque digni videantur maioribus. Sar. Memorem dices te monuisse mi pater. Rag. Caeterum tibi Tobia mi hanc in manum Do, & tuae mando fidei: tu illi pater, Posthac, tu maritus, tu patronus, tu. Tob. Ah, pater Ne lachryma: magnificentiùs habebitur, quàm si domi Sit tuae. Sed est praeterea quippiam Quod nos vis pater? Rag. Nihil, nisi vt bene Et prosperè omnes valeatis. Sar. Vale Mi pater. Rag. Vale, vale, inquam gnata, postremùm vale. Discrucior animo: hoccine tam subitò mihi In tristitiam commutatum gaudium? O mutabilem ae volucrem rerum omnium Conditionem! Sed quid inanibus me macero Questubus? Vah, eijciunda haec hercule est Pectoris mollities: nimis indulgeo mihi. Generum nactus sum ex animi sententia: Filia talem repperit virum▪ qualem ipsa ne Sperare vnquam auderet. Asmodaeus procul Aedibus nostris eiectus, cruciatur bolum hunc sibi Ereptum esse è faucibus. Postremò, omnis res in vado est, Quapropter videndum, ne animi sit parum Grat • nunc id incusare, quod votis frequenter vt Eueniret, optaui ardentissimis.Iamb. Multa ex quo fuerint commoda, ejus aequum est ferre incommoda.
Actus V.
Scena III.

TOBIAS, RAPHAEL.

Septenarij partim recti, partim Zkazontes.

RE ipsa comperio mi frater, nullam rem tam arduam Ac difficilem esse, quin levis facilis que fiat, si Adsit alacritas; vel reditus hic, quàm mihi non est Laboriosus prout nuper erat dis • essus. Iam Acrim Vti vides de venimus, & adeò de via non sum Defatigatus, vt vel Niniuen citra moram rectà Hodie contendere luberet, ni coniuge, & grege Seruorum, & ancillarum iumenta nostra agentiun, Essemus impediti, quae relinqui haud expedit. Raph. Est istud quidem vt dicis Tobia verùm mihi Si hac t • re, quēadmodum in alijs hactenus, auscultaueris, Non hîc pernectabimus: vt quod superest viae, Incunctanter perficiendum arbitror, Non te later, Diem, quo nos domi • uturos pollicibamur, Iampridem nuptiarum praeterijsse mora: patrem Matrem que dolore simul atque metu contabescere: Quem que diem illis annum videri. Tob. Nil quidem malim Azaria: sed quid coniux, reliquaeque famulae,Sen. Quas iam fessas longinqua reddidit profectio? His longius hoc die si sit eundum, periculum est, Ne in media anhelae deficiantvia. Raph. Scio, sedeas Committemus, apud quem modò prandebamus, hospiti. Tob. Satin' tutô? Raph. Quidui? probe ego hominem novi, vir est Fideisatis spectatae▪ Tob. Sed non noverunt viam, Si solae consequantur post, nec vbi adhaerent vereor. Rap. Eidem vt deducat dabimus negotium, insuper Ninivē simulac pervenerimus, aliquot famulos viae Pulchre gnaros, eis obviā mittemus. Tob. Quid? tibi Si ex vsu istud fore videtur, age, lubens obtempero.
Actus V.
Scena IIII.

TOBAEVS, ANNA.

Trimetri Iambici.

QVotidie magis augetur mihi de filio Solicitudo: & quo abest diutius, hoc eum Desidero impotentiùs. Me nullus est Opinor calamit • sior, neque cui magis Bonae felicitates adversae sient. Eheu, quot iam annos natali eiectus solo, Hîc servitutem pertuli gravissimam? Quot incommoda perpessus! denique quo nihil Tum accidere mihi posse arbitrabar tristius, Visuspolior miser. Tamen has vtcum que mens Tul • hactenus aegritudines. Nunc vt nihil Molestiarum desit, maior insuper De filij salute mihi obijcitur metus. Ad haec accedit vxor rixosa, haud leve Profectò malum: cuius querimonijs mihi Iampridem aures calent. At at, ostium crepat: Mirum ni illa est, tacebo, vt quis fit audiam. An. Sires mihi secundae essent de filio. Et quas anxietates meum mihi confecit sili •• rniū? Tob. Ecce antiquū obtinet. An. Qui modo for as sibi Dum verba parata sentit, nescio quò prorepserit. Sed opportune illum hîc stantem reperio: adoriar, Vt in eum quod animo aegrè est, evomā ▪ bone Vir salve: ecquid remoratur filium? viden' Tuo consilio iam me miserè solicitarier? Infortunatior pol me mulier nec est, Nec fuit vnquā, tali viro quae nupserim. Tab. Ah, pergin' linguae vti petulantia? quasi Isthic minus meares agatur quàm tua. Si quid nobis adversi fortè evenerit, Mihi maior sustinenda est portio: atque ob id Nequaquā eares mihi neglectui fuit. An. Nisi fuisses incogitans, pecuniam Hanc perdere maluisses, quā periculis Tot tantisque obiectare filium: neque Ignoto commisses adoloscentulum. Tob. Muliere inqua nihil quicquā iniustiu • , Quae, nisi quod ipsa facit, nihil rectum putat. Opinione melius res cedet arbitror.Scaz. Non cogitas quā longè hinc absit, & nosti Mores hominū, ad numerandum quis que est tardior. An. Tandē huc tua se recipit oratio? virum Nonne a • ebas Gabelem esse optimae fidei, Quicum vel in tenebris micare sit tutissimum? Si incolumis esset, iam hîc adesset sat scio: Quando iampridem dictus praeterijt dies. Tob. Non cessabis dijudicare istud prius, Quàm quid veri siet certò res • iveris. An. Ah, nescio quid mihi animus praesagit mali. Tob. Noli te macerare obsecro: quin pectore Quieto sis potius. Quid lucri sit, tibi Sisolicitudinem adfers cùm idem sit vel Nolemi perferendum tamen? An. Eheu, mihi hîc Sola videor, ille quia hinc abest diutius? Et eius mihi curae est salus. Tob. Adeon' putas Me omnem penitus exuisse humanitatem, vt hocDimet. Non mihi itidem, vt tibi doleat? Sed quid profuerit, si me pergam affligere? Quid aliud quàm malum conduplicem mihi? Multum i • v • rit animus in re mala bonus. An. At vereor, si modò viuit, ne miseram alicubi Vitam in sordibus • rumnis que exigat. Tob. Pergin▪ Scaz. Eandem nobis toti • s cantiunculam Occinere? interijt, perijt, quid sit nescio: Quin ipsum salvum tibi iam spero propediem Hîc adfuturum▪ An. Spe niti miserrimum est: At vtinam ita Deus faxit. Tob. Faciet, fac modò Diuinae ne diffidas munificentiae.Septen. An. Mi vir, nescio quos procul huc adventare conspicor: Duo sunt, alter filio, alter haud multumScaz. Dissimilis ei, cui est commissus, adolescentulo. Tob. Faxit Deus vt sit filius. An. Ita spero quidem.Septen.
Actus V.
Scena V.

TOBIAS, RAPHAEL, ANNA, TOBAEVS.

Trochaici septenarij, & octonarij catalectici.

QVam nos exoptatos arbitrare parentibus Venturos Azaria? Raph▪ Lachrymabunt prae gaudio Tobia, vbi salvos redijsse nos conspexerint. At vide ne nostrarū admonitionū nunc immemor Sis: tenes quid dicam? de felle loquor quo patri Amissū restituas visum. To▪ He, teneo. Quid putas Successurū si experiar? dic sodes! Raph Non minùs I • verit bîc felle, quā cor in abig • ndo Cacodaemone: Tantùm divino confisu • numini, Deum Ora, vt nostros conatus sua secundet gratia. An. Quo propiùs accedunt, & quo oculos intendo acrius, Hoc illis mihi videntur similiores. To. Quid ais? ah,Iamb. 2. Nunc demum crucior nihil mihi prospicere oculos. Raph. Tobia, patrem & matrem pro foribus stantes conspicor. Tobi. Sunt? hem, certe sunt: qua gratia hîc consistant nescio. Raph. Nostrum opperiuntur adventum. An. Certè ipsus est Mi vir. Tobae. Hem, quid ais? An. Cum codē quicumAcatal. hinc est profectus Comite: procurram obviam, atque in amplexum illi proruam. Tobae. Rape me sodes tecum, quid me solum deseris? An. O mi gnate, ò gnate mi, salvum te gaudeo Advenisse. Tobi. Credo mater. An. Salva sum quaAcatal. te valentem Atque incolumen redijsse intuear. Tobi. Sed quid pater? Valuitne vs que ? An. Eccum tibi pro foribus. Tobi. Interij miser, Interram, dum te consequitur, proculab aedibusSenar. 3. Pronus illabitur. Ah, quam vereor nè laeserit Se: properemus, vt tollamus. Mi pater, Quidnam hoc est mali? siccine te hîc esse humi Prolapsumi dolet ne quippiam? Tobae. Nihil Omnino mi fili: & si quid doleret, nunc vel immoriIamb. Mihi tuis dulcissimum foret complexibus. Tob. Frustra me salvum reversum arbitrare, nisi & Te pater mi incolumem, ac salvum offenderem. To. Deum Immortalem? prae gaudio quid agā, vel quid loquar Planè nescio. Nulla mihires posthac potest Tanta intervenire, vt aegritudinem adferat. An. Mi fili, Deus novit quam miseram exegerim Te absente hîc vitam. Tob. Hem Tobia, redistin' solus? hospitem Nonne reducis tecum Azariā? Tob. Quid ni pater? Tobae. Vbi is est? Raph. Praestò sum Tobaee. Tobae. Cedò manum Mifrater▪ quo te amplectar, & exosculer. Tibi Benefaxim lubens, qui incolumem mihi restituis filium. Sed quid? qua vos gratia istuc miseram, Accepistis argentum â Gabele? Tobi. Ad assem mi pater, Conspecto chirographo numeravit protinus. Tob Bene me hercule factū gaudeo▪ Rap. Imo s • scias Quid boni adferamus praeterea, tum istud magis Dixeris Tobaee. Tobae. Quidnā amabò? Rap. Idque triumphaveris Seriò. Tobae. Quin dic, quid est? Raph. Adducimus tibi • urum. Tobae. Hem Tobia, vxorem iniussis meo? Tibi. Ga • debis, sat scio, Pater, vbi cognoveris cuius sit filia. Tobae. Cuius▪ Tobi. Raguelis cognati nostri. Tob. Hem, bene, Ita me Deus amet. factum. Audin' vxor hic quid dicat? An. Oh, Quid ni audiam? at vbi illa est? Tobi. Acrieam reliquimus,Senar. Cum grege ancillarum, & seruorum, boves, oves, Asinos, & camelos huc ad nos trahentium. Quam simulsi adduxissem, multo huc venissë serius: Et sciebam quant opere vos nostra afflictaret mora. Tobae. Vnde tanta pecudum, & mancipiorum copia? Tobi. Cuncta haec Reguel gnatae dedit doti. An. Oh, lachymae mihi Erumpunt prae gaudio. Raph. Tum tantam auri, argenti que vim, Ut regalem vos videre eredatis opulentiam. Tobae. O ingentem numinis divini munificentiam! I nunc vxor, ac Deum nos destituisse clamita. An. Mi vir, peccatum • me maximum est▪ sed non oportuit A vobis relictam. Tob. Quid si nos nostrum Syrum. Illis obviam mittamus? An. Certe si ille occurrerit▪ Multo propius ibunt, & minor futura erratio est. Nam viae peritissimus est. Tob. Mater, consulis probe. An. Intrò igitur concedam, vt hoc illi dem negotij.Iamb. Nisiquid dissentis mi vir. Tobae. Iube properet quantum potest.
Actus V. Scena VI.

TOB AEVS, TOBIAS, RAPHAEL.

Versus eiusdem generis.

NVne experior illos nequaquem frustrari Azaria Qui in Deo omnem spem fiduciam que collocant. Hoc si & tibi mi Tobia persuaseris,Seuar. Ad cundem modum cuncta tibi suecedent bene. Tobi. Adnitemur pro virili mi pater. Raph. Nunc Tobia Fel quod dixi profer, eo que patris leniter Illinito oculos. Tobae. Quam rem tu nunc occipis Fili? Tobi. Sine pater, profuturū confido. Tobae. Vide Sodes ne malum proremedio nobis exasperes.Iamb. Tobi. Nihil est quod metuas pater. Raph. Vin quod libenter audias Nunciem tibi Tobaee? hodie pristinum tuis Oculis visum restituet Deus. Toba. Mi hospes vtinam ratum Sit quod praedicas. Tobi. Cave eius pollicitationibus Diffidas: nihil enim vnquam consilio illiusIamb. A me est susceptum, quod non successerit feliciter. Dic as divino aestro percitum: adeo nihil ipsum fugit: Huic vni hoc nostrum acceptum referri convenit bonum: Vtpote cuitts suasu, at que impulsu sunt transacta omnia. To. Seio fili, at que ob id magis solicitus sum, quo mun • re Hanc tantam erga nos compensem beneficentiā. R. Si vobis quid feci, aut facio, mi senex, quod prosuit Istud haud mihi, sed divinae debetur gratiae: Ac proinde nihil àte pretij repeto. To. Ah, nimiū me putas Ingratum. Certū est, nunc tibi contrà referre gratiā, Vt penes me esse positum pietatis praemium scias. Quodcunque à me donum optaris, optatum feres. Ra. Nil moror munera: abunde mihi magnū praemiū Arbitror relatū, quando id quod feci gratū esse vobis Cōspicio. To. Tace sodes: non cōmittam ingratitudinis Vt crimen, quo vix scio an aliud detest • ndum magis Reperiatur flagitium, incurrisse videar: atque eo Genere prognat • sumus, vt nos dedeceat admittere Quicquā, quod hominum vulgus merito irrideat: at Quid mihisolito acrius pūgant, ac pruriant (nescio) Oculi, vix manū abstineo. Rap. Fricaquantum potes: Mox sqammae, quae nunc inpediunt visum, decident. Tobae. Oh, vide amabò, ne me frustra in laetitiam cō ieceris. Raph. Itane parvā mihi apud te esse fidem? ah, absit dubitatio.Iamb. • . Tobae. Nil dubito quicquam: tu modo quod facto est opus, impera. Raph. Nihil ad hanc rem necesse est amplius: vide Solùm, ne quod Deus indulget, tibi tua Intercipiat diffidentia, Sed intrò statim Hinc concedamus: volo vniversam familiam tuam Admirandū illud spectare prodigtū. Tob. Agedum, Duc me. Ecquis me fortunatior futuru • est, (si lubet) Si quidē te ô coelumiterū mihi detur contempl • ri • r!
PERORATIO.

Iambici Trimetri.

NOn est quod hîe moremini diutius, Hos nostros qui spectastis ludos scenicos. Intus fi quid restat, peragetur clanculum: Ibi visus pio restituetur seni, Divinum que exhibebitur spectaculum,Sea • . Ludis non exprimendum scenicis. Sed quid Mihi spectat • res occipitium obvertitis? Resistite paulisper. Prius quam hinc domum Vos recipiatis, audite, prec • r paucula. Quaecunque sacris continentur literis, Ad nostram sunt salutem prodita. Hic senex Tobaeus, invictae exemplar patientiae, Tot vndique circumseptus calamitatibus, Nec animum despondens tamen; quem non, licet Gravissimis intricatum infortunijs, Eò sua reducat toler antia, Ut temporarij iactura commodi aut Nihil quic quam moveatur, aut certe minus Se pergat affligere? ratus quod à Deo Immittitur, quamvis molestum ac asperum Appareat, nihilo minus tamen fibi Saluti fore: quin hunc suum luctum brevi In gaudium commutatum iri: cùm nihil Adeo in rebus terrenis firmum, stabileque Esse intueatur, quod non aestuario Quodam cursu modò huc, modò illuc fluctuet. Eant nunc mortales insipientissimi, ac Deo diffisi, ob res tam moment aneas Coelum mari commisceant: his perditis Sese interijse clamitant, cùm tot Deus In hunc praeter spem olim contulerit commoda. Nec erit hodie ipsius manus contractior, Si nos hac dignos praebeamus gratia. Sed quidnam Tobiae monet connubium? Et interempti septem Sarae coniuges? Adeste huc adolescentuli, qui vxorijs Animum adiunxistis complexibus: audite quod In rem vestram futurum est maxime. Hi viri Septem, quos sacra caes • s narrant Biblia, Raram stupentes sponsae pulehritudinem, Brutorum animantium ritu, libidinis, Non procreandae prolis studio, amplexui Formosae inhiabant coniugis, salacium Canum in morē. Atque ob id vix dum ingressi torū ▪ Pereunt, & in atrum protruduntur Tartarum. At Tobias pudicitiae memor, ac Deo Suam precibus vitam commendans, dolos Impuri evadit spiritus: & fructibus Exoptatitutus potitur connubij. At que haec ob id nunc repetimus verbosiùs, Vt & illorum interitus, exitium que miserabile,Septen. Et huius felicissimi in rebus omnibus Successus, à lascivia vos avocent: Ne ijsdem Asmodaei irretiti cassibus, Supremi vindictam incurratis numinis: At que ita tandem simili plectamini modo. Ualete, & si placuit quod actum est, plaudite.
FINIS.
IVDITHA. ACTORVM NOMINA. HOLOFERNES imperator Assyriorum, MOABVS duces militū. AMMONIDES duces militū. ACHIOR, Ammonita. THRASO milites Assyrij. LABRAX milites Assyrij. BAGOAS, cubicularius Holofernis. 'OS • AS, Consul Betuliensis. IOACHIMVS, summus sacerdos. SADOCVS ciues Betuliēses MELCHIAS ciues Betuliēses AZARIAS ciues Betuliēses IVDITHA vidua, ABRA, Iudithae anc.
PROLOGVS.

Trimetri Iambicj.

SAlutem vobis exoptamus plurimam Viri colendi, cives que humanissimi: Quicun que ad ludos hos spectandum scenicos Alacres frequentes que huc confluxistis. Agite dū, Non multis verbis, aut oratione vos Prolixare morabor. Sed quam acturi sumus, Paucis hîc corám narrabo comoediam: Et quis sit ille, eam qui nunc dedit novam. Schonaeus nostrae archididascalus scholae, Quia suam vobis antè probari industriam Saepe animadvertit, aliam rursus fabulam Profert: ne que prophanā tamen: at piam, & sacrā, E sacro Bibliorum sumptam codice. Quodcunque ei tempus vacuum à scholasticis Negotijs conceditur, id omne huic studio Libenter impendit. Neque inutilem suam Operam, aut laborem studiosae pubi, neque Vobis ingratum fore putat, seu literis Divinis, seu politioribus animum Dicastis artibus. Nam quemadmodum suam Orationem à veterum poetarum stylo, Phrasique procul abesse confitetur, ita Hoc quicquid est aut iacturae, aut dispendij, Eo pensatum vtcunque existimat, nihil Quod hîc vsquam aut obs • aenum, aut turpe, aut ludicrum, Nihil quod sit teneris offecturum auribus, Verùm pudica, casta, verecunda, ac pia, Quae audituri estis, comperietis omnia, Itaque non desunt homines docti, qui illius Legunt libenter, & probant coemodias: Quorum sequi vos nunc mihi videmini Sententiam: quos attentos, ac beneuolos, Et cum silentio auscultantes conspicor. Nunc ne quis vestra abusum esse patientia Me dicat, si suspensos hîc diutius Vos teneam: Eia, aures admovete sedulò, Huius periocham dum recito actiunculae.
Comoediae Periocha. HOlofernes dux Assyrici exercitus, potens Bello, & rebus praeclarè gestis efferus, Gravi obsidione vrbem Betuliam premit. Cives suis diffisi viribus, Dei Subsidium implorant. Deinde aquae penuria Laborantes, statuunt sese hosti dedere, Nisi intra quinque dies ipsis opem ferat Deus. Quod simulac rescivisset • uditha, Cùm Ozia Civitatis principe grauiter Expostulat. Hinc divino afflata numine, Noctu cum ancilla castra ingreditur hostium: Scite que fictis Holofernem fallit dolis. Quem postea vino immoderatè hausto obrutum Cum obtruncasset, secum auferens caput, ad suos Revertitur. Hostes, subito perculsi metu, Fugium, Israelitidae victoria, Praeda que potiti, summum collaudant Deum.
Actus I.
Scena I.

HOLOFERNES, MOABVS. Iambici senarij & septenarij.

ESt isthuc per Iouem datum mihi, feliciter Ac prospere vt eveniant, quae facio omnia: Nam in quācunque orbis partem cum meo accedo Exercitu, metus continuò maximus, Ingensque illic exoritur trepidatio. Nec vlla est vsquam civitas, neque regio Tam natura loci munita, aut viribus Opibus que potens, resistere quae audeat mihi: Quin omnes, simulac adventare me procul Resciverint, protinus accurrant, & se, & suas Vrbes, munitiones, ac propugnacula, quibus Confisi, quoslibet alios hostes procaciter Contempsere, at que aversati sunt hactenus, Vltro dedunt supplices: per omniaTroch. Praeceptis, mandatis que parentes meis. Ex qua quidem re tam feliciter, atque fortiter Gesta, summam profectò apud regem meum Laudem, praemiáque magnifica, ad haec gloriam Memorabilem, at que adeo decus immortalo apud Posteros meconsequuturum confido.Troch. Quandoquidem vna haec viris principibus est via, Qua ad honorem nunquam interiturum, aeternam que nominis Memoriam emergant: cum ignavorum, at que inertiū Hominum fama, vnà cum vita intereat turpiter.Troch. Quod pol dedecus, & evitasse me hactenus scio, & In posterum me spero, vitaturum sedulo. Sed inter haec tam multa, quae ex animi sententia Mihi succedunt, vnum illud hercle me malè habet, Quod hos Betulienses, reliquum que Israeliticum Populū audio etiam nunc imperium aspernari meū. Quod equidem modò mihi retulerūt quidam, quibus Credo satis. Atque adeò ex co id verissimum Esse, facilè pol intelligi, atque perspici Potest: quòd nullos adhuc, aliorum malis, Et cladibus admoniti, legatos ad me miserint: Neque de dedendis civitatibus suis Interse aut egerint, aut cogitaverint quicquam.Scaz. Sed faxo ne id inultum auferant: neque ego contumeliam In me tam insignē impunitam relinquēdā arbitror: Quin totū hoc recutitorū hominū extirpabo genus. Mo. Isthuc pol rectè princeps illustrissime, hem Laudo, nihil enim in eos tam crudel • vnquam statueris, Quin pejora meriti sint sceleratissimi. Hol. In vtram que , vti apparet, nunc aurem dormiunt: At ego jam illos, vt digni sunt, cōmovebo sacrilegos. Quise neque edictis, neque vllis legibus Teneri existimant: qui nos illudendos sibi Proponunt audacissimi. Mori nos satius est, Quā non hos indignis modis vlciscamur mastigia • . Sed opportune huc ad me accidet Achior.Octo. Ex illo quaeram quodnam hoc sit hominum genus: Tum quae eorum sit confidentia, qui maximo suoTroch. Malo, adversus stimulū, vt aiunt, calcitrare audeāt Hic illum dum propius accedit, opperiar foris.
Actus I.
Scena II.

ACHIOR, HOLOFERNVS, MOABVS, Senarij, & septenarij Iambici, admistis paucis octonarijs.

DVcis Holofernis vocem audire visus sum mihi. Atque eccum, accedam, & colloquar. Salvet • plurimùm Dux invictissime. Hol. Salue Achior. pol commod • Huc advenisti: nam est in quo nunc mihitua Opera, atque consilio sit opus. Ach: Si in me quid est Princeps honoratissime, quo tibi queam Prodesse, agedum impera: quodcunque volueris, Effectū dabo protinus. Hol. Hem, laudo, sed est quod te rogem. Ach. Quid obsecro? Hol. Dicam. Cùm omnes, quotquot in his sunt regionibus. Magno metu, atque horrore nos sibi extimescendos putent, Et cum ex varijs locis, atque vrbibus vndique Ad nos cūcti accurrant, ac supplices tēdant manus Quid causae sit miror, cur praefractū hoc & pertinax Apellarum genus, arma aduersus nos sibi Sumenda, ac nostrum imperium contumaciter Contemnendum, atque reijciendum existiment. Praeterea montes, & viarum angustias Occupare munireque conentur potiùs, quàm,Troch. 2. Quod suo cum exitio nihilominus erit eis Faciendum postea, sese dedant nobis. Achi. Dicam herculè Quod sentio: & verum dicam dux ornatissime: Mentiri enim non est meum. Hol. Age loquere, Nam audire gestio. Ach. Populus hic cōtemptis Dijs Deabus que omnibus, quos diversos regionibus In diversis alij colunt, vnum Deum, Coeli, terrae que conditorem, veluti illi sibi Persuadent, observant, & venerantur religiosissime. Cujus praecepto olim obsequentes, cùm fames Ingenstotum terrarum vrgeret orbem, expatria Procul in Aegyptum se contulerunt. Atque ibi Per quadringentos annos, ant eo amplius, Miriseorū soboles, ac propago amplificata est modis: Dein cum iniqua, atque intolerabili tyrannide Regis premerentur, opem, & subsidium sui Dei precibus imploraverunt supplices. Qui ipsorum misertus, varijs, & inauditis cladibus Totam Aegypti regionem ita afflixit, vt eos,Troch. Necessitate tandem rex coactus, missos fecerit. Quos tamen haud multo post, mutata in diversum sententia, Armata cùm insequeretur manu, in mari, quod pervium his Effecerat Deus, refluentibus aquae fluctibus, Vnà cum Pharaone totus interijt exercitus. In quo equidem Aegyptiorum interitu isthuc fuit Memorabile, quòd ne vnus quidem superfuerit,Scaz. Qui tantae cladis nuncius esse posset. Mox Montosa, ac solitaria ingressi loca, cum cibi Et potus inopia laborarent, amari Fontes divina eis sunt educati gratia.Actal. Panisque quo se exaturaverunt affatim, Ecoelo illis (nunquam audito) depluit modo.Troch. 2. Porro quod magis etiam est mirandum, inermes Cùm essent, hostes tamen vicerunt quostibet, Deo pro ipsis pugnante Ne que vnquam rex fuit, Aut princeps, aut monarcha quispiam, licet Opibus▪ & copijs fuerit adiutus maximis, Qui non adverso Marte, & infeliciter Plane cum eis bellum gessit, dum se suo Morigeros, atque obsequentes praeberent Deo. Quem si quando sprevissent (quod quidem ab eis factumTroch. est saepius) A quovis sunt superati, ac debellati protinus. Quare priusquam illos adoriaris, haec Quo pacto se habeant mi domine, velim omnia inquirasScaz. Et perseruteris sedulo. Quod si in Dei Sui cultu etiam nunc eos persistere intellexeris, Frustrate fatiges, atque actum, quod aiunt, Aga • ; cum vinci, aut superari nequeant, donec DeumTroch. Istum, de quo dixi, propitium habent sibi. Hol. Vah, sacrilege, nae egote pro istis dictis exerceb • probe. Mo. Dignus pol est, qui indignis intereat modis. A. Cōmovi▪ vae misero mihi. Ho. Quid tecūmussitas Scelus? Ach. Nihil hercle mi domine, nisi quod consilium liberum Oportere esse existimo: neque graviter, Aut iniquo animo ferendum, si quid fortè sitTroc. 3. Dictum, quod placet minus. Hol. Etiam loqui Mecum audes, aut quicquam mutire verbero? Agedum, iam faxo experiaris, quàm sit potens Ignauorum istorum Deus, quem tu mendacibus, Uanis que nimium hîc nobis vexisti praeconijs. Ach. Me miserū, qui nunc quāobrē accuser nescio. Hol. Ah, nescis impudens? iam iam factā vt scias. An tu me nebulo dignum putas, quem irrideas, Et quem tam aperte fallere incipias dolis? Ehodum, comprehendite illum, & ad Betuliensis viros Istos fortes, si dijs placet, atque strenuos, Vinctum deducite, vt cum illis intereat: & suo malo Discat, in vniverso terrarum orbe praeterTroch. Assyriorum regem, nullum vsquam reperiri Deū. Ach. Heu me infelicem? quid feci, aut quid cōmerui obsecro? Hol. Abripite eū in quam: quid statis stipites? Mo. Nisi Sequitur, pugnos in ventr • m ing • rite venefico. Hol. Scelerate tu tuo indicio quasi sorex perijsti ho. die.
Actus I.
Scena III.

THRASO, LABRAX, ACHIOR. Eiusdem generisversus.

Qvid restitas? vah, sequere sceleratissime, Nisi obtorto collo te malis protrahi, Lab. Cessator, perge. A • , • rucior mihi deesse baculum, Quo scapulas huic conteram impurissimo.Troch. Ach. O indignumfacinus! quid peccaui miser? Thr. Tace nequā. Ach. Si illū qui ex animo cōsul • t, Affligendum▪ & perdendū existimat, quid facietei, Qui aut damnum dederit, aut mal • m? Lab. VetusScaz. dictum est, Malum consilium consultori pessimum. Idque adeo miror, quomodo tam ineptum quid tibi In mentem potuerit venire bomo stul • issime. Ach. V • res est dixi, atque herculeid quod sentio: E • me nihil mentitum congnosceris posteà. Th▪ Nugae sunt, quas adfers, morae que fabulae. Lab, Mihi pol quidem non fit veri simile, neque cō mentum placet. Sed agedum properemus▪ Rursusne restitas Ignave? pugnum nisi sequeris in os impingam tibi, Ach. Nae ego sim infelix, qui pro consilio bono, T • m m • lam ineo gratiā ▪ T. Quid gannis impudēs? Pretium fers obstultitiam te dignissimum. Ach. Isthuc quidē mal •• , quàm ob peccatum. n • m, quod sciam, Malipol comm • r • i nihil. Lab. Tun'te nihil Commeritum dicere etiamnum audes furcifer?Scaz. Qui hos Israelitas homi •• s ignavissimos, Nullis aut copijs, aut viribus vinci, Aut superari poss • ass • ris? Dignus pol qui in crucem hi • c Absque vlla abripiaris mora. Thr. Vah, non vides Quanta & regem Assyriorum invictissimum, Et Holofernem, fortissimu • nostrum ducem Afficias contumelia, cùm con • ra imbelle hoe hominum genusTr •• h. 2. Nequicquam no • pugnaturos praedicas? Quibus I am totus terrarum orbis victas praebet manus? Et quorum vim nullae vsquam nationes sufferun • ? La▪ Sapiēter pol quidē à nostro ducefactū existimo, At que ad • o ex re tua: qui ab his, quorum potentiae Opibus que ne diffidis, te distrahendum censuit: Et ad eos ablegandum, qui insuperabili Virtute praeditise aduersus nos, & te suum Patronum, defendent, atque tuebuntur optimè. Sed nescio quos huc procul adventare conspicor, Fundis armis que instructos. Ex Betulia Vrbe huc illos speculatum exivisse arbitror. Nos ad latus huius montis, si videbitur, Secedamus, parumque isthac à recta • lectamus via:Troch. 2. Ne pauci temerè in multorum incurramus manus. T▪ Placet, age propera, at que os vide vti cōprimas scelus. Uah quid cū • tare? moue te inquā carnif • x. Ach. Moueo hercuè s • dulò. Th. Video, sed promoves nihil. Ehem Labrax, neque hîc morandum nobis diutius, Ne que propiùs ad vrbē accedendū existimo. Quare arboriisti, quā haud procul hinc ab • ss • conspicis, Manibus▪ at que pedibus alligatum eum relinquamus, Nobis que consulamus in tempore. Lab. Agedum, placet:Scaz. in pedes Nos nunc conijcia • us quantum possumus. Th. Age, Praecurre▪ consequor.—
Actus I.
Scena IIII.

ACHIOR, SADOCVS. MELCHIAS.

Eiusdem rationis versus.

—Eheu miseriam! Itane me hic Relinqui solum? aut à feris Dilacerandem, aut media periturum propedi • m?Dimet. O barbaram crudelitatem▪ ò pectora Quavis immaniora tigride! Sad. Eho Melchia, Satis pol, satis inquam proculiam progressi sumus. Nam vere • r si pergamus ire longius, Ne ab hostibus circumventi pereamus infeliciter. Mel Nihil adhuc nobis periculi est. Ach. Sed propius huc Ad me in vas • e isthac accedentes video, nescio Quos; vocem hercle intendā, & eorum, quicunque sunt▪ Implorabo op • m. Si pereundum est, manibusTroch. Hominum, quàm laniatu ferarum me malim mori. O populares, accurrite, mihique Auxilium f • rt • misero, accurrite obsecro, Atque infelicis vos miserescat mei. Mel. Quem hic audio vocifer • ntem, & calamitatemTroch. deflentem suam? Deus bone, quid istu • monstri est? homin • m arbori hic Ego alligatum esse video. Sad Eho M • lchia, Video • go quoque. O prodigium! hinc quan • ū possumus F • gi • mu • , & ad vrb • m r • ct • r •• urr •• us via. M • l. Ma •• pauli • p • r Sadoce. Ac▪ Acce • i •• propius Viri hum •• ss •• i, & i • noc ••• i s •• v • ni • e m • hi▪ Sad. Iusidias her • nle ego hic nobis positas ess • video M • lchia: Quare fugiamus inquam, dum sugiendi datur Copia. Mel. Quin accedamus potius, nihil periculi est Cum neminem hic vi •• amus vsp •• m. Sa. Nequeo Mirari, neque conijcere quidrei siet: Nisi quicquid est, ad illū ego istuc accedere nō audeo▪ satis Nam insidias metuo nimis. Ach. Adeste • od • sCatal. Viri, omnemque ex a • imo abijcite formidinem:Scaz. Nihil enim hîc vobis ev ••• t mali. Mel. Quaeso Quid tu hominises, aut quis te alligauit ad arborem Hanc? & quodnam ob facinus? Ach. Nullo hercule • erito id Mihi contigit meo. Sed cujates estis viri, Aut quibus venistis è regionibus? M. Ex vrb • hac proxima speculatum huc egressi sumus.Troch. Ach. B • tulia? Sad▪ Scilicet. Ach. O factum bene! nullos ego Pol nunc mihi malim dari▪ Sad. Quid ita? ced • . Ach. Dicam: sed hoc vti sciatis priùs volo: Me vestra causa indignis hisce esse acceptum modis. Me. Quid ais, propter nos haec tibicōtigisse praedicas? Ach. Ita est prosecto vt dico: soluite m • obsecro, Rē omnem, vti sese habeat, vobis cōm • moraboordine. Me. Hem solvamus eum▪ ac disrumpamus vincula. Ach. Gratiam habeo vobis, & quoad v • uam habiturus sum max • mam: Et majorem e • iam precor, vti vobis referat Deus. Sad. Probum esse te • ua indicio est oratio, Quae cujusque vt vita est declarat maxime. Sed nunc eloquere sodes, quod promittebas modò, Cum nostra causa haec te passum diceres. Ach. Faciā, at que lubens • uidē: sed nimis ego herculeTroch. Vobis metuo male. Sad. Quid ita? Ach. Nescitis quo in malo Et in quanto periculo sitis miseri. Mel. Mitte obsecro Ambages, remque omnem vno verbonobis expedi, Ach. Lōgum foret, si hic vobis cōmemorem omnia. In vrbem vestram me deducite potius: Ibi conuocatis civitatis proceribus, Rem omnē vobis narrabo ordine. Sad. Mones probè, Atque ideotibilibenter hîc obtemperabimus. Ach. Bene Pol facitis. Agedum properemus, res non patitur moram.
Actus II.
Scena I.

OZIAS, ACHIOR, IOACHIMVS.

Trochaici senarij & septenarij.

Pro Deūimmortalem • acinus indignum Achior, Quid narras? actū est, siquidem tu haec vera praedicas Ach. Est vt dixi Ozia: putes hominē furore percitū.Iamb. Ozi. Heu me miserum! itane obstinate operā dat, vt Nos affligat innocentes? Ach. Quin ego iam brevi Hic eum futurum cum omni exercitu esse existimo. Ioa: O efferam hominis immauissimi dementiam! Ah, nullone nos pacto tyrannidem, Ac crudelitatem illius evitare Poterimus? Ach. Ioachime, quid cum illis agas Qui ne que ius, ne que bonū, ne que quid aquum sit sciunt: Nec quicquam faciunt, nisi quod lubet▪ Ozi. Eheu miseriam! vt nihil Est diuturnum, aut stabile in rebus mortalium! Iam aliquot hic annos in pace, ac sine periculoIamb. Viximus: at ecce rursus de improvisò exoritur hic Holofernes, homo importunus pol, atque impius, Qui hoc vnū studet, huc que omnibus incūbit viribus, Quo hanc nobis tranquillitatem extorqueat infelicibus: Nosque feritate discruciet, & excarnificet sua.Iamb. Cum tamen à nobis ei nulla vnquam orta sitIamb. Iniuria, seduloque caverimus hactenus, Ne illum aut dicto, aut facto offenderemus. Ioa. Ah,Iamb. Quis pectore tam duro, atque adamantino est, Cui nonlachrymas isthaec excutiat calamitas? Verum quid agemus nūc, aut quid consilij capiemusAcatal. Ozia? Ozi. Nescio herculè, nisi hoc vnum, quod sors feret, Vt forti, atque magno animo feramus: & in Deo Omnis spes sit nobis. Ioa. Hem piè atque fortiter, Laudo: nam si ille opitulari dignetur, facillimè Hominis impotentis, & furiosi declinabimus, Atque avertemus iniurias. Nihil enim agit, Ae frustra se defatigat, cum Deo Quisquis pugnare parat. Id que adeore ipsa frequēter Experti sumus. Ozi. Scio isthaec esse ita vt Dicis Ioachime: & tamen quando in mentem mihiAcatal. Nostra veniunt delicta, haud mediocriter vereor miser, Ne ille nos deserat, & ab hoste immani, at que effero Superari sinat. Ioac. Peccavimus hercule Frater, fateor, ac poenam, commeru • mus gravissimā Sed re • ipicamus, & quòd perpetrauimusIamb. Crimina, agnoscamus, atque confiteamur supplices: Nullum est delictum, cui non benigne ignoverit Deus, Siquidem ex animo eius poenitere nos conspexerit. Ozi. Verè tu pol isthuc dicis, atque vt te decet. Quapropter nihil jam nobis restare arbitror, Nisi vt ad divinam confugiamus clementiam, Anteactae deplorantes crimina,Iamb. Hoc vnicum in his nostris calamitatibus Confugium, hoc tutum salutis nostrae asylū existimo. Caeterum tibi Achior pre indicio gratias Agimus maximas, animoque infracto vti Sis • ramus. Insaniat Holofernes, suisque Contumacibus verbis, atque minis impijs Coelum territet: nihil efficiet: modò quod fore Confido, Deum propitium habeamus nobis. Ach. Hoc quidem Hercule haud dubium vnquam fuit mihi. Atque adeo quia id Futurum praedicabam, ille indignatus, hucIamb. Me ad vos protrahi jussit: idem & vobis, & mihi Exitiū minitans. Quae quidē omnia, vt meminissevosIamb. Arbitror, intus narraui ordine. Io. Meminimus probe. Sed nunc intrò, si videbitur, concedamus, & Cives ex tota vrbe in templum convocatos,Acatal. Ad resipiscentiam, delictorum que poenitudinemIamb. Exhortemur sedulò. O. Nihil est quod aeque fecerim Lubens, Agedum, praecede, sequimur è vestigio.Iamb.
Actus II.
Scena II.

HOLOFERNES, MOABVS, AMMONIDES, Eiusdem generis versus.

ITane nondum quisquam ex ignauissimo Ist hoc recutitorum grege pacem petitum,Acatal. Aut supplicatum nobis advenit? Mo. NullusIamb. Omnino, princeps honoratissime. Hol. Quae est, si non haec appellanda contumelia est? Sed inultum • axo id nunquam auferant. Spero me habere, Quo hos meo excruciem modo. Am. Frequenter dixi, idemqueAcatal. Nunc dico denuò dux ornatissime, Nisi audacissimis horum seditiosorum hominumIamb. Molitionibus omnibus obstiteris modis, Profectò in magnum aliquod malum temeraria Tandē haec erumpet considentia, Mo. Bene hercule Ab Ammonide dictum est, prudenter que admodum: Nam deteriores omnes sumus licentia. Quod nisi protinus eos adoriamur, illudent, vbi Nos aut cessare, aut languere senserint. Quare dum licet, & dum consulenditempus est, Praefractam horum cohibeamus pertinaciam: Vlciscamur impurissimos: male Perdamus totum hoc apellarum genus. Hol. Hem▪ placet. Non pol desinam, neque conquiescam, donec id Perfecero. Tum autem scelcratus, atque perfidus Achior, vah, quibus illum exercebo modis? Quem quidem mihi nunc optarim dariobuiam, vt Iram hanc omnē in eum euomam: satis id habuero supplicij,Iam. 2 Dum modô illū • lciscar, vti meritus est, mastigiā: Quē ego credo manibus pedibus que obnixè iā omnia sua. Facere, magis id adeo nobis vt incommodet, Quā vt illis consulat, ad quos stultitia est ablegatus Sed praemium iamiam, si vivo, se dignum feret. Mo. Quodvis ego suppliciū cōmeruisse • ū arbitror. Hol. Faxo iam mox sentiat. Sed agite dum vti Fortes atque strenuos viros decet, annitimini Mecum, vt contumaces hos, atque improbos Hostes, Iudaeos scilicet impurissimos,Iamb. 2 Acerrimè vlciscamur, & efficiamus, vt omnibus Exemplo sient. Ne quis sit, nos in posterum Qui aspernari, aut nostra edicta repudiare audeat. Atque adeo in Bethulie • sibus hisce proximisIam. Quid noster vaeleat exercitus iam ostendā. Quin eò Redigam vniuersum istud recutitorum genus, Vt quò fugiant, aut vbi delitescant, nesciant:Iamb. Nunc ita que vos moneo, atque hortor sedulo, Ne cuiusquam istorū vos misereat: quin potius Diripiatis, mutiletis, prosternatis, ac Denique • rucidetis protinus, quēcunque Nactisitis. Satis iam, satis erga nequissimū hocIam. 2. Hominum genus nostra est spectata patientia. Itaque nunc nihil non experi •• nullum que nō movebo Lapidem▪ vt improbis horum conatibus resistam, Mol • tiones inhibeam, retundam insolentiam.Iamb. Quin animā relinquā potius quàm non hos, vti Digni sunt, vlciscar sacrilegos. Sed satis Superque iam moratum, ac consultum arbitror: Mature facto est opus. Hem, praebete vos viros, At que exercitū omnem ad vrbē continuo admoveteIamb. 2. Propius: paratis semper ob • uit delatio.Acatal. Am. lmperio tuo & hîc & in alij omnibus Sedulò parebimus: impera, ac factum puta. Hol. Credo mox supplicantes aderunt: sed nihilIamb. 2 Agent: errant, si lachrymis nos flecti posse cogitāt. Iam faxo experiantur, quantū viribus, Armis, atque virtute valeant, quos illi vti Mulieres imbelles illudendos proponunt sibi. Atque haec merito illis accident, cùm evenerint, Qui nos aspernantur tam illiberaliter.Iamb. 2 Mo. Eia▪ sic decet. Hol. Nūc ergo instructo exercit • Proxime ad vrbem accedamus, ego vt strenuū Imperatorem decet, praeibo: vos me consequimini.
Actus II.
Scena III.

OZIAS, IOACHIMVS.

Eiusdem generis.

ITa me Deus amet, quanto ego magis magis que Effraenatam hominis impij violentiam, Ac crudelitatem barbaram mecū perpendo,Iamb▪ Hoc magis metuo, ne nos sua opprimat, Affligat, vexet, at que excarnificet tyrannide. Sed cōmode Ioachimū huc ad me venientem conspicor, Hîc eum praestolabor. Ioa. Enim verò nihil loci Est segnitiae, neque socordiae, quantum hostium Assyriorum immanitatem intelligo, Quorum impios conatus nisi prohibuerit Deus,Iamb. 2 Eorem deventuram propediem, Vt collum capistro, & servituti, at que iugo Intolerabils nobis praebendum sit miserrimis. Sed video hîc stantē Oziam quē quaerebam. Ozia, Scis quo in metu, & quanto in periculo simus?Scaz. Ozi. Vtinam nesciam Ioachime. Deus bone, Militum secum huc quantas adducit copias? Ioa. Principes si simus, atque adeo monarchae,Acatal. 2. Reges que potentissimi, ne quaquam pol tamen Tantae multitudinis vim, at que impetum Sustinere poterimus. Ozi. Fuit hercule Crud • lis semper Holofernes ille at que efferus: Et nunc nihil magis vereor, quàm ne quid in nosAcatal. Iratus statuat, ac decernat inhumanius. Ioa. Adeon impotenti esse animo, nihil suae isti vt imperans Libidini, plus quam fataliodio destinetIamb 4 Nos innocentes persequi? Ozi. Eheu, tantamnè impijs Illis hominibus malitiam ac vecordiam Innatam esse, alienis vt aerumnis, & calamitatibus Gaudeant, atque ex aliorum incommodisIamb. Sua vt conentur comparare commoda? Ioa. Nisi me fallit animus Ozia, haud longè à nobis aberit Infortunium: ita castris hostium vndiqueIamb. 2 Obsessae, in angustum oppido nostrae coguntur copiae. Ozi. Est vt dicis Ioachi •• : perijmus • undit us, Nisi Deus sua nos tueatur clementia, Nam in nostris rebus nobis praesidij est nihil, Ioa. Verè istuc quidem abste dictum est, ac sapienter: & Ob id huc omnibus arbitror incumbendum sedulo, Ut precibus nobis placatum reddamus Deum. Qui si nostrarum calamitatum miserius,Acatal. Succurrere nobis dignetur▪ facilè vel Ualidissimis illorum obstiterimus cohortibus.Iamb. 3 Namque id re ipsa frequenter expertisumus: Quando pauci cum plurimis Congressi▪ victores tamen evasimus, Divina adiuti ope: nihil enim aduersus Deum Humanae valent vires, nihil armatorum copiae. Tutus est profecto, & munitus abunde, hunc qui habet Propitium sibi. Quapropter, veluti coepimus, Divinam implorare pergamus clementiam. Spero Deum nostris placatum lachrymis▪ In his miserijs nos exauditurum supplices.Iamb. Ozi. Id quidē & ego futur • confido. Sed tempus estIamb. Intrô vt concedamus, & omnes cives ad Deum Exorandum cohortemur sedulò. Ioa. Fiat.Scaz.
Actus II.
Scena IIII.

HOLOFER. AMMON. MOABVS, THRASO.

Eiusdem rationis.

HAnccine ego tam insignem in nos contumeliamIamb. Impunitam relinquam Ammonide? vah mori Mesatius est. Moabe, Thraso, Labrax, Simalio, Huc prodite, & praeceptis meis parete sedulò. Mo. Ehem, praestò sumus domine, tua vt iussaScaz. Exequamur gnaviter▪ Ho. Aia, sic fortesviros decet. Am. Quicquid praeceperis, effectū dabimus protinus Thr. Ego quo que pro tuis summis erga me beneficijsIamb. Hoc tibi debeo princeps illustrissime, Conari manibus pedibus que nullum non suscipereIamb. Laborem, atque adeo capitis periculum Libenter adire, dum prosim tibi. Hol. Bene Pol facitis, qui morigeros vos per omnia, Atque obsequentes praebetis mihi. Efficiam Contrà, ne imperatoris benignitas Vobis vlla in re videatur defuisse: Atque adeo Totam hanc civitatem vobis diripiendam, Vastandam, evertendamque propino omnibus. Thr. O liberalitatem maximam! Hol. Neque mihiIamb. 5. satis erit Hanc evertisse vrbem: quin quicquid est vbi que Iudaeorum, Exagitabo, atque affligam crudelissime. Nullius misereri certū est. At que audin' Ammonide? Ne pueris quidem vsquam inventis, aut mulieribusAcatal. Vos parcere volo: ne sit posthac sua Qui nobis negotium facessere audeat Contum • cia. Quin quicquid vsquam est, sanguine, Incendio, luctu, atque singultu complete strenui.Iamb. 3. Am▪ Bonam hercule rem imperas, factuque facillimam. Hoc. Nunc autem quo pacto minimo id negotio, Atque sine vlla nostrorum militum caedeSca • . Efficere poterimus, commemorabo: vos modo Auscultate, atque aures praebete attentas mihi. Mo. Arreximus vtrasque, vel ad nut 〈…〉 tibi Obsequuturi sedulo. Hol. Aquarum ductus, ac fontium T • bos ab vrbe statim avertendos esse censeo.Iamb. Am. Consilium callidum placet. Id si effeceris, Aquae penuria interituros illos arbitror Propediem. Neque nobis eorum moenia oppugnand • erunt, Ne que cum illis dimicandum vnquā. Hol. Si quis aquatum egrediIamb. Ex vrbe ausus fuerit, eum comprehendite, Et mille excarnificatum trucidate modis. Sed astutè videte vt aggrediamini, Ne praesentiant. Am. Probe curauero: Nam quo pacto isthuc soleat fieri, optimè Calleo. Thr. Quin ego quoque in rebus istiusmodi Iam aetatem pol contrivi meam. Tum hostibus Consilia praeripere, insidiari clanclulum, Occultis illorum obsistere molitionibus,Iamb. Ex longiori exercitatione, atque vsu, nunc mihi Est notissimum. Hol. Optime hercule facitis, Qui imperatoris vostr • virtutem imitati, viro • Vos acres praebetis, atque strenuos. Mo. De deditione iam illos in vrbe sedulò Agitare inter • e auguror. Et sapiunt mea Quidem sententia, qui sese nobis vivos dedere Malunt, quàm ad vnum omnes misere obtrūcarier. Hol. Quamuis se dedant, nō tamē vivēt nequissimi: Quin ostendam eis potius quid sit periculi Illos spernere contumaciter, quos, cum volent, Pla • are nequeant. Sed satis hîc cessauimus diu:Iamb. In castra quisque iam ad suos se recipiat Protinus, atque illa, quae praecepi, sine mora Videte vt exequamini. Thr. Fiet. Hol. De aqua Ab eis avertenda dico. Mo. Meminimus probe.
Actus III.
Scena I.

IOACHIMVS, OZI AS, MELCHIAS.

Iambici senarij, & septenarij, admistis paucis octonarjis.

NVn • quod semper metui, & de quo nimis fui Sollicitus infelix, evenisse audio. Nulli sumus. Quid obsecro iam nobis aliud restat, nisi Vt aquae inopia omnes pereamus miserrimi? O Deus Haeccine vides, & pateris? at opportune eccum for as Oziam egredientem conspicio. Tristis est, eadem Haec rescivit mala. Ozi. Hei mihi quantis in calamitatibus Versamur miseri? actum est. Sed hiccine Ioachimus est, Quem huc ad me accedentem video? is est ipsus. O Ioachime • ô mi • rater, quid agemus nunc, aut quid das consilij? Cedo. Ioa. Nescio hercle: nam peiore res loco esse non potest, Quàm in quo nunc est sit • . Ozi. Ah, itane de auerso aquae Ducturem, quomodo se habeat, intellexit? Ioa. Omnia. Sed eccū Melchiam huc ad nos properare cs̄picor. Vide vt perturbatus siet. Eadem haec, quae nos, malè Habet virum. Mel. Uae miscro mihi, nunc illud est, Quod si omnes omnia sua consilia conferant,Troch. Atque huic grauissimo malo salutem Quaerant, anxilij nihil adferant. O invidentiam! Vtrum studióne id habet, an laudi sibi fore Existimat, si nos perdiderit innocentes? O Deus, Serva, at que tuere nos miseros. Sed video quos Volebam. Eho fratres, quaspe, aut quo consilio freti sumus? Ioa. Ah, Melchia, nescio: nisi quod sorsfert, feramus fortiter. Mel. Praeformidine polmens inhorrescit mihi, Cùm quàm afflictae resnostrae sint, ac perditae, Reminiscor miser. Hem quò reducti sumus? Ozi. Animo Bono, ac forti oro vtisis frater: spero Deum Sua nobis subventurum clementia. Mol. Spero ego pol quo que , sed ne haec spes nos fallas, nimis Metuo infelix. Tum quoties hominis efferi Immanitatem mecum perpendo, animus prae meti • Quod dici solet, in genua concidit mihi. Neque idDime • . Immeritò certè, vt arbitror: Nam postquam tam crudeliter egerit cum ijs, Qui vltro sese illi d • diderunt, quid facietTr •• . Nobis, qui constanter eirestitimus hactenus? Vti lupus famelicus in agnos, ita In nos sua ille saevi • t tyrannide. Ioa. Scio idfuturum Melchia, si quidem ille vrbem ceperit. Sed impios effraenati hominis conatus Deum Frustraturum confido. Mel. vtinam istut fiat, sed vid • Etiam sodes, ne vana lactemur spe Ioachime. Ioa. Non Fiet. Deus ad tempus nos affligi, non extingui sinet. Tum si omnino moriendum sit, qui pro religione,Scaz. Pro libertate, pro salute patriae, Pro aris, at que focis perit, haud pol interit. Itaque forti, ac tranquillo animo vt sis obsecro.Troch. 2. Malum ego homininullum praeter culpam accidere posse arbitror: Eam si vitemus, quicquid nobis euenerit, Moderatè, ac patienter ferendum, non culpandum est Melchia. Mel. Recte, sed ne aquae inopia afflictemur, atque posteà Etiam omnino pereamus, non mediocriter Solicitus sum miser. Ioa. Potin vt timere desinas? Quid obsecro hac solicitudine nisi malum tibi Conduplicas? cùm idem vel nol •• ti sit tolerandum tamen. Ozi. Uerè hoc quidem, atque vti se res habet, est dictum Melchia. Quare aduersa haec si animo patienti tulerimus, Post, nisi me mens fallit, fruemur prosperis. Mel. Faxit ita Deus. Ioa. Faciet, tu modò fac sis animo bono. Et nobiscum Deum precare, vt nos sua Tueri, ac conservare dignetur elementia. Me. Fiet. nā talis mihi vestra videtur esse oratio, Vt si refrager pertinaciter, peccare me putem.
Actus III.
Scena II.

HOLOFER. AMMONIDES, MOABV • . Eiusdem generis versus.

I Am tranquill • animo demum exeo foras, cum eò Redactos pertinaces hosce apellas conspicor, Vt aquae penuria miserè eis per • undū sit propediem. Ego pol nunc illos sic vlciscar mastigias, Vt ne impune in nos illu • isse videantur. Vah, nescio, Quos illi nos homines esse arbitrentur, quiScaz. Tantam sibi contumaciam feliciter Cessuram credunt. Nae illi vehementer errant,Troch. 2. Siquidem nostram pristinam patientiam, Qua turpiter abusi sunt, hactenus sibi Perpetuam pollicentur fore. Sed eccum Ammonidem, Et Moabum. Am. Opportune pol, atque in ipso tempore Hîc astabas domine: nam te quaesitum exieramus foras. Hol. Qua graetia? cedò. Am. Di • am. dum manè admodum Diluculo per tota deambularemusScaz. Castra, vnumquem que ducem, ac militem officij sui Admonentes sedulo: mox que ad ciuitatem Propius cùm aggressi essemus, munitiones hostiū a • Propugnacula vt contemplaremur accuratiùs: Depraehendimus alios quosdam etiam nunc • iuibus, In collibus vrbi proximis, superesse fontes▪ omnibus Quos illi communiverant conatibus, magis His in mōtis radice positis, quam armis confisi suis. Quapropter nisi & ab his eos arcendos longius, Ac diligenter propulsandos protinus Curaueris, pol frustra hîc, atque adeo magna cum infamia, & Dedecore, multos desidebimus dies. Hol. Quid audio? atqui existimabam omnem iamid dum eis Aquam esse praereptam penitus. M. Credideram egoCatal. Quoque: & nisi ipse ex illis fontibus eos clanculum Aquam haurientes, atque in vrbem deferentes Hisce oculis vidissem modò, nunquam crederem. Cui malo nisi remedium statim tua Inuenerit prudentia, actum agimus: procaciter Illudent▪ si id nos aut negligere, aut impedire non Posse intellexerint. Hol. Ego istu • facilè impediero: Dabo que operam, vt quae nunc certa illis consilia Videntur, incerta dubiaque reddantur omnia. Quin mihi sic stat sententia, potius animam Me relicturum meam, quám non hanc vrbem • verterim,Troch. Solo que aequ ••• rim planissime. Am. Eia. sic de • et. Hol. Neque horum clade, atque interitu contentus ero, Verùm vniuersum illum recutitorum gregem Ad seditionem natum exti • pabo radicitus. Multa illos hactenus male mea docuit facilitas: At nunc faxo illius vt experiantur saevitiam, cuiusScaz. Gratia, atque lenitate abusi sunt procaciter.Troch. Scaz. Ne que à quoquam me exorari sinam, quin proDimet. Tam insigni isthac audacia Illos, vti digni sunt, vlciscar sacrilegos. Malim me crudelem, quàm dissolutum in hos viderier. Nam nisi maturè eorum restiterimus pervicaciae, Ferociam cohibuerimus, retuderimus insolentiam, Ad extremum, quae illorum est confidētia, nos quo que , Vrbesque nostras oppugnatum venient audacissim • . Mo. Isthuc est sapere, non quod ante pedes modò est Uidere, sed etiam illa quae futura sunt, Multo ante prospicere. Hol. Id ducis est officium: hoc qui nequit, Fateatur se indignum imperatoris nomine. Sed nunc • ine Mora dispositis passim praesidijs in montibus, • ontesCatal. 2. Eos omnes aut observar • , aut ob • urari i • sse • o. Am. Isthuc recte, laudo. Hol. Vos me hac consequimini.
Actus III.
Scena III.

OZIAS, IOACHIMVS. Eiusdem generis versus.

PRofectò quantò ego magis magis que ferociam, Viresque invictas horum hominum, tum immanitatem, Et impatientiam, atque adeo crudelitatem Ducis huius effraenati, barbari que mecum cogito, • e • Magis metuo infelix, ne haec nobis infeliciter Cedat confidentia: qua freti tantis copijs Resistere ausi fuimus hactenus. Nequè De vlla alia re magis nunc solicitus sum, quam de aqua Nobis conseruanda in fontibus hisce proximis. Sed ne & hanc nobis praeripiant, quemadmodumTroch. 2. Reliqu • s aquarum rivos, procul ab vrbe averterunt▪ nimis Hercule ego nunc vereor miser.Dimet. Quod si contingat, actum est de vita, atque salut • omnium. At ita me Deus amet, vt ego nunc non tam meae Uitae, cuius maior pars iam exacta est mihi,Troch. Quam religioni nostrae quae nobis maximae Curae esse debet, quàm vxoribus, ac liberis Timeo, quos illi indignis violatos modis, In seruitutem perpetuam abripient sibi. Sed nisi me oculi fallunt, Ioachimum huc accedentē conspicor. Uel ex solo illius vultu, in quàm afflicto rerum statuDimet. Sumus, videas facillime. Ioa. Ut Nihil quietis est in pectore! dum advenio, Coepiegomet interim mecum rem aliam ex aliaTroch. Cogitare, & ea omnia in peiorem partem, vti Fit, vbi quid in animo solet esse molestiae. Quid multis? quo magis huius hominis impij Crudelitatem mecum expendo, ac considero Tyrannidem, hoe mihi mens inhorrescit magis. Eheu, lachrymo: quae posthac est futura vita?Catal. Cum tam gravis, tamque misera in mentem venit Servitus. At Oziam non procul hinc astare video.Troch▪ Ozi. Prior ego illum compellabo. Hem Ioachime, quo in statu Sunt res, ac fortunae nostrae? Eheu, quid taces, Aut quid suspiras obsecro? Ioa▪ Ozia mi, mi frater, nihil Ego nobis miserius esse arbitror: quibus vndiqueTroch. Validissimo hostis barbari obsessis exercitu, Nulla vsquam aut resistendi aut elabendi daturTroch. Copia. Ozi. Eandem etiam hîc ego calamitatem doleo miser. Sed nescio quem procul exanimatum ad nos accurrere video. Perij: quid sibi vult tam praeceps hominis cursus? quàm timeo ne Ille nunc tristissimam nobis rem nunciet.Troch. Ioa. Idem & ego futurum auguror, adeò animus formidine, Ac terrore obstupuit mihi—
Actus III.
Scena IIII.

MELCHIAS, IOACHIMVS, OZIAS. Eiusdem generis.

—Eheu vix sum compos animi, ita Vsque currendo sum defatigatus miser.Troch. Pedibus pul magnā habeo gratiā, qui me ex periculo Tanto surripuerunt. Sed vbi nunc Oziam Nostrae vrbis principē reperiā cogito. Ioa. Melchias Est, & te nominat: appellemus▪ O. heus, heus Melchia Mel. Quis homo est quime? Eho, teipsum quaerebam Ozia. Hem, tu quo que hîc aderas Ioachime? nō praevideram Te, ignosce. Ioa. Quidnam est quod ita trepidas, aut quid exanimatus es Obsecro? • edò. Mel. Actum est, perijmus miseri, Ozi. Istud avertat Deus. Mel. Nescitis quantum ego vobis adventu meo Nunc apportem mali. Ioa. Eheu miseriam! facilè quidem Isthuc futurum, cùm te accurre • tem procul Conspiciebamus, augurab • mur modò. Mel. Ad restim iam quidem res nobis devenit planissime.Troch. 2. Ozi. Vae nobis miseris, sed narra sodes quid sit mal • . Mel. Hostes omnibus vndi que obsessis fontibus, aquā Vniuersam praeripuerunt nobis. Ozi. O Deus, Quid ego audio? actum est, siquidem tu ist huc vera praedicas. Mel Verissimum esse reperietis quod nuncio. Nam clanculum modò ad hauriendam aquam dum exeo, prius Quàm ad vllum pervenissem fontem, circumventus vndique, Ex insequentium manibus vix effugi miser. Ozi▪ Vae nobis infelicibus: vt animus in spe, a • formidine Vs que antehac attentus fuit, ita postquā adempta spes, L • ss • s▪ cura que cōfectus stupet. Mel. Eheu Miseriam! quid facimus nūc, aut quid das cōsilij Ozia? O. Ne que Quid consulam, ne que quid nobis faciendum sit scio. Ioa. Deum immortalem! quàm ego nunc to • us displiceo mihi? Nullos credo vsquam nobis miseriores viuere. Sed intrò si videbitur nunc concedamus, vt omnibus Ciuitatis nostrae conuocatis optimatibus,Troch. Consilium vnà capiamus, quid nobis potissimùm Opus fato siet. Ozi. Vt lubet, praecede, sequimur: O Deus, Serva obsecro, atque tuere nos miserrimos.
Actus IIII.
Scena I.

OZIAS, IOACHIMVS, MEL. SADOCVS. Eiusdem generis versus.

MVltos iam lamentando flendo que exegi dies: Adeo vt oculi lachrymis caecutiant mihi. Praetereà corpus longiori langue • inedia: Quin genua labant, pedes que vix suo Funguntur munere. Dei • ' cum d • religioneCatal. Per impios hosce homines planè extirpanda, de vxoribus, Ac filiabus constuprandis, tum de liberis Nostris in seruitutem hinc abducendis mecū cogito, Dolor is mihi multò omnium est grauissimus. Atque hanc calamitatem, & miseriam, quo modo Nunc effugiamus, equidē nescio: cū aquae penuria Iam pridem tota laboret ciuitas, • isternis omnibus, Quae intra moenia sunt, ante aliquot dies planeScaz. Exhaustis. At que ideò nihil metuo magis, quàm ne hic?Troch. Cives extrema necessitate concitati, Vim nobis faciant, at que ad deditionē cogāt. Sed quid Pape, quantam huc hominum accurrere video multitudinem! Locus hic vix ceperit. Quid faciam nescio. • oa. Prohibete tumultum fratres, atque quieto anim • estote, obsecro: Et quod Deus nostris offensus criminibus Nobis immittit, patienter feramus, atque fortiter. Mel. Quam tu nobis patientiam Ioachime, quam Cōmemoras fortitudinē? cùm in tātis calamitatibus Versemur miseri. Io. Spero Deūnobis adiutorēfore. Sad. Isthuc quidem omnes sper animus hactenus: at nunc vides Opinor, quàm misere hae • nos spesfefellerit. Sed ad Oziam, vti t • facturam dixisti, nos deducito: vt Sciamus quidnam nobis faciendum siet. Ioach. Agite, sequimini. At eccum non ita procul hinc eum Stantem video. Ozias. Deum immortalem! quid ego nunc eis Respondeam, aut quid consilij dem nescio: Ita conturbatae sunt omnes rationes mihi. Sad. Quid nunc ais Ozia? viden' nos consilijs tuis Misere impedirier? e • que redactos esse, • t Mors nobis vitae preferēda siet. Oz Respirate, ac b • no Animo estote obsecro. Deus etiamnū viuit, cui Nos, nostraque omnia curae esse experti sumus saepissim • . Mel. Iampridē nostris delictis ille offensus, auribusTroch. Obturatis nos spernit, & auersatur supplices, Ozi. Pec • auimus fratres, confiteor id quidem, & Malo grauissimo, atque adeo exitio digni sumus. Sedspero tamen Deum no strimisertum, hunc Luctū in gaudium Nobis commutaturum propediem. Sa. Ist haec verb a suntScaz. Quibus os nobis subleuisti hactenus: nunc in Eum rem redijsse videmus locum, vt vrbs hostibus Iamiam dedenda sit nobis. Nam que ita iubet Necessitas, durum telum. Et pol satius est, mea Quidem totiusque populi sententia, Vt captiui nostrum colamus, at que veneremur Deum, Quam religione extirpata, per maxim • m Ignominiam, dedecu • , atque opprobrium intereamus Omnes. Ozi. O conditionem infelicissimam!Catal. Ioa. Durum quidem, sed levius fit patientia, Quic quid nequit mutarier. Ozi. Aus • ulta obsecro Sadoce, vosque omn • s, qui huc venistis, fratres; ad f • rtiter Resistendū hostibus exhortatus sum vos hactenus: Eo quidem animo, quòd cert • confidebam, Deum Sua nobis subuenturum clomentia. Id Quoniam nondum accidit, oro atque obtestor vos omnes, vt dies Tantùm quin que patienter ferre pergatis, quae magno animo Ac forti suftinuistis hactenus. Sp • ro interim Deum opitulaturum nobis. Quod si diebusCatal. Illis quinque exactis, nondū precibus lachrymisquo, quas Sin • intermissione effundendas puto, Divinam consequuti fuerimus clementiam, Ne vnū quidem vrbis deditionē remorabor diem. Agite, atque hac in r • vos praebete morigeros mihi. Mel. Si quidem quin que , verùm ne fiant isti vigintiTroch. Dies. Ozi. Profecto non plus quin que , aut. Sad. Aut? nihil Moramur. Ozi. Non fi • t, tātùm hoc permittite, vt Vos exorē. Mel. Polvirtu • tua nos monet Ozia, vt tibi Rē quanquā gravem. atque difficilem, petentiTroc. 2. Pareamus: nisi quid dissentitis fratres. Sa. Agedū, Concedimus, sed hac qua dixti conditione Ozia. Ozi. Sic fiet. I •• nunc intr • , & diuinā, vti hactenus Fe • istis, pergite implorare misericordiam. Felicius haec res quàm arbitrabar successit mihi:Troch. Quando commode loquēdo quinque etiam nun • impetraui Dies: interea spero aliquid eventurum boni. Quod si intra istud tempus Deus nondū nobis subvenerit, Actum erit: ne que quisquam nobis restabit miseris, nisiTroch. Vt nos tyranno huic dedamus impio. Quod vt prohibeas avertasque, oro te mi Deus. Maxima quidem nostra sunt peccata, seà tuaTroch. 2 Longe maior est clementia: qu • potissimum Tum demum auxiliari soles tuis, cum omni Praesi • io, omnique humana destituti sunt ope.Scaz. Id obsecro vt nunc nobis eveniat Deus. Sed estne haec Iuditha quā m • ltis stipatā vrbis primatibus, Ac presbyteris, huc ad me festinantē conspicio? eapol Est ipsa, miror quid fiet: nec temere esse arbitror.
Actus III.
Scena II.

IVDITHA, AZARIAS, OZIAS.

Eiusdem generis.

QVid istuc est fratres? itane quinto ab hinc exacto die Ozias impijs his nos dedendos censet hostibus? Aza. Ita quidem res habet, vt dixti, Iuditha. Sed eccum ipsum stantem pro foribus: nunc eum Praesentem adoriaris licet, quem absentem incusastiTroch. hactenus. Iud. Id faciam, ac confidenter quidē: quando quidem Errare, atque adeo (vt pace illius istud dixerim) Peccare mihi videtur grauissime. Ozi. Quisnam obsecro Est ille, quem errasse ais, & peccati insimulas? cedo Iuditha. Iud. Dicam Ozia. Tu es ille, quē deliquisse grauiter Existimo. Ozi. Quid ita? dic sodes: non enim Intelligo. Iud. Non? hem. Ozi. Non profecto. Iud. At faxoiam vt Intelligas. Ozi. Si peccaui sor • r, non causā dico quinTroch. • . Quod meritus sim feram. Iu. Tun' tempus aut diem, Quo nobis subueni • t, statues Deo? vt nisi Intradies quinque opem fer at, tu vrbem impijs Hisce dedas hostibus? ah, itane Consulem, Ac ciuit at is principem facere decet? hoc meae Fidei credas velim neque tal • oratione, ne que animo Nobis placandus est Deus,Dime • . Quo quidem adiram illum provocaueris facilius.Catal. Non ille benignitati, ac clementiae suaeTroch. 2. Tempus à nobis sibi prascribi postulat: Tum demum succurret, cùm divinaeillius Voluntati visum fuerit, nostraeque salutiCatal. Expedire cogneuerit. Ita que n • nc subsidium, at que ope • sTroc. 2 Eius imploremus, nostrue crimina Confessi, oremus supplices, vt cùm illi maximè Placebit, tum nobis potissimùm auxilium ferat.Scaz. Quemadmodum quondam maiores nostri, quando praeceptis Divinis post tergum reiectis contum aciter Alienos coluerūt Deos, graviter puniti, at que hostibus Traditi, miseris interierunt modis: Ita & nunc idem ille patrum nostrorum Deus,Troch. Suo nutu qui regit, atque moderatur omnia, Nostra vlciscens delicta, nos premi, & affligi sinit.Troch. Quam prosectò asflictionem quemadmodum Nobis salutarem esse confido, ita brevem fore Augurer. Atque haec spes hinc nūc suggeritur mihi: Quòd impio aliorum Deorum cultu contempto, pi • , A • religiose ipsum vnum venerati sumus Hactenus. Ozi. O viraginem sanctam, fortem, atqueTroch. 2. strenuam! Vah, pudeat nos nostri, qui viri, atque principes Populi sumus. I • . In memoriā vobis redigite obsecro Quo pacto Abrahamus, Isacus, at que Iacobus, patres Nostri, qui omnes quid • m viri fuerunt optimi, Varijs malis, & cladibus olim explorati, neque Animum tamen despondentes, divinam consequuti Sint gratiam. Sic etiam nunc, fratres, Deus Nos exerceri, haud extingui sinet. Ozi▪ Verissima Quae dixisti, sunt omnia: & laudo constantiam, Ac pietatem tuam mea Iuditha. Nunc itaque Te oramus, vt pr • cibus, atque lachrymis tuis, Placar • nobis coneris Deum: tibi Enim, quia mulier pia es, & multò m • lior quā nos, scio Illum obtemper aturum magis. lud. Ehodum, auscultate,Troch. nam Quod facere in animo conc • pi, exponā vobis. Az • , Quid Iuditha? Iud. Hac nocte ego cum ancilla mea Abra constit •• ex vrbe egredi. Neque hic, quid si • factura, perscrutari vos volo. Deum tantùm orabitis, vt ancillam suam reuertiCatal. P • rmittat incolumem▪ Id si euen • rit, vti Confido, promitto vobis salua futura omnia. O • i▪ I mea Iuditha: Deus tibi eunti, at que redeunti sit comes. Iud. Spero ita sore, vos ad portam me opperimini: Ne sit qui egressum remoretur meum. Ozi▪ Age, fiet. Deum Immortalem! muler mulieri quid praestat? virtus ei Relucet ex o • ul •• , grauis que seueritas I • est nvul ••• , at que in verbis sides. Aza. AdhaecTroch. Rara vitae integritas, moresque amabilissimi Eā coōmendant maxime. Huc accedi • admirabili • Quaedā, quanquam in cultu neglecto, formae grati • . Sed hoc demiror Ozia, qua causa ea sit oxTroch▪ Ciuitate itura, aut quidnam moli • ura sit Mulier: nisi quicquid est quod • o • atur, confido • i, Et nobis omnibus successurum feliciter. Ozi. Confido ego hercule quoque. Sed nunc si placet, Ad portam recta concedamus via, atque eamTroch. Illic expectemus, dum veniat. Aza. Age, in nobis nihil est morae.
Actus IIII.
Scena III.

IVDITHA.

Eiusdem generis versus.

DIfficile pol, at que arduū est, quod molior, & tamē Spes magna habet animum, hanc rem mihi Successuram ex sententia, Sed quoniam viribus Humanis effici id nullo modo potest, Orandus est mihi Deus, vt meis succurrere Et subuenire dignetur conatibus. Clementissime coeli, terraeque conditor Deus, Qui es Dominus Simeonis patris mei: cui Virtutem, ac fortitudinem, atque adeo memorabilē Victoriam contra hostes olim tribuisti tuos: Oro te, atque obsecro, vt diuina gratia Tuaque benignitate animum corrobores mihi: Ut in eo, quod tuo, vt arbitror, afflata nmmin • Adorior, facinore, constanter perseuerem.Troch. Ne pateremi Deus, vt hoc impium▪ at que barbarum Hominum genus impune in sanctissimum tuum Illud at nomen: nusque diuino tuo Hactenus addictos cultui, maioribus Affligat cladibus: bello que superatos miserrimam In seruitutem abripiat sibi. Quin potius pro tuaTroch. Pristina erga nos effice facilitate▪ & clementia, Vt gloriosus ille, atque efferus suarum virium Ostentator, eiusque numinis contemptor improbus, Ab imbelli illusus muliere, intereat turpiter▪ Vtque ipsa re nobis declares, quam nihil Omnino adversus invictam tuam potentiam Hominum impi • r • m valeant vires▪ Tum quàm misere insaniant, Et quantopere sese fallant, qui copijs,Hyper • . Qui gladijs, qui scutis, atque sagittis, qui quadrigis, suoque Equitatu freti, contra te insolenter cristas erigunt. Erit hoc per totum terrarum orbem memorabile, tu • Troch. Imprimis gloriosum nemini, si is, qui Non solùm homines, sed etiam ipsum coelum suisScaz. Terret minis, non multitudine militum, Aut bellica virtute, sed per in • rmem foeminam, è Medio sublatus, risui sit omnibus. Haec quaeso nun • sic nobis eveniant Deus: Vt impij hominis exempti tyrannid • , Summis tuam in nos laudibus evehamus munific •• tiam. Eia feliciter successurum auguror, Adeo divino afflatus oestro, animus gestit mihi. Nunc tompus est, ad exeundum vt me parem.
Actus IIII.
Scena IIII.

OZIAS, AZARIAS, IVDITHA,

Eiusdem generis.

BOno animo esto Azaria, haudquaquam etiam cessat, & Illam iamiam hîc tibi adfuturam polliceo • : proin▪ Tu vanam istam solicitudinem quae te discruciat,Troch. Ex animo fac vt amoveas tuo. Aza. Crede quidem Venturam eam Ozia sed quid sit effecturanesci • . O • i. Nescio ego quo que & tamen spero Deum non deserturum suos: In eo omnis spes sit nobis: quando quidem in humanis viribus, Aut opibus nobis praesidij est nihil. Aza, Sed ne illa spes Nos frustretur, vereor miser. Ozi. Age, non fi • t▪ bene Omninare, at eccam eam cum ancilla huc consp •• orTroch. Accedentem. Aza. Est, an non est? certe ipsa est.Catal. 2. Eia, ut venusta, At que elegans est, omni suo mundo expolita, Ornataque splendidissime.Dimet. Ozi. Tum quemuis ornatum natiuae formae excellit gratia. Iud. Adsum Ozia, vt quod facturam me recepi,Troch. Vobis praestem. Ozi. Hem, constanter, at que fortiter, Laudo. Iud. Deum omnes tantùm orate supplices, Vt quicquid illud est quod molior, sua Nobis secundet indulgentia. Aza Eheu Iuditha Quàm ego nunc tibitimeo miser? Iud. Azaria, absit timor, animique trepidatio nihilDimet. Cuiquam innocenti incolumi accidere potest mali. Tum si omnino moriendum fuerit, pro patria mori dulce & Decorum erit mihi. Dumne ob malefacta pereo, parvi aestimo.Scaz. Ozi. O mulierem piam fortem▪ atque stren • am! Age, macte virtute: Deus faxit vt quicquid Id est, quod animo tam magno concepisti, tibi,Scaz. Nobisque omnibus, ex animi succedat sententia. Iud. Spero ita futurum, Nunc portam Ozia jube Aperiri, vt, quo ire constitui, rectâ pergam via. O • i. Eff • ctū est quod vis, en patet. Deus dedu • at, ac Reducat te salvam, atque incolumem. Aza. Egressa est illa, quo Animo atque consilio plane nescio. Ozi. Ego quoqueTroch. Id quod facere conatur, ne coniectura quidem Asse qui possum: nihilominus tamen id profuturum Co •• do. nam m • lierem esse scio ea prudentiaTroch▪ At que in • enij industria, vt quodcun que fuerit aggressa, non Te • erè, aut inconsiderate, sed sapienter, & Bono consilio susceptum esse dixeris. Aza. Est ist huc quidem in his nostris calamitatibus Et aerumnis magnum solatium mihi: Sed illud multo maius, ac firmius Esse arbitror, quod mulier est antique side,Troch. • Moribus integris, ac rara vitae sancti ••••• : Et propterea spero Deum illi adi • torem fore▪ Ozi. Id • & ego persuasi mihi. Sed nunc tempu, est, Vt ad omnū nos cōponamus: cras simulac dilaxerit, Omnem populum ad preces continuas excitabimus, At que exhortabimur sedulo, Aza. Age, vbi voles: I prae, sequor.
Actus IIII.
Scena V.

IVDITHA, AB • A, LABRAX, THRASO.

Eiusdem generis versus.

GAudeo tādem nos hunc super asse mōtem, cuius vt Ascensus difficilis, at que molestus fuit, Ita descensus nobis erit facilimus. A▪ Est vt dicis hera▪ I. Tū exortus solis, qui non procul Abesse videtur, efficiet, necubi aberremus à via. Ab Verum id quidem▪ atat, quid hoc? Iud. Quid Abra? Abr. Nescio Quos huc ad nos armatos properarevideo. Iud. Bono Animo esto, facilè illos placavero: meditata enim Iamdudumin pectore mihi sunt consilia omnia. Lab. Vide dum sodes diligenter Thraso, Vt f • nt • s hos obseruandos ac praesidio satisCatal Firmo muniendos cure • ▪ Thr▪ Isthuc hercule Cura •••• est sedulo: nullus enim iampridem hauriend • Troch. aqu • Gr • ti • , •• ius tamen inopia laborant maximè,Troch. E civitate vnquam fuit ausus egredi. Sed hem, quid isthuc Labrax? mulieres duas Propiùs huc accedentes conspicio. Lab. Prô Iupiter!Troc▪ • ▪ Monstri simile. Ehodum caveamus ne os sublinatur Nobis. Quin procurramus eis obviam, Ac cōprehēdamus, quantū possumus. Hem consistite Istic illico, at que gradum cohibete veneficae. Iu. Saluete viri humanissimi. La. Apage, dico ego Nobisinsidias fieri. Iu. Animo quieto estote, ac mittite Nos obsecro: nam ne que vobis insidiae, neque Quicquam omnino à nobis metuendum mali. Th. Id ne fiat summa est adhibenda cautio. Sed cui • tes estis, aut vnde venitis tam manè? Iud. Mulier sum Hebraea, excivitate Betulia De nocte huc ad vos egressa clanculum. Lab▪ Hem,Troch. Betulia! qua gratia? Iud. Vt imperatori Vestro indicem, in quàm afflicto, at que misero statuScaz. Res suit ciuium: & simul common • irem quo modoTroch. Vrbem facillime capere possit, ne vno quidem Ex copijs suis amisso. Th. Eho, bene hercule, At que sapienter à te factum esse arbitr • r Mulier, quae in tempore saluti prospexisti tuae. Nam ea pol forma esse videris mihi, vt potiùs Seruari, quàm cum sceleratis illis perire debeas. Neque est quod à nobis metuas tibi. Quin scio Aduentum & conspectum tuum Holo •• rni duci Nostro gratissimum futurū. Agite dum, seq • imini: Ad illum vos rectà deducemus. Iud▪ Placet.
Actus V.
Scena I.

HOLOFERNES, AMMONIDES.

Eiusdem generis v • rsus

PVlchre pol etiam nunc, quod à me est institutumCatal. Procedit opus, at que adeo opportunè admodū haec Mulier se nobis obtulit: quae quomedo In ciuitate sese habeantres, mihi narrauit omnia. Sed qualem ego nunc illam dicam esse foeminam? Qua hercule venustiorem nullam vs quam arbitror Reperirier. Quare nimis ego illam aspicio lubens. O faciē pulchrā! deleo omnes dehinc ex animo mulieres: Taedet harum quotidianarum formarum,Troch. Sed eccum Ammonidem exeuntem conspicor. Am. Quamquam in subigendis hisce Israelitis magnus hactenus Nobis susceptus est labor: patienter tamen eum Ferendum tolerandumque esse existimo, vel ob Eam solùm causam, quod tam formosae, at que optime Moratae, apud illos reperiantur foeminae. At Eccū imperatorē, haud praeviderā. H. Hê Ammonide Quid ais? itane & huius mulieris Hebreae tibi Forma placuit? A. Perplacuit pol dux illustrissime. Hol. Eia, minime te hallucinatū esse arbitror: Nam & ego quo pacto satis illius pulchritudinem, Elegantiam, ac festiuitatem praedicem, Plane nescio Ammonide: & nosti, vt opinor, quā Oculatus formarū spectator siem.Troc. 2 Am. Ne cōparanda pol quidē haec est ad eas, quae in regionibus Reperiuntur nostris. Hol. Nova figura oris, color Verus, corpus solidum, ac succi plenū. Porro mores Tam excellenti formae per omniae congruunt. Praeterea, quod in nostratibus rarissimum est huicTroch. Mulieribus, facundiam admirabilem, Prudentiam que in illa deprehendisse videor mihi. Itaque quod se recepit facturam, de eo quidem Haud dubium est mihi. Sed intro nunc eamus, & Incastra ad nostros reuertamur. Am. Agedum, vtTroch. lubet, sequor.
Actus V.
Scena II.

IVDITHA, ABRA, THRASO.

Eiusdem generis.

ENimvero gaudeo, Deoque gratias ago, Cumid quod meditor, etiam nunc mihi cedat feliciter. Hem sequere me Abra. A. Uix ausim hera, cum militibus Completa sint hîc omnia. Iud. Esto animo bono, Nihil nobis periculi est:Dimet. Nam etsi deprehendamur, mandato tamen Ducis Holofernis saluae, at que incolumes erimus: id enim Per tota edixit castra, ne nobis, etiâmTroch. 2. De nocte egredientibus, obsic, aut noceat quisquam. Sed obviam video nobis venientem nescio Quem: praesenti, fortique animo fac vt sies. Thr. Spero ego nostros hos excubandi vigilandiqueCatal. Labores admodum breues futuros, cùm isti apellarū Scaz. Gregi ad restim res iam devenerit planissimè. Sed nescio quem pedū strepitū mihi audire videor. Multerē illam Hebraeam esse credo, cui noctu etiā quolibet Ecastris egredivt liceret, imperatorCatal. Nostri voluit exercitus. Ipsa herculè est cū ancilla, adoriar, A • cōpellabo comiter. Nam polmulier mihi Uisa est elegans, probisque ornata moribus. Matrona salue, quò tibi iter est? Iud. Oratūexeo In proximā hanc vallē: quod ab Holoferne principe Vestro permissū est mihi. Thr, Perge vt coepisti, in hisCatal. Nostris castris nullus erit, qui aut dicto, aut facto nocebit Tibi. Iud. Pro isthoc beneficio vobis gratiā habeo, & Habitura sum, quo ad vixero. Abra sequere. Thr. O mulierem Festiuam, at que pulchram! In vita pol venustioremTroch. Vidi nullam. Itaque minime her • ule mirum, si eam Magnifaciat princeps, nihil que illi negādū existimet: Iu. Subsistendi nobis hîc iam dabitur locus. Secede hinc istorsum paulisper, donec te vocem. Magnas tibi mi Deus ago gratias, q •• d haec, Quae numine tuo afflata, facere coepi, mihi satis Secundasti hactenus. Oro te porro Pater Clementissime, vt quemadmodum aliàs frequenter Maiores nostros, omni humana destitutosTroch. Catal. 2 Ope, praeter ipsorum spem, atque expectationem, Gravissimis exemisti periculis, Hostesque eorum, quamvis opibus, atque copijs Potentes, invicta tua virtute delevisti, Et extirpasti funditus: ita nunc quoque, Nostri misertus, hunc superbum, atque impium, Per me de medio sinas tollit rannum. Vt reipsa, atque adeo grauissimo suo edocti maloTroch. Scaz. Agnoscant homines illi barbari, haud vnquam Frustrari, qui in te omnem suam spem collocant: Eos que inani opera, atque labore defatigari, Qui aduersum te, tuoque cultui addictos,Scaz. 2. Bellum suscipiunt. Peccata quidem nostra maxima Esse fatcor, sed tua mi Deus longe maior Est benignitas: qui si nobis nunc opitulariTroc. Digneris, profectò fiet, vt omnet tui Nummis cultores diuinam tuam Inse collaudent, atq • e praedicent beneficentiam: Vt que alij horum • lade, interituque territi▪ Neque vim, • e que vllam infuriam i • ferre audea • tTroch. Nobis▪ Quod vt nunc per me, • ratia tua Adiut • m eueniat, obsecro, atque obtestorte Deus. Sic tua maxime cunctis innot •• cet elementia, Si se facilem, piamque in • os nocentes exerat. Ehodum Abra, tempus est, vt vnde venimus, Eo redeamus. Ab. Vbivoles: praecede, consequor.
Actus V.
Scena III.

HOLOFE. MOABVS, BAGOAS, IVDITHA.

Eiusdem generis versus.

OPiparum, delicatum que vti praecepi, fao vt appares Conuiuium Moabe: nam diem hunc totum, atque etiam Noctem, in laetitia cupio degere. Mo. Et hoc, & si quid aliud est Quodimperas, effectū dabo princeps honoratissime. Hol. Ad haec, vinum nobis pincerna vt optimumTroch. Promat, id imprimis fac cures sedulo. Mo. Fiet. Hol. Atque adeo ne quid omnino desit, quod ad Voluptatem excitandā, quod que ad luxum & deliciasCatal. Aptū at que accommodum siet. Mo. Memini, tamet si Non admoneas. Hol. Tum Hebraeam istam mulierē Nobis cupiam adesse in conuiuio, vt sua Nos recreet, atque oblectet elegantia. Quin Bagoaeid dedam negotij. Eho Bagoa, Prodi ocyus. Bag. Praestò sum domine, hem, impera Si quid per me fieri velis. Hol. Israelitidem Illam mulierem absque mora conueni, ei que commodé Loquēdo persuade, vt diem hūc nobiscū in gandio, ac Hilaritate exigat. Ba. Dabo herclè operam, & meScaz. impetraturum Confido. Hol. I, at que matura reditū, eam que huc vide Vt reducas mihi. Verbis pol vix possem consequi Moabe, quant opere huius mulieris mihi Placeat forma: & quo pacto mores eius amabiles,Troch. Vultusque decorus, tum vox illius, atque oratio Quouis melle dulcior, animum commouerint Meum. Mo. Nihil mirum: namque haud similis est mulier mulierum Nostrarum, quae student demissis esse humeris, Cervice erecta, ac vincto pectore, vt graciles • ient. Si qua est habitior paulo, pugilem esse aiunt. Cibum Sibi subtrahunt. Quanquam bona est natura,Catal. Reddunt se curatura iunceas, In hacScaz. Genuinae formae gratia est: verus color, nulla Cerussa, purpuri • so, aut stibio fucatus. Hol▪ Ego po • Nullam in vita venustiorem vidi foeminam. Quare non desinā ne que cōquiescam, donec ea potiar. Opperiamur paulisper hîc, dum redeat Bagoas: Quodiamiam futurum confido. Mo. placet. Bag. Optimè Pol, atque sapienter facis mulier, quae principi Nostro animū induxisti obsequi. Iu. Ita decet ô bone. Nihil ille vnquā mihi imperabit, quod non sim lubēs Atque expeditè factura. Bag. Benigne dicis, laudo & sapisDimet. Mea quidem sententia. Sed age, properemus, ne quid nostra illum offendat cunctatio. Hol. Vt omnis mora, cupidè quicquam optanti, semper solet Esse ingrata, & molesta. At eccam eam cum Bagoa Huc ad •• s accedere video. Eho quis me fortun • tior, Si quidem huius mulieris fruendae copia Concedatur mihi? Mo. Id quidem facillimè Impetraturum te so •• : nam quae • oemina est Quantumvis formosa, atque nobilis, quae nonScaz. Ad nutum se morigeram praebeat tibi? Hol. Blāde illam appellabo, at que salutabo comiter. Eho mea voluptas, meum suavium, Aduentus pol tuus est mihi gratissimus. Oh, vt te amplector Iubens. Iud. Nae ego muli • rum omniumTroch▪ Quae vivunt, sum fortunatissima, quae placeo tibi Dux invictissime. Hol. Tencóne te mea Iuditha, Maxime animo expectatameo? At satis iam cessatum est diu: Eamus cōmessatum. Am. Vbi voles accūbe domine, Parata enim sunt omnia. Hol. Ehem Iuditha, tu mihi Dextrum claude latus. Iu. Id quidē faciam lubens, Si quidem ea quae ancilla apparavit, apponi sinas Mihi. Hol Sino: Moabe, fac vt accumbant cateri. Mo. Curabo sedulo. Hol. Nunc genio indulgeamus,Catal. Atque hilares simus omnes. Agito, quisque sibi Sumat▪ quod palato, at que gulae sapiat maxime.Troch. Nam neminem apud mensam decet verecuudier. Moabe, hunc libi praebibo cyathum. Mo. Vt tibi saluti sit precor Princeps clarissime. Hol. H • ni, vide vt respondeas, Idque vni • o haustu. Mo. Faciam hercule sedulò, Nam fauces ariditate crepant mihi. Quid hoc, Satin' ubi placet domine? Hol. Pol strenuum Virumque fortem te esse iudico. Oh, mea Vita▪ mea voluptas vnica, frontem exporrige, & Te praebe hil • rem. Iud. Id quidem vt nunc cupide▪ atque libenter faciam, tua Domine mihi praestat beniguitas. Hol. O mulierem Lepidissimam, dispeream, nisite plus quàm oculos a • o meos. Da mihi osculum anime mi. Iud. Neque hoc, neque Aliud, quod à me petieris amplius, tibi negandū putē.Troch. Hol. Eia, laudo. Sed quid cessant cyathi? Bag. Hunc scyphum Tibi, si placet, pl • nis propino faucibus, Dux ornatissime. Hol. Age, nihil recuso, sed Audin'? ad fundum vsque ebibas velim. Bag. Nihil pol est Aeque quod fecere lubens. Hol. Mea Iuditha,Troch. Quanto iam formosior videre quam Dudum: quanquam ante semper mihi visa es pulcherrima? Iud. Certe tu pol quidem mi domine multo nunc es hilarior. Hol. Verbum hercule hoc verum est, Sine Cerere, & Baccho friget Uenus. Nunc genio indultum est satis. Agedū surgamus, & In conclave vnà eamus delicium, atque suavium meum. Iud. Nihil detrecto. Hol. At at, quid istuc? vicit vinum quod bibi: At dū accubabā; quā videbar mihi pulchre sobrius: Nunc postquam surrexi, ne que pes, neque mens satis Suum officium facit. Mo. Ehem, quid stas Bagoa? Obserua principem, atque illum in conclave ducito. Bag. Non possum: nam ipse quoque pedibus insistere vix queo. Et tamen experiar. Hem Moabe, subueni, Solus enim tantum pondus • ustinere non possum. Mo. Nunquam her • ulè, ita vt nunc, vino eum vidi obrutum. Bag. Progredere placidè. Moabe, egote subsequor.
Actus V.
Scena IIII.

IVDITHA▪ ABRA. Eiusdem rationis versus.

EHem Abra, Tu hinc à me foris absiste longiùs, Ac diligenter obserua omnia. Ab. Faciā hera. Iud. Nunc tempus esse arbitror, vt, cuius exequendi gratia Huc veni, aggrediar opus. Tu mi Deus vires Suffice, animumque confirma mihi: ne in memorabiliScaz. Ac praeclaro hoc facinore deficiam turpiter. Sic diuina tua maiestas, tuaque potentia Evaserit longe commendatissima: Si non per hominum vires, neque militum Copias, sed per me imbellem mulierem,Troc. • Nos, qui religiose tuum nomen coluin • us hactenus, Ab impia horum barbarorum liberes tyrannide. Eia, successurum arbitror, adeo mens gaudio Gestat mihi. Abra, huc ad me acc • de protinus. Ab▪ Hera, adsum▪ Iud. Caput hoc in coreacea tua Reconde • pera. Ab. Hui caput. Iud. Tace, atque desine Rogare quicquam modò, cuius sit, narrabo tibi. Ab. Vae miserae mihi. Iud. Tace inquam, & esto animo bono. Deum propitium habemus nobis. At moue Te quantum potes. Ab. Mouebo pol sedulo.Troch Iud▪ I • ereundum nihil est quod metuamus m • li: Nam principis edicto satis tutae sumus. Ab. Vide etiam sodes, nenimiū tibi confidas hera. Iud. Oh, potin' vt desinas? nihil periculi est Inquam: nam adiutorem Deum mihi esse sentio. Ab. Ego pol quid egeris plane nescio: tum cuius sit caput Quod in pera reconditum gesto, multò minus, Neque de eo quid dicam, aut quid suspicer scio▪ Iud. Nunc istuc percontari desine. Postea scies. Ab. Etiamne lōgius ire paras quo me du • is miserā? Iud. Quieta esto obsecro, ad vrbem rectaimus via. Nec qui • quam nunc est quod time as: nam longius A castris digressae sumus. Quin haud procul A ciuitate nos iam abesse existimo. Ab Vtinam tuhaec vera praedices: sed dic mihi Amabò cuius sit caput quod porto. I Cuius sit rogas? Ab. Aeg • um dic sodes. Iud. Cuius arbitrate? Ab. Nescio Hera: sed nihil est pol aequè quod sciam lubens. Iud. Age dicam, quando quidem divina gratia Omni periculo nunc exemptae sumus. Nam ad portam venimus. Ab. Oh▪ audire gestio. Iud. Holofernis Assyriorum principis est hoc, quod geris, caput. Ab. Vae miserae mihi, nebisque omnibus. Iud. TaceTroc. 2 Stulta▪ quos tu miseros appellas; ego omnium Puto esse felicissimos: vtpote quibus Propitius est Deus. Ab Hera, • éne ausam suisse rem Tantam aggredi? Iud. Quid ni Abra? Non fit sine periculo Facinus magnum, ac memorabile: & Deum mihiScaz. Adiuterem fore sperabam. Neque haec me spes • e • ellit: diuina enim ope▪ non meis id estCatal. Effectum viribus▪ Sed quid portam pul •• re cesso, Et civibus tam insperatum impertire gaudium? Heus heus, aperito aliquis protam protinus a • , quid moramini? Rem omnem vobis incolumen saluam que esse nunci • .
Actus V.
Scena V.

MELCHIAS, IVDITHA, SADOCVS, OZIAS, IOACHIMVS, ACHIOR. Eiuldem generisversus.

CVius ego vocem hic audi •• Iud Cuius arbitrare? Mel. Nescio. Iud. Hem, nesc ••• Iudithae. Mel. Tune huc reverteris Iuditha quam iamdudum 〈◊〉 〈◊〉 ?Catal. Iud. Deus suame serua • it 〈◊〉 ▪ Sed portam aperi t • m vos 〈◊〉 M • l Nihil Detrecto▪ ingredere. Age, nunc dic sodes 〈◊〉 , Quidnam adseras bonae re • . Iud. Dic • m, sed non nisi Conuocatis ciuitatis optima • ibus. Mel. H • m S • d • ceTroch▪ Propera, ac Ioachimū sūmū s • cerdotem, & Oziam, Reliquos que vrbis nostrae procer • s huc accerse ocyus. Sad Causae quid dicam? Mel. Iudith • redi • sse. Eho, v •• a. Mea Iuditha, dic amabò quid sit factū? aut vnde nobis Salutemiam auguraris, cùm in grauissimis malis Versemur miseri? Iud. Haud misero • ego, sed felices esse arbitror, Quos Deus sua protegit ac defendit clementia.Troch. Mel. Confiteor id quidem esse verum: sed quidnam ist huc sit boni, Quod te nunc nobis adferre ais, id herculè Nimis scire cupiam Iuditha. Agedum, ne celato obsecro. Sed video vnà cū Sadoco accedētē Oziā, & caeteros Quos accersi iussisti ciuitatis principes. Iud. Hos ego nunc ingenti complebo gaudio. Ozi. Ehem mea Iuditha, it àne nobis te saluam restituit Deus? Iud. Vti vides Ozia: at que adeore gesta felicissimè. Ita que animo iam nunc vos transquillo at que quieto esse impero: In vtramuis aurem o • iose vt dormiatisCatal. Fratres, Ozi. Eho, die mihi, quid factum est, aut quid ist huc estScaz. Iuditha, quod tibi feliciter cessisse praedicas. Iud. Nescitis quantum ego vobis aduentu meo apportem boni▪ Ozi. Mitte ambages oro. Quin potius vnico Verbo di • , quo pacto se nostrae hab • ant res: quae qutdem Afflictae, Imò desperatae nobis fuerūt hactenus. Iud. Agite, expediam paucissimis. Hem, Abra, quod habes Inpera profer caput. Abr. Accipe Hera: Iud. Eia adeste, At que spectate obsecr • prodigium. Hoc Holofernis caputTroc. 2. Est principis Assyriorum, cuius insuperabilem Tyrannidem, vires que inuictas extimuistis hactenus. Ozi. O facinus inauditum! Caput Holofernis Iuditha? Quam ego rem novam audio? Io. Deum immortalem! nihil Vnquā in vita audiui admirabilius. Tun' h • c caput Adfers Holofernis? Iud. Contemplamini obsecro An non sit. Ozi Prae gaudio, ita me Deus amet, vbi sim nescio. Quia praeter spē, at que incredibile hoc nobis accidit. Ioa. Bone Deus, cui vnquam quic quam aequè feliciter, at que commode Evenit? aut quis nobis fortunatior? Nemo hercule quisquam: nam in nobis Deus potestatem Plane per te mea Iuditha ostendit suam.Scaz. Iud. Vere tu quidē ist huc dicis, at que pie, vtite decetTroch. Ioachime. Hoc enim quod nobis obtigit bonū, haud mea Industria, aut virtute, sed diuina ope, Et praesidio adepti sumus. Nam maius id est opus, Quam vt humanae hic quic quā sibi vires arrogēt. Ozi. Scio mea Iuditha, scio, non nisi Dei opitulante gratia Te facinus tam arduū perficere potuisse, nihilominus Erit hoc tibi memorabile apud posteros tamen, Te maximo vitae periculo, in tanta rerum omnium Desperatione nobis subuen • sse: teque Patriae salutem vitae praeposuisse tuae. Iud. NihilTroch. moror Inanem gloriam: Deo solùm nobis sunt maximae Agendae gratiae, qui & vitam incolumem, & integram, Illaesamque pudicitiam servavit mihi. Sed auscultate fratres, quid nunc porrò vos facere velim. Ozi. Quid Iuditha? Iud▪ Caput hoc Holofernis ex muris Suspendendum, & mox simulac exortus sol fuerit,Scaz. in hostium Castra irrumpendum vobis arbitror. Quo inopinato impetu Illi perculsi▪ ad excitandum principem Suum procurrent illico.Dimet. Quem vbi obtruncatum, atque volutatum in sanguine Suo conspexerint, subita formidine, Atque pavore exanimati fugient protinus. Quos vna cum illis, qui haec montosa loca incolunt, Vos insequuti facile trucidabitis, At que interim • tis omnes. Sed prius Achiorē velim Huc ad nos accersi iubeatis: vt videat eius caput Qui gentem Israeliticam cōtempsit tam procaciter. Et a quo ad nos, tanquam ad mortē est missus. Ozi. Age, siat, hem Sadoce, propera, atque Achiorem ex nostris huc accerse • dibus. Sad. Faciam herculè sedulò. Ozi. O nos felicissimos! Eia Iuditha, naetu mulier es pia, atque beataTroch. Praereliquis, quae viuant, mulieribus: cum tibi Propitius sit Deus, qui tanta, tamque predigiosa per Te nobis praestitit. Iud. Ozia, hic solus laudādus, hic Nunquam intermittendis celebrandus est praeconijs. Sed adest Achior, • hodum Achior, en caput illius,Scaz. Qui propter nos tibi insensus, se perditurum te Miseris minabatur modis. Ach▪ Deus bone, Quid isthuc est prodigij? ah, animus pol stupet, Genuaque deficiunt mihi. Ioa. Ehem, quid isthuc Achior? Itane in terram prolaberis? animum recipe obsecro, & Ad te redi, Ach. O admirandam Dei potentiam! O mulierem quavis beatiorem foemina, Nihil unquam in vita audivi admirabilius. Nunc itaque relictis, quibus hactenus involutusTroch. Fui, erroribus, eundem quem vos veneramini, Quoad vixero, religiose colam Deum: Si modo vos in consortium vestrum me recipere Dignemini. Ioa Euge, recipimus, ac libenter hercule. I Bene facitis: & Dco pol nobis est habenda gratia. Nunc quisque se ad pugnam paret. Mel. Age, placet: faxo vt armatos Nostros omnes hic pr • sentes videatis protinus. Ozi. O nos felices, cum tua opera, ac virtute, mea Iuditha, Immanem hunc, impium que tyrannū è medio sustulit Deus. Sed quonam nos munere tantam hanc tuam Erga nos compensabimus beneficentiam? Quibus te laudibus, quibus celebrabimus praeconijs▪ Nihil vnquam tam magnifice dicemus, vel faciemus tibi, Quin virtus plus mereatur tua▪ Iud. Apagesis, nihil Ego me promeritam existimo.Dimet. Quod diuinae acceptum ferri debet clementiae Ob id me aut magni pendi, aut laudari à quoquam, impium, Et iniquum esse arbitror. Sed heus Sadoce, tu Caput hoc de muro conspiciendum propina hostibus. Nisi quid dissentitis fratres. Ioa. Et hic, & alibi tibi Lubenter paruerimus Iuditha. Sadoce, ocyus Hoc effectum reddito. Sa. Faciam hercule sedulo. Ozi. O Deus, serua obsecro nobis haec bona. Sed Melchiam eccum redeuntem conspicio procul.Troch. Bone Deus, quantā hominum adducit multitudinem? Videte sodes quam lati, & quam alacres sient. Ioa. Nihil pol mirum, tanto, ac tam insperato intellecto nuncio. Iud. Portā nunc aperiri iube Ozia, vt omnes impetuTroch. Inopinat • simulin hostesirruant. Ozi. Agedūpādatur porta. Eia praebete vos viros: Et strepitu▪ clamoreque quanto potestis maximo, In hostium irrumpite castra, & diuina freti gratia, Fugate, sternite, atque trucidate impium, Ac barbarūistud hominū genus. Me▪ Eho, procedite • iri, victoriam nobis in manibus constituit Deus. Fugam da • ūt, vbi ducē suum occisum cognouerint.
Actus V.
Scena VI.

THRASO, LABRAX, BAGOAS, AMMON. Eiusdem rationis versus.

INfortunatos pol Labrax ego nos esse arbitror, Quibus super montem hunc vsque excubandum, ac vigilandum fuit: Cum reliqui nostri exercitus duces genio Intereà indulserint, vinoque se compleuerint Affatim. Lab. Haec belli alea est, sed lucescit: quiescē diTroch. Atque adeo potandi, si lubet, iam dabitur copia. Sed quid hoc rei est, quod tantam ciuium Ex vrbe conspicio • rupisse multitudinem? Cùm nullus omnino ausus fuerit prodire hactenus. Thr. Nescio per Iouem: quin huc ad nos recta pergunt via. Lab. Credo vt fit: omnium rerum inopia, at que desperatio, Ignauos etiam fortes strenuosque facit. Thr. Age, In castra nos sine mora conferamus, & Rem, quo pacto se habeat renunciemus. Lab. consulis Probe. Bag. Expergis • ere sodes Bagoa, somnumque oculis excute: Nam clarus iamdudum illuxit dies: pol crapulam Hesternam nondū etiam me edormiuisse sentio satis: Neque mirum id certè, cùm nunquam me epulatum memineram Lautius, nunquam prolixius. Nunc imperatorTroch. Noster in amore est totus, mulierem illam complectens, qua ego Pol in vita elegantiorem vidi neminem. Sed eccum Ammonidem. Heus Ammonide, quid to tam mane Electo expulit, qui heritantum biber as? Am Sitis Mehercule e primo somno experrectū, me hactenusTroch. Miris discruciauit modis. Ohe, cedò quod bibam, Bag. Hui, etiam nunc homo est ebrius. Sed quid hoc, quod milites huc ad nos perturbatos properare video Th Opportune pol te hic stantem reperimus Bagoa. Bag. Ah, quid trepidatis, quid ve exanimati estis obsecro? Lab. Ad principem in conclaue ingredere protinus. Bag. Quid ita? Thr. Rogas▪ hostes omnes ex • i • itate Egressi▪ •• l • ri huc acc • rrūt gradu. Ba. Quid audio?Catal. Lab. Age, propera quid stas? Bag. Non ausim. Thr. Hem, non? quid igitur Faciendum censes? Am Nos illos facilè repulerimus Mastigias. Lab. I sodes Bagoa: nam quodScaz. Cauere potes stultum est admittere. Bag. Eo. Am. Vah, neque Verum neque verisimile mihi videmini Di • ere ne que vti fortes viros decet. Th. Vera hercule Quae nunciamus inuerietis omnia. Et pol satis conij • ere, aut intelligere nequeo, Vnde haec tanta apud hostes existat rerum commutatio, vt Qui ex muris vrbis iampridem vix ausifuerint prospicere, Nunc non metuant ad nostra costra propiùs impetu Tanto procurrere. Bag. Uae nobis mis • rrimis. O • oelū, ô terra, ô maria Neptuni! Am. Hei mihi, Quid ita times, tremis que Bagoa? Bag. Nulli sumus, Actum est Ammonide. Lab. Quid ita? cedò. Bag. Perijmus funditus. Am. Quin dic, quid est? Bag. Holofernom nostrum principem Obtruncatum in conclaui reperi miser. Adeste vt spectetis flagitium. Am. Prohibeant Isthuc superi, vae nobis infelicibus. Lab. O facinus indignissimum. Bag. Hebraea illa venefica Ossubleuit nobis, quam nusquam ego in • enio, vah, despudet Tam turpiter nobis data esse verba. Am. Est vt ais Bagoa,Troch. Illa nos miseros suis circumvenit fallacijs. Thr. O scelus inauditum! ô ingentem confdentiam! Hinc ille repentinus hostium incursusTroch. In nos. Eheu, quid consilij das Ammonide? Am. Neque pol consilij locum habeo, neque auxilij copiam: Nam ita sum perturbatus, vt animumDimet. Ad cogitandum instituere nequeam. Tum prae formidine Pedibus vix insisto miser. Bag, Quin fugimus, quantum possumus: Dum salui at que incolumes sumus. Am. Non diu erimus per Iouem: Namque hostium imminentium strepitum, ac tubae Vocem audire videor mihi. Fugiamus Bagoa. Bag. Probe mones. Am. Praecurrite vos, ego iamiam Cum t • t • sequor exercit • . Sed nae eg • hom • sum Stultissimus, qui non ipse mihi in tanto consulamTroch: Periculo. Age nihil moror exercitum: Nam que hocce tēpus praecauere mihi me, nō alijs finit.
Actus V.
Scena VII.

MELCHIAS, SADOCVS, AZARIAS.

Iambici senarij & septen • rij.

NV • c irruendi tempus esse existimo. Hem, macte virtute, Deus nostros conatus sua Secundabit • lementia. Sad. Agite, quis que se Virum praest et. Ne metuite impias hominumTroch. Barbarorum copias: nam aduersus hos abunde Nos muniet, at que tuebitur Deus. Et si humanitùs Quid fortè nobis acciderit, equidem pro patria,Octo. Ac religione qui perit, non interit pol turpiter.Scaz. 2 Sed quidnam hoc esse dicam Melchia, quod è castris Videmus prodeuntem neminem? Mel▪ Credo Illos resciuisse imperatoris sui Necem, & • b id perculsos metu fugisse, Sad. Ita Me Deus amet, vt mihi nunc verū videris dicer • ,Octo. Accedamus propius. Deū immortalē! deserta hic ego Conspicio esse omnia. Eho, accurrite, spoli▪ Hic nobis sunt relicta splendidissima. Mol. O Amirandam diuini numinis • lemētiam! Aza. Bone Deus, quam saepe eueniunt, quae non audeasOcto. Sperare? Sed quidnam faciendum censes Melchia? Hostes • e persequemur, an prius vrbis principes Huius rei reddemus certiores, vtScaz. Ex illorum sententia agamus, quic quid hic Faciendum porro fit nobis? Mel. Mittamus protinus Aliquem: quin tu potius i. Azaria, rei Tam prodigiosae nuncius. Nos interim Partim praedam hanc opimam, quam nacti sumus, Seruabimus, partim fugientes insequemurCatal. Hostes. Aza. Nihil pol vnquam iniunctum est mihi, quod fecerim Lubentius. Nae ego gratissimum apportabo nunciu.Octo. Age Azaria, omnem è corpore torporem excute: Viarumque omnes aspernare crepidines. Nam quemcunque hac in re laborem ceperis, Eum tibi abunde pensatum iri credito. Sed satis hîc cessatum est, nunc me in pedes quantum queo.
Actus V.
Scena VIII.

OZIAS, IVDITHA, IOACHI, AZARIAS.

Eiusdem generis.

ENimvero nisi me mens fallit, spero ex sententiaOcto. Hanc rem nobis porroeventuram Iuditha: Adeo animus nunc gaudio gestit mihi. Iud. De eo Pol haud dubito Ozia. Sed extra portam paululum Progrediamur: spero adfuturos modò, qui nuncium Nobis gratum, ac iu • ūdū sunt allaturi. Ioa. Id quidē Et ego brevi confido fore. Aza. Deus bone! Boni quid adfero? Sod nequaquam hîc mihi Subsistendū arbitror. Ad vrbē sine vlla pergo mora. Ozi Hem Iuditha, nescio quē huc accurrentē video. Bonum hercule, id quod apportat, fore auguror; vide Vt gestiat, vt que laetus, at que ala • ris siet. Iud. Azarias est. Ioa. Aut ille est, aut oculi hallucinanturCatal. Mihi. Aza. Sed nō procul àporta video stare nescio Quos: illos primùm delibutos reddam gaudio. Io▪ IsCatal. 2 Est ipsus, occurramus. Aza. Eho, nemo gestientem Azariam videt? nemo illi gratulatum Aduenit? Iud Audin' quid dicat Ozia? Ozi. Oh. quid ni audiam▪ Aza Sed adjunt, quos optabam. Iud. Hem Azaria, quid ita Gestis, aut quid laetus es obsecro? A. Mea Iuditha.Troe. 2. Quae eventura praedixisti▪ contigerunt omnia. Hostes subito terrore, ac formidine Exanimati, cuncti fugerunt turpiter. Ozi. O summis laudibus celebrandam Dei Benignitatem! ô numinisDimet. Diuini nunquam nobis reticendam clementiam. Oh Azaria, oh mi frater, quod nobis felicius, Si quidem tis haec vera praedicas? Aza▪ verissima Reperietis quae nūcio. Nūc adeo ad vos • ū missus, vtOcto. Quid praetereà faciendum sit, statuatis protinus. Ioa▪ Agite dum ingrediamur, vt accitis caeteris Vrbis magnatibus, de eo vnâ consultemus: & Tant • m tam que admirabilem erga nos Dei simul Omnes laudemus, atque praedicemus beneficentiam. Iud▪ Pie atque prudenter: praecedite vos, sequor.
PERORATIO

Iambici senarij, & septenarij.

POsthac egredientem hic nullum videbitis. Nā si quid est quod restat, intus transigetur. At Subsistite etiam nunc paulisper, & coronidis vice Quam auctor subijcit, audite admonitiunculam.Octo. Haec quā, spectastis, sacra est historia, nō ludicra, aut Profana fabula. Itaque ad anagogen, ac mysticum Arcanum que re • sensum animos advertite sedulò. Vidistis hîc Holofernem gloriosum at que impium Suarum virium ostentatorem, qui non modò Homines pios, sed ipsum etiam Deum procaciter Cōvitijs▪ probris que ▪ incessere est ausus▪ Sed quā precorOcto. 2 Catastrophen nefanda illius sortita est immanitas, Deoque exosa ostentatio? Non fortiter In acie cum vir • pugnans, sed ebrius A muliere imbelli obtruncatur turpiter. Eant nunc impij tyranni, ac viribus, Opibus que suis confisisese iactitent: Minisque coelum territant • s, neminem sibi Aut so▪ 〈◊〉 , aut extimescendum putent. Cum nih l aduer▪ us Deum ipsorum impotentes Valeant molitiones, nihil conatus improbi,Troch▪ Quos diuina adiuti ope facile declinant boni, Vt sacra hac • os docet, monetque historia, quam Ludo vobis hic 〈◊〉 comico. Qui si placuit, agite dum sodes, plaudite.
FINIS.
PSEVDOSTRATIOTAE FABVLA IOCOSA, atque ludicra. ACTORVM NOMINA. PHORMIO, vietor. DORIO, ahenarius faber. PERILLA, Phormionis vxor. BROMIA, Dorionis vxor▪ LESBIA, caupona. SYRA, Lesbiae ancilla▪ CHREMES, Rusticus. NISA, Chremetis vxor.
PROLOGVS.

Trimetri Iambici.

PAcem, & quietam vobis, ac publicam Tranquillitatem grex exoptat scenicus. Quicun que huc confluxistis, fabulam hanc nouam Spectaturi, nostros que ludos comicos Hodie vestra decoraturi praesentia: Vos appello, quicunque liberalibus, Atque ingenuis animum excoluistis artibus: Et candida qui humanitate praediti, Studijs bonorum prove • endis sedulo Incumbitis, nigrosque odistis Zoilos. Malevolos nil moramur: qúi dum industriam Nostram culpant, suam produnt inscitiam. Nunc quam sumus exhibituri audite fabulam: Non sacram, aut seriam, vt consuevimus hactenus, Verùm festivam, iucund • m, atque ludicram. Iocos hoc tempus postulat, & facetias, Salesque, sedcastos tamen, atque innoxios. His nos iam ludere, permisit didascalus. Neque id sibi vitio vertendum existimat. Bonorum habet exemplum, quo se defendere Facile queat ab inuidorum morsibus. Valeant igitur malorum hominum calumniae, Quos non melius vlciscaris, quàm si auribus Obturatas praetereas, nihilique aestimes. Abunde sibi satis factum putabit, si suam Operam vobis non displicere senserit. Cui hoc solum est in votis, vt quas bactenus Et fecit, & posthac facturus est, bonis Probet com • dias: siue illae sint sacrae, Seu sint futurae ludicrae. Verùm satis Prolixa oratione praefatus mihi Uideor. Agite 〈◊〉 , ad argumentum fabulae Attenti quaeso estote absque vllis fabulis.
PERIOCHA. DVo combibones admodum diluculo Foras vnà egressi, ad potandum commeant. Vxores per totum illos quaerunt oppidum. Mox depraehensos plagis contundunt plurimis. Hi postea Hispanos mentiti milites, Ruri adoriuntur rusticum, miseris que eum Exercent, & cruciant modis. Qui sumptibus, Magnisque impendijs grauatus, coniugis Subsidio ex aedibus ambos exturbat, probè Suggillatos. Compulsi mox inopia, Domum serecipiunt: & confessisuam Culpam, cum vxoribus redeunt in gratiam.
Actus I.
Scena I.

PHORMIO.

S • natij & s • p • enarij Iambici.

NAE ego hominū qui viv •• t sum infelicissimus, Cui praeteralia, ea que innumera incomm • da, tam procax, Difficilis, tamque imperiosa vxor contigit. Cum furia quapiam infernali vitam agere mihi Videor, adeo suis dies noctesque me exagitat, Cruciat que praestigijs. Quanquam operi • edulò intētus Vsque officio meo per • ungor gnauiter.Scaz. Nunquam tamen suis me rixis, atque iurgijs Obtundere, & enecare cessat bellua, Mir • est profectò etiānūc animi compotem esse me, Neque iampridem redactum esse ad dementiam, Quicum tali Tisiphone annos ium vixi plurimos. O me temerarium atque hominem multò omnium Stultissimum! quitam duro, & inamabili Capistro collum irretiendum praebui▪ vnde qu • Pacto me expediam, aut quibus rationibus Exoluam▪ planè nescio miser: tam arcto,Troch. Scaz. Tam que insolubili nodo illigatum me essesentio, vt Male illos perdat lup •• r, nobis ingum Istud qui imposuerunt grauissimum: quitamScaz. Molestas, adiosasque maritis iniecêre c • mpedes.Octo. Sed quid agas? quod factum est, infectum reddi non potest. Cuicum cacedaemone, vt aiunt, nauem i • gred • Contigit, eiinter nauigandum mores illius, Omnesque sunt ferendae iniuriae, non diutius Tamen, quam cum in portum sit peruentum▪ tum • o Relict • liberum est abire quolibet. Sed quam proculego adbuc ab illo portu absūmiser? Neque de vlla resum solicitus magis, quam neScaz. Ad eum nunquam accessu • concedatur mihi: Nisi quis Deus Apomechanes, vti a • ci solet, Apparens, de medio hanc tollat veneficam. Tum ego me quouis homine feliciorem deputem▪ At Nequaquam pol hoc sperandum est mihi, cùm vltra Hem, Nestor • os ann • s illa sit victura sacrilega.Scaz. Sed iam s • tis superque querelarum esse existim • ▪ Virum, non f • minam te esse recordere Phormio. Quin potius ita te▪ compara, vt quic quid animo Aegrè est, procul abs te remouendum atque pellendum putes. Agedum▪ sic pol posthac f • cere certum est mihi. Nunc ita que quemadmodum statueram, his Bacch • nalibus Pagos vicinos, atque etiam longius ab vrbe dissitos, Perambulare pergo, probè, vti conspicamini, Oneratus. Quoniam hoc tempore, rusticis passimScaz. Conuiuijs, atque genio indulgentibus▪ Catal. Confido commeatum ventri haud defuturum Famelico: idque sine labore, atque opere tamen, Quo pol domi misere crucior, ac torqueor Infelix▪ Sed quemnam huc procul accedētē cōspicor? Estne hic Dorio▪ familiaris meus, ac fidissimus Compotor? is est ipsus, commode hercule. Hic illum praestolabor, dum propius accesserit.
Actus I.
Scena II.

DORIO, PHORMIO.

Eiusdem rationis versus.

MIrum ni mihi mater fuerit ignauia,Hypert. Pater que lethargus, ita laborem corpus extimescit Meum, adeoque nihil otio dulcius est mihi. ItaqueScaz. Relicta quae me iamsatis super que defatiga • it,Troch. Officina, atque vxore, quam habeo domiOcto. Quauis molestiorem Xanthippe, lebete, ac cacabo In humeros sublato, opportuno hoc tempore, Quo omnia passim laetitia, commessatiombus, Conuiuijsque perstrepunt, hinc • ongius Abire decretum est mihi: vbi mea me haud facile Est inuentura blitea. Satis iam diu Non secus ac claudus sutor desedi domi. Credo reperturum alicubime, non opus, Quod quidem cane peius, & angue semper horrui,Troch. Sed pabulum huic gulae, at que aqualiculo gratissimū. Nempe petasonem, aut pernam, aut armum aliquem • uillum, bene Assum; cui quidem potus si accesserit▪ Troch. Talis, quali à summo mane, vs que ad multam noctemScaz. heri Meopplebālargiter, Deus bone tum ego me quouisScaz 2. Apitio beatiorem, atque adeo ipso Mida, Aut Cr • so ditiorem existimem. Et spero Euenturum quod auguror, adeò animus praeter Solitum gestit mihi▪ Sed in ipso tempore Eccum sodalem Phormionem non proculSeaz. Hinc stantem conspicor, ad iter quoque instructum, Vti videtur. Nullum pol ego nunc obuiam Mihi dari malim, Accedam, atque alloquar. Hem; hîccine Astabas Phormio? oh, vt te aspicio lubens? Phor. Tuus quoque per Iouem conspectus, Dorie, Mihi longe est gratissimus: atque ob id procul Te huc accedentem conspicatus, substiti Lubenter hercule, atque aduentū expect • ui tuum,Dim •• . Dor. Facis ami • è atque vt te decet. Sed quid te tam manè euoeauit è lecto, qui heri Tantum biberas? lucri bonus odor, opinor, afflauitScaz. Octo. Nares tuas. Phor. Non pol spes lucri, aut quaestus tam diluculo, at Vxor suis è nido me exturbauit iurgijs. Dor. Quid audio! etiam hic illa tecum litigat? Phar. Quasi tua hoc nunquam fecerit hactenus. D, Frequentius Quàm volui Phormio▪ Phor. Credo, & tamen me • Tuam longè superat procacia: ita que nusquam mihi Cōceditur illa praesente quies. Et ob idvbiuis gentiū Malo esse, quam d • mi▪ Dor. Sapis mea quidemOcto▪ Sententia, nam ego quoque crucem non aeque, atque meam Exhorresco veneficam. Sed quô nunc est iter? Aut vbi quaestum tibi futurum existimas? Phor. Ego hoc tempore, ne quid amice simulē, nulloScaz. Labore mefatigare statui: à quo aliàs quoque Non mediocriter abhorrere soleo, sed quodScaz. Dies hi postulant, cur andam cuticulam Mihiesse duxi genioque indulgendum affatim. Dor. Cur igitur haec circumfers, aut quare adopus te paras: Phor. Vis dicam Dorio? vt os vxori sublinam. Dor. Ha, ha he▪ ad eundem modum ego quoque non rarò fallo meam.Octo. Sed quid, quod terogem? Phor. Quid obsecro? Dor. Non sitis? Phor. Vtinam sit qui isthuc • upiat experirier, Mihi que cantharum offerat, male peream Nisi totum, quantumuis capacem protinus vnico Haustu ebibam▪ D Mihi quo que ex cōpotatiuncula, Quam in multam noctem producebamus heri, Fauces ariditate crepitant. Phor. E • mus ergo▪ quid Stas? Sed vbi nanc ceruisiam arbitrare no • In ••• muros bonam? Dor. Non procul hinc▪ hem, sequere, Recta isthuc iam te deducam via. Phor. Quo? Dor. ad Lesbiam. P. Festiuamne illam mulierculam, quae in proximoTroch. Hoc habitat vico? Dor. Eam ipsam. Phor. Eamus ergo: nam Nimis vereor, ne, si hîc subsistamus diutius, Vxor obtort • collo me intrò retrahat. At at, crepat Ostium: in pedes nos conijciamus quantū possumus.Troch.
Actus I.
Scena III.

PERILLA.

Eiusdem generis versus.

EHo, quid hoc monstri est▪ quò tamsubitò meus Hinc se subduxit furcifer? credo hinc eum Aliquem conspexisse cacodaemonem, adeò Has horret aedes, adeoque invitus est domi. Non tamen illum puto hinctam cito abijsse longius, Sed alicubi hîc astare otiosum pro foribus:Troch. Et cum vicinis derebus friuolis, nihilique ad Farinam conducentibus confabularier, Aut percontari res nouas, quod pol multo facit Lubentius, quam opere se exercet suo. At Quid hoc? nusquam hîc ego illum conspicio misera. Perij, mirum ni se rursus aliquo abdiderit In diuersorium, aut in prostibulum potius. Eheu, nullam me miseriorem vsquam arbitror Mulierem viuere. Vtinam terra debiscat, meque absorbeatOcto. Suo hiatu: tam me vitae piget, ac taedet meae. Nam cur hac▪ luce fru • cupiam diutius? Quocunque me verto, luctus atque miseria Me vrgent, premunt que vndique. Tum paupertas, graue Profecto onus, rerumque necessariarumCatal. Penuria, ad haec liberorum grex inops, Nudus, atque famelicus, eò me redigunt inf • licem,Troch. Vt quò me vertam, aut quid agam plane nesciā. At Frustra hic ego lamentando consumo diem. Quin potius missas facio querimonias, Quibus proficio nihil: at que me ita comparo, Non perpeti diutius nebulonis contumelias.Octo. Quem iam, vbi vbi est, per totum quaeram oppidū, inuentumque itaScaz. Exercebo, atque vlciscar sacrilegum, vt huius Diei, meique quoad viuet, memor fiet. Et primùm visam apud Dorionem vicinū hunc, vbi Eum nunc esse cogito: nam cum illo potiat Libenter, dignum pol patella operculum: Adeo ille huic nostro est similis per emnia, Ignavus, iners, tardus▪ stipes, potator strenuus. Vnum si noris, alterum cognoueris: In eodem mihi videnter ludo edocti ad nequitiam. S • d eccam Bromlam eius vxorem, hanc adoriar.
Actus I.
Scena IIII.

BROMIA, PERILLA.

Senarij & septenarij, Iambici, admistis paucis octonarijs▪

VBi ille scelus est? vah, nusquam est: heu me miseram, occidi, Rursus tam mane? vt illum dij deaeque perdant, quiScaz. Tot mihi curas, tot solicitudines pari • . Porcum pol mihi maritum malim, quam hūc mastigiam. Per. Irata est, neque quae loquitur intelligo satis. Accedam propius, atque compellabo Hem Bromia, Quid est, quod hîc stomachare ante ostium? aut quid accidit Tibi? sati • saluae res? Bro. Hem, Perilla, tun' age, Hic astabas? ignosce, non praevideram Te. Per▪ Credo, sed quid tristis es, aut quem incusas? Di • sode • Bromia Bro▪ Quem incusem rogas? quem nisi meum? Per. Maritum? Bro. Eum ipsum▪ qui nunc si detur, faxo meas Experiatur manus, ostenderem quid sit, dolis, Ac • y • ophantij • vxorem fallere. Per. Tupol mecum eodem luto haeres Bromia. Sed quid tuus ille designavit? aut vbi nūc est obsecro? Bro. Credo hinc illū abijsse in malā crucem, & vtinā Reuertatur nunquam. Per. Ego quoque idem saepe imprecata sum Meo. Sed cedò quod terogo. Bro. Dicam. Cum heri totūpotando exegisset diem, Tandem multa nocte reuersus domum, DeumDimet. Immortalem quam ille temulentus excitat Ibi nobis tragoediam, quas turbas, & tumultus Ciet! nunc quo que cum ego illum operi intentum puto, Nescio quô se clam subduxit modo. Por. Facile, Ita me Deus amet, id esse diuinabam: eosdem enimCatal. Ludos hodie meus mihi fecit furcifer: Et propterea huc illum quaesitum egressasum foras, Bro. Quid ais: ô nos infelices, quae talibus Maritis nupsimus: quid rest at obsecro, Nisi vt perpetuo simus miserae? nam meus quidem Frugi futurus est nunquam. Per. Neque de meo Quicquam spei est reliquum mihi, Adeò in naturam jampridem illi versa est malitia.Dimet. Tamē inultū, quod mihi secit hodie, nunquā auferet: Nam pergam eum porrò in omnibus quaerere diuersorijs. Pugnos, si viuo, non euitabit meos, Ad manes imos etiamsi confugerit. Mori Me malim, quàm non tantam ganeonis illius Vlciscar impudentiā. Atque idem Bromia tibi quo que Faciendum censeo: sacilitate enim nihil Effectum esthactenus: at que adeo tales eos Nobis nostra reddidimus indulgentia: Dictū est vetus, Phryx non nisi verberibus emendari solet. Bro. Agedum placet. Malo nodo malus nobis Quaerēdus est cunem. Per. Recte laudo. Bro. SequarScaz. Quocun que praecesseris. Per. Vngues mihi polpruriunt: Vae illis si quidem in nostras hodie inciderint manus.
Actus II.
Scena I.

PHORMIO, DORIO, LESBIA, SYRA.

Eiusdem generis.

HEm Dorio quo pacto se tuae habent fauces, & quomodo Ualet Stomachus? Dor. Rogas Phormio? pol gutturCatal. siccitate Iamdudum exaruit mihi: & lupo esurientior Sum. Phor. Mihi quoque sitis non parvam haec concitauit ambulatio. Dor. Vae cantharo illi, qui ori primus occurret meo: Nam pumice aridior, & quauis spongia Siticulosus sum magis. Sed eccam Lesbiam For as conspicio prodeuntem. Iupiter Supreme quam elegans, & quàm venusta est? formae gratia Venerem superat ipsam▪ Les. Demiror nullum ex civibus Huc etiamnum diuertisse ad ientaculum, Praesertim hoc Bacchanaliorum tempore, Quo aduenturos sperabam plurimos. PraeterScaz. Opinionem isthuc me castor accidit mihi. Sed credo vt fit frugalitatem, ac temperantiam Multos docet penuria. & hoc bellum, quo plurimosScaz. annos Ha nostrae regiones miseris iam diuexatae sūt modis, Multorum loculos exhausit penitus: hinc noster quaestus est Frigidior. Nihilominus tamen credo adfuturos, à quibus Lucellum aliquod nunc expectandum sit mihi. Sed eccos quos volebam: pol salus me seruatam cupit▪ Non alios magis ego nunc optarim mihi: Nam belli sunt homunculi, faceti, atque lepidi. Phor. Accedamus, eamque appellemus comiter. Quem hic ante aedes praestolare Lesbia, Suauium, atque delicium meum? Oh, vt te amplectorTroch. lubens. Les. Vos opperiebar aduenientes. Dor. Facis amicè, & vt Te decet. Les. Aduentus pol vester multo omnium Mihi est gratissimus. Dor. Vis vt id ex animo existimem A te dici Lesbia? age, da mihi osculum mea Festiuitas. Les. Nihil detrecto: tale enim Quid vobis negare, aut eo etiam amplius, religio Mihi esset maxima. Sed intrate sodes, at que sarcinas Deponite, vt hilarem laetum que hunc sumamus diem. Phor. Placet▪ sed cantharum promi, & mensam insterni iube. Les. Nihil in me erit morae. Hē Syra, ocyus exi Syra.Scaz. Syr. Adsum: quid me facere iubes hera? Les, Insterne Mensam. Dor. Primùm omnium amabo ceruisiamScaz. Promi iube, nam ingens fauces meas vrget Ariditas. Les. Naetupol antiqu • m Dorio obti • es. Age Syra, prome cantharum. Dor. O dulcissimamTroch. Cantiunculam. Les. Tales mihi hospites Gratissimi esse solent: nam edaces illos pamphagosDimet. Nihil moror. Syr. Sit fausta vobis haec cereuisia. Dor Habeo pol gratiam Syra: Tibi vicissim benefaxim lubens: praebibo tibi Dimidium Phormio. Phor. Perge, quid cunctar • c • ssator?Scaz. Nam siti hercle jamdudur • enecor. Vt DijTroch. Deae que te omnes perdant, totum exhauris impudens? Dor. Quaeso ne aegrè feras, nam imprudens ebibi: Mirū ni mihi fauillae, aut prunae inhareāt in gutture, Nam vix & iamnum me bibisse sentio. Les. Mitte isthaec Syra, & sine mora alium promeTroc. 2. Cantharum, atque audin, fac diligenter annotes▪ Syr. In hoc profectò obliuiosa neutiquam Esse sole • . Phor. Vah, quid moraris pessima? Non verba tua, sed cereuisia meam mihi Restinguet sitim. Les. Quietus esto, jamiamTroch. Aderit: atque accam. Syr. Hem, accipe, Phor. Vtinā tam cupide Deus Animam excipiat meam, atque ego nūc hun • arripio cantharum. Dor. Ut haurit helluo! Bithum cum Baccho Commissum dixeris. Les. Agite, apparata iam sunt omnia, Vbi Voletis accumbite. Phor. Accumbamus Dorio. Hîc ego mihi locum deligo Eho Lesbia, Tu dextrum mihi claude latus. Tum vt Syrae nobissum quoque Accumbat iube. Les. Syra c • pe sedem, & DorioniTroch. Te adiungito. Syr. Nihil est quod aeque fecero Lubens. Les. Nunc admo •• te 〈…〉 m patinis, apud Mensam etenim neminem decet vere •• ndarier, Pho. Ego me herculè semper eo fui animo, vt si quid Vnquam esset appositum, i 〈…〉 ter, atque libereScaz. Attingendum, ac discerpendum put auerim, Dor. Rectè, laudo: nāque ideo non apponitur cibus, Vt oculos oblectet, sed vt v • ntrem saturet • amelicū. Les. Hem, ne cereuisia desit curato Syra. Syr. Faciam pol sedulò. Les. Ehe, Phormio, hunc Tibi praebibo cantharum. Phor. Ut saluti si • precor Mea Lesbia, mea voluptas vnt • a. Dor. Hem Syra, Uidere mihi subtristior.Dimet. Nū quid te torquet. aut solicitat? cedo. Syr. Nihil Omnino anime mi. Dor. Frontem igitur exporrige, Ac te praebe hilarem. Syr. Id pol hoc tempus, atque locus hic postulat.
Actus II.
Scena II.

PERILLA, BROMIA.

Eiusdem generis.

OPportunè aedepol isthaec vicina GlyceraScaz. Nobis voniebat obviam, nostros maritos quae Ex vrbe egressos se vidisse dicebat modò. Bro. Percommodè, ac feliciter sanè: ista enim Nisi hoc nobis indicium fecisset, per oppidum Totum hunc frustra illos quaesivissemus diem, At nunc eò recta contendimus • ia. Per. Novi ego prosi ibulum isthuc, • d quod frequenter commeant. Bro. Vbi illud est? Per. Non ita procul ab vrbe. Bro. Quod est nomen hospitae? Per. Lesbia. Bro. Vah, Lesbi • ? impurissimaTroch. Illa est meretrix. Per. Tenes. Tum ancillam habet Syram, Nostin'? Bro. Quid ni? non arbitror in toto oppido S • ortum vsquam esse impudentius: adeo similes habent labra Lactucas. Sed quid quod te rogem? Per. Quid? Bro. Hiccine Nos illos inuenturas autumas? Per. Non est dubium id quidem. Nam illic frequenter potitant. Hem Bromia. Para vngues, non procul enim nunc ab aedibus absumus. Bro. Non pol vngues modò, sed dentes etiam exacui meos. Nunquam me per Iouem quisquam exorabit, quin meum Istum hodie, vti meretur, vlciscar mastigiam. Per. Meum quoque vah, quibus exercebo modis! Nae ille sibi cum viraginerem esse dixerit. Sed placide accedamus, ne praesentiant.Troch. Ego praeibo, tu subsequere Bromia. Bro. Hē, sequor.
Actus II.
Scena III.

PHORMIO, DORMIO, LESBIA.

Eiusdem generis.

OHe Dorio, iā abūde satisfactū est stomacho. Nunc hauriamus, ac potemus strenui. Hem quid tibi vis Syra? cantharus vacuus est, quid si hoc rerum statu Incēdiū contingat, quo pacto restingueremus? Le. O. Periculosum facinus! Hem, vola. Pho. Mea Lesbia, Quanto mihi nunc formosior videre, quam Dudum? Les. Certè quidem tu pol multò es hilarior. Phor. Da sodes osculum meum suauium. D. Bene hercule fecimus, quod lōgiuscule ab oppido Sumus digressi: nam hic, vt opinor, non facile nos Inuenerint vxores. Phor. Quid si inuenerint? Nihil ego moror foeminam. Les. Eia, sic decet. Vires vos esse iudico. D. Hem, praebibo tibi Phormio.
Actus II.
Scena IIII.

PERILLA, BROMIA, DORIO, PHORMIO.

Eiusdem rationis versus.

OCoelum, ô terra ô facinus indignissimum! Bro. Quid vociferare Perilla? Per. O Iupiter! haeccine Vides, & pateris? Bro. Hem, quid est? Per. Ambo Probe Poti, inter meretrices duas hîc accubant. Pudet me commemorare quae vidi, per ostij Rimas prospiciens clanculum, irruamus Bromia.Troch. Bro. Agedum praecede, sequor. Ego meo, tu tuo Infaciem vnguibus inuola venefico. Per. Hîccine sedes sacrilege? Bro. Hiccine quaerenmihi, dus eras nequissime? Dor. Me miserum! succurrite populares. Phor. Hei Perimor infel • x, subuenite inopi. Bro. Etiam Subsidium imploras furcifer? Dor. Ignosce obsecro. Si aliàs vnquam pedem foras extulero, occidito. Bro. Id nunc faciam. Phor. Eheu parce quaeso mea Perilla. Per. Vah, Tibi ego parcam omniū? Dor. O me infelicissimum! Ph. Ah, siccine me vxor strāgulas? Per. Hē Bromia Crumenas illis eripiamus: deinde abeāt, vel in malā Crucē impurissimi. B. Hoc ago. Nunc quo dignus es▪ Abi scel • rate. Per. Sic exercendi sunt, qui rem decoquunt. Bro. Qui meretrices impuras plus amant, quàm coni • ges. Per. Quod si omnes vxores suos maritos r • m maleScaz. Ger • ntes, ad eum tractarent modum, non tam Multi passim invenirentur decoctores, & adulteri: Nunc ad quae vis facinora illos impunitas Illectat. Sed satis iam hîc remoratae sumus diu, Ad vrbem redeamus. Propediem supplicantes Aderunt famelic • . Sed nihil agnt, me mortuam domi.Catal. Malim, quàm cum tali marito vivere. Br. De isth • e quid sit futurū, consiliū vnà capiemus
Actus II.
Scena V.

PHORMIO, DORIO, LESBIA.

Eiusdem generis.

QVid nunc agendum nobis censes Dorio. Audiebimusne foris egredi? Dor. Circumspice Etiam sedes, anne alicubi hîc haereant Phormio. Phor. Perij, vt etiam nunc timeo miser.Troc. 3. Dor. Circumspicito inquam ne rursus ex insidijsSeaz. Nos adoriantur harpyiae obscoenissimae. Me miserum, differor doloribus, membra Luxata sunt omnia, genua que labant mihi. Phor. Mea quo que caput totum mihi tuber reddidit Venefica. Les. O viros fortes, ac strenuos! Eho, quo pacto vobis hoc sapit tentaculum? Phor. Etiam rides pessima? Les. Pol iam defessa sumTroc. 2. Vos ridendo. Dor. Pergis inepta? Les. Eia, pugnatum est fortiter, Quid restat, nisi vt triūphū agatis? Dor. mitte sodes • ocari Lesbia: satis nos discruciat infortunium Nostrum, etiamsi tu istud tuis dicterijs,Troch. Atque iocis non conduplices, Les. Pro Iupiter!Scaz. Quàm velim me non vidisse tantum dedecus. Viros vos caedi ab vxoribus vt pueros? ô inauditam Infamiam, atque turpitudinem! at satis Iam verborum est: nam me cum talibus viris Loqui pudet. Agite, numerate pro ientaculo. Phor. Eho, quid numerabimus miseri, quibus Adempta sunt marsupia? Les. Quid isthuc mea? Numerate inquā. Dor. Id quidem nihil habentibus Difficillimum Les. Isthaec verba sunt, quibusTroch. Nihil moueor. Scio quid agam. Hem Syra, cacabum Hunc, at que lebetem intrò aufer. Phor. Hem, siccine agis Lesbia? Les. Quid ni? vbi persolueritis quod debetis, reddentur protinus. Valete. Phor. Quid nunc agimus Dorio? Dor. Nescio berculè, Nam cum crum • nam adimebat vxor, consiliū etiam Omne • ripiebat •• hi. Pho. Tame • inueniendum est remedium huic malo: Et damnum hoc ratione aliqua sarciendū existimo. Dor. Nihil malim, siquidem quid tale posset in • e • irier. Sed ne frustra quaer as, nimis metuo miser. Phor. Ad vxores redeamus, culpam que fateamur supplices. Dor. Rides? egon▪ isti supplicabo sacrilegae?Scaz. Nunquam faciam. Phor. Durum •• lum necessitas. Dor Suadere noli: nam pol inedia mori malim, Quàm dominam tam difficilem, & tam imperiosam perpeti. Phor. Age, ausculta: inueni aliud, quod magis probes. Dor. Quid? Phor. Dicam, nosti opinor quàm multi,Troch. hoc praesertim tempore, Passim per pagos, vicosque vagentur milites, Nihil non impu • e perpetrantes. Dor. Illorum herculè I am ingens vbique est copi • . At quorsum isthac? Phor. MilitesDimet. Quoque nos esse assimulabimus: Atque miseros hoc pr • textu spoliabimus Rusti • os. Dor▪ Dici probe, si pro • epulchroTroch. Crucem status velimus nobis. Phor. Vah, nihil Periculi est. Quasi non multo gra • iora vbiqueCatal. 3 Tolerentur se • l • ra, & flagitia: inter arm • Silent leges. Dor. Pol vera praedicas. sed vnde nobis Arma? quibus & ab alijs dignoscuntur, & agricolis Terrori esse solent milites. Pho. Si mutuo nūc poss • mus, Sumemus alicunde foenore. Dor. Hem placet Consilium: itaque & hic, & alibi tibi lubens Obtemperavero. Phor. Benigne dicis. sequere me.
Actus III.
Scena I.

NISA.

Eiusdem rationis.

MIseram me quàm dura, aspera que vitae cōditio Nobis obtigit agricolis quibus á sceleratissimis Nihil vsquā tutū est militibus: qui sibi licere in nosSca • . Quic quid lubet putant, Aequum sit, an iniquum quod imperant, Nihil morantur, aut vident, nihil que pensi habent. Tum nisi protinus ad nutum illis inseruias Sacrilegis, si quid eorum, quae impudenter exigun • , His denegaueris caedunt, spoliant, mille que nos Affligunt & cruciant modis. Nae illi admodum Fortunati, at que felices sunt, qui hoc rerum statu, In vrbibus, & intra muros vitam exigunt; Qui portis, atque m • nibus à se arcent hoc impiun • Execrabileque hominum genus: cum ruri apud Nos illis pateant omnia▪ vbi plerun que ianuae, Fenestraeque ruinosis desunt tugurijs. Adeo in cinerem puluerem que versa suntTroch▪ Quae possedimus omnia. Nunc quoniam qu • portaueram Ad mercatum, • ua, galli • as, atque caseos satis Uendidi feliciter, pecuniaqueTroch. Loculos oppletos gero, recta domum propero. A qua cùm absum diutius, neque maritus, neque Liberi satis officium faciunt suum. Omitto liberos qui propter aetatem parum Sibi consulunt. Sed hominem tam gra • dem, virumTroch. Dico, nihil etiamnum sapere, desidem, Vecordem, atque ignauum esse, quae mulier ferat? At at▪ nescio quos huc procul aduent ant • s conspicor: Pol milites sunt, nisi oculi mihi prospi • iunt parum. Abeo, atque in pedes hinc me quantum queo.Troch.
Actus III.
Scena II.

DORIO, PHORIMIO.

Eiusdem generis versus.

EHo Phor • no, quo pacto nunc tibi instructusScaz. Esse videor hasta, atque gladio? Phor. Probè admodum. Nam nisi qui sis nossem, veteranū quendam militemTroch. Te esse deierem. Sed circumspice sodes, satin' Mihi hic thorax, galea que conueniant? Dor. Pol formae gratia Euenit, vt quicquid indueris, te deceat maximè. Phor. Derides? Dor. Nequaquam, quod res est dico. Sed Meus hic ensis totu • r • bet ferrugine. Intra annū nec mundatū, nec detersum esse dixeris. Phor. Nihil refert, cruore eū rubere credent rustici. Der. Ha, ha, he, scitè hercuse. Phor. Sea c • tera quo que Troch. an me deceant, vide Obsecro. Dor. A capite vsque ad talos miles mihiDimet. Videre strennuus. Phor. Vtinam Ita armati hesterno fuissemus die, Cùm in diuersorio nos adorirentur coniuges: Nunquā viuae è • anibus nostris eu • sissent veneficae. Dor. Phy, tam perijssent, quàm extrema faba, quod dici solet▪ Sed vbi praedam parataem nunc nobis fore Putas Phormio? nā iādudum stomachus latrat mihi. Phor. In proximo hoc vico, ibi cadauer erit, quod involabimusTroch. Uultures. Dor. Itane arbitrare? Phor. Certe. Dor. Sed vide Etiam ne te ist haec fallat spes: neue quis ibi sit▪ cu • Fucus suboleat, nosque agnoscat▪ atque ita fabul • Fiamus vulgi, ac risui simus omnibus. Phor. No • fiet: tumodo f • c sis animo bono, Vt fortem militem decet. Sed commode hic Mihi quippiam succurrit▪ Do Quidnam isthuc est Phormio? Cedò sodes. Phor. Hispanos nos esse assimulabimus. Dor. Quid, Hispanos? cur istud obsecro? non enimDimet. Intelligo. Phor. Vt terrori simus omnibus. Nam nullum militum genus Est, quod magis me • uāt, atque exhorrescāt rustici. Dor. Non illi soli per louem: nam nos quoque Quale • sint, experti sumus frequenter, idque nonSe •• . Sine magno nostro, vt arbitror, malo: verùm Quo pacto isthuc queamus, non intelligo, Cùm linguam vterque ignoremus Hispanicam. Phor. Teneo ego verba aliquot vulgaria, quae ex illius Hisp •• i. Sermone, quem pridem domi meae dies Complures • ertuls▪ mihiScaz. Etiam nunc haerent in memoria: Dor▪ Vah, si isthucDimet. • atis Esse arbitraris, age, ego quo que qu • dā memini ex ijs, Q •• bus mens mocum saepe solebat stomach • rier. Phor, • sthae • suffecerint, nam stupidi, atque stolid • sunt rus •• ci, Minimo illis os subleuerimus negotio. Tum in vultu vtrique is inest color,Dimet. Ut pro Hispanis probemus nos facillime. At satis hic iam cunct • ti sumus. Eamus, ae bonis Auibus Martis experiamur aleam. Dor. Placet.
Actus III.
Scena III.

CHR EMES, NISA.

Eiusdem generi • .

NAE ego agricolarum qui viuunt sum i • felicissimus, Cui nulla vn quam conceditur quies, nullum o • ium, Nulla laboris intermissio, nulla deniqueTroch. Tranquilit as, tam grauibus curis, ac negotijs M • l • stis distrahor, atque obtundor vndique. Nulli festi▪ ac profesti omnes mihi sunt dies. Tam i •• eri • sa • hab • o vxorem, tamque difficilē, A • mor • s • m▪ Quae cum ipsa dies totos domi Des •• eat ociosa, aut cum vicinis garriat.Troch. No • magis pare • t marito, quam si asinū illū iu • icet Mercede conductum: adeò neque quid imponat▪ neque Quid imperet mihi, vnquam Cogitat: neque Me respicit, neque aetatem meam. Nunc sunt mihi Concinnandi locti, nunc defricanda matula, nunc Verrendum pauimentū, nunc conuoluendae stragulae, Nunc v • c • ae mulgendae, nunc lac agitandum, nunc in agrisCatal. Aut arandum, aut fodiendum, nunc purgandum stabulum: hisTroch. Alijs que multò pluribus,Dimet. Atque grauioribus occupationibus Quis obsecro solus suffecerit? quis nonScaz. Tanto succūbat oneri Sed lupum eccum in fabula, Hui, tam cito è mercatu? Vae mihi, perij miser: Vapulabo largitor: nam nondum, quae modo Imperabat exiens, curata sunt Omnia. Haec mihi restant eluēda mulctralia: id agam.Troc. 3. Nis. Hei miserae mihi: genua labant, vox deficit: Tum aeger fatiscit spiritus. Deum immortalem. quam fereScaz. Ego in istorum praedonum incideram manus? Pedibus pol habeo magnam gratiam, qui me ex Tanto surripuerunt periculo. Sed ab aedibus Nostris me non proculiam abesse gaudeo. Atque vt hîc quoque satis tut a sim vereor misera. Chr. At at, quid ego illam turbatam, & metu exa. nimatum co • spicor?Troch. Compellabo. Hem vxor, quid sibi vult hic timor? Aut quid expalluisti? quidue respicis Identidem? satin saluae res? quid taces? Nis. Actū est. Ch. Quid ita? cedôsodes. Nis. Nostra ae • epol I • duhio vita est. Chr. Quin dic quid sit. Nis. Paululum Sine ad me vt redeam. Chr. Me miserum, quàm timeo, ne Tu nunc tr • st • ssimum mihi nuncium adfer as. At omissis ambagibus, rem paucis expedi Amabo. Sed quidhoe? video huc procul aduentare nescio Quos, hastis gladijs que armatos. O Iupiter!Dimet. Serua nos obsecro. Nis. Hem, vide • '?Scaz. Illi me praedones per totumiter insequutisunt Hact •• us, & nunc nihil magis metuo misera, Quàm ne huc diuertant, nos que suo cru •• ent, atque affligant modo. Quare ocyus intrò nos recipiamus Chreme, Atque occludamus ostium. Chr. Ne feceris Nisa: Namque hoc pacto multo illos irritaueris magis: & fores Perfringen • , aut irrumpent per feuestras Potius, quàm se finent excludier. Nis. Quid ergoCatal. 2 Faciendum existimas, aut quid d •• consilij Chreme? Chr. Opperiamur hic eos ante ostium, Et comiter appellemus: fortaffe vti Praetere •• t, impetrabimus cum gratia. Nis. Vtinam id fiat. Sed animus mihi nescio quidTroch. praesagit m • li. Chr. Bene ominare, res succedet opinione mel • ùs: Nam sp • r • adiuturum Deum. Tu modò fac sis animo bon • .
Actus III.
Scena IIII.

PHORMIO, DORIO, NISA, CHREMES.

Eiusdem rationis versu • .

NVne vultus nobis est sumendus Martius, Et non nisi castrensi • proferenda verba.Troch. Dor. Sesquipedalia, pullos que Bellonae decentia. P. Tum nomina quoque erunt mutanda nobis: namScaz. Doriones, atque Phormiones inter Hispanos Inueneris paucissimos. Dor. Scio isthuc, at que ob idCatal. Sennores erim • s vtrique. Neque alio ego te,Troc. Neque me vnquam appellabis nomine. Hic militibus Hispanis mos est. & sapiunt me • Quidem s • ntentia, quise metui, quàm amari Malunt. Nam facilitas contemptum, seueritas Autoritatem parit. Phor. Ita me Deus amet, v • Mihi verum videris dicere▪ namque eoTroch. Pacto fiet, vt & nostra iussa rustici Extimescant, nobis que ad nutum suppeditent omni • : Tum vt quiduis impunè faciamus. Nam quis ea Audacia est, licet indignis sit exceptus modis, Vt Hispanum audeat incusare militem? Aut si id faciat, quid obsecro nisi malum conduplicat suu • ? Sed iam satis hîc remorati sumus. Do •• m Hanc adoriamur proximam, quicun que hîc habita • rusticus.Catal. Is primus à nobis com • detur▪ atque exhaurietur Planissime. Sed eccum eum pro foribus stantem conspicor. Nis. Hem Chreme, recta huc ad nos affectant viam. O nos infelicissimos.Dimet. Nimirum consilium illud rectum est, de occludendis aedibus. Chr. Mitte id, nihil inquā iuuerit, imo oberit magis. Non sunt irritandi crabrones, quos cum volueris, Placa • e nequeas. Prior ego illos cōpellabo Saluete Viri boni. P. Apero vellaco, como es taeys aysy? Scaz. Dor. Quin es peraeys Luterano? Nis. O miseram: Hispani sunt. crucem non aeque atque hos horresco milites. P • or. O traydores del R • y despachaos presto. Chr. Actum est, perij miser. Dor. Que hazeis tantas bozes: Chr. Hei mihi, etiam verberas? Phor. A Luterano, trae paen blanco, y vino. Nis. O facinus Indignum. Chr. Nostrate lingua me obsecroTroch. Compella Sennor: nam neque quid loquamini, Neque quid velitis intelligo. Phor. Non? Ch. Nō ita Me Deus amet. Dor. Credo, quia parum placent. Quaeloquimur simulat se non intelligere furcifer. Nis. Non pol intelligimus Sennores: nam vernaculum Solum sermonem nos callemus agricolae, eo vtimini Obsecro▪ quic quid iusseritis, • ffectum dabimus protinus. Dor. Insterne mensam, prandiū que nobis appara▪ Praesto Praesto, quid cunctaris venefica? C. Paramus sedulo; vos modo desinit • stomacharier. Nis. Quicquid in aedibus estnobis, apponemus liberaliter. Phor. Hoc etiam at que etiam cogitate, militem vobisScaz. Esse excipiendum regiū: quapropter ne vulgaris, aut Quotidianus apparatus • it, cauete sedulo.Troc. 2. Eho▪ quid tu nobis panem atrum adfers • litea? Album apponito, • um que recentem, nisi cerebrum Tibi velis hic dispergier.Dimet. Tum petasonem, lardum, aut fumo induratas carnes nolumus: Seruate isthaec vobis, nam talibus noster Non assueuit stomachus. Nis. Atqui nihil praeter Illam est nobis vsquam in penario, Dor. Apage inScaz. 2. Malam crucem garrula, vinū etiam ex oppido adferri Nobis volumus in vesperum, id que Renense. Chr. Hui. Phor. Praeterea armum ovillum, caprum,Scaz 2. aut 〈…〉 leporem potius: haec Nisi mature parata, at que probe assa fuerint Omnia, vae vestris capitibus, atque scapulis. Ha • cōditione cōtenti nunc hisce erimus vulgaribus Nis. Eheu, ad restim jam nobis res redijt planissime. Pho. Quid mussitas pessima? quod praeceptum est tibi Fac exequare protinus: etiamne respicis? Dor. Hem furcifer, vbi sunt oculi? videsne cantharos Esse vacuos? Chr. O me miserum. Phor. Quid stas stipes? vola. Probe, vt arbitror▪ se habēt principia. Dor. Rusticis Hic nacti sumus satis opulentum, ac diuitem. Pho. Sc • ebam ego isthuc, & propterea te potissimùm Huc deducebam. Dor. Fecisti probe, sed • ccu • Catal. Accedentem silicernium; pol dignus est Ad hunc qui tractetur modum. Chr. Sit faustus, ac Felix vobis hic potus. Dor. Aconitum esse optes, vt Arbitror, Quo • is exonereris sūptibus. Sed quid quod te rogē? Ià • ne ad macellum exijt vxor? Chr. Iamdudum. Dor. Abi Tu, atque ex corte adfer gallinas aliquot eas que Partim elixas partim ass • s cura sedulò.Catal. Chr. Ehu me infelicem! etiamne amplius? trium Dierum vix mihi est familia. Phor. Ehē, quid murmuras Mastigia? abi inquam, nisi pauimentum hoc tu • Velis cōspergisanguine. vt incedit testudo! Chr. Prò Deum immortalem, quis me est infelicior? Hos tantos sumptus quis ferat vel satrapes? Dij perdant hoc imperiosū, superbū, at que intolerabile Hispanorum genus: qui, cùm domisunt, vix habent Quo ventrē exature • t f • m li • ū, appludam vorāt,Tr • ch. Vappum bibunt: tum nuditate horrent, ringuntur que inedia. In his verò nostris regionibus, haùd secus Ac her • es, magnates que coli, & honorari volunt. Nostrates autem adeo praese contemnunt, vt pecuda potiùt, Quàm homines esse illos arbitrentur. Quare eos Odi pessime: adeò vt ad occursū illorū animus statim Inhorrescat mihi. At metuo ne hic me audiant Querētē. gallinariū adibo, vt quod iusserūt exequar.
Actus III.
Scena V.

PHORMIO. DORIO, Eiusdem generis.

OHe, nunc affatim expleti sumus, surgamus, &Troc. 5. Ambulādo in vesperū exacuamus stomachū. Tum visamus quot vaccas bic rusticus habeat in stabulo. Do. Quin aedes perscrutemur omnes, omnes arculas Scrinia que omnia; deni que innolemus▪ atque Auferamus etiam quae vsui nobis futura sunt. P. Quo iure? Do Bellico. Ph. Placet: militibus enim Quodcunque lubet licet, neque pol iniuria: Nam in rempublicā merita illorum sunt maxima.Troc. 2. Propulsant hostem, pugnant pro patriae Salute, pro aris, ac focis, pro libertate publica. Hi si quid cuipiam ademerint, si quem spoliauerint, Aut caeciderint, si cui vim fecerint, Si quid perfregerint, incusandi, aut culpandi erunt?Troch. Dor. Nequaquam, nam cùm ex illis maxima percipiantur commoda, Ad haec lenia conniuendum est incommoda. Phor. Recte dicis, sed pergamus, quò perlustremus singula.
Actus IIII.
Scena I.

CHREMES, NISA.

Trochaici, partim catalectici, partim acatalectici.

PRô Deûm atque hominum fidē! minime miror si homines Insanire incipiant ex iniuria. Nis. O mores, ô flagitia! ô inauditam impiorum Hominum audaciam, at que maliciam? Chr. O superbiam Iudiciorum legum que oscitantiam! Per quā his nebulonibus, & scurris quiduis impunè licet. N. hei mihi, mori malim, quā in tātis calamitatibus Viuere & tam acerba perpeti. Chr. Non perpetiar Amplius, at que adeo animā relinquam potius, quā Iam. 3▪ non • os vti Merentur vlciscar m • stigi •• , magnum est quod molior: Et spero adiuturum Deum. Nis. Quid Chreme? Chr. Viego illos pellendos, at que ex aedibus Exturbandos censeo: quandoquidem blandiendo Et bene faciendo, omnia que tolerando nihil Hactenus profecimus. Hac non successit, rem aliaIamb. Nunc experiar via. Nis. Mi vir, si tibi velis Consultum, sententi • m muta: ne & ipse ce, Et nos omnes perdas. Chr. Non me clā est periculū Hac in re esse maximum, verùm sic animum Induxi meum, priùs me perditurum Meam vitam, quàm haec perpetiar diutius. Tum si maximè velim ferre, facultates non sinunt. Nam vnam coenam heri illis dedimus, quae si iter • Iamb. Nobis sit danda, actum siet. Vt enim alios Sumptus omittam grauissimos, indesinenter Sorbendo, nobis quid vini absumpserunt? Eho Quid futurum existimas Nisa, si nos assidue exedant? Nis. Durū quidē haud nego: sed leuius sit patientia,Scaz. Quod mutari non potest▪ Chr. Nimium hercule Improbi isti nostra abutuntur patienti • , Quam tum deum nobis profuturam existimo, Cum in furorem sese commutauerit. Nis. Laudarem animum, nisi supra virestuas Esse quod conaris, arbitrarer Chreme. Chr. Nihil moror: Si moriendū est in tali facinore, mori mihi Hac tam misera vita futurum est gratius. Nō fit sine periculo facinus magnū, ac memorabile.Iam. Tu modo fac sis animo quieto. Nis. Facile possem, Nisi saepius, quantum armati valeant, expert • esse • Iam. 4. misera. Chr. Audendum est: nemo ignauia victoriam Est consequutus vnquā ▪ Prima coitio est acerrima, Si sustinueris, post illas vt lubet ludas licebit. Itaque hoc quicquid est periculi, magnarum erit hanc Remedium aegritudinum. Nam posthac incolumes Sat scio for • nos, si semel infracto animo iniuriam A nobis propulsauerimus▪ Nis. Ne Hercules Quidē cōtraduos▪ Chr. Vah, quasi tibi desint manusIamb. 3 Tu fac vticolus in prōptu sit, ego mihi furcā sumpser • Si illis machaera, & nobis vrbina est domi. Quanquā nō magnopere istorū me terret ferocitas, Qua tum in nos bacchantur maxime, cum tuti post principia Urbis belligerantur ebrij▪ tum eorum est Operaeprecium audire audaciam, quando miserum,Seaz▪ Et înermem agricolam, qui referire non aud • t, Maledictis lacessunt, at que verberibus. At nunc fax • vt cum rustic • minim • ignauo • ibiIamb. Rem f • isse sentiant, & superi, nisi quid me aximusIamb. F • llit, nostros conatus iuueri • t. Nam qui tibi Nunc viri videntur▪ nebulo • es sunt ignauissimi. Nis. Si isthuc certum est tibi, age, parebo: tu modo quod facto erit Opus, impera. Chr. Nihil quidem ampliùs, nisi vtIamb. Cum tempus fuerit, te talem praebeas, Qualem ego te expertus sum saepissime. Nis. Euge, rem feliciter successuram augur • r, Adeò animu • ad pugnam exardescit mihi. Modò aderunt opinor, rursus nos suisIamb. 2. Adorituri maledictis, probris ac convitijs. Quod si fiat▪ fa • it se cum viragine Congressos intelligant. Adeo ego iam ferre possum Illorum mina • , & contumelios • verba. At Eccum • oras vtrumque prodeuntem. TuIamb. 7 Accede ad illos, ac primùm quidem expe • ire Si quid cum gratia impetrare queas: nā quod cauer • Potes, stultum est admittere. Quod si comiter Blandequ • l • quendo nihil effeceris, nosque Affl • gere, cruciare, at que verberare porro Pergant, memento te virum esse. Ego introeo, vt Quae ad pugnam opus erūt parē reuersura è vestigio.
Actus IIII.
Scena II.

DORIO, PHORMIO, CHREMES, NISA.

Eiusdem generis versus.

QVid istuc? itane ad clarum dor • iuimus diem? Multa nox meis adhuc est oculis. Ph. Hi • vetern •• Hercule est pellendus ab animo. Sed na • se • Quae tāta stoma • ho? Quidnā haec sibi vult oscitatio? Extendere nunc demum neruos • uuat▪ iuuat Ab oculis propellere so • num, Dor. Quid an ructasIamb. 4 Hesternàm • rapulam? Phor. Id quidē facio • nsolens: nam vel Adcruda concoquenda stomachus mihi valet satis▪ Nec ventrem tanta suburra vnquam grauatumIamb. memini, vt A vomitu remedium quaerendum fuerit mihi: Quod ne nunc cōtingat periculum pol maximum est. D • r. Nihil hercule mirum, qui heri tantum cibi Deglutiueris, tot cyathos exorbueris.Iamb. 2 Ph. Te quo que nihil vnquā vidi edacius, aut bibacius Quicquam▪ Dor. Certè aliàs non soleo esse parcior, Aut abstemius, verùm nunquam ante, quod sciam, Coenaui vnctiu • , nunquam prolixiùs. Phor. Sic indulgere i • uat genio. Dor. Sic curanda est cuticula. Chr. Mortuū ego me malim, quàm hoc vobis de meo Contingat saepiùs. Phor. Io Liber pater? Dor. Io Ceres? quis nobis fortunatior? Chr. Dij vestris sceleribus dignum vobis reddan • Iamb. praemium, Nis Chreme, in promptu sunt quae parari iusseras. Chr. Bene fe • isti▪ Phor. At eccum furciferum cum coniuge! Vellico Luterano. Dor. Ennemigo de Dio • . Iamb. Chr. Blanda hercùle at que amica salutatio. Ph • r. Quid mussitas scelus? Chr. Vos hic demirabar tam mane, qui heri Tantum biberatis▪ D. An tibi id nimiū videbatur Sacrilege: An nos vento, aere que victitare Credideras? Chr. Non profectò, sed tantos tamenScaz. Hell • ones ac tantos gulones esse vos Nunquam existimaueram. Phor Vah, tun'nos helluonesIamb. Appellabis mastigia? Nis. Qualis vos deprehendimus Tali honestamus nomine. Nos agricolae rudes, Atque simplices scapham scapham, ligonem Ligonem di • im •• . Dor. Etiam • ententiasIamb. 4. Loqueris garrula. Phor. Quid istuc, tū' in tam graui Delicto isti impudenti, atque temerario Audes patrocinarier: Nis. Quodtu mihi Obiectas patrocinium? an non maximo Nostro incommodo▪ grauissimis que impendijs Vos tales heri per totum pertulimus diem? Phor. Eho venefica, ego pol tibi, nisi taces, Istam linguam praecidam impurissimam. Abi ad macellū, emptura quae appares in prandiū.Iamb. C. Hui etiam prandere hic statuistis? Itiner • ego vos Accinctos putabam. Dor. Ha, ha, he, tota erras via. Neque hodie, neque cras, neque perendi • o hinc discedemus Die. Quare abs que mora ad vrbē te cōfer, ibi que eme Quae parato opus erunt, at que vide ne quid desit nisi Uapulare mauis sceler atissima. Chr. Ex Coena hesterna non pauca super sunt: ea Vobis toto hoc sufficient die. Phor. Seruate vobis, Liberisque vestris frusta illa, atque reliquias▪ Nos recentia, integraque volumus. Chr. Recentia?Iam. Dor. recentia inquam, at que integra: quoties idem Dicendum erit trifurcifer? Chr. Pecuniam Igitur numerate, qua emantur recentia. Phor. Pecuniam? hem tibi mastigia. Dor. Accipe Sacrilega. Chr. Etiam verberare audetis possimi? Hem vxor, ad arma, ad arma: insonuit buccina. Nis. In me nihil erit morae. Phor. Etiam referire paratis Audacissimi? huc si quid lubet. Non herculè Viui è manibus nostris euaderis hodie. Chr. Siccine Ais canis? Phor. Eho populares, succurrite,Iamb. Atque auxilium ferte miseris. Nis. Hem Chreme, virum Te praebe. D. Uae mihi. Phor. Interimor infelicissimus. Chr. Sic, sic vobis apparamus integra. Nis. Sic mercamur recentia. Chr. Eho Nisa, videIamb. • Ne istum elabi sinasscelus. Ego huic spiritum Interclusero. Nis. Vapula impurissime. Dor. Perij miser. Phor. Interij. Nis. Quo pacto haec vobis placent Cupedia? Dor. Quomodo hoc villi sapit? Dor. Heimihi▪ Etiam illuditis? Ch. Hem Nisa, arma illis eripiamus Atque ex aedibus exturbemus sceleratissimos. Nis. Non pol vius eijcientur hodie, sed efferentur Mortui. Dor Misereat vos nostri obsecro.Iamb. • ▪ Ch. Apagite, apagite. Nis. Indigni qui viuant tamē. Chr. O fortes, atque strennuos Milites! Nis. O insuperabilem ferociam! Chr. Eia, pugnastis fortiter▪ Egregiam pol laudem & spolia Ad commilitones referetis magnificentissima. Phor. Fugiamus, fugiamus, dum euadendi daturIamb, Copia—
Actus IIII.
Scena III.

CHREMES, NISA.

Iambici, senarij & septenarij, admistis paucis octonarijs.

—aâmne abierunt Nisa? Nis. An abierintCatal. rogas? Imo simulac elabendi facultas Dabatur, non secus se conijciebant in pedes Homines timidissimi, quàm lepores aut damae aufugere solent, Conspectis canibus venatorijs. Chr. Non herculeScaz. Reuersuros illos credo propediem. Nis. Sic, sic Exercendum est sceleratum hoc militum genus. Quòd si omnes à se iniuriam, & violentiam Ad hunc propulsarent modum, haud pol quoslibet Tanta audacia, tam que intrepide passim lacesserent Despoliarent, atque cruciarent improbi.Troch. Sed hoc quis euenturum credidisset Chreme? viro Longa militia praelijs que frequentibus Exercitatos, praeterea Hispanos, qui bellicaScaz. 3 Virtute caeteris praestare dicuntur, Tam meticulosos, ignauos, & imbelles Esse, vt quiduis potius eos, quam milites esse Putes? Chr. Prodigij ita me Deus amet. simile, necTroc. 2. Quidnam ipsis acciderit, diuinare aut suspicari Possum, nisi aliquam Nemesin, vel conscientiam Sibi multorum scelerum male conseiam▪ animū eis Labefactasse penitus: vt cum superiores Facile esse possent, mente tamen consternati, ne que Referire, neque se valu • rint tuerier. Nis. Mirum ni tale quid fuerit Chreme▪ nam postquam minis Coelum ante territabant, nihil que non ferociter, Atque animose loquerentur, cum ad pugnam est vē tum, arma illis statim Emanibus excidebant quasipueris. Chrem. Pol vera sunt Quae dicis Nisa: sed cur non istud potiusTroch. Nostrae audaciae, animo que forti ascribimus?Catal. Quae & inferioribus non raro pepererunt victoriā. Semper inconflictu maximum periculum est ijs, Qui maxime timent, confidentia pro muro habetur.Troch. Tum desperatio etiam t • midos strennuos facit. Nam mori pol maluissem, quam illos perpeti Diutius. Nis Et ego quidem sed nunc quia Hoc praelium nobis ex animi successit sententia, Eamus, atque triumphum agamus intus. Chr. Ità certe decet.
Actus V.
Scena I.

DORIO, PHORIMIO.

Trochaici, partim catalectici, partim acata • ctici.

QUid nunc consilij capiemus Phormio?Iamb. Aut quo pacto tantum dedecus celabimus? Phor, Pol neque quid dicam, neque quò me recipiā, neque quid agam scio. Nam ad restim iam nobis resredijt planissimē. Dor. Nil me herculè aliud restare vide • , deligendaDime • . arbor est suspendio. Phor. Vtinam hîc aliquid esset, quo me pracipitem darem: Nam vitae iamdudum me taedet meae. Dor. Neque ego quicquam malim, quàm in haere defungier: Adeò totus displiceo mihi Phor. Vah crucior, Bolum tantum tam subitò nobis ereptum esse èfaucibus. D. Quarta herculè luna nos natos esse arbitror, quibusIamb. 2. Tot calamitates, ac tanta eveniunt infortunia. Phor. Quartáne an quinta luna nati sumus, equidem nescio: Hoc cer • è scio, nos natos esse ad verbera. Nam superioribus diebus ab vxoribusIamb. 2 Multum diúque pulsati, vix semivivi ex earum Evadebamus manibus: nunc iterum à rusticis Caesi vsque ad necē, aegrè membra tra • imus mis • ri. Dor. A Rusticis Ais? imo vn • ts nos ad hunc exercuit modum, A sola vxore adiutus. vah, merito me nunc nostra pudet Ignautae. Phor. Ego pol magno impetu frequentes Rusticorum turmas irruere in nos arbitrabar: Hinc me • ubitus timor inuadebat. nam nisiIamb. Id putassem, continuò caput isti dissecuissem Sacrilego, tum autem ven • ficam istam, vah, quibus Ex • a •• ificassem modis? Dor. Frustra nunc isthac Fabulare Mihi, postquam tu nulla omnino verbera Propellens, aut auertens, & ne simul quidem Referire audens, vsque corpus verberandum prae bueris: Et prior, simulac liceret, fugeris Protinus. Phor. Confiteor Do • to: quanquā tu quo que Iamb. Statim fugisses, nisi ceruice praehensum, atque vi Prostratum in terram te resupinass • t rusticus. Phor. Non inficior: nam continuò cor q • od a • unt, In genua mihi conciaebat, qui • liàs esse sol • o Intrepidus. Credo vltricem aliquā nobis ab inferisIamb. 4. Fuisse immissam furiam, quae incusso repentino Terrore, nostram retuderit la • ciutam, Atque petulantiam: quae iam omnem excedebant modum. Dor. id fuit Per Iouem. Sed ista mittamus, quando quidem Quod factum est, infectum reddi non potest. Quin potius Consiliū capiamus, quid posthac nobis faciendū siet. Phor. Neque pol consilium habeo, neque auxilijIamb. copiam. Actū est, nihil restat▪ nisi vt inedia pereamus miseri Dor. Durissimum id quidem mortis genus: quareIamb. 5. Quiduis malim & facere, & pati, quàm vitam in Tantis finire calamitatibus. Phor. Et mihi quoque Onus quantumuis maximum imponi sinam, Siquidem istud effugere liceat infortunium. Dor. Hei mihi, nunc cupiam esse frugi, atque opere exercendo Totos defatigari dies, nisi Frustra id cupiā infelix. Phor. Ah, quis nos inopes Tecto dignabitur? quis ventrē saturabit famelicum? Nam post • iminio ad vxores reuertēdi nullā herculè Spem nobis superesse conspicio. Dor▪ Et tamen nisiIamb. 2. I • ae recipiant, actum est perijmus funditus, Cùm ne vnus quidem obolus in loculis nobis sit reliqui • s. I'hor. Quàm vel • m nobis esse precatorem, aut patronum aliquem, Qui blandè, • ccommodè loquendo, illis animumIamb. 6. Emol •• at, & nos 〈…〉 in gratiam. Dor. Quin i • • ipotius ad illas accedamus, & veniam Precemur supplices: nam si ignoto cuipiam Hanc delega • erimus prouinciam▪ periculum Erit, ne, si ille rem evulgarit, fabula F • amus vulgi passim que traducamur▪ atque Illudamur ab omnibus. Phor. Non improbarem Consilium tuum, si ausim experirier. Sed quafront • obsecro isthuc tentabimus? Dor. Perfricanda frons est, & pudor omnis est Abijciendus egentibus: exorabiles Facile • que illas fore confido: nam foeminae Quemadmodum l • ues ob causas saepe ad iracundiā Iamb. Prouocantur, ita si quis modo panlulum Bla • diatur, deliniuntur, ac placantur facilè. Phor. Age, age mos gerendus est tibi, quando quidē Eò nos compellit necessitas: cui Si quis conetur resistere, actū agat: cum Dij quoqueIamb. Hu • c dicantur ceder • . Dor. Recta igitur eas accedamus: at Nescio quas istic procul stantes video, hem mane.
Actus V.
Scena II.

PERILLA, BROMIA.

Eiusdem rationis versu • .

ESt vt dicis Bromia, pro grauissimo mariti Crimine paululum supplicij vxori debet esse Satis, nunc verò nostra austeritate, ac saeuitia Ita illos hic alienatos video, vt reditum sibiIamb. 3 Ad nos non audeant sperare. Bro. Non iniuria, Nam nimis pol duriter, neque vt vxores decebat, Nos illos tractabamus. Perilla. Per. Verum Dicis: nostra culpa haec turba, atque abitio Euênit: Quapropter si contingat nunc meumI • mb. 4 Redire, & si frugi se in posterum sore Promittat, nae ego libenter illum rec • perem. Bro. Ego idem quoque mihi faciendum abitrarer: nec Id pol eò quòd non facilè vel perpetuò, si opus Sit, carere illo possem: sed quod communes me mouēt Liberi, quibus alendis ego me imparem esse sentio. Tum molesta, iniucunda, atque tristis est Solitudo. Per. Eadem me curatorquet Bromia. Nam ni id esset, nunquam me exoraret quispiam Quin perpetuo sola esse malim, quàm tam multaI • mb. apud virum Perpeti. Bro. Ne quaeso isthaec tam iniquo animo feramus Perilla: quasi alij nihil vnquam faciant mariti, Quod displiceat vxoribus: aut quia nos non delinquimus Foeminae. Sed quosnam quaes • eos dicam esse, quos procul Hinc consistentes video? Pe. Viri nostri sunt, de quibus Loquimur Bromia. Bro. Pol eos esse auguror,Iamb. 8. Adeo ad occursum illorum mihi commouetur Animus. Per. Iisunt ipsi, procedamus illis obuiam, Atque excipiamus comiter. Non licet hominem Saepe esse vt vult, si res non sinit, ita tempus est Nunc, vt mihi virum restitui gaudeam, Nuper nihil minus. Bro. Mane, mane, isthoc pacto in ips • s, Atque in nos pessime consuluerimus, si tam Leni, atque victo animo nos esse ostenderimus. Per. Qui sic? ced • : non enim intelligo. Bro. Non? at faxo vt Intelligas. In nequitiam cito relabentur pristinam, Si nos cupidas esse sui intellexerint. Per. Quid igitur faciendum censes Bromia? Bro. Subsistamus hîc, atque vltro illos ad nos sinamus accedere, ac primum quidem quanquam orant atque supplicant, Tamen vultu ad seueritatem composito,Iamb 3. Simulemus nos illos recipere nolle; tandem Cum obsecrandi finem non faciunt, quasi Precibus victae, aegre culpam illis ignoscemus, atque Recipiemus in gratiam▪ ita firmius Illos alligaue • imus: neque uerum audebunt, quod semel Experti sibi cessisse sciunt infeliciter. Per. Consulis probe: atque ob id tibi lubens paruero
Actus V▪
Scena III.

PHORMIO, DORIO. Eiusdem rationis versus.

HEm, Dorio, nisi quid mihi haell • cinantur Hoculi, vxores istae sunt nostrae, quas hinc procul Colloquentes vidimus hactenus. Dor. Sunt? herculè Sunt. Animus mihi poltremit formidine,Iamb. Adeò ne quid nobis iterū male faciant, metuo miser. Phor. Et mihi hercle pauore totum corpus inhorruit. Abeamu: Dorio, nam in illarum conspectum ego Prodire ausim neutiquam. Dor. Eho, quò fugis Stulte? resiste. Phor. Non ausim: nam nimis ego à mea Mihi timeo infelix. Dor. Resiste inquam. Phor. Nihil agis. Dor. Nullam ego nobis aliam viam • d salutemIam. 2. esse video. Audendum est. Phor. Vide obsecro quid agas. Dor. Nimirum quod ipsa res, Tempus que hoc postulat, id ago Phormio. Phor. Nondum satis Illarum videre perspexisse contumaciam. Dor. Ah, non desines? neque vnquam auscultabis mihi? Phor. Libenter auscultauer • ,Iam. 4. Si modo quae ex vsu sunt futura consulis. D. Quasi Isthic minus meares agatur quàm tua: & quasi Vllum aliud praeter hoc nunc nobis restet confugiū. Quod si tu quid melius i •• e • ire que as, quo Nobis prospiciamus, vitam que tueamur ab inedia, Age, profer, parebo lubens. Sed si nusquam alia Nobis superest spes, si vbique excludimur,Iamb. Si inuisi, atque exosi passim sumus omnibus, Quid aliud, quàm quod necessitas nos facere cogit, Faciemus miseri? Phor. Miseri profectò, vtcunque res Cefferit, noui ego meā, quàm difficilis, superba, Morosa, ac contumax sit: tum quàm durum, atque molestum mihiIam. 2 Fuerit hactenus, illius intolerabile Imperium pati. Dor. Ingum ego quoque me scio Suscepturum minimè amabile, sed quid facias? è duobus Malis, cùm vtrumque declinari non potest,Iamb. Quod minus Ieuius que est, eligendum censeo. Phor. Dicis pol sapienter, atque ideo morem geram tibi. Do. Bene facis, laudo. Nunc igitur absque vlla mora Ad eas accedamus, dum solae sunt, dum que occasio Offertur: nam in tempore venire, omniumIamb. Rerum solet esse primum.—
Actus V.
Scena IIII.

BROMIA, PERILLA, DORIO. PHORMIO. Iambici, senarij & septenarij, admistis aliquot octonarijs.

—Viden' eos Perilla Accedentes propiùs? Per. Oh, video Bromia, Et gaudeo, Bro. Hem, serua, tristis seueritas Sit in vultu. Per. Ten • o. Bro. Tum in verbis grauit as atque constantia. Per Memorem mouuissete dices. Bro. Toti pallent metu, Terram que prospectant identidem. Per. Vt res s • Scaz. Nobis dant, ita humiles, atque elati sumus: His nemo fuit magis animosus quisquam, aut intrepidus magis: Nunc autem egestate, atque extrema rerum inopia Perculsi, quàm submissi, ac parui animi sunt? quam timent Omnia, adeò vt non cognoscas eosdem esse? Bro. Mirum ni frugi post hac sint futuri, si Quidem reipsa iam depraehenderunt satis, quid sitScaz. 3. Apud alienos, atque ignotos viuerc. Dor Sequere me Phormio. ego prior illas adoriar. Ph • r. Prae pudore, ita me Deus amet, vix caput Attollere audeo. Dor. Abijciendus est puderTroch. • nutilis. Sed heus, orationi fac subseruias, 〈◊〉 si quid fortè • go defecero, tu succurras. Phor. Dabo • peram. Bro. Perilla, accedunt, simulemus nos • elle abire,Catal. Sequentur, atque reuocabunt nos, sat scio. Dor. Ehē, si • cine maritos fugitis vxores? Bro. Quasi Non praeuideris, ad illos respi •• . Quis est qui nos▪ Hem, hiccine Eratis perditi? Per. Itane in conspectū nostrū venireCatal. Audetis impurissimi? Dor. Hanc vnā nobis ignoscite Culpā, si aliam vnquā admiserimus vllam, occidite.Troch. Phor. Misereat vos nostrio • secro. Per. Abite quò digniestis furciferi. Bro. Satis diu verba dedistis nobis, apagite. Dor. Quod est peccatum, corrigemus sedulò. Bro. Nempe vt soletis. Dor. Certè mea Bromia, Bro. Non audio. Scio ego quàm non sit tutum vobis credere. Per. Uetus dictum est: decipi tali semel Dij faxint bene, Dij faxint malè, si bis idem deceperit. Phor. Eia, sine te exorem meum suavium. Dor. Da veniam obsecro mea voluptas vnica.Troc. 2. Bro. Vt nunc blandiuntur sceleratissimi! Per. Vt adulantur impostores! Uerùm talibus Nonfacile pol nos circumvenietis fallacijs. Dor. Eheu nos miseros! Bro. Neque lachrymis, neque querimonijs, Neque precibus vestris fidem habemus. ita que nihilTroch. Agitis, si his nos flectiposse cogitatis. Qui dū quod vobis vultis, oratis, boni, at que supplices estis: verùm simulac isthuc impetraueritis, Continue exsupplicibus in contumaces, ex bonis In pessim • s mutamini. Dor. Non pol fiet meum Corculum: obsequentes vobis posthac erimusTroch. Per omnia. Phor. Quicquid iusseritis, effectum dabimus protimus.Troc. 5. Dor. Commoveant vos. quaeso, communes liberi. Phor. Moveat tempus illud, quo voluptati Vobis aliquando fuimus. Per. Quid ist hac? video Bromia Nobis nō licere, vti coep • ramus, hoc pertendere: hac Conditione vos nunc recipumus in Gratiam sifeceritis, quae vos facere Aequum ost. Dor. Faciemus omnia: imperate. Bro. Ego Vobis leges, quibus erit parendum, recitabo: Ausculate, at que animum advertite sedulò. Phor. Hîc sumus. Bro. Principio, ne vnquam posthucTroc. 2 iniussu nostro foras Pedem efferat •• . Dor. Hem placet. Bro. Nullum ingrediamini Diversorium. Phor. Ratum esto, Bro. Festo autem die,Troc. 2 Cùm ab opere vacandum erit, vsque domi desideatis: Nobis verò exire quò lubeat, ius, atque aequum esto. Dor. Age, Nihil refragamur. Bro Tum vt pecuniae, reiTroch. Familiaris, atque facultatum omnium Penes nos administratio sit, & custodia. Dor. Isthuc quanquam durum, concedimus tamen, Nisi quid dissentis Phormio. Phor. Aegedū, placet. Bro. Postremò obiurgati, & pulsati etiam, patienter feratis,Troch. Omnis que vobis mussitanda fit iniuria. Phor. Hui, iniquum id quidem. Per. Iniquum? hem vt lubet, nihil Moramur. Dor. Mea Perilla, quiesce, faciemus pol omnia. Per. Nihil etiam audio ipsum. Phor. Perij. Per. Hē, quid taces? Phor. Age▪ Assentior, siquidem huc me compellit necessitas. Durum, vt aiunt, telum. Bro. Iouem igitur lapidemTroch. iurate, vos Haec religiose seruaturos omnia. Dor. Iuramus, firma, atque inuiolat asunto. Bro. Nunc Domum recta hinc concedite, Et ad opus vos conferte, nos sequemur protinus.Dimet. Per. A nobis exemplum petite mulierculae;Catal. Quae ignauos, aut decoctores habetis Maritos. quo pacto emendandi sint discite. Sic tandem ludiera haec spectasse proderi • Vobis. Per. Nihil est quod expectetis amplius: Facta, & transacta iam sunt omnia: nos maritos Sequimur. Valete, & si placuimus, plaudite.Catal.
FINIS.