Tractatus de legibus et consuetudinibus regni Anglie, tempore Regis Henrici secundi compositus, Iusticie gubernacula tenente illustri viro Ranulpho de Glanuilla iuris regni & antiquarum consuetudinu[m] eo tempore peritissimo. Et illas solu[m] leges continet et consuetudines secundum quas placitatur in Curia Regis ad scaccarium et coram Iusticiis vbicunque fuerint. Huic adiectæ sunt a quodam legum studioso adnotationes aliquot marginales non inutiles

Tractatus de legibus et consuetudinibus regni Anglie, tempore Regis Henrici secundi compositus, Iusticie gubernacula tenente illustri viro Ranulpho de Glanuilla iuris regni & antiquarum consuetudinu[m] eo tempore peritissimo. Et illas solu[m] leges continet et consuetudines secundum quas placitatur in Curia Regis ad scaccarium et coram Iusticiis vbicunque fuerint. Huic adiectæ sunt a quodam legum studioso adnotationes aliquot marginales non inutiles

Table of contents

Title page

Prologus.

¶ Hic incipit liber primus de placitis, que pertinent ad curiam Regis.

Capitulo. .1.

Cap 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Caput. 7.

Cap. 8.

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12,

Ca. 13

Cap. 14.

Cap. 15.

Ca. 16.

Cap. 17.

Cap. 18.

Cap. 19.

Cap. 20.

Cap. 21.

Cap. 22.

Ca. ••.

Cap. 24.

Cap 25.

Cap. 26.

Cap. 27.

Cap, 28.

Cap. 29.

Cap. 30.

Cap. 31.

Cap. 32.

Cap 33.

LIBER SECVNdus de his que solent contingere circa vel statim post ingressum litis, et de diracionatione tenementi per duellumvel per magnam assisam, et de campionibus, et de his que pertinent ad duellum, vel magnam assisam.

Capitulo. .1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap. 7.

Cap. 8.

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

Cap. 15.

Cap. 16.

Cap. 17.

Cap. 18.

Cap. 19.

Cap. 20.

Cap. 21.

¶HIC INCIPIT liber tercius de vvarrantis et de duobus dominis per quorum alterum se aduocat petens et per alterum tenens

Capitulo. .1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap. 7.

Cap. 8.

LIBER QVARtus de aduocationibus ecclesiarum.

Capitulo. .1.

Cap, 2.

Cap 3.

Cap. 4.

Cap 5.

Cap, 6,

Cap. 7.

Cap. 8.

Cap 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

Liber quintus de questione status et dc natiuis.

Cap. 1.

Ca, 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

¶HIC INCIPIT LIliber sextus de dotibus.

Cap. 1.

Cap, 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap 5.

Cap. 6

Cap. 7.

Cap. 8.

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

Cap. 15.

Cap 16.

Cap, 17.

Cap. 18.

¶HIC INCIPIT LIber septimus de heredibus legutimis et bastardis masculis aut feminis maioribus siue minoribus et de custodia et priuilegio minorum et de vltimi. heredibus qui sunt domini cum feodum cadi• in manum eorū et de heredibus intestati et de vsurariis et eorum heredibus et de maritagiis et aliis donationibus antecessorum et eorum testamentis et debitis que omnia heredes eorum tenentur vvarrantisare.

Cap. i,

Cap. 2.

Cap. 3,

Cap 4.

Cap. 5

Cap. 6.

Cap, 7.

Ca. 8

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

Cap. 15.

Cap. 16.

Cap. 17.

Cap. 18.

¶HIC INCIPIT LIber octauus de concordia facta in curia, et de cirographis cōcordiam continentibus, et de recordis curie vel curiarum: cum alter vtra partium concordiam et finem factum infregerit

Cap i.

Cap. 2,

Cap 3

Cap 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap, 7.

Cap. 8.

Cap. 9

Cap. 10.

¶HIC INCIPIT LIber nonus de homagiis et releuiis et seruicus et auxilus et de propresturis et limitibus inuasis.

Cap. 1.

Cap. 2.

Ca 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap. 7.

Cap. .8.

Cap 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

¶HIC INCIPIT LIber decimus de debitis laicorū que debentur ex diuersi contractibus vide licet ex venditione, emptione, donatione, mutuo, commodato, locato, conducto, et de plegiis et vadiis, siue mobilibus siue immobilibus et de cartis debita continentibus

Cap. .i.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap. 7.

Cap. 8.

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12.

Cap. 13,

Cap. 14.

Cap. 15.

Cap. 16.

Cap. 17.

Cap 18.

¶HIC INCIPIT LIber vndecimus de responsali. bus qui loco dominorum ponuntur in curia ad lucrandum et perden: dum pro eis.

Cap. 1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

¶HIC INCIPIT LIber duodecimus de placito de recto et de diuersis breuibus Regis de recto vicecomitibus, vel dominis feodi direct•• super diuersis casibus.

Cap. 1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap 7.

Cap. 8.

Cap. 9.

Cap. 10.

Cap. 11.

Cap. 12,

Cap. 13.

Cap. 14.

Cap. 15.

Cap. 16.

Cap. 17.

Cap. 18.

Cap 19.

Cap 20,

Cap. 21.

Cap. 22.

Cap 23.

Cap. 24.

Cap. 25.

¶HIC INCIPIT LIber decimus tercius de placius per assisas et recognitiones et de diuersis disseisinis.

Capitulo. 1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap 5.

Cap. 6.

Cap, 7.

Ca. 8.

Cap 9.

Cap. 10.

Cap. 11,

Cap. 12.

Cap. 13.

Cap. 14.

Cap 15.

Cap 16.

Cap 17.

Cap. 18.

Cap. 19.

Cap. 20.

Cap. 21.

Cap. 22.

Cap. 23.

Cap. 24.

Cap 25.

Cap. 26.

Cap. 27,

Cap 28.

Cap. 29.

Cap. 30.

Cap. 31.

Ca. 32.

Cap. 33.

Cap. 34.

Ca 35.

Cap 36.

Cap, 37.

Cap. 38.

Cap. 39.

¶HIC INCIPIT LIber decmus quartus de placi•is criminalibus ad coronam do: mini Regis spectantibus.

Cap. 1.

Cap. 2.

Cap. 3.

Cap. 4.

Cap. 5.

Cap. 6.

Cap. 7.

Cap. 8.

Capitula libri primi de placitis que pert•nent ad curiam Regis vel ad vicecomitem Et de essoniis et aliis prepreparatoriis que solent in placitis 〈◊〉 uenire vsquequo ambe partes simul appareant in Curia.

Errata impressotis que nimia festinatione absoluendi operis incidere. Ea sic castigabis.

§

§

[Page]

[Page]

TRACTATVS de legibus et consuetudinibus regni Anglie, tempore Regis Henrici secundi compositus, Iusticie gubernacula tenente illustri viro Ranulpho de Glanuilla iuris regni & antiquarum consuetudinū eo tempore peritissimo. Et illas solū leges continet et consuetudines secundum quas placitatur in Curia Regis ad scaccarium et coram Iusticiis vbicunque fuerint.

❧

Huic adiectae sunt a quodam legum studioso adnotationes aliquot marginales non inutiles.

Prologus.

[Page]

[Page]

REgiam potestatem non solum armis cōtra rebelles et gētes sibi regnoque insurgentes oportet esse decoratā, sed et legibus, ad subditos et populos pacifice regendos, decet esse ornatam, vt vtraque tempora pacis, et belli Gloriosus Rex noster ita feliciter transigat, vt effrenatorum et indomitorum dextra fortitudinis, elidendo superbiam, & humilium, et mansuetorum equitatis virga moderando iustitiam, tam in hostibus debellandis semper victoriosus existat, quam in subditis tractandis equalis iugiter appareat. Quam eleganter autem, quam strenue, quam callide, hostium obuiando malitiis, excellentissimus. Rex noster hostilitatis tempore armatam exercuerit militiam: nemini venit in dubium cum iam in omnem terram exierit laus eius, et in omnes fines orbis terre magnalia eius. Quam iuste, (quam) discrete, & quam misericorditer, erga subditos suos tempore pacis ipse pacis amator et auctor, se habuerit, non ābigitur. Cū tante equitatis sit sue celsitudinis [Page] curia, vt in ea nullus iudicum, tam attritae frontis, tam temerariae sit presumptionis qui a iustitiae tramite aliquatenus audeat declinare, aut veritati vllatenus presumat contraire. Ibi enim pauperē non opprimit aduersarii potentia, nec a limitibus iudiciorum propellit quenquam amicorum fauor, aut gratia. Legibus namque regni et consuetudinibus de ratione introductis et diu obtentis, et quod laudabilius est, talium virorum (licet subditorum) Rex noster non dedignatur consilio, quos morū grauitate: peritia iuris et regni cōsuetudinibus suae sapiē tiae et eloquētiae prerogatiua, aliis nouit praecellere, et ad causas mediante iustitia decidendas, et lites dirimendas, nunc seuerius, nunc mitius agendo, prout viderint expedire, ipsis rerum argumentis comperit cum ratione promptissimos. Leges namque anglicanas licet non scriptas leges appellari, non videtur absurdum cum hoc ipsum lex sit quod principi placet, et legis habet vigorem eas scilicet, quas super dubiis in consilio de finiendis, procerum quidem consilio, et prin cipis accedente authoritate constat esse pro [Page] mulgatas. Si enim ob scripture solummodo defectum leges minime censerentur, maioris (procul dubio) autoritatis robur, ipsis legibus videretur accommodare scriptura, quam vel decernentis equitas, vel ratio statuentis leges autem et iura regni scripto autem vniuersaliter conclud: nostris temporibus omnino quidem impossibile est, cum propter scribentium ignorantiā, tum propter carum multitudinem confusam: verum sunt quedam in curia generalia, et frequentius vsitata, que scripto cōmendare non mihi videtur presumptuosum, sed et plerisque perutile, et ad adiuuandam memoriam admodum necessarium. Harū itaque perticulam quandā, in scripta redigere decreui. Stilo vulgari, et verbis curialibus vtens, ex industria, ad notitiam comparandam eis qui huiusmodi vulgaritate minus sunt exercitati. Ad quorum euidentiam presens opus libris et capitulis sequentibus distinxi.

FINIS.

¶ Hic incipit liber primus de placitis, que pertinent ad curiam Regis.

[Page]

[Page]

Capitulo. .1.

PLacitorum, aliud est criminale, aliud ciuile. Itē placitorum criminalium, aliud pertinet ad coronam domini Regis, aliud ad vicecomitem puinciarum ad coronam domini Regis, pertinent ista.

Cap 2.

Crimen quod in legibus dicitur crimen lese maiestatis, vt denece vel seditione persone domini Regis vel regni, vel exercitus occultatio inuenti thesauri fraudulosa, placita de pace domini Regis infracta homicidium, incendium, roberia, raptus, crimen falsi, et si que sunt similia. Que scilicet crimina vltimo pun [...]untur supplicio, aut membrorum truncatione. Excipitur crimen furei, [Page] quod ad vicecomitem pertinet, et in comitatibus placitatur et terminatur ad vicecomitē etiam pertinet per defectū dominorum:Cognitio furti detrahitur vicecomiti statuto magne carte. Cap. 17. cognoscere de medletis, de verberibus, de plagis etiam nisi accusator adiciat de pace domini regis infracta.

Cap. 3.

Placitum ciuile aliud in curia domini Regis tantum placitatur et terminatur aliud ad vicecomites prouinciarum pertinet. In Curia domini Regis, habent ista tractari et terminari placitū de baroniis, placitum de aduocationibus ecclesiarum. Questio status, placitum de dotibus vnde mulieres ipse nil penitus perceperunt. Querela de fine facto in curia domini Regis non obseruato, de homagiis faciendis, et releuiis recipiendis, de purpresturis, placitum de debitis laicorum. Et ista quidem placita solummodo super proprietate re [...] prodita sunt, de illis autē que super possessione loquuntur; et [...]er recognitiones placitantur et terminantur inferius suo loco dicetur.

Cap. 4.

¶ Ad vicecomites pertinent ista. Placitum de recto de liberis tenementis per breue domini Regis, vbi curia dominorum probatur [Page] de recto defecisse, quod qualiter fieri debeat: inferius suo loco dicetur. Placitum de natiuis, sed per breue domini Regis.

Cap. 5.

¶ Cum clamat quis domino Regi aut eius iusticiis de feodo aut de libero tenemento suo si fuerit querela talis, quod debeat vel dominus Rex velit in curia sua deduci: tunc is qui queritur tale breue de summonitione habebit.

Cap. 6.

Rex vicecomiti salutē precipe. A. quod iuste et sine dilatione reddat. B. vnā hidā terre in villa illa vnde idem. B. queritur quod predictus. A. ei deforciat: et nisi fecerit summone eum per bonos summonitores quod sit ibi coram me vel Iusticiis meis in crastino post octabis clausi pasche apud locum illum, ostensurus quare non fecerit. Et habeas ibi sūmonitores et hoc breue. Teste Ranulpho de Glanuilla apud Clarindon.

Caput. 7.

¶ Summonitus autem ad diem prefixum aut venit aut non, aut nuntium, aut essoniū mittit: aut neutrum. Si neque venit, neque mittit: aduersarius eius qui petit aduersus cum, die statuta coram Iusticiis appareat. et [Page] se aduersus eum liti offerat: et ita in Curi [...] a per tres dies expectabit. Si vero nec quarta die venerit apparentibus sūmonitoribus, et asserētibus, se bene eum sūmonuisse, et idem probare se offerentibus iuxta considerationē curie: iterum per aliud breue sūmonebitur per interualla quindecim dierum ad minus. Et erit breue vt veniat responsurus tam super capitali placito: quā super eo (que) ad primā sūmmoni ionem non venit. Et ita tribus sū monitionibus sub hac forma emissis: Si non ad tertiam sūmonitionē venerit, neque miserit, capictur tenementum in manum domini Regis: et ita per quindecim dies remanebit. Et si infra illo; quindecim dies non venerit: aduersario eius adiudicabitur feisina, ita (que) de cetero non audietur, nisi super [...]prietare per breue domini Regis de recto. Si vero infra illos dies quindecim venerit: volens repleg [...]are tenementum, precipietur ei quod ad quartū diem veniat, et habebit quod de iure habere debet: etita poterit seisinā recuperare si venerit. Si vero ad tertiam sumonitionem venerit, et premissas sūmonitiones recognouerit, statim amittit seisinam, nisi dies saluare possit [Page] per dominum Regem vvarrantum, et per breue quod incontinenti ostendat.

Cap. 8.

¶Rex Iustiē salutem vvarrantizo. B. qui fuit apud illum locum per preceptum meū illo die, in seruitio meo, et ideo corā vobis-eodie assisis nostris interesse non potuit, et vobis mando (que) pro absentia sua illius diei eū non ponatis in defaltam, nec in aliquo sit perdens. T. &c.

Cap. 9.

Si summonitiones omnes negauerit: pro qualibet iurabit duodecima manu: et si vnus iuratorum die statuta defecerit: aut persona alicuius eorum iuste excipi possit sine recuperatione alterius iuratoris eadem hora seisinam suam amittet propter defaltam. Si vero sufficienter: iuratum fuerit, eo die de placito respondebit.

Cap. 10.

Si ad primum diem non venerit summonitus: sed se essoniauerit, si essomum fuerit rationa bile, recipietur. Et ita tribus vicibus continue poterit se essoniare. Et quia variis ex causis contingit aliquem se essoniare, & iuste, de diuersis generibus essoniorum videamus.

Cap. 11.

[Page]Essoniorū aliud prouenit ex infirmitate aliud aliunde prouenit.Essoniū de reseantisa idem valet quod essomum de malo lecti. Item cū ex infirmitate quandoque ex infirmitate veniendi quādoque interuenit ex infirmitate de reseantisa.

Cap. 12,

¶Summonitus itaque siad primum diem per infirmitatem veniendi fecerit se essoniare, erit in electione aduersarii presentis: vel exigere probationem legittimam illius essonii ab eo essoniatore, eo die vel plegium inueniet, vel fidem dabit, quod ad diem nominatum habebit garantum suum de illo essonio, et ita tribus vicibus continuis poterit se essoniare hoc modo. Et si tertio die non venerit, neque se esfoniauerit: tunc considerabitur quod ad alium diem sit in propria persona, aut pro se sufficientem responsalem mittat ad lucrandum vel perdendum pro eo loco suo, et sic quicunque die statuta suo loco venerit: offerens se defensioni illius cum litteris eius, vel sine litteris: Si norum sit eum esse coniunctam personam absentis: pro eo accipictur in Curia ad Iucrandum vel perdendum. Si vero ad quartum diem post tria essonia venerit, et omnia essonia [Page] vvarrantizau erit? probabit quodlibet essonium iureiurando propria et vnica manu et sic de placito eodem die respondebit. Si ad quartum diem neque venerit,Iure iurando liberatus est essoniatus statuto marlebr. Cap. 19. neque re sponsalem miserit, capietur tenementum in manū domini Regis misso breui a curia ad vice comitē illius prouincie vbi tenementū illud est quod breue est in hec verba.

Ca. 13

¶Rex vic̄ salutem precipio tibi quod sine dilatione capias in manum meam, medietatem terre de illa villa, quam. M. clamat ad dotem suam versus. R. de qua placitum est inter eos in Curia mea, et diem captionis Iusticiis meis scire facias. Et summone per bonos summonitores predictū. R. quod sit corā me vel iusticiis meis apud vvestmonasterium a crastino octabis clausi pasche, in quindecim dies, auditurus inde iudicium suum. Et habeas ibi summonitores et hoc breue. T. Ranulpho de glanuilla apud vvestmonasteriū. &c. Et preterea precipietur vic̄ illius prouincie, vt essoniatores illos capiat, et tanq̄ falsarios per hoc breue retineat

Cap. 14.

¶Rex vicecomiti salutē precipio tibi, ꝙ sine dilatione, diligenter queras per comitatum tuum. A. qui falso essoniauit. B. versus. C. in [Page] curia mea, et saluo facias eum custodiri, donec aliud inde habueris preceptum meum T. &c. Et preterea interim sūmonebitur principalis reus: ꝙ sit coram domino Rege, vel Iustitiis eius, ostensurus quare essoniatorē suum non vvarrantizauerit, & de capitali placito responsurus? Preterea, sūmonebitur plegius essoniatorum in de per hoc breue.

Cap. 15.

¶Rex vicecomiti salutem. Sūmone ꝑ bonos sūmonitores T. quod sit coram me vel Iusticiis meis apud vvestmonasteriū, a clauso pasche in.xv. dies ostensurus, quare non habuerit I. coram me apud vvestmonasteriū die illo ad vvarrantū de essonio, quod I ꝓ eo fecit in curia mea versus M. sicut plegiauit ipsum ad habendum cum. Et habeas ibi sūmonitores, et hoc breue T. &c.

Ca. 16.

Si vero infra quindecim dies venerit: volens replegiare tenementū, precipietur ei quod sit ad diē nominatum, vt tunc habeat ꝙ habere debet de iure. Et ita si venerit sub plegiatione, seisinā recuperabit, et retinere poterit. Si omnes summonitiones, et omnia essonia negauerit, et hoc idem probauerit iuramentis [Page] duodecima manu, pro singulis diebus faciendis, vel si primam sūmonitionem recognouerit, et tria essonia vvarrantizauerit et quartum diem per dominū Regem vvarrantum saluare poterit per breue scilicet ꝙ incontinenti habeat, sic quoque poterit seisinam suam retinere. Si vero infra quindecī dies non venerit, ad diem proximam adiudicabitur seisina aduersario eius ita quod ille nunquam audietur inde nisi per breue domini Regis de recto.Consulitur non plegiationi statuto Regis. Mittetur autem aduersarius in seisinam illius tenamenti ad vicecomitem per hoc breue.E. 3. Anno. 9 Cap. 4.

Cap. 17.

Rex vicecomiti salutem precipio tibi, ꝙ sine dilatione seisias M. de tanta terra in illa villa de qua placitum fuit in curia mea, inter ipsam et R. quia seisina illius terre adiudicata est cidem M. in curia mea pro defectu. R. T. &c.

Cap. 18.

De infirmitate vero de reseantisa, si quis se essoniare voluerit, hoc tribus vicibus facere poterit. Dum tamen tertia die ante datam diem, essoniator essonium suum presentauerit loco competenti, et coram persona idonea. Et si ad tertiam summonitionem [Page] non venerit, considerabitur vt videatur vtrum infirmitas illa sit languor an non, quod vt fiat precipietur vicecomiti per hoc breue.

Cap. 19.

Rex vicecomiti salutē precipio tibi, ꝙ sine dilatione mittas quatuor legales milites de Comitatu tuo, ad videndum siinfirmitas. B. vnde se essoniauerit in curia mea versus. R. sit languor vel non. Et si viderint quod sit languor, tunc ponant ei diem a die visionis in vnum Annum et vnum diem quod sit eoram me vel Iusticiis meis, vel sufficientem responsalem mittat inde responsurum. Et si viderint quod non sit languor, tunc ponant ei certum diem quo veniat, vel sufficientem responsalem mittat, inde responsurum. Et summone per bonos summonitores: predictos quatuor milites, quod tunc sint ibi ad testificandum visum suum, et quem diem ei posuerint et habeas ibi summonitores et hoc breue. T. &c. Notādum etiam quod duo essoniatores: necessarii sunt ad hoc essonium faciendum ad minus.

Cap. 20.

¶Preterea notandum quod duo prima essonia possunt esse de infirmitate veniendi [Page] et tertium de reseantisa quod si sle euenerit mittetur ad videndum vtrum sit languor an non. Si autem duo prima essonia fuerint de teseantisa et tertium de infirmitate veniendi: confiderabitur tanquā omnia essent de infir mitate veniendi, quia secundū naturā vltimi essonu femper est iudieandum.

Cap. 21.

¶Si quis aliqua vice responderit in Curia, et illi presēti dies ibi prefixus fuerit, si ad illū diē neque venerit, ueque responsalē miserit capietur tenementū in manū domini Regis sine replegiatione, et sūmonebitur ille, vt ve niat auditurus indeiudiciū suum ad diē nominatum: et ita siue veniat siue non, amittet seisinā propter defaltā, quia de cetero summo nitionem diffiteri non poterit, nisi breue domini Regis incōtinenti ostendat, quo diem non seruatsi saluare possit. Sed licet altera vice in curia responderit, si licite recesserit: ad tria essonia recuperate poterit, nisi pactum aliud inducat. Si vero primo se essoniauerit quis, et secūdo, neque venerit, neque se essoniauerit, praecipietur vic̄ ꝙ essoniatorē illum attachiet, tanquā falfariū per praescriptū breue.

Cap. 22.

[Page]¶Sciendum autem quod cum quisse essoniauerit, essoniator poterit se essoniare rationabili essonio: Si quis enim volens se rationabili modo essoniare, et essoniatorem ad se essoniandum transmiserit, et ille obiter in aliquod rationabile impedimentum inciderit, quo minus ad diem statutum venire possit, expectabitur vsque in quartum diem, sicuti et dominus eius, quod si intra quartum diem venerit, recipietur essoniator eius, quocunque die venerit et potest saluare dies preteritos, eisdem de causus quibus et dominus.

Ca. [...].

Poterit etiam si id elegerit se essoniare per alium essoniatorem ipse principalis essoniator ita tamen quod ille secundus essoniator dicat in curia ipsū tenentem (proposito essonio rationabili) detentum, non posse ad illum diem venire nec pro perdere, nec pro lucrari et ad modo se essoniandum illum alium destinasse, et ipsum essoniarorem in tale impedimentum incidisse: quod ad illum diem venire non poterit et hoc paratus est probare secundū cōsiderationem curiae sic autem recipietur essonium tale, et dabitur etiam ipsi tenenti dies per talem essoniatorem ita quod [Page] assecurabit inde vvarrantum suum habere ad talem diem datum et ita ad diem ipsum oportebit ipsum tenentem: principalem essoniatorem, vvarrantizare et eius essoniure solito modo probare et primum essoniatorem similiter secundum, nisi primo die ipsemet essonia sua probauerit ad petitionem aduersarii.

Cap. 24.

Si vero post essonium suum propositum in curia, infra quartum diem venerit volens inde agere vel respondere ipse tenens, si per essoniarcrem prius fuerit dies datus in curia: et pars aduersa sic recesserit a curia, petens nullum habebit inde recuperare quantum ad ipa sum diem preteritum.

Cap 25.

Est et aliud genus essoniandi et necessarium cum quis essoniat de esse vltra mare:Vide statutum. vv. Primi. cap. 43. de contraplacitando huic essonio, et tūc si recipiatur essoniū: da buntur ipsi essoniato ad minus quadraginta dies. Si vero vltetius illo, vel alteriusmodi essonio rationabili se essomauerit, de cetero solitus cursus scruabitur in respectu dando.

Cap. 26.

[Page]Sunt et alia essonia que loca sortassi [...] habe re possunt ad saluandos illos quatuor dies vel aliquem corum per quē vel quos expectatur aduersarius in Curia: Vt subita aquarū inundatio, aut alius casus repentinus qui preuideri non poterat.

Cap. 27.

Per seruitium domini Regis item rationabiliter se essoniat quis, & cū in curia probatur hoc essonium, et admittitur, remanebit loque la sine die, donec constiterit eum ab illo seruitio domini Regis rediiffe, vnde hi qui assidue sunt in seruitio domini Regis, vt seruientes ipsius, hoc essonio non gaudebunt, ergo circa corum personas obseruabitur solitus cursus curiae, et iuris ordo. Sed circa predicta essonia hoc modo distinguendum est. Qui per seruitium domini Regis se essoniarifacit aut prius comprehendit eum sūmonitio vnde aduersarius eius querit eum ponere in placitum: aut prius iuit in seruitium domini Regis et postmodum est [...] summonitu [...] Si vero prius fuerit in seruitio domini Regis: et intorim de placiio summnonitus, indistinere verum est, et obtinet quod superius dictum est. Si prius ponitur quis in [Page] placitum, & postea se facit essoniari per seruitium domini Regis, refert vtrum is per mandatum domini Regis, vel preceptū generale vel speciale, ex necessitate sit in illo seruitio an alias. Siev precepto domini Regis ad illud seruitium fuerit vocatusetunc quoque idem iuris crit quod in superiori casu. Si vero alias ex voluntate, non ex precepto domini Regis in seruitiū ipsius de nouo se ingesferit, distinguitur vtrum ierit vltra mare in seruitium illud [...] an citra remanserit. Si vltra mare, dabitur ei respectus qua draginta dierum ad minus, quod si infra illos. xl. dies non redierit: obseruabiru [...] solitus cursus curiae, & iuris ordo. Et quandocunque in curia apparebit vel per se, vel per responsalem, oportebit eum habere breue domini Regis, ad vvarrā tisandum suum essonium de premissis, quod incontinenti exhibeat. Si citra mare fuerit [...]in seruitio domini Regis, tunc in voluntate Iustiē domini Regis erit et in beneplacito, breuiorem terminum dare ei vel ampliorē secundum quod viderint domino Regi expediri dum tamen obseruetur iuris ordo.

Cap, 28.

[Page]Contingit preterea aliquem essoniariin eu [...]ia per infirmitatem qua quis detinetur in eadem villa cum illue venerit ad placitū suum prosequendum et tunc considerabirur in Curia, quod in crastino veniat, et ita per tres dies continuos expectabitur et ex hac causa respectum trium dierum cōtinuorū habebit qua si tertio die itase inde essoniauerit: tunc mittentur quatuor milites ad eum, per considerationem euriae ad videndum vtrum sit in +ali statu quod possit venire ad curiam an nō et si viderint quod possit, tunc ei precipient quod ad Curiam veniat et ibifaciat quod facere dehet. Et si viderint eum non posse venire, et hoc in curia testati fuerint tune habebit alium diem rationabilem et ita respectū qum decim dierum ad minus.

Cap. 29.

Est preterea essoniū, quod quandoque in curia presentatur, scilicet de esse in peregrinatione. Sed distinguendū est, vtrum is qui taliter se essoniat fuerit positus inde in placitum, antequam iteripsum artipuerit, an non quod si prius sumnionitionem inde habuerit: obseruabitur [Page] cursus Curiae et iuris ordo. Si vero prius inde nullam habuerit summonitionē: tunc iterum distinguendum est, vtrū iuerit ad Hierusalem an alium locum. Si versus Hierusalem iuerit is quise essoniare fac̄: tunc solet [...]i darirespectus vnius anni, et vnius diei, ad minus, de aliis vero peregrinationibus solet dari respectus, pro voluntate domini Regis et bene placito vel eius Iustiē, pro longitudine, vel breuitate itineris, prout viderint temperandum.

Cap. 30.

Ponitur autem in breue de summonitione facienda vic̄ directo, hec clausula, et habeas ibisummonitores et hoc breue Ideoque ab initio querendum est, ad diem datum in Curia, offerente se liti eo qui petit, vtrum vicecomes breue et summonitores ibi habeat, an non [...]si habeat tunc testata summonitione, procedendum erit in placito, secundū quod praemonstratum est. Si vero illo die pre sens non fuerit vicecomes, nec infra quartum diē venerit, vsque ad quē diem expectandus est tenēs ipse, tunc precipietur ei iterum per [Page] breue do mini Regis, quod tenentem summoneat de capitali placito, per breue de secunda summonitione, et quod ille veniat ostensurus, quare per primum breue illam sū monitionem non fecerit. Est autem breue de secunda summonitione, continens breue de prima summonitione et praeterea hanc cla [...] sulam, Et tu ipse tunc sis ibi oftensurus quare illam summonitionem ei non feceris, sicut tibi preceptum fuit per aliud breue meum, & habeas ibi hoc breue, & illud aliud breue. Ad diem autem illū veniens vicecomes: aut dicit se executum fuisse preceptum domini Regis, aut confitebitur illud non fuisie executum. Si confiteturse non fuisse executum, tunc remaneat in misericordia domini Regis, & sicille qui petit primum diem intelliget amisisse, & de nouo summonendus est ille qui tenet. Si vero dixerit se summonitionem primam, legitimis summonitoribus faeiendā iniunxisse: et iidem ibi presentes sunt hoc ipsum confitentes: tam vicecomes quam illi in misericordia remaneant, si primam sū monitionē non fecerint, fieuteam facere te nebantur. Et primus dies petenti ita erit invtilis [Page] Sin autem illi quos vicecomes fummonitores nominauent praesentes sint afferentes hoc cis a vicecomite non fuisse iniunctum: tunc distinguendum est vtrum vicecomes summonitionem illam eis faciendam iniunxerit in Comitatu, sicut semperfleri debe [...] ita quod frante comitatum presentetur loquela, artachiabitur vsque ad comitatum: et tunc plene fiet summonitio, an alio modo. Si in comitatu hoc eis iniunxerit, et hoc fuerit recte testatum: illi scilicet sūmonitores in miseracordia remanebunt, quia comitatui in hoc cōtradicere non possunt. Si vero extra comitatum minus publice quam fieri deberet, hoc eis iniunxerit vicecomes, & illi hoc negaue [...]int vicecomes in misericordia remanebit, ꝙ praeceptū domini Regis vt debet non est exe eutus, Huiusmodi enim publiei actus, scilicet sūmonitiones iniungere, plegios de clamoribus prosequendis, & de stando ad rectum capere, publice debent celebran ne si super his que preparatoria sunt ad expediend [...] negocia, fieri posset contentio, ea ipsa esset occasio diutius protrahendi negocia, Si vero ad primum diem summonitores non adsunt [Page] asserentes se legittime fecisse primam sumē monitionem, et ad primum diem suos habuerint essoniatores, qui et cos essoniauerint et adiecerint quod summonitionem recte fecerint, tunc primus dies petenti iudicabitur vtilis, et illi in misericordia remane bunt, co quod ad primum diē non aderant ad testificandū summoniē, sicut eis fuit iniunctū nisiprimum diem saluare possint per dominum. Regem vvarrantum. Sed notandum ꝙ excusare legittime se possunt summonitores illi, ad primum diem vterque vel alter, et tunc petenti primus dies similiter adiudicabitur vtilis.

Cap. 31.

De absentia tenentis quaedam praemissa sunt quae tunc locum habent, quando tenens ipse sine plegiorum datione, simpliciter est summonitus. Si vero fuerit loquela talis quod tenens ipse plegios inuenerit standi ad rectum, et Iustiē vel comitatus hoc recordati fueriut, quod contingit in ciuili negocio, define facto in Curia domini Regis coram Rege vel Iustic̄ eius non obseruato, et in nouis dissei [...]inis, tunc quidem sitenens ipse ad primum [Page] diem neque venerit, neque se essonianerit, plegii considerandi sunt in mīa domini Regis, et super capitals placito, plegii etiam affortiabuntur, etita tribus vieibus cosemper absente, in placito illo est procedendum, et si ad tertiam summonitionem non venerit,Ex statuto vvestmonasterii. Primi. cap. 44, apparet plura duobus attachiamen tis exiisse dbuisse communi lege, antequam p [...]oce deretur ad districtionem capietur tenementum ipsum in manum domini Regis, et retinebitur codē modo quo predeterminatū est, plegus etiam in mīa remanēubus, qui et sūmonēdi sunt quod sint ad certum diem in Curia, audituri in de suum iudicium. Si autem fuerit negocium criminale, vt de pace domini Regis infracta, tunc secundum iuris otdinem vt in superiori casu, erit et hic procedendum, nisi quia hic rectatus si ad tertiam summonitionem non venerit: capietur corpus eius, plegus suis remanentibus in misericordia.

Cap. 32.

Expeditis his, que circa absentiam tenentis frequenrius solent accidere, de his quae de absentia petentis fiunt, restat inspicere. Et quidem si ad primum diem non venerit is qui petit, essoniare sese poterit eisdem rationabilibus essoniis, quibus et tenens, et [...] [Page] eisdem modis. Quod si non venerit, nec se essoniauerit, tunc iuxta considerationem curie dimittetur tenēs sine die sipiaesens fuerit vel per se vel per alium vt debet. Ita tamen vt pe tens tale recuperare habeat aduersus eum, si iterum inde placitare voluerit, quale modo habere debeat. Etsi iterum placitum illud versus euodem velit mouere: quaero quid [...]uris ibifit, & qualiter punienda sit illus defalta. Ad hoc autem diuersi diuersis modis respondent. Dicūt enim quidam, quod non nisi custum et expensas, & primum breue amittet, loquelam autem non, sed de nouo placitum incipiet. Alu dicūt quod loquelam versus aduersariū penitus amitter, sine omni recuperatione, & propter curiae contemptū in masericordia domini Regis sinuliter remanebit. Alii dicunt quod in misericordia domini Regis erit, de cetero & in Regis beneplacito, vtrum velit eum ad illud placitū amplius admittere vel restituere, an non, et quando [...]hee autem simpliciter sufficiunt vbi loquela sine plegiatione procedir. Si vero ille qui petit, plegios inuentrit clamore suo prosequendo [...] [...]t diē suum neque per se neque [Page] que per alium quemcunque seruauerit: tunc is qui tenet dimittetur sine die et petens illud breue secundum quosdam, et totum custum amittet, et plegii eius erunt in misericordia vt supra. A ut secundum alios loquelam suam amitter, er plegi [...]. &c. Sed hoc ita obtines si lo quela sit tantummodo sua, quod sepius contingit in ciuilibus negociiis. Versi si fuerit loquela non tantum sua sed etiam domini Regis, vt in criminali negocio de pace domini regis infracta, tunc quia loquelam illam non nisi sibi amittere potest, imo etiā illam prosequi tenetur, corpus eius de cetero in prisonā mittetur, et saluo custodietur: donec appellū suum prosequiivelit. Et plegii eius preterea in mia remanebunt

Cap 33.

Quandoque contingit vtrunque abesse et tunc in voluntate domini regis vel eius iustierit si voluerint versus vtrunque contemptum Curiae, vel falsum clamorem profequi.

LIBER SECVNdus de his que solent contingere circa vel statim post ingressum litis, et de diracionatione tenementi per duellumvel per magnam assisam, et de campionibus, et de his que pertinent ad duellum, vel magnam assisam.

[Page]

Capitulo. .1.

VTroque autem litigantiū presenti in Caria et petente clamante tenementum petitum poterit tenens petere visum terrae. Sed ad hoc vt detur ei inde respectus: distinguitur vtrum is qui tenet, habeat plus terre in villa illa vbi terra illa que petitur est, an non. Etsi plus ibidem non habuer [...]t, nulla-dabitur ei inde dilatio, smautem pluterrae ibi habuerit: tunc dabitur ei inde respectus, [...] alius dies ei ponetur in Curia et cumita recessum fuerita Curia, ad tria essonia rationabilia poterit tenens recuperare [Page] de nouo, et precipietur viē illtius prouinciae vbi tenementum illud est: quod mittat liberos homines de Comitatu suo adviden dum terram illam per hoc breue.

Cap. 2.

Rex vice comiti salutem, precipio tibi quod sine delatione mittas liberos homines, et le gales, de visineto de illa villa ad:videndum vnā hidā rerrae in villa illa quā. N. clamat versus. R. et vnde placitum est inter eos in Curia mea, et habeas quatuor ex illis, eoram mevel Iustiē meis, eo die ad testificandum visū suū et quem diem ei posuerunt. T. &c.

Cap. 3.

Post tria essonia rationabilu visum terrae comitantia, vtroque litigantium iterum apparente in Cu [...]ia, petens ipse lo quelam suam et clameum often dat in hunc modum. Peto versus istum. H. feodū dimidis militis vel duas carucatas terrae, in illa villa, sicut ius meum, et hereditatem meam. vnde pater meus vel auus meus fuit seifitus in dominico suo sicut de foodo, tempore Regis Henrici primi, vel post primam coronationem domini Regis. etvnde cepit commoda ad valentiam quinque solidorum ad minus, vt in bladis et feni [...] et aliis commod [...]s: et hoc promptus sum [Page] probare per hune liberum meum hominem l. et si quid de eo male contigerit, per illum vel per illū tertiū,De visu et auditu non exigitur ho die iusiuran dum statuto. vv. primi cap. 40. et quot voluerit ita poterit nominare, sed vnus tantum vadiabit duellum qui hoc vidit, vel audiuit vel per alia verba sie et hoc paratus sum probare, per hunc liberum hominem meum. I. cui pater suus iniunxit in extremis agens, in side qua filius tenetur patri, quod sialiquaudo loquelam de terra illa audiret, hoc diracionaret sicut id quod pater suus vidit et audiuit. Audita vero loquela et clameo petentis: in electione ipsius tenentis erit se versus petentem defendere per duellum, vel ponere se inde in magnam assisam domini Regis, et petere recognitionem quis corum maius ius habeat in terra illa. Si vero per duellum defendere voluerit: tenetur tunc defendere ius ipsius petentis de verbo in verbum sicut versus cum ostendit vel per se vel per aliquem hominem alium idoneum. Sed nota quod postquam duellum inde fuerit vadiatum, oportebit eum qui tenet terram defendere per duellum et non de cetero poterit seinde [Page] in assisam ponere. Et post vadiationem duelli, poterit iterum se tribus vicibus rationabiliter essoniare continuis, ex persona sui ipsius. Et aliis tribus vicibus ex persona campionis sui. Factis autem omnibus essoniis que recte fieri possunt: antequam duellum inde feriatur, necesse habet petens vt in curia appareat, et campionem suum ibi habeat promptum ad pugnandum. Nec sufficiat cum alium tunc demum producere campionem, quam vnum eorum super quos posuit diracionationem. Neque enim alium pro eo poterit cambiare post primam vadiationem. Si veto is qui duellum vadiauit interim pendente lite obierit. Si morte naturali, et hoc fuerit per visinetum declaratum vt semper fieri debet, si de hoc dubitetur: poter it petens ad vnum eorum super quos posuit diracionationem suam primo recuperare, velad alium idoneum, etiamsi nullum alium nominaucrit dum tamen inde s [...]t testis adoneus, et sic de nouo placitum incipietur. Si vero sua culpa interierit: loquelam ita dominus amittet. Item quero vtrum campio ipsius petitoris, alium loco suo possit ponere [Page] in curia ad faciendam diracionationē, qua [...] ille susceperat loco suo. Equidem secundum ius et consuetudinem regni antiquam: non licet nisi filium suum legittimum. Et nota quod talis debet esse campio petentis: ꝙ fit et esse possit inde testis idoneus. Nec in propria persona sua licebit ipsi petitori prosequi appellum suum, quia id fieri non potest nisi per testem idoneum audientem, et videntem. Defendens autem defendere se poterit vel per seipsum sivoluerit, vel per alium ad hoc idoneum, si per alium se defēdere elegerit. Si vero campionem produxerit, et ille interim moriatur: quero quid iuris ibi sit. Vtrum is qui tenet possitse per alium defendere an loquelam suam debeat amittere, an tantum seisinam. Hic distinguendum est vt prius. Nota etiam quod campio defendens non poterit loco suo in curia alium ad defentionem illam suscipiendam producere, nisi filium suum legittimum. Contingit autem multociens, quod campio conducticius: in curia producitur pro mercede ad diracionationem faciendam. Et si contra illius personam excipiat pars aduersa: dicens [Page] eum minus idoneum propter hoc ꝙ premium inde accepit ad diracionationem illam faciendā. Et hoc paratus est probare versus eū si id negare voluerit: aut perse, aut per a lium videntē vbi inde premiū accepit: Super hoc audietur et remane bit principale duellū Si vero super hoc cōuictus fuerit et per duellū victus fuerit cāpio petentis, tunc dominus suus loquelam suam amittet. Et ille cā pio tanq̄ victus, omnē legem terre amittet. Scilicet ꝙ de cetero nunquam admittetur in curia vt testis, ad diracionationē pro aliquo alio per duellum de cetero faciendam pro semetipso autem, poterit vel corpus suum desendendo, vel atrocē iniuriā sui proprii corporis prosequendo, vt de pace domini Regis infracta. Ius etiā suum versus aliū per duellū defendere poterit de feodo et hereditatc sua. Finito autē duello: pena sexaginta solidorum imminebit victo, nomine recreantis. Et Preterea legem terre amittet. Et si defensor victus fuerit, dominus eius terram petitam cum frucribus et commodis tēpore seisine in feodo illo inuentis amittet, nunquam de cetero in curia inde audiēdus. [Page] Ea enim que in curia domini Regis per duellum semel fuerint terminata negotia, perpetuam habent firmitatem. Et deinde vicecomiti precipietur, vt victori terram dira cïonatam habere faciat, et cum inde in seisinam mittat, per tale breue.

Cap. 4.

Rex vicecomiti salutem precipio tibi, quod sine dilatione scisias M. de vna hida terre in tlla villa, de qua placitum fuit inter ipsum et R. in curia mea, quia illa hida terre adiudicata est ei in curia mea: per finem duelli. Teste Ranulpho. &c.

Cap. 5.

Et hec ita si petens obtinuerit in duello. Si vero idem victus fuerit per campionem suum victum, tunc tenens quietus clamabitur de eius clameo sine recuperatione eiusdem petentis. Hec de duello vbt tenens se per duellum defendere voluerit, vel elegerit contra petentem.

Cap. 6.

Si autem in magnam assisam domini Regts se ponere maluerit is qui tenet, aut petens similiter se in assisam inde ponet, aut non. Si semel concesserit petens in curia, cuod se inde in assisam se ponet. Et hoc verbo coram Iusticus in banco sedentibus expresserit, [Page] de cetero non possit resilire, sed per assisam illam oportebit cum perdere, vel lucrari. Si vero in assisam magnam se ponete noluerit, tunc oportebit cum aliquam causam monstrare quare assisa inter eos inde esse non possit, quemadmodum si fuerint consanguine, et ex eodem stipite parentele, vnde hereditas ipsa mouetur. Et si hoc petens obiecerit: tenens vero hoc ipsum confitebitur aut non. Si vero hoc in curia concesserit: remanebit eo ipso assisa, ita quod per verba placitabitur et terminabitur in curia ipsa negotium, quia tunc legittime inquiretur quis eorum propinquior sit ipsi stipiti, et ita heres iustior. Et per hoc diracionabit ius suum heres propinquior, nisi aduersarius in curia dicere poterit, quare ius suum ille aliis vel ad tempus, vel perpetuo amiserit, vel aliquis antecessor sutis, veluti si donauerit, vel vendiderit, aut escambiauerit, vel alio modo rite alienanerit, autsi per feloniam ille vel antecessores eius in vniuersum amiserint ius suum vnde latius inferius tractabitur, Et sic super aliquae istorum articulorum arrestetur loquela: poterit exincidenti [Page] per verba hinc inde proposita, ad duellum recte peruen [...]ri. Verum si omnem parentelam inter se, et petentem defenderit is qui se in assisam posuit: Vel saltem quod de eodem stipite non sint de quo mouetur hereditas, tunc decurrendum est ad communes corum consanguineos, qui ad hoc vocandi sunt ad curiam, vt per eos disquiratur corum parentela Qui si concorditer affirmauerint eos deseēdisse de eodem stipite, vnde mouetur hered tas eorū super hoc stabitur assertioni. Sed si alter adhuc litigantium pertinaciter contradicat: Decurrendum erit ad vicinetum, euius cum consanguineis super hoe: omnino acquiescendum est testimonio. Idem quoque fiet si parentes ipsius inueniantur di cordes, quia tunc stabit veredicto vicineti. Facta autem inquisitione, certissime si muenti fuerint et probati ex codē stipite vnde mouetur hereditas descendisse, cessat quidem assisa, et per verba vt predixi procedet loquela. Sin autem constiterit Curiae et Iustiē domini Regis contrarium, tunc petens qui hoc obiecit, scilicet quod essēt de codem stipite vt assisam malitiose adimeret [Page] loquelam suam amittet. Nullo autem interueniente quare assisa esse non debeat: tunc per eam tam finaliter quam per duellum terminabitur negotium.

Cap. 7.

¶Est autem magna assisa regale quoddam beneficium, clementia principis de consilio procerum populis indultum, quo vite hominum et status integritati, tam salubriter consulitur, vt in iure quod quis in libero soli tenemento possidet rotinendo duelli casum declinare possunt homines ambiguum. Ac per hoc contingit insperate et premature mortis vltimum euadere supplicium, vel saltem perhennis infamie obprobrium illius infesti et inuerecundi verbi quod in ore victi, turpiter sonat *consecutinum. Ex equitate autem maxima:* prodita ost legalis ista institutio. Ius enam quod post multas et longas dilationes, vix euincitur per duellum: per beneficium istius constitutionis, commodius et acceleratius expeditur. Assisa enim apsa tot non expectat essonia, quot duellum vt ex sequentibus liquebit. A [...] [...] [Page] per hoc et laboribus hominum parcitur, et sumptibus pauperum. Preterea, quanto magis ponderat in [...]udiciis plurium idoneorum testium fides, quam vnius tantum: tanto maiore equitate nititur ista constitutio, quam duellum. Cum enim ex vnius iurati testimonio procedat duellum. Duodecim ad minus legalium hominum exigit ista constitutio iuramenta. Peruenitur antem ad assisam ipsam hoc ordine. Quare is qui se in assisam posuit ab initio, perquiret breue de pace habenda, ne de cetero ab aduersario ponatur in placitum per breue, quo prius inter eos placitum fuit de tenc [...] mento vnde tenens posuit se in assisam.

Cap. 8.

Rex viecomiti salutem prohibe N. ne teneat placitum in euria sua quod est inter M.et R. de vna hida terre in illa villa, quam idem R. clamat versus prefatum M. per breue meum nisi duellum indo vadiatum fuerit, quia M. qui tenens est, posuit se inde in assisam meam, et petit recognitionem fieri, quis eorum maius ius habeat in terra illa. Teste. &c. Si vero placitum suerit de seruitio, [Page] vnde ille qui tenet, ponit se in assisam quod facere licet:tunc tale erit breue.

Cap. 9.

Rex vicecomiti salutem prohibe N. ne teneat placitum in curia sua quod est inter Mer R. de seruitio octo soliderum, et vnius sextarii melli [...], et duabus stikis Anguillarum que prefatus M exigit a prefato R.de seruitio annuo de libero tenemento suo, quod de co tenet in illa villa, de quo tenemento idem R.recognoscitse debere e [...] octo solidos per annum pro omni seruitio, nisi duellum inde vadiatum fuerit, quia R.a quo seruitium exigitur: ponit se inde in assisam meam, et perit recognitionem vtrum inde debeat per annum octo solidos, pro omniseruitio: vel octo solidos, et insuper vnum sextarium mellis, et duas stikas anguillarum. Teste. &c.

Cap. 10.

¶Per talia autem breuia, pacem perqui [...]it is qui tenet, et in assisam se ponit donce aduersarius ad curiam veniens, aliud breue perquirat, vt per quatuor legales milites do comitatu, et de visineto, eligantur duode [...]m milites legales de codem visineto, qui super [Page] sacramentum suum dicant vter litigantium maius ius habeat in terra petita. Breue autem de quatuor militibus summonenditale est.

Cap. 11.

¶Rex vicecomiti salutem Summone per bonos summonitores, quatuor legales milites de visineto de Stoke, quod sint ad clausum pasche, coram mevel Iustitiis meis apud vvestmonasterisi ad eligendū super sacramentū suū .xii. legales milites de codē visineto quimelius veritatē sciāt ad recognoscē dum super facramētum suū, vtrum M.an R maius ius habeat in vna hida terre in Stoke, quam M. clamat versus R. per breue meum, et vnder R qui tenens est posuitse in assisam meam et pet it recognitionem fieri quis eorum maius ius habeat in terra illa, et nomina eorum imbreuiari facias. Et summone per bonos summonitores R. qui terram illam tenet quod tunc sit ibi auditurus illam electionem, et habeas ibi summonitones &c. T.

Cap. 12.

Ad diem illum poterit se tenens essoniare, et iterum ad tria rationabilia essonia recuperare, [Page] quod videtur recte posse fieri quia vtin superioribus dictum est, quoriens aliquiin Curia apparuerit. Et ibi facit quod de iure facere debet: iterum de nouo ad essonia sua recuperabit. Sed tunc ita eueniet, vel euenire poterit, quod tot vel plura essonia interuenire poterint per magnam assisam, quot per duellum quod premissis non est consonum. Esto enim quod tenens ipse tribus vicibus se possit essoniare continuis, contra electionem duodecim militum, per quatuor milites faciendam, post tria [...]lla essonia, eo ad curiam veniente aliquis vel aliqui illorum quatuor militum eodem die se poterint essoniare. Et si hoc, poterit iterum tenens post eorum essonia se de nouo essoniare Et ita vix aut nuuquam assisa ad effectum perduceretur. Sed nota quod appatentibus in Curia quatuor militibus die sibi prefixa, paratis duodecim alios eligere, de hoc ex equo prodita est qued [...]m constitutio, iuxta quam de consilio cu [...]c ita solet res expediri: quod siuc venerit siue non, is qui tenet nihilominus per illos quatuor [Page] milites: et super eorum sacramentum, fiet electio duodecim. Verum quia si presens esset tenens ipse, contra aliquem vel aliquos eorum duodecim iuste aliquid forsit in posset excipere, et super hoc in curit audiretur. De consilio et absenti inde satisffaciendo non tantum duodecim eligentur, sed tot etiam, vt sine omni contradictione er causatione possit absenti cum redicrit satiffien. Excipi autem possunt Iuratore ipsi e [...]dem modu quibus et testes in curia christientatis iuste repelluntur. Preterea notandum quod si venerit is qui so posuit in magnam assisam, licet non omnes illi quatuor milites venerint, de consitio et communi assensu litigantium per vnum [...]tiam illorum quatuor militum: poterint illi duo decim milites eligi adhibitis illi duobus vel tribus militibus aliis de codem comitatu si in curia fuerint inuentilicet ad hoc non fuerint vocati: ad majorem autem cautelam, et ad omnem cauillationem deuitandam: solent sex vel plures milites ad curiam ipsam ad electionem faciendam vocari. Ad becautem taliter expedienda. Plus profuit sequi curie consilium quam [Page] iuris et curie cursum consuetum servare, vnde prouidentie committitur et arbitrio domini Regis; vel eius Iusticiis rem istam vtilius et equius temperare.

Cap. 13.

¶Potest autem quis se ponere in assisam de seruitio; de tetra, et de super de demanda seruitii, et de iure aduocationis alicuius ecclesiae, non solum versus extraneum, sed etiam versus dominum: scilicet vt cognoscatur quis eorum videlicet, vtrum dominum [...]u [...]us habeat hanc retinendi in dominico, an vassalus tenendi hanc de eo. Facile est autem inde formare breuia iuxta diuersa negotia.

Cap. 14.

¶Fatta electione duodecim militum: Summonendi sunt illi, vt ad curiam veniant paratisuper sacramentum suum dicere quis eorum scilicet an teuens an petens, maiu [...] ius habeat in usa demanda. Et per tale breue fiat summonitio.

Cap. 15.

¶Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores, illos duodecim milites R et N.et sic de singulis quod sint co die coram m [...] vel Iusticiis meis ad locum illum parati: sacramēto recognoscere, vtrum [Page] R.vel. N. maius ius habeat in vna hida terre, vel in alia re petita quam predictus R. qui clamat versus predictum. N. et vnde predictus N. qui rem illā tenet: posuit se in assisam nostram, et petit inde recognitionem quis eorum maius ius habeat in re petita et interim tetram illam vel tenementum ipsum vnde exigitur seruitium: videant et summone per bonos summonitores N, qui rem ipsam tenet quod tunc sit ibi auditurus illam recognitionem.

Cap. 16.

¶Die autem duodecim militibus prefixa ad recognitionem faciendam, siue venerit is qui tenet siue non, sine dilatione recognitio ipsa procedat. Nec valebit ei essonium quippe cum eius presentia non sit necessaria: quin sine eo possit fieri recognitio, cum si presens esset nil dicere possit quare remaneret, qui iam in curia se in assisam posuit. Secus tamen est de absentia petentis: quia si se essoniauerit, remanet assisa eo die et alius dies dabitur in curia, quia perdere potest quis propter defaltam lucrari vero nemo potest omnino absens.

Cap. 17.

[Page]¶Procedente autem assisa ad faciendam recognitionem ipsam, aut bene notum est ius ipsum ipsis iuratoribus omnibus, aut quidam sciunt et quidam nesciunt, aut omnes ignorant. Si nulli eorum rei veritatem inde sciuerint. Et hoc in curia super sacramentum eorum testati sint siue fuerint, ad alios decurrendum erit, donec tales inueniantur qui rei veritatem inde scierint. Sin autem quidam eorum rei veritatem sciant, quidam non reiectis ignorantibus: alii quidem vocandi sunt ad curiam, donec duodecim ad minus reperiantur inde concordes. Item si quidam, eorum dixerint pro vno, quidam pro alio litigantium: adiciendi sunt alii donec duodecim ad minus in alterutram partem concorditer acquieuerint. Iurare autem quilibet eorum debet qui ad hoc vocati sunt quod non falium inde dicent nec veritatem tacebunt scienter ad scienciam autem eorum qui super hoc iurant inde habendā exiigitur quod per proprium visum suum et auditum illius res habuerint notitiam vel per verba patrum suorum et per [...]talia [Page] quibus fidem teneantur habere vt propriis.

Cap. 18.

¶Cum autem apparuerint duodecim milites ad recognitionem ipsam faciendam, de rei veritate certi: tunc procedat assisa recognitura quis eorum vel petens vel tenens maius ius habeat in re petita. Quod si dixerint ipsum tenentem maius ius inde habere: vel alia dixerint per que sufficienter constet domino Regi, vel Iusticiis suis quod idem maius ius habeat in terra petita [...], tunc quidem per considerationem curie dimittetur ipse quietus, a clameo petentis imperpetuum. Ita quod petens ipse, de cetero nū quam inde audietur in curia cum effectu Lites enim per magnam assisā domini Regis legittime decise: nulla occasione [...]te resuscitantur imposterum. Sin autem per assisam ipsam pro petente fuerit indicatum in curia: tunc aduersarius suus terram petitam amittet cum frucribus et commoditatibus omnibus in terra ipsa tempore seisine inuentis eidem restituendam.

Cap. 19.

¶Pena autem in hac assisa temere iurantium [Page] ordinaria est, et ipsi regali institutioni eleganter inserta. Si enim ipsi iuratores periurasse in Curia fuerint legittime conuicti, vel in iure confessi, omnibus catallis et rebus mobilibus spoliabuntur, domino regi eisdem applicandis, de clementia autem principis maxima: saluis eis tenementis solis liberis, preterea in Carcerem detrudentur et ibi per annum ad minus in prisona detinebuntur insuper de cetero legem terre amittentes perpetuam infamie notam, inde merito incurret. Quae paena ideo recte instituta est, vt quoslibet ab illicita prestatione sacramenti in tali casu, coerceat similitudo supplicii. Notandum etiam quod nunquā potest esse duellā vbi assisa nequit esse nec econuerso, Mittetur autem petens si adiudicetur ei tenementum ad vicecomitem illius prouinciae vbi tenemē tum est, ad seisinā suam recuperandam per hoc breue.

Cap. 20.

Rex vic̄ salutem precipio tibi quod sine dilatione seisias. N.de vna hida terrae in villa illa quam petit versus. R. vnde idem. R. posuit se in assisam meam quia idem. R. diracionauiterram [Page] terram illam in curia mea per recognitionem. T. &c.

Cap. 21.

Si vero reperiantur nulli milites de visineto nec in comitatu ipso qui re [...] veritatem inde sciant quid iuris erit? Num quid eo ipso obtinebit is qui tenet versus petentē? Quod si hoc ita est, ergo petens ipse ius suū si quod inde habuerit amitter super hoc etiam potest procedere dubitatio. Esto enim quod duo vel tres legales homines vel plures sunt dum tamen paueiores sint duodecim, qui se testes huius reifaciant et se ad id diracia onandum offerant in euria si fuerint eius aetatis, quod per duellum diracionationē facere possint: et omnia verba in curia presentent per quae sole: duellum considerari in curia, nun quid super hoc audietur aliquis corum

¶HIC INCIPIT liber tercius de vvarrantis et de duobus dominis per quorum alterum se aduocat petens et per alterum tenens

[Page]

Capitulo. .1.

ORdo placitandi in curia qui obseruatur, is est quem prediximus quando eius qui tenet presentia solummodo necessaria est et non alterius, ad respōdēdū inde Exigitur autē tam presentia alterius quam tenentis, si idem dicat in curia, rem petitā non esse suam sed eam ten ere vt sibi cōmodatam, vel sibi locatā vel in vadiaum datam, vel suae custodiae cōmendatam, vel aliquo alio modo sibi tamen vt alienā deputatā aut si rem illā suam dicat esse, sed tamē inde aliquē vvarrātū habere, vt ex eius donatione, vel venditione, vel in escambiū datione, vel ex aliqua huiusmodi causa rem ipsam habeat, Sivero dicat in curia, rem suā non esse sed alienā, tune ille ciuus eam esse dixerit, sū monebitur sed per aliud breue consimile. et sic de nouo versus eum incipietur [Page] placitum et cum tandem in curia apparuerit aut similiter dicet rem suam esse, aut suam non esse. Si vero dicat rem suā non esse, tune is qui eandem suam fuisse in Curia prius asseruerat, terram illam eo ipso sine recuperatione amittet, et summon ebitur ille vt yeniain curia auditurus inde iudicium suum. et sic siue ipse venerit, siue non, seisinam recuperabit aduersarius. Cum vero aliquem inde vvarrantum vocauerit in curia is qui tenet, tun [...] rationabilis dies ponetur ei in curia ad habendum ibi vvarrantum suum: et ita ad tria essonia de nouo recuperare poterit ex persona propria, et ad alia tria ex persona sui vvarranti tandem vero apparente eo in curia a qui vocatus est inde vvarrantus, aut rem illā ei vvarrantisa bit, aut non. Si cā vvarrātisare voluerit; tūe cum eo omnino placitabitur ita quod de cetero sub eius persona, omnia quae ad placitum ipsum exiguntur procedent vecumsi ante hoc se essoniauerit, per essonium suum non poterit se defendere is qui vocauit cum vvarrantū, quī per absentiā suā ponatur in defalta verū si presens in curia devvarrāto ei defece [...]it quē ad vvarrantū traxerat tunc inter [Page] cos omnino placitabitur ita quod per verba hinc inde proposita, potent ad duellum in de perueniri, siue suā cartā inde habuerit siue non, is qui eum vocauit vvarrantūdum tamtestem idoneū inde ad diracionationem faciendā habuerit, qui et hoc diracionare voluerit Et nota quod cum constiterit eum quitrahitur, ad vvarrantum, debere ei vvartantisare rē illam, de cetero non poterit eam perdere is cui vvarrantisare debet eam, quia si res illa in curia diracionetur tenebitur ei ad cōpetens escambium si habuerit vnde id facere possit.

Cap. 2.

Contingit autem quandoque, quod is qui vocatus est vvarrantus in Curia nolit ad Curiam venire ad vvarrantisandum ei rem ipsam vel ad demonstrandum ibi quod eam illi vvarrantisare non debet. Ideoque ad petitionem eius qui eum inde vocauit vvarrantū de consilio et beneficio Curie, iusticiabitur ad id faciendū, et per tale breue inde summo nebitur.

Cap. 3.

Rex vic̄ salutem summone per bonos sū monitores N quod sit coram me vel Iustiē meis ibi eo die ad vvarrantisandum. R. vnam [Page] hidam terrae in villa illa quam elamat de dono eius vel de dono .M. patris sui, si eam illi vvarrantisare voluerit: vel ad ostendendū quare illi eā vvarranti are non debet, et habeas ibi summonitores, et hoc breue T. Ranulpho &c.

Cap. 4.

Die autem statuta, aut poterit se essoniare vvarrantus, aut non, sinon, tunc denegatur ei ius quod alii cōceditur sine eulpa sui, quod est inconueniens, et etiam videtur iniquū, sivero se essoniare poterit, esto quod tribus vicibus recte se essoniauerit, et tertio secundum iuset consuetudinem Curiae consideretur quod ad quartum diem veniat vel responsalē mittat quisi ad illum diem neque venerit, neque responsalem miserit, quero quid iuris ibi sit [...] Quiasi caperetur tenementum in manum domini Regis hoc videretur iniquum et contra ius ipsius tenentis cum ipse inde non fuerit iudicatus in defalta, Sivero id non fiat, tunc videbitur ius ipsius petētis, si quod inde habuerit, iniuste differri. Et quidem ita fiet secundū ius et consuetudinem Regni, quia [Page] si alius teram ipsam: vel seismam ipsius terrae per defaltā vvarranti sui amisent, vvarrantus inde ei tenebitur ad competens escambiū. Et per hoc distringi poterit ad curiam venire, et tenementum ipsum vvarrantisare, vel aliquid monstrare quare vvarrantisare non debet.

Cap. 5.

Contingit etiam quandoque, quod is qui tonet licet vvarrantum habeat in curia, nullum voeat vvarrantum sed ius tamen ipsius petentis, per se omnino defendit. Sed si hoc fecerit, et terram illam amiserit per duellum, nullum reeuperare de cetero habebit inde versus vvarrantum. Sed secundum hoc queri potest, si per duellum se defendere poterit sine assensu et presentia vvarranti et vtrum se inde in assisam magnam domini Regis, preter assensum et presentiam vvarranti ponere poterit. Et quidem per assisam potest se defendere pari ratione ac per duellum.

[Page]

Cap. 6.

Solet preterea plerunque differri, negotiū per absentiam dominorū quando scilicet petens ipse, clamat tenementum petitum pertinere ad feodum vnius, et is qui tenet, dicit se idem tenere de feodo alterius dominorum, et tunc summonendus est vterque dominorum illorum ad curiam vt illis presē tibus loquela illa audiatur et debito modo terminetur, ne illis absentibus iniuria aliqua inferri videatur ad diem autē qua summoniti sunt ad curiam venire, poterit se vterque eorum aut eorū alter licite essomati, et tribus vicibus solito more. Esto ergo quod tribus vicibus essoniato domino tenentis, consideretur quod ipse ad curiam veniat vel respō salem mittat, qui si nec tunc venerit neque responsalem miserit, considerabitur quod tenens ipse inde respondeat et defensionem inde suscipiat et si per defensionem vicerit, sibi quidē terrā illam retinebit, et seruitium domino Regi de cetero inde faciet quia dominus suus seruitiū suum per defaltam suam amitter, donec veniat, et ibi faciat quod inde fecere debet, eodem modo poterit dominus [Page] ipsius petentis se essoniare, quo demū appa rente in curia, quero vtrum dominus tenentis possit iterum de nouo se essoniare. Et quidē poterit, donec semel in curia apparuerit, quia tunc oportebit eum dicere aliquid, quare non oporte bit eum amplius expectare, Et hoc similiter tenendum est circa personam alterius dominorum, si vero post tria essonia sua absens fuerit dominus petentis, quero quid iuris ibisit, equidem si se inde prius essoniauerit, capientur essoniatores ipsi, et corpus ipsius petentis attachiabitur propter curie contemptum, et ita distringetur ad curiam venire, vt ibi audiatur, quid inde dicere velit.

Cap. 7.

Sivero presens vterque fuerit dominorum dominus ipsius tenentis aut vvarrantisabit quod terra illa petita de feodo suo sit, aut id negabit. Si id vvarrantisauerit, tunc in cius voluntate erit, defensionē inde suscipere, aut eam tenenti committere, et vtrum istorum fiat saluum erit [...]us vtriusque, scilicet, tam ipsius domini quā tenentis, siin placito venerīt si vero victi fuerint dominus seruitium, et tenens [Page] terram illam sine recuperatione amittet Si vero dominus ipsius tenentis in curia presens, de vvarranto ei defecerit, poterit inter eos placitum conuerti. Si dicat tenens dominum suum de vvarranto iniuste ei deficere, et ideo iniuste, quia inde ei fecit seruitiū nomitatum et tantum, tanquā domino illius feodi vel antecessores sui eivel antecessoribus suis et de hoc habeat audientes, & vid entes, et aliquem idoneum testem ad diracionationem inde faciendam, vel altam idoneam, et sufficientem probationem iuxta considerationē Curie faciendam

Cap. 8.

Cirea personam domini petentis, simili modo distanguendum est. Eo enim apparente in curia, aut terram petitam ad feodum suum clamat aut non. Et ita si clameum petentis vvarrantisauerit, et terram illam ad feodum suum clamat, in eius voluntate erit, aut se ad diracionationem petentis tenere si hoc elegerit, aut per se ius suum, versus alium diracionare, saluo iure vtriusque illorum scilicet ipsius, quam petētis, si vicerint. Si vero victi fuerint, vterque illorū inde erit perdens. Si vero clameū ipsius petentis minime vvarrantisauerit, [Page] tune is qui eum inde in Curia ad vvarrantum vocau erit, in misericordia dominī Regis remanebit propter falsū clamorē suū.

LIBER QVARtus de aduocationibus ecclesiarum.

Capitulo. .1.

PLacitum de aduocationibus ecclesiarum moueri solet tū ecclesiis ipsis vacantibus, tū non vacantibus. Cum itaque ecclesiam aliquā vacare cōtigerit, et is qui se aduocatum ecclesie illius gerit ad ean dē ecclesiam personam presentauerit si quis eias presentationi contradixerit, et ipsam presentationem clamauerit, distinguo vtrum fiat eontentio super ipsa aduocatione id est super iure ipso presentandi [Page] personam an super vltima presentatione, i [...] est super seisina iuris presentandi personam, Si super vltima presentatione tantum fiat contentio, ita quod is qui clamat dicat se vel aliquem antecessorum suorū, vltimam habuisse inde donationem et presentationem, tunc per assisam de aduocationibus ecclesiarum proditā: loquela illa tractabitur et summonebitur inde assisa ad recognitionem inde faciendam scilicet quis aduocatus tempore pacis vltimā personam mortuam ad ecclesiam illam presentauerit. Et de hac assisa plenius inferius cum aliis recognitionibus dicetur. Ille autem qui per assisam ipsam vltimam presentationem in curia diracionauerit: co ipso seisinam presentationis ecclesiae vacantis super qua cōtētio est, diracionauit ita ꝙ personā ad eandem ecclesiam licite presentabit saluo iure et clameo petētis super iure aduocationis. Si vero ius aduocationis tantum petatur tunc is qui petit, adiciet se vel aliquem antecessorum suorum habuisse vltimam presentationē illius ecclesie, vel aduersariū suum vel aliquem ex antecessoribus eius aduersarii [Page] habuisse eandem presentationē cōcedet, vel dicet ꝙ aliquis tertius cam habuerit vel quod nesciat quis vltimam presentationē habuerit quicquid autem istorum dicat, aduersario clamante vltimam presentationem ex persona sua, vel ex persona alicuius antecessorum fuorum procedet semper recognitio super iure presentandi nisi in vno solo predictorum casuum quando scilicet is qui petit concedit aduersario quod ille vel aliquis antecessorum suorum vltimam inde presentationem habuerit, tunc enim sine recognitione vnam personam presentabit ad minu [...]. diracionata autem vltima presentatione per assisam, vel alio modo legittime, et persona ad eius presentationem qui diracionauit in curia, in ecclesia ipsa instituta: tunc is qui super iure aduocationis placitare voluerit tale breue habebit.

Cap, 2.

Rex vic̄ salutem, precipe N quod iuste et sine dilatione dimittat R. aduocationem ecclesiae in villa illa quam clamat ad se pertinero et vnde queritur quod ipse iniuste e [...] deforciat [Page] et nisi fecerit: summone per bonos fuma monitores cum quod sit ea die ibi corā nobis vel Iustiē nostris ostensurus quare non fecerir. Et habeas ibi summonitores et hoc breue.

Cap 3.

Summonitus autem, eisdem modis et eisdem essoniis vt superius in tractatu terre diximus, poterit se essoniare. Esto igitur quod factis tribus essoniis, ad quartum diem neque venerit neque responsalem miscrit quid igitur iuris erit? Equidem capienda est seisina presentationis illius ecclesie in manum domini Regis et per hoc breue,

Cap. 4.

Rex vic̄ salutem precipio tibi quod sin [...] dilatione capias in manum meam presentationem ecclesie de illa villa quam N clamat versus R. et de qua placitum est in curia mea inter eos, et diem captionis scire fae Iustiē meis. &c,

[Page]

Cap 5.

Tenetur autem vicecomes preceptum illud exequi in hunc modum, debet quidem ad ecclesiam illam accedere et ibi publice coram probis hominibus protestari, se seisiasse in manus domini Regis presentationem illius ecclesie, et sic per quindecim dies remanebit seisina in manus domini Regis. ita quod volens eam replegiare renens ipse poterit eam recuperare eo modo quo predeterminatum est in primo libro.

Cap, 6,

Excursis autem omnibus essoniis, quibus se essoniare poterit is, versus quem placitum mouetur: ad diem placitanubus in curia praefixum, aut vterque adest vel neuter aut vnus tantum de absentia autem vnius tantum aut vtriusque, iudicandum est secundum similitudinem eorum que superius dicta sunt in tractatu de placito terre. Vtroque vero presente in curia is qui petit ius suum in hec verba [...]ersus adersarium suum proponet peto ad [Page] uocationē illius ecclesiae sicut ius meū, et per tinentem ad hereditatem meam, et de qua aduocatione ego fui seisitus, vel aliquis antecessorū meorū fuit, tempore Regis Henriciaui domini. H. Regis vel post coronationē domini Regis, etideo siesitus, ad eandem ecclesiam vacantem presentaui personam aliquo praedictorum temporum, et ita presentaui, quod ad praesentationem meam personá fuit in ea ecclesia instituta, et si quis hoc voluerit negare, habeo probos homines qui hoc viderunt et audierunt, et parati sunt hoc diracionare secundum considerationem curiae, et maximeillum B. etillum et illū Audito autē clameo ipsius petentis, poterit se defendere per duellū is qui tenet, et secundū hoc procedent omnia de cetero sicut superius expedita sunt. sinaut [...]m in assisam magnam se ponere voluerit is qui tenet bene licet ei hoc, et procedet inde assisa sub forma supradicta.

Cap. 7.

¶Ecclesia autem aliqua non vacante, poterit esse contentio super aduocatione eiusdem ecclesiae, si persona vel is qui se personam gerit in ecclesia ipsa, aduocet se per vnū [Page] aduocatum, et alius credens se esse rectiorem aduocatum eiusdem ecclesie, clamat eandem aduocationem, tunc ad eius petitionem dabitur ei tale breue.

Cap. 8.

¶Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores clericum illum N personam illius ecclesie, quod sit coram me vel Iusticiis meis apud vvestmonasterium ad diem illum ostensurus, quo aduocato se tenet in ecclesia illa cuius aduocationem miles ille M. ad se clamat pertinere. Summone etiam per bonos summonitores ipsum N. qui aduocationem illam ei deforciat, quod tunc sit ibi ostensurus quare aduocationem ipsam ei deforciat. Et habeas ibi summonitores et hoc breue. T. &c.

Cap 9.

¶Clericus autem summonitus, si ad diem statutum neque venerit, neque miserit, neque ad primum neque ad secundum, neque ad tertiū quero quomodo distringi debeat vt ad curiam veniat maxime si nullum habeat laicum feodum vnde possit distringi Smili modo queri poterit, cum se tribus vicibns essonianevit in Curia, et quarto die neque venerit neque responsalē prose miserit, [Page] quid inde faciendum sit. Sed in vtroque istorum casuum, precipietur episcopo illius loci vel eius officiali si nullus fuerit ibi episcopus quod vel eum distringat ad curiam venire, vel defaltam suam sua manu puniat capiendo ecclesiam in manum suam vel alio modo secundum quod poterit de iure: eum distringat. Tandem vero ad curiam veniens Clericus aut tenebit se ad aduocatum illum qui aduocationem illam petit, et se ad presentationem illius fuisse institutum, vel ad presentationem alicuius antecessorum suorum asseret, vel se ad alium aduocatum tenebit. Si ad illum aduocatum se teneat qui petit, tunc remanebit placitum in Curia domini Regis. Et si aduocatus neget id quod ipse dicit, se scilicet fuisse ad suam presentationem institutum vel alicuius antecessorum suorum, si super hoc versus Clericum illum placitare volucrit, coram suo iudice ecclesiastico placitum sequetur. Si vero alium nominauerit aduocatum qui inde summonitus sit, venire ad Curiam, tunc summonitus venit aut non. Si non neque ad primam neque [Page] ad secundam neque ad tertiam summonitionem venerit: vel si primo, et secundo, et tertio se essoniauerit in Curia, et quarro die neque venerit, neque responsalem miserit, quo modo distringetur, et quo modo punietur eius defalta? Equidem capietur aduocatio illius ecclesiae vnde contentio est in manum domini Regis, et per quindecim dies ita remanebit. quod si infra illos quindecim dies non venerit, tunc is qui aduocationem ipsam petit, seisinam habebi [...]. Sed quid erit de Clerico ipso? nunquid tunc eo ipso ecclesiam amittet? Sin autem ad Curiam venerit is qui summonitus est, aut dicet se aduocatum illius ecclesiae, aut nullum ius in aduocatione ipsa clamabit. Si nullum: tunc remanebit in Curia Regis placitum illud, et erit placitum inter aduocatum et Clericum in Curia Christianitatis lite vero pendente. Si ecclesia ipsa vacare ceperit: quero cuius interim erit presentatio. Et quidem si nulla fuerit dub itatio mota super vltima presentatione quin is aduersus quem petitur ius aduocationis: habuerit vltimam presentationem [Page] vel aliquis antecessorum eius, tunc ipse interim personam presentabit, donec seisinam ipsam amiserit, ex quo patet quod si seisita fuerit aduocatio alicuius ecclesiae in manus domini Regis propter defaltam aduocati: et infra illos quindecim dies ceperit vacare non amittet presentationem suam aduocatns ipse infra illos quin decim dies. Sivero ius aduocationis suum esse dicat, et illud tanquam suum defendere voluerit, tunc quidem procedet loquela eo ordine quo predictum est. Qui si obtinuerit tam ipse quam persona sua a clameo aduersarii sui liberabitur. Si vero placitum id perdiderit, tunc ipse aduocationem suam perpetuo perdet et omnes heredes eius.

Cap. 10.

¶De Clerico autem persona eiusdem ecclesiae quid erit faciendum qui personatum eiusdem ecclesiae se habuisse per eius presentationem dixerit in euiria. Equidem in curia domini Regis nil amplius de eo agetur, nisi quod de aduocatione ipsa inter aduocatos iudicabitur. Sed in curia christianitatis aduocatus qui de nouo ius adocationis euicit [Page] versus clericum ipsum coram episcopo suo vel eius officiali placitabit ita quod si tempore presentationis credebatur is patronus per quem fuit presentarus tunc remancbit illi ecclesia illa omnibus diebus vite sue. Statutum est etiam super hoc in regno domini Regis de clericis illis qui ecclesias obtinent qer tales aduocatos qui se in aduocationes ecclesiarum tempore guerre violenter intruserint, ne ecclesias illas quam diu vexerint amittant. Et ita soluta est questio supra posita. Sed post decessum eorum ad rectos aduocatos reuertentur presentationes ipsarum ecclesiarum.

Cap. 11.

¶Iuxta predicta autem, queri potest cum quis aduocatus diracionarit in curia Regis aduocationem versus aliquem, et postea processu temporis persona illa obierit`vtium is versus quem diracionata fuerit aduocatio: possit de nouo querere assisam de vltima presentatione, et si breue de assisa inde perquisierit, ita quod assisa sit inde summonita quid deinde aduersario sit faciendum. Esto enim quod ille nunquam personam ad ecclesiam illam presētauerit, sed pater suus vel [Page] aliquis antecessorū suorum, et quod obiciatur ei ab aduersario quod recognitionem inde habere non debeat, eo quod aduocationem ipsam in curia versus eum per iudiciū perdiderat nunquid igitur eo ipso remanebit assi [...]a, an non? Videtur quod ideo remanebit quia ille seisinam illius aduocationis nunquam habuerit, co quod non vltimam presentacionem habuerit. sed videtur quod recte petere poterit seisinam patris sui, non obstante aliquo quod factum sit superiure ipso presentādi. Si vero iterum placitare possit de nouo super vltima presentacione: tunc non videtur quod perpetuo firma sint ea quein curia domini regis per iudicium semel sunt terminata negocia. Si enim prius abiudicata fuerit alicui aduocacio alicuius ecclesie, non videtur quod aliquo modo inde de cetero aliquam seisinam iuste recuperare debeat in ipsa curia versus illum maxime qui aduocationem illam dirationauit, nisialiqua noua causa interuenerit quare super hoc audiri debeat. si ita summonita esset assisa super hoc, remaneret eo ipso quod concedi possit ab aduersario illum vel aliquem [Page] antecessorum eius vltimam habuisse presentationem: sed dicet quod si quid iuris ille vel antecessores sui inde habuerunt, illud amiserunt in curia domini regis per iudicium et probato hoc per recordum curiae, loquelam amittet, et preterea in misericordia domini Regis remanebie.

Cap. 12.

Notandum etiam, quod quandoque contingit quod cum clericus aliquis mouet alicui clerico controuersiam super ecclesia aliqua in curia christianitatis, siper diuersos aduoca tos aduocēt se in ecclesia illa, clerici illi ad peticionem alterius aduocatorū, defendetur placitum illud in curia christianitatis, donec diracionetur in curia domini regis ad quem aduocatū pertineat aduocatio eiusdem ecclesic'et per hoc breue.

Cap. 13.

¶ Rex iudicibus illis ecclesiasticis Salutem. Iudicauit nobis R. quod cum. I. clericus suus teneat ecclesiam illam in illa villa per suam presentacionem que de sua aduocacione est vt dicitur. N. Clericus eandem petens ex aduocatione M, [Page] militis, ipsum I coram vobis in curia christianitatis inde trahit in placitū. Si vero prefatus N ecclesiam illam diracionaret ex aduocatione predicti M. Palam est quod iam dictus R. iacturā inde incurreret de aduocatione sira. Et quoniam lites de aduocationibus ecclesiarum ad coronam et dignitatem meam pertinent, vobis prohibeo ne in causam illam procedatis donec diracionatum fuerit in curia mea ad quem illorum aduotio illius ecclesiae pertineat. T. &c. Si vero post prohibitionem illam in causa illa processerint, tunc summonebuntur quod veniant inde responsuri in curia domini Regis.

Cap. 14.

¶Rex vicecomiti salutem. Prohibe iudicibus illis ne teneant placitum in curia christianitatis de a aduocatione illius ecclesie, vnde R. aduocatus illius ecclesiae queritur ꝙ N inde cum trahit in placitum in curia christianitatis quia placita de aduocationibus ecclesiarum ad coronam et dignitatem meam pertinent. Et summone per bonos summonitores ipsos Iudices quod sint co [...]am me vel Iusticiis meis, eo dic ostensuri [Page] quare placitum id tenuerunt contra dignitatem meam in curia Christianitatis. Sūmomone etiam per bonos sūmonitores prefatū N. quod tunc sit ibiostensurus quare prefatū R. inde traxerit in placitum in curia christianitatis. Et habeas ibi. &c. Teste. &c.

Liber quintus de questione status et dc natiuis.

Cap. 1.

SEquitur de questione status placitum, quod est inter aliquos quando quis trahit alium a libertate in villenagium. vel quando aliquis in villenagio positus, petit libertatem, cum quis autem petit alium in villenagio positū tanquam natiuum suum, habebit breue de natiuis vicecomiti directum. Et coram vicecomite loci eum per breue illud clamabit versus illum qui eum in villenagium tenet. Et in comitatu suo. Et si villenagiū suū coram vicecomite in comitatu non contradicatur, tunc placitum illud super natiuo illo coram vicecomite procedet, sicut inferius dicetur inter clamantem illum natiuū et tenētem. Si vero [Page] liberum hommem se esse dixerit is qui peti [...]ur, et super hoc demonstrando fecurū fecerit vic̄, tunc [...]emanebit loquela illa in comitatu, quia. vicecomes de placito illo se amplius de iure intromittere non debet veruntamen si super hoc idem vicecomes loquelam illam au dire voluerit, tunc is qui petitur clamet se Iusticus et habebit breue Regis, quod sifecerit securum vicecomitem de demonstranda libertate sua, tunc ponatur loquela illa coram Iusticus Regis in curia Regis et interim pacem habebit is quilibertatem petit breue autem tale erit.

Ca, 2.

Rex vic̄ salutem. Questus est mihi R. quod N trahit eum ad villenagiū, desicut ipse est liber homo vt dicit. Et ideo precipio tibi quod siidem R. fecerit te securū de clamore suo prosequendo, tunc ponas loquelā illam coram me vel Iustiē meis eo die et interim eum pacem inde habere facias. Et summone per bonos sūmonitores predictum N, quod tunc sit ibi ostensurus quare trahit eū ad villenagiū iniuste. Et habeas ibi. &c.

Cap. 3.

Summonebitur itaque per idem breue, is qui clamat eū in villenagiū et ei dies ponetur [Page] quo clameū fuū prosequetur. Die autem statuta si non venerit is qui petitur ad villenagium neque nunciū neque essonium miserit, fiat inde secundum formam predictam in tractatu de loquelis per plegios attachiatis. Si vero se essoniare voluerit, hoc ei licet, eisdem et totidē essoniis et vicibus vt predictum est. Si vero is qui alium in villenagium clamat, neque venerit eo die neque miserit, dimittetur alius siue die si presens fuerit sub tali forina scilicet quod is qui clamat, talc recuperare habeat quale de iure habere debet vnde superius dictum est plenius interim autem in seisina libertatis erit is, qui ad villenagium clamatur.

Cap. 4.

Vtroque autē presente in curia, hoc modo dirationabitur libertas in curia siquidē producet is qui libertatē petit, plures de proximis et consanguineis suis de codē stipite vnde ipse exierat exeūtes per quorū libertates, si fuerint in curia recognite et probate: liberabitur a iugo seruitutis is qui ad libertatem ꝓclamatur sivero cōtradicatur status libertatis eorundē productorū vel de eodē dubitetur ad visine tū erit recurrendum ita quod pe [...] eius veredictum scietur vtrum illi liberi [Page] homines sint an non. Et secundum dictum visineti iudicabitur. Si vero alios produxerit is qui eum ad villenagiū trahit ad probandum contrarium eo scilicet quod illi homines quos ibi producit natiui sui sunt, ita ꝙ de vno stipite communi cum illo quem ad natiuum clamat exierint tunc similiter sivtrique producti recognoscantur communes consanguinei disquiretur per visinetum quis eorum eidem sunt proximiores et secundū hoc iudicabitur. Similiter quoquefietsi exva na parte producti, negentur cundem in aliqua parte consanguinitatis a [...]tingere vel si dubitetur super hoc omnis huiusmodi dubitatio per visinetū absoluetur. Probata autem libertate in curia sufficienter tunc is de cuius libertate contentio facta est, a clameo petentis eum ad villenagium clamantis absoluetur, et perpetuo liberabitur. Si vero in [...]pbatione sua defecerit. vel si ab aduersario suo diracionetur tangā natiuus sine recuperatione aliqua, domino suo adiudicabitur cūcatallis suis quecunque habet. Sub hac eadē forma et hoc eodem ordine tractandum est placitū, quando aliquis in libertate constitutus [Page] ad villenagium trahitur, vel quando aliquis in villenagium positus, propria sua deliberatione, petit libertatem ob id enim ad curiam domini regis veniens is de cuius libertate agetur, impetra bit loquelam ipsam in curiam Regis deduci quo impetratrato sub forma predicta, loquela procedet. Notandum etiam quod in placito isto locū non habet duellum, ad libertatem alicuius probandam a prima natiuitate.

Cap. 5.

Pluribus autem modis potest ad libertatē aliquis in villenagio positus deduciveluti si dominus eius volens eū ad libertatē perduci et a se et heredibus suis quietum clamauerit vel si eum ad liberandum, alicui donauerit vel vendiderit. Illud tamen notandum est ꝙ non potest aliquis in villenagio positus, liber tatem suam proprus denar [...]is suis querere. Posset enim tunc a domino suo secundum ius et consuetudinem regni ad villenagium reuocari quia omnia catalla cuiuslibet natiui, ita intelliguntur esse in potestate domini sui, ꝙ propriis denar [...]is suis versus dominum suum a villenagio se redimere non poterit Si quis vero extraneus eum ad liberandum [Page] emeret suis nummis, posset quidem perpetuo versus dominum suum qui eum vendiderat, se in statu libertatis tueri. Cum quis enim natiuum suum a se et heredibus suis quietum clamauerit vel extraneo vendiderit, poterit is qui libertatem, ita consequutus est erga dominum suum, vel quoslibet alios heredes suos dum modo per cartam vell alio modo legittime hoc in Curia diracionauerit perpetuo se tueri: ad duellum etiam hic poterit perueniri, si quis eum a villenagio liberatum contradixerit dum modo aliquis testis idoneus qui hoc viderit et audierit vbi liberatus fuerit libertatem suam voluerit diracionare in curia. Notandum etiam quod potest quis natiuum suum quātum ad sui ipsius vel heredum suorum personas, liberum facere. non quantum ad alios. Quia si quis prius natiuus hoc modo ad libertatem perductus contra extraneum aliquem ad diracionationem faciendam produceretur in Curia, vel ad aliquam legem terrae faciendam, posset inde iuste amoneri si natiuitas sua ad [Page] villenagium suum in Curia obiecta fuerit et probata etiamsi in tali statu miles factus esset a villenagio liberatur. Item si quis natiuus quiete per vnum Annum et vnum diem in aliqua villa priuilegiata manserit, ita quod in eorum communem Gyldam tanquam ciuis receptus fuerit, eo ipso a villenagio liberabitur.

Cap. 6.

¶Sunt autem natiui a prima natiuitare sua quemadmodum si quis fuerit procreatus ex natiuo et natiuo et natiua, ille quidem natiuus nascitur. Idem est si ex patre libero et matre natiua. Sed si ex matre libera et patre natiuo idem est dicendum, quantum ad status integritatem, vnde si quis liber homo duxerit natiuam in vxotem ad aliquod villenagium, quam diu fuerit ita obligatus villenagio eo ipso legem terre tanquam natiuus amittit. Si qui ve to procreantur ex natiua vnius et natiuo [Page] alterius proporcionaliter inter dominos sūt pueri illi diuidendi.

¶HIC INCIPIT LIliber sextus de dotibus.

Cap. 1.

DOs duobus modis dicitur dos enī di citur vulgariter, id quod aliquis liber homo dat sponse sue ad ostiū ecclesie tempore desponstationis sue tenetur autē vnusquisquetā iure ecclesiastico quā iure seculari sponsam suam dotare tempore desponsationis. Cum quis autem sponsam suam dotat, aut nominat dotē aut non. Si non nominat, iertia pars totius tenementi liberi sui, intelligitur dos eius et appellatur rationabilis dos cuiuslibet mulieris tertia pars totius liberi tenemēti viri sui quodhabuit tēpore despōsationis ita ꝙ inde fuerit seisitus in dominico. [Page] Si vero dotem nominat, et plus tertia parte, dos ipsa in tanta quantitate stare non poterit: amensurabitur enim vsque ad tertiam partem, quia minus tertia parte scilicet tenementi sui potest quis dare in dotem, plus autem non.

Cap, 2.

Contingit autem quandoque quod si modicum tenementr habeat is qui mulierem dotat tempore desponsationis sue. possit dotē ampliare scilicet de questu suo in tertiam partem vel minus. Si vero de questu nihil fuerit expressum in dotis assignatione, licet parum habeat tenementi tempore desponsationis, et postea multa acquisierit non poterit in dotē clamari plus tertia parte illiu [...] tenemeti qnod habuerit quis tēpore despōsationis quo mulierem dotauit Idem dico si quis in catallis, et in rebus terram non habens, vel etiam in denariis sponsam suam do tauerit, et postea magnum questum fecerit in terris et tenementis, nihil de cetero de questu in dotem clamare poterit, quia hoc generaliter verum est quod quantacunque vel qualiscunque assignata fuerit dos alicui [Page] mulicri, siinde fatisfactum fuerit mulieri quā tum ad ostium ecclesie assignatū fuit ad dotē nunquam de cetero poterit amplius ad dotem petere.

Cap. 3.

Sciendum autem est quod mulier, nihil potest disponere cirea dotem suam tempore vite mariti sin, Quia cum mulier ipsa plene in potestate viri sui de iure sit, non est mirum si tam dos quam ipsa mulier et cetere omnes res ipsius mulieris plene intelligūtur esse in dispositione viti ipsius potest autem quilibet vxotem habens, dotem vxoris sue donare vel vendere vel alio quo voluerit modo alienare in vita sua ita quod tenetur vxor sua in hoc sicut et in aliis rebus omnibus que cōrta deum non sunt ei assentire, adeo autem tenetur mulier ob [...]dire viro suo quod si vir eius dotem suam vendere voluerit, et ipsa contradixerit, si postea fuerit ita vendita dos et empta, mortuo viro suo non poterit mulier dotem ipsam versus emptorem petere si cōfessa fuerit in curia vel super hoc conuicta quod, ea contradicente viro suo: fuerit dos a viro suo vendita.

Cap. 4.

Mortuo autem viro alicuius mulieris aut vacat [Page] dos eius si fuerit nomiuata, autnon vacat. Si vacat, ponere se potest mulier in dorem suā etenere se in seisina cum consensu heredis.

Si vero non vacat, aut tota non vacat, aut quedam par vacat, aut quedam pars non vacat, Si quedam vacat et quedā non, In parte que vacat, ponere sepoterit predicto modo, et de re siduo habebitbreue de Recto ad vvarrantum suū scilicet quod teneat ei plenum rectū de illa terra quāclamat pertinere ad rationabilem dotem suam quod breue tale crit,

Cap 5.

Rex. M. salutem precipio tibi quod sine dilatione planum rectum teneas A quae fuit vxor. E. de vna hida terre in villa illa. quam elamat pertinere ad rationabilem dotem suam quam tenet de te in eadem villa per liberum seruitium decem solidorum per annum pro omni seruitio quam. N ei d [...]forc. Et nisi feceris vicecomes faciat ne oportear eam amplius inde conqueri pro defectu recti. T. &c.

Cap. 6

¶Tractabitur autem plac [...]tum id in Curia vvarranti per hoc breue, donce probetur curiam ipsius de recto defecisse quod [Page] qualiter fieri deberet, inferius dicetur. Quo probato procedet loquela vsque ad comitatum, et ita mediante comitatu, per volun tatem domini Regis. vel capitalis Iustiē, poterit loquela ipsa ad curiam domini Regis etiam iuste transferri per hoc breue.

Cap. 7.

Rex vic̄ salutem. pone coram me vel Iustiē meis die illo, loquelam que est in comiitatu tuo inter A et. N. de vna hida terre in illa villa: quam ipsa, A clamat versus predictū N. ad rationabilē dotem suā. Et sūmone per bonos summonitores predict. N. qui terrā illā tenet, quod tunc sit ibi cum loquela fua. Et habeas ibi. &c.

Cap. 8.

Potest autem transferri huiusmodi loquela, sicut et alie quelibet a comitatu ad capitalē curiam domini Regis, pluribus de causis. Tum propter aliquam dubitationem que emergit in comitatu super loquela ipsa, quam comitatus nescit diiudicare. Et quando sic transfertur loquela aliqua ad curiam, tunc summonenda est vtraque pars scilicet tam tenens quam petens. Cum ex perquisitione alterius partium trāsfertur loquela tunc sufficit [Page] illam partem summoneri que pars hoc non perquisiuit. Si vero ex consensu et perquisitione vtriusque partium simul existentiū in curia loquela ipsa transferatur ad curiā tūc neutrā partium oportet summoneri quia eis intelligitur dies datus in curia Die autē statuta in curia, aut vterque abest, aut alter tantum, aut adest vterque. De absentia vtriusque aut alterius tantū, satis superius est dictū vtroque vero presente in curia, mulier ispa ius suū versus adūsariūsuum in hec verba proponet. Peto terram illā sicut pertinentiā illius terre, que mihi nominata est in dotē. Vnde maritus meus dotauit me ad ostiū ecclesie die quo me desponsauit sicut de eo vnde fuit vestituset seisitus eo tēpore quo me inde dotauit. Ad huiusmodi ergo clameū solet multipliciter ab aduersa parte respōderi aut enim negabit eā inde fuisse dotatā, aut concedet. quicquid autem dicat non debet loquela illa procedere sine herede mariti ipsius mulieris. Sūmonendus ergo erit ad curiam quod veniat auditurus loquelam istam et per hoc breue.

Cap. 9.

Rex vic̄ salutem. Summone per bonos summonitores [Page] N filium et heredem. E'quod sit coram me vel Iustiē meis eo die ad vvarrannsandsi A que fuit vxor ipsius. E patris suivnā hidam terre in villa illa, quam clamat pertinere ad rationabilem dotem suam de dono ipsius. E. viri sui versus N. et vnde placitum est inter eos in curia mea siterram illam ei vvar [...]antisare [...] voluerit vel ad ostendendum quare id facere non debet Et habeas ibi. &c. T &c.

Cap. 10.

Heres igitur ipse summonitus. si neque venerit neque se essoniauerit ad primum diem vel ad secūdum vel ad tertium, vel si post essonia sua quarto die neque venerit neque [...]espons [...]lem miserit, qualiter distringi debeat vel possit de iure et consuetudine regni queri potest. Secundum quosd [...]m distringi poterit quod ad curiā veniat per feodū suū. Itaque de consilio curie, capietur in manum domini Regis tantum de feodo suo vnde distringatur ad curiā venire ad ostendendū ibi vtrum debeat terram illam vvarrantisare an non, vel per plegios attachiari potest secundum quosdam quod ad curiam veniat ad id faciendum.

[Page]

Cap. 11.

Apparente demū in curia here de viri mulierie conquerentis, aut id testabitur et concedet quod terra ipsa sit pertinentia dotis ipsius mulieris, et quod inde fuerit dotata ipsa mulier, et quod antecessor eius inde fuerit seisitus tempore quo eam inde dotauit sicut de pertinentia illius terre quam ei principaliter nominauit in dotem, aut non, Si [...]d concedat in curia, de cetero tenebitur illam terra versus ipsum tenentem diracionare, si inde voluerit placitare, Et ita ipsā illi mulieri deliberare et conuertetur contentio inter ipsum tenentem et heredem ipsū. Aut si inde noluerit placitare, tenebitur dare ipsi mulieri cō petens escambium. quia de cetero perdere non poterit mulier ipsa. Si vero heres ipse nec testatus fuerit nec concesserit ipse mulieriid quod ipsa versus tenentem proponit tunc placitum inde poterit esse inter ipsam mulieriē et heredem: mulier enim effic [...]citer nullum placitum mouere poterit versus alaquem, sine vvarranto de dote sua: Si itaque ipse heres totum i [...]s ipsius mulieris. ci [Page] negauerit, ita quod dixerit in curia eam inde nunquam fuisse dotatam ab antecessore suo poterit inter eos ad duellum perueniri: si mulier audientes et videntes ibi habeat, vel aliquem idoneum testem qui audierit et viderit ipsā inde fuisse ab antecessore ipsius heredidotatam ad ostrū ecclesie desponsationis suc tempore, et hoc paratus sit versus illum diracionare. Si ergo mulier versus ipsum heredē obtinuerit per duellum, tunc heres ipse tenebitur terram petitam ipsi mulieri deliberare vel competens suum escambium eidem dare.

Cap. 12.

Nota etiam quod cum quis dotat sponsam suam in hec verba, do tibi terram istam vel villam nominatam cum omnibus pertinē ti [...]s, Si aliquam pertinentiam eo tempore non habuerit in dominico suo, nec inde fuit feisitus tempore desponsationis sue et in vita sua eam diracionarit vel alio modo iuste perquisierit poterit vxor post mortē viri sui iure dotis etiam ipsam pertinentiam cum aliis recte petere.

Cap. 13.

Sciendum etiam quod si vir alicuius mulieris [Page] dotem vxoris sue vendiderit alicui postquam eam inde dotauerit, tenebitur heres eius: dotē illā ipsi mulieri deliberare si poterit et etiam ipsi emptori tenebitur ad rationa bile escambiū suum ex venditione vel donatione sui vel antecessoris sui sinminus: ad rationabile escam bium ipsi mulieri tenebitur.

Cap. 14.

Cum autem tota non vacat dos alicuius mulieris ita quod inde nihil habeat mulier ipsa: tunc placitum illud ab initio tractandum erit in curia domina Regis, et summonebitur is qui dotem ipsam tenet per hoc breue.

Cap. 15.

Rex vic̄ salutem, precipe N. quod iuste et sine dilatione faciat habere A que fuit vxor E. rationabilem dotem suam in illa villa quam clamat habere de dono ipsius .E. viri sui vnde nihil habet vt dicit, et vnde queritur quod ipse ei iniuste deforciat et nisi fecerit sū mone eum per bonos summonitores quod sit eo die corā nobis vel Iustiē nostris ostē surus quare non fecerit Et habeas ibi &c. T. &c.

[Page]

Cap 16.

Quicunque autem dotem ipsam tenet siue hei es siue alius, oportet semper ipsum heredem presentem esse qui muliers petenti de sua dote responde [...]t. si ahus itaque ab herede dotem ipsam deforciat mulieri, tunc per hoc breue summonebitur, heres vero, per supra scriptum breue.

Cap, 17.

Potest autem placitum illud inter heredē ipsum et mulierem, multipliciter variari. aut enim elamabit mulier ipsa dotem suam tanquam nominatam: aut rationabilem doté suam non nominatam heres quoque aut cō cedet ei dotem sibi fuisse nominatam aliam tamen quam ipsa petit aut sibi nullam fuisse nominatam dicet siergo de dote nominata siue de diuersis nominationibus do [...]is, inter eos fit contentio, tunc poterit id in placiro ip so, predicto modo procedi. Si vero rationabilis dos sine aliqua nominatione certa pe catur, certi iuris est quod heres tenebitus mulieri assignare in dotem tertiam partem totius liberi tenementi, quod antecessor eius habuit in dominico die qua eam desponsauit integre in omnibus vt in terris & tenementis [Page] et aduocationibus ecclesiarum Ita qnodsi non fuerit nisivna sola ecclesia in tota hered [...]tate, si contigent eam vacare in vita mulieris post mortem mariti sui, non poterat heres ipse sine assensu ipsius mulieris personam ad ecclesiam illam presentare. Excipitur capitale mesuagium qnod dari non potest in dotem, nec diuidetur sed integrum remanebit. Item in diuisionē non veniunt res qua [...]enuerunt mulieres al [...]in dotē, vnde priudotatae fuerint, preterea si fuerint duo maneria vel plura diuidenda, non diuidetur capitale manerium, sed integrum cum capitali mesuagio herediremanebit, ita quod de ali [...] o manerio vel alus maneriis ipsi multeri plene satisfiat. Notandum etiam quod pro etate heredis non remanebit assignatio dotis ipsi mulieri preterea notandum quod si fuerit terra aliqua data alicuimulieri in dotem nominatim, ita quod ecclesia aliqua in seodo illo sit fundata, post mortem mariti sui habebit muher liberam inde presentationem: ita ꝙ clerico cuilibet idonco poteritillā ecclesiā [Page] concedere si uacauerit. Sed collegio non po test quia hoc auferret ius ipsius heredis perpetuo, sin autem maritus ipsius mulieris alicui clerico in vita sua ceclesiam ipsam concesserit, idem clericus ipsam ecclesiā tota vita sua poterit retinere etiamsi hoc factum sit postquam vxorem suam de terra illa dotauerit, verum sidomui religiose concesserit interim ecclesiam ipsam ipse maritus: debet ecclesia illa post mortē ipsius mariti ipsi mulieri deliberari. ita quod in vita sua liberam habebit inde presentationem. post mortē vero ipsius mulieris et illius clerici qui ad eius presentationē iustitutus fuit persona: iterum ad domum religiosam reuertetur ecclesia ipsa illiperpetuo remansura. Item sciendum quod si in vita viri alicuius mulieris fuerit ab eo vxor eius seperata ob aliquam sui corporis turpitudin em, nullam vocem clamandi dotem habere poterit mulier ipsa. Idem dico si fuerit separata ab eo per parentelam, scilicet quod nullam dotem petere poterit mulier ipsa et tamen liberi eius possunt esse heredes et de jure regnisuccedent patriiure hereditario. Nota item quod cum quis filius et he [Page] res alicuius ex consensu patris sui ducit vxorem et per assignationem patris sui vxori sue quamdam partem terre patris sui dat in dotem: nunquid ab ea plus peti poterit in dotem? Mortuo autem viro suo ante mortem patris sui queri potest vtrum terram illam no mine dotis retinere possit et vtrum pater viri sui teneatur illi vvarrantisare terram illam Sivero mulier aliqua plus habeat in dotem quam ei pertineat habere, precipietur vicecomiti quod id amensurari faciat et per hoc. breue,

Cap. 18.

Rex vieecomiti salutem.. Questus est nobis N. quod A mater sua plus habet in dotē de sua hereditate quam haberc debet et quā pertinet ei habendum secundum dotem rationabilem. Ideo tibi precipio quod iuste et sine dilatione facias id amensurari et iuste et sine dilatione facias habere ipsi. N. quod habere debet de iure et heriditate sua er iuste et sine dilatione facias habere ipsi A. quod habere debet. Et quod pertinet ei habendum secumdum dotem suam rationabilem ne inde oporteat cum amplius conqueri pro defectu iustitie. T. &c.

¶HIC INCIPIT LIber septimus de heredibus legutimis et bastardis masculis aut feminis maioribus siue minoribus et de custodia et priuilegio minorum et de vltimi. heredibus qui sunt domini cum feodum cadi [...] in manum eorū et de heredibus intestati et de vsurariis et eorum heredibus et de maritagiis et aliis donationibus antecessorum et eorum testamentis et debitis que omnia heredes eorum tenentur vvarrantisare.

[Page]

Cap. i,

IN alia enim acceptione, accipitur dos secūdū leges roma nas secundum quas proprie appellatur dos, id quod cum muliere datur viro quod vulgariter dicitur maritagiū. potest itaque quilibet liber homo terram habens quandam partem terre sue cum filia sua vel cum aliqua alia qualibet muliere, dare in maritagium siue habuerit heredem siue non, velit heres vel non, imo et eo contradicente et reclamante. [Page] Quilibet etiam euicunque voluerit porest dare quandam partem sui liberi tenementi, in remunerationem seruitii sui vel loco religioso in elemosinā, ita quod si donationem illam seisina fuerit [...]equuta, perpetuo remanebit illi cui donata fuerit terra illa et heredibus fuis, si iure hereditario suerit eis cō cessa Sivero donationem talem nulla sequuta fuerit seisina, nihil post mortem donatoris ex tali donatione contra voluntatem heredis efficaciter peti potest quia id intelligitur secū dum consuetam regus interpretationem potius esse nuda promissio quam aliqua vera promissio vel donatio. Licet autē ita generaliter cuilibet de terra sua rationabilem partē pro sua volūtate cuicunque voluerit libere in vita sua donare. In extremis tamen agenti non est hoc cuiquam hactenus permissum quia possit tunc immodica fieri hereditatis distributio si fuisset hoc permissum illi qui feruore passionis instantis et memoriā et rationē amitut quod non nunquā euenire so let vnde presumeretur quodsi quis in infirmitate positus ad mortē: distribuere cepisset terrā suam, quod in sanitate sua minime facere [Page] voluisset: quod potius proueniret illud ex furore animi quam ex mentis deliberatione posset tamen huiusmodi donatio in vltima voluntate alicui facta ita tenere si cum consensu heredisfieret et ex suo consensu confirmaretur. Cum quis autem de terra sua in maritagium vel alio modo donat: aut haber hereditatem tantum, aut questum tantum, aut hereditatem et questum. Si hereditatem tantum poterit quidem ex eadem hereditate quandam partem donare vt dictum est cuilibet extraneo cuicunque voluerit. Si autē plures habuerit filios mulieratos, non poterit de facili preter consensum heredis sui filio suo post nato de hereditate sua quantamlibet partem donare. Quia si hoc esset per missum, accideret inde frequens prius natorū filiorum exheredatio, propter maiorem patrum affectionem quam sepe erga post natos filios suos habere solent. sed nunquid filio suo Bastardo potest quis filium et heredē habens de hereditate sua donare? Quod si verum est. tunc melioris condicionis est in hoc bastardus filius quam mulieratus postnatus quod tamen verum est Si vero questum [Page] tantum habuerit is qui partem terre sue donare voluerit: tunc quidem hoc ei licet sed non totū questū non potest filiū suū heredē exheredare verūtamen si nullū heredē filiū vel filiā ex corpore suo procreauerit poterat quidē ex questu suo quicūque voluerit quandā partē donare siue totum questū hereditabiliter. Ita quod si inde seisitus fuerit is cui do natio illa facta fuerit in vita donatoris, non poterit aliquis heres remotior donationē illā irritare. Potest itaque quilibet sic totū questum donare in vita sua, sed nullum heredem inde facere potest, neque collegiū, neque aliquem hominem quia solus deus heredem facere potest non homo. Sin autem et hereditatem et questum habuerit: tunc indistincte verum est quod poterit de quest [...] suo quantamlibet partem siue totum cuicunque voluerit donare, ad remanentiam de hereditate vero sua nihilominus dare potest, secundum quod predictum est dum scilicet rationabiliter hoc fecerit. Sciendum autem quod si quis liberum habens socagium plures habuerit filios qui omnes ad hereditatem equaliter pro equalibus proportionibus [Page] sunt admittēdi, tunc iudistincte verum est quod pater eorum nihil de hereditate vel de questu si nullam habuerit hereditatem alicui filiorū quod excedat rationabilem partem suam que cum contingit de tota hereditate paterna donare poterit. Sed tan [...]um donare poterit de hereditate sua pater, cuilibet filiorum suorū delibero socagioin vita sua, quantū iure successioni [...] post mortē patris idē consequuturus esset de cadē hereditate. veruntumen occasione liberalitatis ꝙ patres in silios vel etiam in alios exercere solēt: iuris quidē questiones in huiusmodi donationibus sepius emergūt. Esto enim quod aliquis miles vel aliquis liber homo quatuor vel plures habens filios ex eadē matre omnes legittime procreatos, et vni corum (verbi gratia) prius nato post heredē, quandā partē rationabilē de hereditate sua cū concensu etiam heredis sui (ne super hocfieret contētio) hereditabiliter donat ita quod scisinā inde idem filius recipiat, et cōmoditates et critu: in vita sua quādiu vixerit percipiat, et in rali seisina moriatur tam parre suo q̄ fratribus omnibus adhuc viuentibus. Magna quidem [Page] iuris dubitatio et virorū iuris regni perotorū disceptatio et contētio super tali casu in curia domini Regis euenit vel euenire potest super hoc scilicet quis isti de Iure succedere debeat et possit pater enim seisinā defuncti filii sui sibi retinere contendit et itae torram que ex sua donatione processit, ad se iterum cupit reuerti. Super hoc habita contentione in curia, patri ius in terra ipsa clamanti respōdetur a filio primogenito quod non est pater suus super hoc audiēdus. Quia generaliter verum est secundum ius regni, quod nemo eiusdem tenementi simul potest esse heres et dominus sed hac eadem ratione querit filius medius: primogenitum filiū ab illa successione repellere. Cum enim iam heres sit totius hereditatis non potest simul esse dominus illius partis hereditatis et heres preterea si iam mortuus esset pater illius filii primogeniti, idem filius dominus fieret totius hereditatis. Sed tune de iure regni non remaneret ei terra predicta ratione. Si ergo eam retinere non poterit ad remanentiam, quo modo eam petere potest iure hereditario sed [Page] pari ratione videtur quod post natus filius omnes alios inde possit excludere. Similis vero dubitatio cōtingit, cum quis fratri suo postnato portionem terre suc hereditabiliter concedit et donat; quo defūcto sine herede de cor [...]ore suo exeunte frater ipsius defuncti terram ipsam in manum capit suam. sicuti illā que de feodo suo est vacantē versus quem duo filii sui assisam petunt de morte auunculi sui procedente vero placito, primogenitus filius versus patrē, et post natus filius versus fratrem primogenitum, premonstrato modo placitare possunt. Sed sciendum quod pater ipse terram illam nullo modo de iure regniretinere potest, quia non potest simul esse heres et dominus. sed nec etiam ad donatorem licite reuertitur terra alicuisic donata, seilicet cum hamagio sequuto si aliquem heredem habuerit is cui facta est donatio ex corpore suo siue etiam remotiorem Preterea terra ista que sic donata estsicut alia quelibet hereditas, naturaliter quidem ad heredes hereditabiliter descen dit. nunquam autem naturaliter ascendit. Sic ergo remanet placitum inter patrem [Page] et primogenitum filium, sed procedit inteprimogenitū filium et postnatum predicto modo aliquando tamen super hoc vltimo casu in curia domini Regis de consilio curie ita ex equitate consideratū est, quod terra sic donata, filio primogenito remanea [...]. maxime si aliud feodum non habeat in manu sua donec hereditas deliberetur ei. Quia interim cum dominus non sit hereditatis paterne, non obuiat id quo dicitur q [...]od simul non possit quis heres esse et dominus. Sed cum ex illa successione fiat dominus illius partis here ditatis: nonne et heres eiusdē patris intelligitur esse, cum et heres sit totius hereditatis. ad hoc tamen res [...]ōdemus quod incertum est adhuc et in pendenti vtrum filius primogenitus heres sit an non Quia si premoriatur pater tunc const [...]ns est quia heres eius est. Quod si sic euenerit tunc quidem desinit dominus esse illius terre quam ex successione auunculi sui prius acquisierat et tunc demum ad post natum filium tanquam ad heredem rectum reuertetur terra illa. Sin autem premo riatur filius primogenitus, tunc satis constat quia ille non suit futurus [Page] heres patris sui: et ob id nunquam cō currunt circa eius personam ista duo accidē tia iuris, scilicet ius hereditarium et dominiū Notandum autem quod nec episcopus nec abbas quia eorum baronie sunt de aelemosina domini Regis et antecesloium eius,Heelex cō firmatur sta tuto vv. 2. Cap, 41. non possunt de dominicis suis aliquam partem dare ad remanētiam sine assensu et confirmatione domini Regis.

Cap. 2.

Tenentur auiē heredes donatorū donationes et res donatas siout rationabiliter facte funt illis quibus facte sunt et heredibus suis vvarrantizare.

Cap. 3,

Heredum autē alii sunt proximi, alii sunt remotiores. proximi heredes alieuius sunt quos ex suo corpore procreauetit. vt filius et filia Quibus deficientibus vocātur heredes remotiores scilicet nepos vel neptis ex filio vel filia recta linea descendens in infinitum. Itē frater et soror et ex illis ex transuerso descendentes. Ite auunculus tam ex parte patris [...] ex parte matris. et matertera similiter. et ex illis descendentes. Cum quis ergo hereditatem habens moriatur, si vnicum filiū [Page] heredē habuerit indistinete verūest quod filius ille patri suo succeditan totū. Si plures re liquerit filios, tune distinguitur vtrū ille fuerit miles, siue per feodū militare tenens aut liber Sokemanus. Quia si miles fuerit vel per militiam tenens, tunc secūdum ius regni anglie primogenius filius patri succedit, in totum. Ita quod nullus fratrum suorū partē inde de iure petere potest. Si vero fuerit liber Sokemanus, tunc quidem diuidetur hereditas inter omnes filios, quotquot sunt per partes equales si fuerit socagium et id antiquitus diuisum, Saluo tamen capitali mesuagio primogenito filio pro dignitate aesnecie sue. Ita tamen quod in aliis rebus satisfaciet aliis ad valentiam. Si vero non fuerit antiquitus diuisum, tune primogenitus secundum quorundam consuetudinem totam heriditatem obtinebit. Secundum autem quorundā cō suetudinem postnatus filius heres est. Item si filiam tantum vnam reliquerit quis heredem tunc id obtinet in distincte quod de filio dictum est. Sin autem plures filias, tunc quidem indistincte inter ips [...]s diuidetur hereditas siue fuerit miles, siue Sokemanus pater [Page] earum saluo tamen primogenite filie capitali mesuagio sub forma prescripta. Notandum autē quod si quis fratrū vel sororē inter quos diuiditur hereditas sine herede de corpore suo moriatur, tune illa portio que defūe ti eratinter ceteros superstites diuidetur. Macitus autē primogenite filie homagiū faciat capitali domino de toto feodo. Tenentur autē postnate fi [...]ie vel earū mariti seruitium suū de suo tenemēto capitali domino facere per manum primogenite vel cius mariti. Nullum tamen homagium vel etiam fidelitatē aliquam tenentur mariti postnatarum filiarum marito primogenite filie inde facere in vita sua, nec earum heredes primi vel secundi Tertii vero heredes ex postnatis filiabus exeuntes, secundum ius regni homagium tenentur facere de suo tenemento heredifilio primogenite et rationabile releuium. Preterea sciendum est quod mariti mulierum quarumcunque, nihil de hereditate vxorum suarum donare possunt sine consensu heredum suorum, vel de iure ipsorum heredum aliquid remattere possunt nisi in vita sua. Si vero filium habuerit quis heredē et preterca filiam habueritvel filias, filius ipse succedit in [Page] totum vnde contingit quod si quis plures habuerit vxores et ex qualibet filiam vel filias, extremo autem ex postrema vnicum filiū: ille filius solus obtinct hereditatem patris, quia generaliter verum est quod mulier nū quam cum masculo partem capit in hereditate aliqua, nisi forte aliud speciale fiat in aliqua ciuitaate, et hoc per longam consuetudinem eiusdem ciuitatis Si vero habuerit quis plures vxores, et ex qualibet earum filiam vel filias, omnes filie erunt pares ad hereditatem patiis eodem modo acsiomnes essent ex eadem matre. Cum quis autem moritus sine herede filio vel filia se habuerit nepotes vel neptes ex filio vel filia, tunc quidem indubitanter succedunt ipsi eodem modo quo predeterminatum est supra de filio vel filiabus et sub eadem distinctione. Illi enim qui recta linea descendunt, semper illis preferū tur qui ex transuerso veniunt. Cum quis autem moriatur habēs filium postnatum, et ex primogenito filio premortuo nepotē, magna quidem iuris dubitatio solet esse, vter illotum preferē dus sit alii in illa successiones cilicet vtrum silius an nepos. Quidam enim [Page] dicere volebant filium post natum rectioresse heredem quam nepotem talem, ea videlicet ratione, quiafilius primogenitus cum morte patris non expectaret nec expectauit quovsque heres eius esset, et ita cum post natus filius superviueret tam fratrem quam patrem, recte vt dicunt patri succedit. A liis vere visum est nepotem talē de iure auunculo suo esse preferendum. Cum enim nepos ille ex filio primogenito exierit, et de corpore suo exititerit heres in totū ius quod pater suus si adhuc viueret haberet:ipse patri suo succedere debet. Ita dico si pater suus non fuerit ab auo suo forissamiliatus potest siquidem filius in vita patris sui ab co forisfamiliari. Si quandam partem terre sue assignet pater filio suo et seisinam faci [...]t ei in vi [...] sua ad petitionem et bonam volūtatem ipsius filii ita quod de tanta parte sit ei satisfactum tune enim non poterint heredes ipsius fili de corpore suo aliquid amplius petere contra auuneulum suum vel alium de residua parte hereditatis aui sui, quam partem patris sui licet patet eorum si ipse superuixisset eundem auū suū posset. Pretereá si filius [Page] alicuius primogenitus de paterna hereditate capitali domino homagiū suū seceritin vita patris sui, licet premoriatur patri suo, nullae dubitatio est quin filius eiuidē auūculo suo sit preferendus. Verū super hoc poterit esse placitū inter nepotē ipsum et capitalē dominum si idem dominus ci homagium suum negauent vel inter capitalem dominum et auunculum ipsum si capitalis dominus nepoti homagium suum vvarrantizauerit. et ex hoc vtrinque rationabiliter possit perueniri ad duellū, nisi vero homagiū suum ita possit doceri: tunc quidem ita hodie obtinet inter auunculū et nepotem, quia melior est confitio possidentis.

Cap 4.

Deficientibus autē hiis qui recta linea descendūt: tunc frater vel fratres succedent. A ut si non reperiantur fratres, vocande sunt sorores. Quibus premortuis eorum liberii vocantur, post hos vero vocantur auunculi, et eorū liberi, postremo matertere et eorū liberi habita et obseruata distinctione superius prenotata, inter filios militis et filios Sokemani et nepotes similiter hab [...]ta quoque distinctione inter masculos et feminas.

Cap. 5

[Page]Tenentur quoque heredes testamenta pa [...] [...]rum suorum et aliorum antecessorum suorū seruare, illorū scilicet cuius sunt heredes, et eorū debita acquietare. Potest enim quilibet homo liber maioribus debitis nō inuolutude rebus suis in infirmitate sua rationabilē deuisam facere sub hac forma secundum cuiusdam patrie consuetudinem, quod dominum suum primo de meliore et principaliori re quam habet recognoseat deinde ecclesiam suam, postea vero alias personas pro voluntate sua. Quicquid autē diuersirum patriarum consuetudines super hoc teneant, secundum iura regni non tenetur quis in testamēto suo alicui persone precipue nisi pro voluntate sua ali quid relinquere libera enim dicitur esse cuiusque vltima voluntas, secundum has leges sicut et secundum alias leges. Mulier etiam sui iuris, testamentum facete potest. Si vero fuerit in potestate viri constituta, nihil sine viri sui autoritate facere potest etiam in vltima voluntate de rebus viri sui. veruntamen pium esset et marito valde honestum si rationabilem diuisam vxori suae concessisset. scilicet vsque ad tertiam partem [Page] rerum suarum quam viua quidem: obtinuisset si maritum suum superuixisset vt plenius infra liquebit. Quod plerique mariti facer [...] solent. vnde marito commendabiles efficiū tur. Cum quis in infirmitate positus testamē tum facere noluerit, si debitis non sit inuolutus tunc omnes res eius mobiles in tres partes diuidentur equales.Ita fuisse communē legē testatur ex parte magna carta. Cap. 18. Quarum vna debetur heredi, secunda vxori, tertia vero ipsi reseruatur de qua tertia liberam habebit disponendifacultatem. verum sisine vxore decesserit medietas ipsi reseruatur. De hereditate vero nihil in vltima voluntate disponere potest vt predictum est.

Cap. 6.

¶Debet autem testamentum fieri coram duobus vel pluribus viris legittimis, clericis vel laycis et talibus qui testes inde fieri possunt idonei. Testamenti autem executores esse debent ii quos Testator ad hoc elegerit et quibus curam ipsam commiserit. Si vero testator nullos ad hoc nominauerit, possunt propinqui et consanguinei ipsius defuncti ad id faciendum se ingerere. Ita quod si quem vel heredem vel alium rerum defuncti reperierit detentorē, habebunt breue [Page] domini Regis vicecomiti directum in he [...] verba,

Cap, 7.

Rex vic̄ salutē precipio tibi quo iuste et sine dilatione facias stare rationabilē diuisā N sicut rationabiliter monstrari poterit quod eā fecerit et ꝙ ipsa stare de beat. T. &c.

Ca. 8

Si quis autē autorit [...]te huius breuis conuē tus, aliquid dixerit contra testamentū scilicet quod non suit rationabiliter factū, vel quod res petita non suerit ita vt dicitur legata, tūc quidem placitū illnd in curia christianitatis audiri debet et terminari Quia placitum de testamentis coram Iudice ecclesiastico fieri debet et per illorum qui testamēto interfuerint testimonia, secundum iutis ordinē terminari. Si vero fuerit debitis oneratus is qui testamentū facere proponit, nihil de rebus suis (extra debitorū acquietationē) preter sui heredis consensum disponere potest, verū si post debitorū acquietationē aliquid residuū fuerit, tunc id quidē in tres partes diuidetur modo predicto. Et detertia parte suū vt dictū est faciat testamētū. Si vero nō sufficiunt res defuncti ad debita persoluēda, tunc quidem heres ipse defectū ipsū de suo tenetur ad im plere ita dico si habuerit etatē heres ipse.

[Page]

Cap. 9.

Sunt enim quidā heredes, de quibus cōstat eos esse maiores, alii vnde cōstat esse minores, alii de quibus dubiū est vtrū sint maiores an minores. heredes vero maiores, statī post decessū antecessorū suorū possunt se tenere in hereditate sua,Vide pro a [...] seueratione huius legist [...]tuto Marleb [...]. Cap. [...]. licet domini possint feodū suum cum herede in manus sua [...] capere ita tamen moderate id fieri debet ne aliquā disseisinā heredibus faci [...]nt. possunt enim heredes si opus fuerit violencie dominorum resistere dum tamen parati sunt rele [...]ium et alia recta seruitia eis inde facere. Si vero constet cos esse minores, tunc ipsi heredes tenē tur esse sub custodia dominorum suorū donec plenam habuerint etatem, si fuerint heredes de feodo militari Quod fit post vicesimum et vnum annum cōplerum, si fuerit heres et filius militis vel per feodum militare tenentis. Si vero heres et filius Sokemanni fuerit, etatem habere intelligitur tunc cum quindecim compleuerit annum. Si vero fuerit filius burgensis, etatem habere tunc intelligitur cum discrete sciuerit denarios numerate, et pannos vluare, et [...]li [...] paterna negotia similiter exercere plenam [Page] itaque custodiam habent domini, filiorum et heredum hominum suorum et feodorum suorum, ita quod plenam inde habent dispositionem, vt in ecclesiis in custodiis ipsis constitutis concedendis et in mulieribus, si que in eorum custodiam exciderint maritandis et in aliis negociis disponendis secundum quod propria negotia sua disponi solent. Nihil tamen de hereditate, de iure alienare possunt ad remanentiam. Ita tamen quod heredes ipsos, honorifice pro quantitate hereditatis interim habeant et debita etiam defuncti pro quantitate hereditatis et temporis quo illis custodia deputatur acquietēt-vnde et de debitis antecessorum de iure respondere tenentur. Negotia quoque ipsorū heredum agere possunt, et placita de iure eis acquirendo mouere et prosequi, si emissa fuerit de etate contra minorem exceptio. Respondere autem non tenētur pro ills, nec de recto nec de disseisina nisi in vnico casu. Cū quis scilicet minor habuerit custodiā mi noris post decessū patris sui, tunc enim si denegetur alii hereditas sua cū maior factus fuerit, poterit inde habere assisam et recognitionem [Page] de morte antecessoris sui. Nec pro etate domini minoris, remanebit inde recognitio in hoc casu. Si vero appellatur minor de felonia aliqua, tunc attachiabitur per saluos et securos plegios, sed dū fuerit infra etatem inde non tenebitur respondere sed demum factus, maior. Restituere autem tenentur custodes hereditates ipsis heredibus instauratas et debitis acquietatas iuxta exigē tiam temporis custodie et quantitatis hereditatis.¶Hec lex restitutionis roboratur magna carta. Cap. 5. Si vero dubium fuerit vtrum fuerint heredes maiores an minores: tunc procul dudio domini tam heredes quam hereditates in custodia habebunt, donec etas rationabiliter probetur per legales homines de visineto et per eorum sacramentum.

Cap. 10.

¶Si vero plures habuerint dominos ipsi heredes sub custodia constituti, capitales eorum domini id est illi quibus ligeantiam debent sicut de primis eorum feodis eorum habebunt custodiam. Ita quod de ceteris feodis releuia et alia recta seruitia dominis ipsorū feo dorū facere tenentur. Et sic custodia eis per totum sub forma prescripta remanebit. [Page] Notandum tamen quod si quis in capite de domino Rege tenere debet. tunc eius custodia ad dominum Regem plene pertinet siue alios dominos habere debeat ipse heres siue non. Quia dominus Rex nullum habere potest parem, multo minus superiorē. veruntamen ratione burgagii tantum non presertur dominus Rex Aliis in custodiis. Si vero dominus Rex aliquam custodiam alicui cōmiserit, tunc distinguitur vtrum ei custodiam pleno iure cōmiserit ita quod nullum eum inde reddere compotum oporteat ad scac c [...]rium, aut aliter. Si vero ita plene ei custodiā cōmiserit, tunc poterit ecclesias vacantes donare, et alia negotia sicut sua recte disponere.

Cap. 11.

Heredes vero Sokemannorū mortuis antecessoribus suis, in custodia consanguineorum suorum propinquorum erunt. Ita tamen ꝙ si hereditas ipsa ex parte patris descenderit, ad consanguineos ex parte matris descendentes, custodia ipsa referatur. Sin autem ex parte matris hereditas ipsa descenderit, tunc ad consanguineos paternos custodia pertinet. [Page] Nunquam enim custodia alicuius de iure alicui remanet, de quo habeatur suspitio quod possit vel velit aliquod ius in ipsa hereditate clamare.

Cap. 12.

Mulier vero vel mulieres si heredes altcuius remāserint, in custodia dominorū suorū remanent. Que si infra etatem fuerint in custodia erunt donec plenariam habent etatem Et cum habuerint etatem, tenetur dominus earum eas maritare, singulas cū suis rationabilibus portionibus Si vero maiores fuerint tunc quoque in custodia dominorū suorum remanebunt donec per consilium et dispositionem dominorum maritentur.Hanc suisse communē legem ostēdit magna carta. cap. 7. Quia sine dominorum dispositione vel assensu, nulla mulier heres terre maritari potest, de iure vel cōsuetudine regni. Vnde si quis filiam vel filias tantum habens, heredem illam vel illas in vita sua sine assensu dominisui maritauerit, inde iuste secundum ius et consuetudinē regni perpetuo exheredatur. Ita quod inde de cetero nihil recuperare poterit nisi [Page] per solam misericordiam et hoc ea ratione [...] Quia cum maritus ipsius mulieris heredis ali cuius homagiū de tenemento illo facere tenetur ipsi domino, requirenda est ipsius domini ad id faciendū voluntas et assensus ne deinimico suo vel alio modo minus idonea persona: homagiū de feodo suo cogatur recipere verum si quis licentiam querit a domino suo filiam suam et heredem alicui maritandi, tenetur dominus aut consentire aut iustam causam ostendere quare consentire non debeat aliter enim etiam contra ipsius voluntatem poterit mulier ipsa de consilio patris sui et pro voluntate libere marita ri. Iuxta hoc quero si mulier aliqua dotem habens possit alicui pro voluntate sua sine assen su vvarranti sui nubere. et si fecit, vtrum totū ob id amitter. Non enim videtur quod debe at ideo dotem amittere, cum maritus suus inde nullum homagium vvarranto suo de iure et consuctudine regni facere debeat. Sed cū affidatione fidelitatem tantum ne si ante mortem viri sui mulier ipsa moriatur homagiū illud nullo tenemento retento periret. Tenetur tamen mulier cū assensu vvarranti [Page] sui nubere, aut dotem amittet nisi mulier psa aliam terram habeat de mari [...]agio vel hereditate, tunc enim sufficit capitalis domini habere assensū. Et hoc ideosic obt net non propter homagium sed pro alia fidelitate quam maritus domino inde facere tenetur vt dictū est Si vero de feodo pluriū dominorum ipsa fuerit hereditas, tūc sufficiet adquirere assensū capitalis domini ad mulierem heredem maritandam. In custodiis autem constitute mulieres heredes si de corporibus suis foriffecerint, et hoc probatum fuerit, tuncille que de liquerūt exhere dabuntur, ita quod portiones sue ceteris que non foriffecerint accrescent Si vero hoc modo omnes deliquerint tunc tota illa hereditas ipsis dominis tanquam escaeta remanebit. Veruntamemsi semel legittime nupte fuerint, tunc sividue facte fuerint, postmodum non tenebuntur iterum sub custodia dominorum esse licet teneantur assensum eo [...]ū requirere in se maritandis predicta ratione. Nec etiam tunc per earum incontinentiam hereditatem amittent. Quod autē generaliter solet dici putagium hereditatem non adimit, Illud intelligendum est de putagio [Page] matris, quia filius heres legittimus est quem nuptie demonstrant.

Cap. 13.

Heres autem legittimus nullus Bastardus nec aliquis qui ex legittimo matrimonio non est procreatus esse potest Verum si quis versus aliquem hereditatem aliquam tanquā heres petat, et alius ei obiiciat quod heres inde esse non potest eo quod ex legittimo matrimonio non sit natus tunc quidem placitū illud in curia domini Regis remanebit, etmā dabitur Archiepisco vel Episcopo loci quod de matrimonio ipso cognoscat, et quod inde indicauerit, id domino Regi vel eius Iustiē seire fac̄ et per hoc breue.

Cap. 14.

Rex Archiepiscopo salutē veniens [...]oram mo vv in curia mea petiit versus. R, fratrē suum quartum partem feodi vnius militis in illa villa, sicut ius suum, et in quo idem. R. ius nō habet vt. vv. diē eo quod ipse Bastardus sit na tus ante matrimonium matris ipsorū. Et quoniā [Page] ad curiam meam non speetat agnoscere de Bastardia eos ad vos mitto mandantes vt in euria cristianitatis inde facias quod ad vos spectat. Et cum loquela illa debitum coram vobis finem sortita fuerit, mihi litteris vestris significetis, quid inde coram vobis actum suerit. T. &c.

Cap. 15.

¶Circa hec autem, orta est questio, si quis antequam pater matrem suam desponsauerit fuerit genitus vel natus vtrum talis filius sit legittimus heres cum postea matrem suā desponsauerit. Et quidem licet secundum canones et leges romanas tali [...] filius sit legittimus heres, tamen secundum ius et consuetudinem regni nullo modo tanquam herein heredita [...]e sustinetur vel hereditatem de iure regni petero potest. Sed orta super hoe tamen contentione vtrum scilicet genitus an natus fuerit ante desponsationem an post discutietur id vt dictum est coram iudice ecclesiastico et quod ab eo iudicatum fuerit id domino Regi vel eius Iustiē scire faciet [Page] Ita tamen quod secundum quod iudicatum fuerit in curia Christianitatis de matrimonio scilicet vtrum fuerit ille qui hereditatem petit natus vel genitus ante matrimonium contractū vel post, in curia domini. Regis sppplebitur de adiudicanda vel abiudicanda ipfi, hereditate super qua contentio est ita quod per iudicium curie hereditatem ipsam obtinebit vel clameum suum perdet.

Cap. 16.

¶Queri potest de bastardo, qui nullum heredem habere potest, nisi de corpore suo habuerit heredem. Si quis ei pro seruitio suo vel alio modo aliquam terram donauerit, et inde homagium suū receperit, ita quod in seisina eiusdē terre, sine herede de corpore suo obierit. quis ei de iure succedere debet quia dominus non potest predictis rationibus. Cum quis vero intestatus decesserit. omnia catalla sua sui domini esse intelligūtur si vero plures habuerit dominos quilibetillorū catalla sua recuperabit que in feodo suo reperiet. vsurarii vero, omnes res siue testatus siue intestatus decesserūt domini Regis sūt viuus autem non solet aliquis de crimine vsure appellari [Page] nec conuinci. Sed inter ceteras Regias inquisitiones, solet inquiri et probari, aliquem in ta li crimine decessisse per duodecim legales homines devisineto et per eorum sacramentum. Quo probato in curia: omnes res mobiles et omnia catalla que fuerunt ipsius vsurarii mortui: ad vsus domini Regis capientur penes quemcūque inueniantur res ille. H [...] res quoque ipsius, haceadē de causa ex heredatur secundum ius regni et ad dominum vel dominos reuertetur hereditas. Sciendum tamen, quod si quis aliquo tempore vsurarius fuerit in vita sua, et super hoc in patria publice defamatus, si tamen a. delicto ipso ante mortem suam destiterit, et penitentiam egerit, post mortem ipsius illo vel res eius. lege vsurarii minime censebuntur Oportet ergo constare quod vsurarius decesserit aliquis ad hoc vt de eo tan quam de vsurario post mortem ipsius iudicetur, et de rebus ipsius tanquam de rebus vsurarii disponatur.

Cap. 17.

Vltimi heredes aliquorum, sunt eorum domini. Cum quis ergo sine certo herede moritur. quemadmodum sine filio. vel filia, vel [Page] sine tali herede de quo dubium sit ipsum esse propinquiorem heredem et rectum, possunt et solent domini feodorum feoda [...]lla tanquam escaetas in manus suas capere et retinere quicūque sint domini siue Rex, siue alius preterea vero si quis veniens dicat se inde heredem rectum, si per miscricordiam domini sui, vel per preceptum domini Regis, hoc impetrare poterit, inde placitabit, et sic fi quod ius inde habuerit, diracionare poterit. Ita tamē quod interim terra illa in manu domini feodi remaneat. Quia quotiensounque dubitauerit aliquis dominus de herede tenentis sui, vtrum sit rectus heres an non, terram illam tenere poterit, donec hoc ei legittime constiterit. Idem quoque dictum est supra de herede vbi dubium sit an sit maior an minor in hoc tamen est differencia. quod in vno casu intelligitur interim hereditas illa quasi escaeta ipsius domini. In alio vero casu, non intelligitur esse sua nisi de custodia. Sin autē nullus appareat qui hereditatem ipsam tanquam heres requirat tune illi domino remanet [Page] hereditas ipsa escaeta ad premanentiam Itae quod de illa disponere potest, sicut de sua propria ad libitum suum. Preterea si qua mulier aut heres alicuius in custodiam domini sui deuenerit: si de corpore suo forisfecerit, hereditas sua domino suo pro delicto ipsius remaner escaeta. Preterea si quis de selonia conuictus fuerit, vel confessus in curia, eo per ius regni exhoredato terra sua domino suo remanet escaeta. Notandum quod si qui [...] in capite de domino Rege tenuerit. tūc tam terra quam omnes res mobiles sue, et catalla penes quemcunque inueniantur, ad opus domini Regis capientur sine omni recuperatione alicuius heredi [...]. Sin autem de alio quam de Rege tenuerit is qui vtlagatus est, vel de felonia conuictus, tunc quoque omnes res sue mobiles, Regis erunt. Terra quoque per vnum annū remanebitin manu domini Regis, elapso autē anno: teira cadem ad rectū dominū scilicetad ipsū de cuius feodo est reuertetur veruntamen cū domorū subuersione [Page] et arborū extirpatione. Et generaliter quotienscunque aliquis aliquid fecerit vel dixerit in curia, propter quod per iudicium curie exheredatus fuerit, here ditas eius ad dominum feodi de quo illa tenetur tanquam escaeta solet reuerti. [...]oriffactura aute filii [...]t heredis alicuius: patrem non exheredat neque fratrem, neque alium, quam seipsum preterea si de furto fuerit aliquis condemnatus, res eius mobiles et omnia catalla sua vicecomiti prouincie remane resolent terra autem siqua fuerit dominus feodi recuperabit stat im, non expectato anno. Cum quis vero per legem terre fuerit vtlagatus, et postmodum beneficio principis paci restitutus non poterit ea ratione hereditatem si quam habuerit ille vel heredes sui versus dominum sum (nisi ex misericordia ipsi us domini et beneficio) recuperare Forisfacturam autem et vtlagariam solet dominus Rex damnatis remittere, nec tamen aliena iura ideo querit infringere.

Cap. 18.

Maritagium autem, aliud nominatur liberū, aliud seruitio, obnoxium, Liberum dicitur maritagium quando aliquis liber homo aliquam [Page] partem terre sue dat cum aliqua muliere alicui in maritagium ita quod ab omni seruitio terra illa sit quieta, et a se et heredibus suis versus capitalē dominum acquietāda Et in hac quidem libertate, ita stabit terra illa vsque ad tertiū heredem nec interim tene buntur heredes inde facere aliquod homagium post tertium vero heredem, ad debitū seruitiū terra ipsa reuertetur, et homagium inde capietur. Quia si fuerit pars seodi milita ris pro quantitate terre seruitium feodi inde prestabit, Solet autem quandoque terra aliqua dari in maritagio, saluo et retento debito seruitio ipsi capitali domino. Et tunc quidem tenebūtur maritus mulieris ipsius et heredes sui, seruitium id facere sed sinc homagio vsque ad tertium heredem. Tertius vero here [...] primo inde faciat homagium et omnes heredes sui post modum alia tamen fidelitas sub fidei vel sacramenti interpositione. A mulieribus vel earum heredibus interim fere sub eadem forma et eisdem verbis quibus homagium fieri solet prestare debet Cum quis itaque terram aliquam cum vxore sua in maritagium ceperat, si ex eadem vxore sua [Page] heredem habuerit filium, vel filiam clamatem etauditum infra quatuor parietes si idem vir vxorem suam superuixerit, siue vixerit heres siue non, illi in vita sua remanet maritagium illud post mortem vero ipsius ad donatorem vel eius heredes est reuersurum. Sin autem ex vxore sua nunquam habuerit heredem, tunc statim post mortem vxoris ad donatorem vel heredes eius reuert [...]tur maritagium. Et hec est quedam causa quare de maritagio tali non solet recipi homagium. Si einim sie donata esset terra aliqua in maritagiū vel alio modo quod inde reciperetur homagium tunc nunquā de cetero ad donatorem vel eius heredes licite possit reuerti vt supradictum est. Si vero secundum ceperit vitum mulier ipsa, idem iudicium erit de secundo, quod dictum est de primo, siue heredem reliquerit primus siue non. Cum quis autem terram aliquam de maritagio vxoris sue petit, vel mulier ipsa, vel eius heres tunc distinguitur vtrum terra illa petatur versus donatorem vel eius heredem, vel versus extraneū quod siversus donatorem vel eius heredem petatur, tunc in electione petentis esse [Page] poterit vtrum inde placitare voluerit in curia christianitatis an in curia seculari. Specrat enim ad iudicem ecclesiasticū placitum de maritagiis tractare si pars petentis hoc elegerit, propter mutuam affidationem que fieri solet, quando aliquis promi [...]tit se ducturum in vxorem, aliquam mulierem et ei maritagium promittitur ex parte mulie [...]is [...] nec per curiam domini Regis defendetur placitum id in curia christianitatis, licet de laico feodo sit, si cō stiterit quod ad maritagium petatur. Si vero versus extraneū petatur, tūc in laica curia terminabitur placitum id, eodem modo et ordine quo de aliis laicis feodis placitari solet illo tamē obseruato, quod sine vvarranto inde placitare non debet sicut supra de dotibus dictum est et ad similitudinem placiti de dotibus, quantum ad vvarrantum pertinet, inde placitari potest, et que ibi dicta fuerint quā tum ad hunc articulum hic locum habent Sciendum tamen quod tertius heres cū iam suum inde fecerit homagium, sinc vvarranti auctoritate inde placitari potest.

¶HIC INCIPIT LIber octauus de concordia facta in curia, et de cirographis cōcordiam continentibus, et de recordis curie vel curiarum: cum alter vtra partium concordiam et finem factum infregerit

[Page]

Cap i.

COntingit autem multotiens, loque las motas in curia domini Regis per amicabilem cōpositionem et fiualem concordiam terminarised ex consensu et licensia domini Regis, vel eius Iustiē, vndecunque fuerit placitū siue de terra siue de alia re solet autem plerunque concordia talis, in cōmunē scirpturam redigi et per cōmunē assensū partiū Et per illam scripturā corā Iustiē domini Regis in Banco residentibus recitari, et corā eis vtrique parti sua scriptura [Page] per omnia alii concordans: liberari. Et erit sub hac forma facta.

Cap. 2,

¶ Hec est finalis concordia, facta in Curia domini Regis apud vvestmonasterium in vigilia beati Petri Apostoli Anno regni Regis Henrici secundi tricesimo tertio, coram Ranulpho de Glanuilla Iusticia domini Regis, et coram H.R VV. et T. et aliis fidelibus domini Regis qui ibi tunc aderant inter pri orem et fratres hospitalis de Hierusalem, et MT filium Normanum per Alanum filium suum, quem ipse attornauit in curia domini Regis ad lucrandum et perdendum. de tota terra illa et de pertinenciis, excepta vna bouata terre et tribus toftis quas ipse VV. tenuit. De qua terra tota (excepta predicta bouata et tribus toftis) placitum fuit inter eos in curia domini Regis scilicet quod predictus VV. et Alanus concedunt et testantur donationem quam Normanus pater ipsius VV ipsis inde fecit, et illam terram totam quietam clamant dese et heredibus sui dominis hospitalis et prefato priori et fratribus imperpetuum. Excepta vna bouata terre pre fata et exceptis tribus toftis que remanent [Page] ipsi VV et Alano et heredibus suis. Tenens da de domo hos itali et predicto priore et frat [...]bu [...] imperpetuū et per liberum seruitium quatuor denariorum per annū pro omni seruitio. Et [...]ro hac concessione et testificatione et quieta clamantia prefatus prior et fratres hospitalis dederunt ipsi VVilhelmo et Alano centum solidos sterlingorum vel sic.

Cap 3

¶Hec est finalis concordia, facta in curia Galfridi filii petri, et post modum recordata et irrotulata in curia domini Regis vvestmonasterii Anno regni Regis Henrici secundi xxxiii. die lune proxima post feftum Apostolorum Simonis et Iude, coram E. Eliensi Episcopo et [...] Norvvic̄ Episcopo et R. de Glanuilla Iustiē domini Regis et aliis fidelibus et familiaribus domini Regis ibi tunc pr [...]sentibus inter predictū G filiū petri et R. filiū R eginaldi de aduocatione ecclesie omniū sanctorum de Shulaham, et de cōmunia pasture de heddon vnde contētio fuerat inte [...] eos scilicet ꝙ predictus R. recognouit predicto G. sicut ius suū aduocationē predicte ecclesie, et qutetū elamauit predicto G et heredibus [Page] suis de se et heredibus suis impe [...]petuum, si quid iuris in aduocatione predicte ecclesie habuerit preterea predictus R quietum clamat predicto G communiam pasture de Heddon, et omnes purpresturas quas G fecerat in Shuldhā in frusseto et molendinis et croftis et turbariis de Shuldham. vnde ipse R nihil retinet nisi quod opus erit ad cōburendūin doino suasibi et herebibus su is, sine aliqua venditione, et omnes faldas forinsceas (excepta sua propria) et precarias carucarum forinse carū et consuetudines gallinarum et ouorū. Et pro hac concordia et quieta clamantia dedit predictus G dicto R viginti marcas argēti. Et nota quod dicitur talis concordia finalis eo quod finem imponit negocio adeo vt neuter litigantium ab ea de ce: ero poterit recedere. Alterutro eni non tenentevel non faciente quod conuenit, et altera partium inde se conquerente: precipietur vicecomi [...]i quod pou [...]t eum per saluos plegios quod sit coram Iustiē domini Regis inde respōsurus quare finem illū non tenuit. Ita dico si alius vic̄ securum fecerit de clamore suo prosequendo

Cap 4.

[Page]Rex vic̄ salutem precipe N'. quod iuste et sine dilatione, teneat finem factum in curia mea inter ipsum et R de vna hida terre in alla villa vnde placitum suit inter illos in curia mea et nisi fecerit et predictus R fecerit te securum de clamore suo prosequendo, tunc pone cum per vadium et saluos plegios quod sit coram me vel Iustic̄ meis ostensurus eo die quare non fecerit. Et habeas ibi hoc breue I este. &c.

Cap. 5.

¶Die autem statuta, sinon venerit neque se essoniauerit, vel si post tria essonia neque venerit, neque responsalem miserit, quid sit tunc faciendum: patet per illum tractatum qui suprapositus est de loquelis per plegios attachiatis. et per primum librum. Vtroque vero presente in curia, si scripturam (concordiam inter se factam continentem) vtraque pars recognouerit, vel si per Iustiē domini Regis coram quibus concordia ipsa facta fuit concordiam talem esse proponitur in curia, et hoc per eorum recordum recte fuerit testatum, tunc qui concordiam ipsam infregit remanebit in misericordia domini Regis. et saluo attachiabitur quousque securitatem [Page] inuenerit bonam: quod concordiam ipsam de cetero seruabit. faciēdo scilitet quod conuenit si id possibile est, vel alias rationabile grantum aduersarii faciendo. Necesse est enim quod id quod aliquis in curta domini Regis eoram domino rege vel eius Iustiē recognouerit, vel quod se facturum in manum ceperit, teneatur is quiid cognouit vel in manum cepit. Si vero fuerit concordia talis facta super placito terre, tun [...]is qui in curia conuictus fuerit, vel confessus finem ipsum legittime non obseruosse: sitenens fuerit, terram ipsam eo ipso amitret sin autem loquelam ipsam. Sin autem et partes ipse vna vel vtraque cirographo communicōtradixerit, tunc summonebuntur eedem Iustitie ꝙ sint die qin ad id eis prefigetur in curia, ad recordandum in curia quomodo loquela illa que fuit coram eis in curia domini Regis inter illum et illum de tanta terra in villa illa quam ipse clamauit versus illum remansit. Et si ille inde coram eis per eorum licensiam concordati fuerint, sub qua forma concordia illa facta fuerit verum distinguendum est vtrum concordia illa facta fuerit in capitali [Page] curia domini Regis, an coram Iustie itineratibus Quod si coram Iustiē itinerātibus f [...]cta fuerit, tunc eedē Iustitie sūmonebuntur ꝙ sint cum quibu [...]dam discretis militibus de illo comitatu vbi facta fuerit concordia illa in curia, qui concordie ipsi intersuerint et rei veritatem sciant, ad faciēdum tunc ibi recordum illius loquele cum eisdem militibus ad curiam ex parte totius comitatus propter id faciendum transmittendis et per hoc breue.

Cap. 6.

Rex vic̄ salutem, summone per bonos summonitores illos. Net. R. quod sint coram me vel Iustiē meis eo die, ad recordandum cum discretis militibus de illo comitatu quomodo loquela de vria hidaterre quā N. clamauit versus R, in illa villa, et vnde placitum fuit coram eis in itinere suo remansit in curia mea. preterea precipietur vicecomiti illius comitatus in quo fuerit terminata loquela coram Iustiē, quod habeat tunc recordum illius loquele coram rege vel eius Iustiē per discretos milites sui comitatus, quod fiet per breue infra scriptum de recordo tali presentando in curia.

Cap, 7.

[Page]¶Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod facias recordari in comitatu tuo, loquelam oue est inter illum et illum de tanta te. ra in illa villa. &c. vt infra Capitulo post proximum Capitulum.

Cap. 8.

¶Presentibus itique Iustiē in curia, et in recordo ben [...] concordantibus necesse est eorū recordo stare sine cōtradictione alterius partiū vt predictū est. Si vero super hoc dubitauerint, ita ꝙ non possut inde acertari, tunc de nouo plaeitū illud incipietur et deducetur in curia. Sciendū tamen quod nulla curia recordum habet generaliter preter cum domini Regis. In al [...]senim curiis si quis aliquid dixerit vnde eum penituerit, poterit [...]id negare contra totam curiam tertia manu cum sacramento, id se non dixisse affirmando vel cum pluribus vel cum paucioribus secundum consuetudinem diuersarum curiarum in quibusdam tamen casibus habent comitatus et alie curie minores, recordum per assisam de consilio regni inde factam, quemadmodum sifuerit in curia aliqua minore vadiatum duellum, et post modum transferatur Loquela illa in Curia domini [Page] Regis, tune de cian eo petentis et de defenso tenentis et de verbis de quibus duellum id sit iudicatum et vadiatum, curia ipsa suum recordum habebit: etiam in curia domini Regis, Sed de aliis non, nisi de escambio campionis. Si enim postquam translata fuerit loquela illa in curiam domini Regis, producatur alius c [...]mpio quam ille qui duellum vadiauit in curia minore, et super hoc mota contentione de hoc quoque stabitur recordo minori curie per assisam regni. Preterea sciendum quod recordo minoris curie, potest quis adicere se amplius aliquid dixisse, quam in recordo ipso contineatur, et se id in curia dixisse, per sacramentum duorum legalium virorum vel plurium secundum cō suetudinem curie contra totam curiam probare, quia non tenetur curia aliqua recordum suum per duellum vel probare vel defendere Excipere autem quandam partem, concedere aliam, nulli licet: et hoc per assisam regni: cum tamen totum recordum negare possit ab initio prestito sacramento sub forma prescripta. Licet autem non teneatur curia aliqua recordum suum per [Page] duellum defendere, tenetur tamen iudicium suum tueri per duellum. Veli quis proponat versus curiam aliquam se eifalsum iudicium fec [...]sse, et ideo falsu, quia cū vnus. ita dixerit, et alius ita responderit, curia ipsa de his verbis et per hec verba iudicium falsum ei fecit, et idem falsum iudicium ei reddidit per illum N. Qui si hoc versus eum negare voluerit, paratus sit alius hoc versus eundem [...] probare, maxime per aliquem adoneum testem qui hoc pararus sit diracionare. Sic vtrinque poterit bene ad duellum inde perueniri. ed vtrum [...] curia ipsa teneatur per aliquem de curia se defendere, vel per alium extraneum hoc fieri possit quero. Et quidem tenetur se defendere maxime per illum qui iudicium id reddidit. Et quidem si curia inde conuicta fuerit, dominu [...] curie in misericordia Regis reman [...]t, et perpetuo curiam amittit preterea tota curia in misericordia domini Regis remanet. Sivero calumpniator in probatione defecerit, loquelam principalem eo ipso amittet. Item recordum potest habere quelibet curia, ex beneficio principis, quemadmodum si Rex aliqua rationabili causa [Page] motus, fecerit aliquam curiam summone [...] ad recordum faciendū in curia sua. Ita quod velit dominus Rex quod non liceat eius recordo contraditi. Solet autem multotiens sumoneri aliqua curia, quod habeat recordum alicuius loquele coram domino Rege vel eius Iustiē licet inde tale non habeat recordū cui contradici non possit, quia ex consensu partium poterit in loquela ipsa per ipsum recordum procedi, si recordum id tale esse cō senserint fit summonitio inde per tale breue.

Cap. 9

¶Rex vic̄ salutem precipio tibi quod facias recordari in comitatu tuo, loquelam que est interillum et illum de tant [...] tetra in villa illa. Et habeas recordum illius. loquele coram me vel Iustiesis meis ad illum terminum per quatuor legales nulites qui interfuerunt ad recordum id [...]faciendum Er summone per: bonos summonirores illum qui terram illam clamat, quod tunc sit ibi oun [...] loquela sua etallum qui terram illam tenet, quod tunosit ibi ad audiendum illud. Et ha [...] habeas. &c.

Cap. 10.

¶Preterea recordum habent minores [Page] curie, de his que in eis facta sunt in curia domini Regis quod contingit quando aliquis Baro habet aliquam loquelam in euria sua, vnde aliqua rationabilis dubitatio oriatut, ita quod curia ipsa non sufficiat eam determinare tunc potest dominus ipse curiam suam ponere in curiam domini Regis. Ita quod de dubitatione ipsa consilium et assentum habeat curie domini Regis quid inde de iure fieri debeat. Et hoc debet dominus Rex de iure Baronibus suis. scilicet quod ob talem causam, possunt sui Barones curias suas sic in curiam suam ponere. Ita quod faciat eis habere in curia sua de peritis hominibus suis qui eis super hoc consilium prestent. Cum autem in curia domini Regis super dubitationibus suis fuerint certificati, poterint inde cum loquela sua redire et ipsam in curia sua deducere, et terminare. Item recordum habet comitatus de plegus vel plagis datis, et receptis in ipso comitatu et in similibus.

¶HIC INCIPIT LIber nonus de homagiis et releuiis et seruicus et auxilus et de propresturis et limitibus inuasis.

[Page]

Cap. 1.

PRedictis restat continuandū de homagiis faciē dis et releuiis recipiendis.Concordat cum magna carta. Ca. 3. vbi ha betvr quod dominus non habeat custodiam antequam homagium [...]ius ceperit. Mortuo siquidē patre vel alio quocunque alicuius antecessore, tenetur dominus feodi ab initio recipere homagium recti heredis, siue fuerit infra etatem lieres ipse siue plenam habuerit etatem. Dummodo masculus sit, femine enim nullum homagium facere possunt de iure, licet plerunque fidelitatem dominis suis prestare soleant veruntanien sifuerint maritate mariti earum homagium dominis suis de [Page] feodo illarum facere debent. Ita dico sifeoda illa homagium debeant. Sin autem heres masculus fuerit et minor: nullam de iure vel de ipso herede vel de tenemento suo habere debet custodiam dominus feodi: donec ipsius heredis receperit homagium, quia generaliter verum est quod nullum seruitium siue releuium siue aliud, potest quis ab herede siue fuerit maior siue minor exigere, donec ipsius heredis receperit homagium de tenemento vnde seruitium habere clamat. Potest autem quis plura homagia, diuersis dominis facere de feodis diuersis diuersorū dominorum. Sed vnum eorum oportet esse precipuum, et cum ligeancia factum illi scilicet domino faciendum, a quo tenet suum capitale tenementum is qui homagium facere debet. Fieri autem debet homagium sub hac forma, scilicet vt is qui homagium facere debet, ita fiat homo domini sui, quod fidem illi portet, de illo tenemento vnde homagium suum prestat et quod eius in omnibus terrenum honorem seruet, salua fide debita domino Regi et heredibus suis. Et ex hoc liquet quod vassallus, non potest dominum [Page] suum infest [...]re, salua fide homagiisu [...] nisiforte se defendendo, vel nisi ex precepto principis, cum iuerit cum eo contra domiuum suum in exercitum. Et generaliter nihil de iure facere potest quis salua fide hom [...] gu quod vertat ad exheredationē domini sui vel ad dedecus corporis sui. Si quis ergo plura homagia pro diuersis feodis suis fecerit diuersis dominis qui se inuicē infestent, si capitalis dominus eius ei preceperit quod secū in propria persona sua eat contra alium dominū suū oportet eum eius precepto in hoc obtēperare, saluo tamen scruitio alterius domini de feodo ꝙ de eo tenet. Patet itaque ex predictis ꝙ si quis aliquid ad exheredationē domini sui fecerit, et super hoc conuictus fuerit feodū quod de eo tenet de iure amittet et herede [...] eius. Idē quoque erit si manus violentas quis in dominū suum iniecerit eū ledendo vel atroci iniuria afficiendo, et hoc fuc [...]it in curia versus eū leg [...]ttime comprobatū. Sed vtrū in curia dominisui teneatur quis se defendere versus dominū suū, de talibus obiectis quero et vtrū dominus suus possit eum ad id faciendum distringere per considerationem [Page] curie sue sine precepto domini Regis vel eius Iustiē vel sine breui domini regis vel [...]ius capitalis Iusti [...] ̄. Et quidē de iure poterit quis hominē suū per iudiciū curie sue deducere et distringere ad curiam suam venire. Et nisi se versus dominū suum tertia manu vel quota manu curia sua cōsiderauerit possit se purgare in misericor dia domini sui de toto feodo quod de eo tenet remanebit. Itē quero vtrū dominus possit distringere hominē suum veniend [...] in curiā suam, ad respondendū de seruitio vnde dominus suus queritur ꝙ ei deforē, vel ꝙ aliquid de seruitio suo ei retro sit. Et quidē bene poterit de iure hoc facere etiam sinc precepto regis vel eius Iusti [...] ̄. Et ita poterit inter dominū et hominē suum inde ad duellū vel ad magnam assisā perueniri per aliquem parium suorum qui de hoc testem se faciat sicut ille qui viderit ipsum tenentein vel antecessores suos fecisse seruitium id de feodo illo, ipsi domino vel antecessoribus suis, et hoc paratus sit diracionare. Si vero super hoc conuictus fuerit tenens ipse de iure de toto feodo quod de domino illo suo tenet exheredabitur. Sin autē non poterit quis tenente, suos Iusticiare [Page] tune demum ad curie refugium: ent necessarium decarrere potest autem homo liber masculus, homagium facere, tam is qui etatem habet, quam is qui infra etatem est tam clericus quam laicus. Episcopi vero consecrati, homagium facere non solēt domino Regi etiam de Baroni [...] suis. Sed fidelitatem cum iutamentis interpositis, ipsi prestare solent. Electi vero in Episcopos ante consecrationem suam, homagia sua facere solent.

Cap. 2.

¶Eiunt autem homagia, de terris et tenementis liberis, tantummodo de seruit [...]i [...] de redditibus certis assignatis in denariis et in aliis rebus, pro solo vero domino fieri non debent homagia alicui excepto principe verum de omnibus terris non semper fieri debet homagium. quia non de dotibus, nec de maritagiis liberis, nec de feodo Iuniorum sororum de primogenit [...] tenentium infra tertium heredem vtrobique. Nec de feodo in liberam Elemosinam d [...]to nec de aliquo tenemento d [...]to quocunque modo in maritagium, quantum ad personam viri mulieris cuius illud sit maritagium.

Ca 3.

[Page]¶Fieri autem possunt homagia, libero hominitam ma [...]culo quam femine, tam maiori quam minori, tam Clerico quam laico. Sciendum tamen quod si quis homagium fecerit mulieri de aliquo tenemento, que postea nupserit alicui viro: tenebitur vir ille eidē marito homagiū facere de eodem tenemēto. Queri autem potest si quis aliquod tenementum versus aliquem per concordiam factam in curia diracionauerit, qui tenementum id prius releuiauerit versus capitalem dominum, vtrum ille qui diraciona ui [...] debet tenementum illud releuiare.

Cap. 4.

¶Mutua quidem debet esse dominii et homagii fidelitatis connexio ita quod quantum homo debet domino ex homagio, tantum illi debet dominus ex dominio preter solam reuerentiam, vnde si aliquis alicui donauerit aliquod tenementum pro seruitio et homagio suo, quod postea alius versus eum diracion uerit tenebitur quidem dominus tenementum id ei vvarrantizare vel competens escambium ei reddere. Secus est tamen de eo qui de alio tenet feodum suum sicut. [Page] herediratem suam et vnde fecerit homagiū quia licet is terram illam amittat non tenebitur ei dominus ad escambium. Mortuo ve ro patre vel antecessore alicuius vt predictū est, et herede relicto qui infra etatem sit, nullum ius habet dominus feodi in custodia heredis vel hereditatis, nisi prius, recepto homagio heredis. Recepto vero homagio, in custodia ipsius domini remanebit heres ipse cum hereditate sua sub forma predicta, donec plenam habuerit etatem. Tandem vero eodem ad etatem perueniente et facta ei hereditatis restitutione, quietus crit a releuio ratione custodie. Mulier vero heres alicuius relicta, siue plenam habuerit etatem siue infra etatem fuerit, in custodia domini sui remanebit, donec de consilio domini sui maritetur. Verum si infra etatem fuerit quando dominus suus in custodiam illam receperit, tunc ipsa maritata quieta erit hereditas illa a releuio, quantum ad se et quantum ad virū suum. Sin autem habuerit etatem co tempore, licet aliquamdiu in custodia domini sui remaneat antequam maritetur, releuium tamen dabit maritus suus qui ill [...]m in vxore [...] [Page] duxerit. Semel autem prestitum releuium a marito alicuius mulieris, vtrūquescilicet tam maritum quam vxorem, tota vita sua de releuio ipsius hereditatis acquietabit. Qui [...] nec mulier ipsa nec secundus maritus suus si secundo nupserit premortuo viro suo, nec primus maritus suus premortua vxore sua, terram illam it erum releuiabit. Cum autem heres masculus et notus heres etatē habens relinquatur, in sua hereditate se tenebit vt supradictum est, etiam inuito domino. Dum [...]amen domino suo sicut tenetur suū offerat homagium coram pre bis hommibus, et suum rationabile releuium, dicitur autem rationable releuium, alicuius iurta consuetudinem regni de feodo vnius militis, centum solidos de socagio vero quantum valet census illius socagii, per vnum annū de Baroniis vero nihil certū statutum est, quia iuxta voluntatem et misericordiam domini Regis, solent Baronie capitales,Huic incertitudini me detur magna carta. Cap. 2. de releuiis suis domino Regi satisfacere. Idem est de serianteriis. Sivero dominus ipse nec homagium, nec rationabile releuium ipsius heredis, velit recipere tunc releuium ipsum [Page] saluo custodiat et per pro [...]os homines id sepius domino suo offerat. Qui si nullatenus id recipere voluerit, tunc heres ipse de domino suo domino Regi vel eius Iusti [...] ̄ conqueratur, et tale breue inde habebit.

Cap. 5.

¶Rex vic̄ salutem. Precipe N. quod iuste et sine dilatione recipiat homagium et rationabile releuium R. de libero tenemento quod tenet in illa villa. Et quod de eo tenere clamat et nisifecerit summone eum per bonos summonitores quod sit coram me vel Iusticiis meis, eo die ostensurus quare non fecerit. Et habeas ibi summonitotes et hoc breue T. &c.

Cap. 6.

¶De absencia siquidem ipsius summoniti quomodo sit iudicandum, vel qualiter ad curiam venire idem distringendus sit: ex predictis colligi potest. Tandem vero ad curiam veniens, aut recognoseet illum ad rectum heredem, aut negabit eum inde esse heredem, aut dubitabit vtrum fit rectus heres an non. Item si recognoseat eum heredem, aut negabit eundem sibi optulisse homagium suum et rationabile releuium, aut [Page] id confitebitur. Si itaque id totum sic confiteatur, aut statim recipiet homagium et rationabile releuium ipsius in curia, aut ei diem competentem dabit qua id faelet. Idem quoque dieendum est et si neganerit eum optul [...]sse sibi homagium suum vel releuium dummodo recognoscat eum ad heredem. Sin autē preci [...]e negauerit eum esse heredē, tunc quidemsi extra seisinam esset, posset quidem assi [...]am versus dominū suum querere de morte antecessoris sui Veruntamen si in self [...]afierta in seisina se tencat et patienter [...]ustineat, donec placeat domino suo homagium suum inde recipere. Quia non prius tenetur quis de releuio suo domino suo respondere, donec ipse homagium suum receperit do feodo vnde ei debet homagium. Si vero dubitauerit dominus ipse vtrum rectus heres fuerit [...]n non qui homagium suum ei offort, quemad modum si non fuerit heres noius ab ipso domino; vel etiam a vicineto tanquam heres, tunc poterit quidem dominus feoditerram illam in manum suam capere et ratinore donec id clarius constet ei id quod dominus Rex de cunctis Baroniis [Page] suis capitalibus facere solet. Moreu [...] enim aliquo Capitali Barone suo, statim Baroniam in manusua retinet Rex: donec heres grantum suum fecerit de releuio: licet heres ipse plenam habuerit etatem. Possunt autem domini ex rationabili causa, receptiones homagiorum et releuii de feodis suis quandoque differre, veluti si alius quam i [...] qui se facit heredem clamet ius in hereditate sua, pendente enim lite, non debet inde recipi homagium, uel dari releuium, aut si dominus ipse ius se credit habere tenendi hereditatem ipsam in dominico suo Et tunc quidem siplacitauerir inde versus illum qui in seisina est per breue domini Regis vel eius Iusticiis poterit tenens ipse poncre se in magnam assisam domini Regis que sub qua forma procedere debeat in secundo libro supra explicitum est, nisi quia de quie busdam articulis fit hic quedam variatio quod ex hoc breui ad id [...]faciendum liquet

Cap. 7.

Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores, quatuor legales milites [Page] de vsineto illius ville: quod sint coram me vel Iusticiis meis eo die ibi ad eligendum super sacramentum suum duodecim &c. qui melius rei veritatem sciant, et dicere velint, ad-faciendam recognitionem vtrum N. maius ius habeat tenendi vnam hydam terre in illa villa de T. vel ipse R. tenendi eam in dominico suo, quam ipse R petit per breue meum versus predictum N. et vnde N. qui terram illam tenet posuit se in assisam meam, et petit recognitionem fieri, vtrum ille maius ius habeat tenendi terram illam in dominico vel predictus N. tenendi de eo. Et summone per bonos summonitores predictum N. qui terram illam tenet, quod tunc sit ibi auditutus illam electionem. Et habeas ibi &c. T. &c.

Cap. .8.

¶Postquam vero conuenerit inter dominum et heredem tenentis sui de rationabili releuio dando et recipiendo, poterit idem heres rationabilia auxilia de hominibus suis inde exigere. Ita tamen [Page] moderate secundum quantitatem feodorum suorum,Quid fuerit rationabile auxilium definitum est statuto VV. primi Cap. 35. et secundum facultates ne nimis grauari inde videantur, vel suum contenementum amittere. Nihil autem certum, statutum est de huiusmodi auxiliis dandis vel exigendis nisi vt predicta forma inuiolabiliter obseruetur. Sunt preterea alii casus in quibus licet dominis auxilia similia, sed fub forma prescripta exigere ab hominibus suis veluti si filius et heres suus miles fiat, vel si primogenitam filiam suam maritauerit vtrum vero ad Gvverram suam manutenendam possint domini huiusmodi auxilia exigere quero. Obtinet autem quod non possunt ad id tenentes distringere de iure, nisi quatenus facere velint. possunt autem domini tenentes fuos ad huiusmodi rationabilia auxilia reddenda etiam suo iure sine precepto domini Regis vel eius capitalis Iustiē per iudicium curie sue distringere per catalla que in ipsis feodis inuenerint, vel per ipsa feoda si opus fuerit. Ita tamen quod ipsi tenentes inde de ducantur iuste secundum cō siderationem curie sue et consuetudinem rationabilem. Si ergo ad huiusmodi auxilia rationabilia [Page] reddenda posset aliquis dominus tenentes suos ita distringere, multo fortius districtionem eo modo licite poterit facere pro ipso releuio suo, vel pro necessario seruitio suo de feodo suo sibi debito. Verum si dominus potens non fuerit tenētem suū pro seruitiis suis vel consuetudinibus iusticiare: tunc decurrendum erit ei ad auxilium Regis vel Capitalis Iustic̄ et tale breue inde habebit.

Cap 9.

¶Rex vicecomiti salutem. Precipio tibi quod Iustieies N. quod iuste et sine dilatione faciat R. consuetudines et recta seruitia que ei facere debet de tenemento suo, quod de eo tenet in illa villa sicut rationabiliter monstrare poterit eum sibi deberi, ne oporteat eum amplius inde conqueri pro defectu recti. T. &c.

Cap. 10.

¶Sequitur autem placitum per hoc breue, is qui queritur in comitatu coram vicecomite, et seruitia sua in releuiis vel in aliis rebus iuxta consuetudinem illius comitatus exiget, et si [...]us suum inde diracionauerit aduersa pars rationabile releuium suum ipsi dommo suo reddet et preterea in misericordia [Page] vicecomitis erit, quia generaliter verum est quod de quolibet placito quod in comitatu deducitur et terminatur, misericordia que inde prouen it vicecomiti debetur. que qu [...]nta esse debeat per nullam assisam generalem determinatum est. Sed pro consuetudine singulorum comitatuum debetur, in quodam comitatu plus, in quodam minus.

Cap. 11.

¶Sequitur autem de purpresturis dicitur autem purprestura, vel porprestura proprie quando aliquid super dominum Regem iniuste occupatur, vt in dominicis Regis, vel in viis publicis obstructis, vel in aquis publicis transuersisa recto cursu, vel quando aliquis in ciuitate super Regiam plateam aliquid edificando occupauerit. Et generaliter quotiens aliquid fit ad nocumentum Regii tenementi, vel Regie vie, vel ciuitatis, placitum inde ad coronam domini Regis pertinet. Inquirentur autem huiusmodi purpresture, vel in capitali curia, vel coram iusticiis. Regis ad tales inquisitiones [Page] faciendas in diuersas regni partes transmissis per iuratam patrie siue visineti. Et qui per iuratam ipsam aliquam huiusmodi fecisse purpresturam conuictu [...] fuerit in misericordia domini Regis remanet, de toto feodo quod de eo tenet Et quod occupauit, reddet Et si in ciuitate super Regiam plateam ed ficando occupasse conuictus fuerit, ed [...]ficia quoque illa domino Regi remanebunt illa scilicet que in territorio regio probata fuerint constructa. Et nihilominus in misericordia domini Regis remanebit. Est autem misericordia domini Regis qua quis per iuramentum legalium hominum de visines to eatenus amerciandus est, ne aliquid de fou honorabili contenemento amittat. Cum quis contra alium quam contra. Regem purpresturam fecerit, aut contra dominum, suum facit: aut contra alium Si contra dominum suum, et non infra assisam, tunc distringetur ipse occupator, quod ad curiam domini sui veniat id adresciaturus. Ita dico siahud habuetit de eo tenementum et per hoc breue.

Cap. 12.

[Page]¶Rex vicecomiti salutem. Precipio tibi quod Iusticies N. quod sine dilatione veniat in Curia. I domini sui et ibi stet ei ad rectum de libero tenemento suo quod super eum occupauit vt diē, ne oporteat. &c. T. &c.

Cap. 13.

¶Quifi super hoc conuictus fuerit in curia domini sui, tenententum illud quod de illo dommo suo tenuerit, sine recuperatione amittet. Sin autem nullum aliud tenementum de eodem domino habuerit, tunc dominus ipse versus eum placitabit in curia capitalis domini per breue de recto. Similiter si quis super non dominum suum aliquid in hunc modum occupauerit et non infra assisam, per breue de rocto inde placitabit. Si autem infra assisam hec facta fuerint, tunc locum habet recognitio de noua disseifina ad recuperandam seisinam vnde infra dicetur in huiusmodi purpresturis ficiendis, quā doque inuaduntur ipsi limires tertarum et per occupationem exceduntur. Et tunc alterutro vicinorum super hoc conquerente in curia, precipietur quidem vicecomiti quod [Page] coram eo per legales homines de vicineto, fiat visus illorum limitum et per eorum sacramentum faciat eos esse sicut esse debent et esse solebant tempore Regis. H. aui domini Regis et pet hoc breue.

Cap. 14.

¶Rex vicecomiti salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias esse rationabiles diuisas inter terram R in illa villa, et terram A de de Byri, sicut esse debent et esse solent, et sicut fuerunt tempore Regis H. aui mei vnde R queritur quod Adam iniuste et sine iudicio occupauit plus inde quam pertinet ad liberum tenemē tum suum de Byri ne amplius inde clamorem audiam pro defectu iusticie. T. &c.

¶HIC INCIPIT LIber decimus de debitis laicorū que debentur ex diuersi contractibus vide licet ex venditione, emptione, donatione, mutuo, commodato, locato, conducto, et de plegiis et vadiis, siue mobilibus siue immobilibus et de cartis debita continentibus

[Page]

Cap. .i.

PLacitum quoque de debitis laicorum, spectat ad cotonam et dignitatem regis. cū quis itaque de debito quod sibi debetur curie queritur, si placitum illud ad curiam Regis trahere possit tale breue de prima sun. monitione facienda habebit.

Cap. 2.

[Page]¶Rex vicecomiti salutem. Precipe N. quod iuste et sine dilatione reddat R. centum marcas quas ei debet vt dicit. Et vnde queritur quod ipse ei iniuste deforciat et nisi fecerit, summone eum per bonos summonitores, quod sit coram me vel Iusticiis meis apud VVestmonasterium a clauso pasche in quindecim dies, ostensurus quare non fecerit. Et habeas ibi summonitores et hoc breue. T. &c.

Cap. 3.

¶De absentia quidem vtriusque partia qualiter iudicandum sit vel defalta ante litis ingressum, in superioribus satis dictum est. Illud tamen notandum est quod non solet Curia Regis aliquam districtionem facere ad iustificandum aliquem per catalla, quod ad curiam veniat pro aliquo placito. Ergo de tali placito de consilio Curie, potest quis distringi per feodum suum, vel per plegiorum atrachiamentum, sicut in aliis placitis fieri solet vtroque vero existente in Curia, is qui petit pluribus ex causis debitum petere potest, aut enim debetur ei quide ex causa mutui. aut ex causa venditionis, aut ex commodato, aut ex locato, aut [Page] ex deposito, aut ex alia iusta debendi causa. Ex causa mutui debetur aliquid: cum quis credit alii aliquid tale quod consistit in numero vel ponderevel mensura. Cum quis itaque aliquid tale crediderit, si plus eo receperit vsuram facit. Et si in tali crimine obierit, damnabitur tanquam vsurarius per legem terre vnde superius dictum est plenius. Cum quid autem creditur alicui solet illud plerunque credi sub plegiorum datione. Quandoque sub vadii positione: Quandoque sub fidei interpositione, quandoque sub carte expositione, quandoque etiam sub plurium istorum simul securitate. Cum ergo aliquid debetur sub plegiorum datione tantum, si principalis debitor ita inde defecerit quod non habeat vnde soluere possit, tunc demum recuperandum erit ad plegios et inde summonebuntur per tale breue.

Cap 4.

Rex vicecomiti salutem. Precipe N. quod iuste et sine dilatione acquietet R. de centum marcis versus Nvnde eum aplegiauit vt dicit, et vnde queritur quod eum non acquietauit inde et nisi fecerit summone eum [Page] per bonos summonitores. &c.

Cap. 5.

Apparentibus siquidem plegiis in curia, aut confitentur suam plegiationem aut negant. Si confiteantur, tunc autem tenentur creditori inde satisfacere, ad terminos competentes eiin curia ad id assignatos. Vel se ab illa plegiatione per solutionem vel alio modo legittime acquietasse, tenentur legittime probare. Tenentur autem plegii si plures fuerint, singuli in totum, nisi aliter cōuenerit quando se plegios inde fecerunt, et ad inde satisfaciendum simul sunt distringendi [...] ta quod si plures dati fuerint plegii et aliquis vel aliqui eorū non habeāt vnde reddere possūt, ipsum onus acquietancie ad ceteros vel in totum, vel in quantum ipsi defecerint spectabit verum si de debitore aliquo plegiādo plegii pro cera tis partibus datifuerint: quicquid de quibusdam eorum plegiorum contigerit, reliqui nō nisi pro partibus suis inde respondere cogentur, poterit ergo ex hoc esse contencio quandoque inter creditorem et plegios, quandoque inter ipsos plegios, si plegius aliquis dicat se de minori summa plegiasse [...]principalem debitorem, et contra eum dicatur quod de [Page] maiori, cū enim singuli plegii de certis partibus constituuntur, tunc necesse habet ipse creditor eum illo agere, qui minus confitetur se debere ex sua plegiatione quam debeat. Sin autem quidam corum in totum, quidam de certis partibus constituantur plegii: tunc qui dem necesse erit illis qui in totum plegiauerint, agere cum illis qui minus quam inde debent confitenturse debere. Quod qualiter probari debeat, ex sequētibus liquebit. Soluto vero eo quod debetur ab ipsis plegiis, recuperare inde poterint ad principalem debitorem, si postea habuerit vnde eis satisfacere possit, per principale placitum de debitis vnde inferius dicetur. Sciendum tamen quodsi quis alium plegiauerit de stando ad rectum in aliqua loquela, et pro defalta ipsius quem plegiauerit in misericordiam inciderit, ita quod ob illam causam aliquid per soluerit, super hoc de cetero nil recaperare poterit versus illum quem plegiauit. Quicū que autem alium plegiauerit de stando ad rectum de aliquo placito quod pertinet ad coronam domini Regis, vt de pace domini Regis infracta, vel alio, sinon habuerit eum [Page] ad rectum pro plegiatione illa: incidet in misericordiam domini Regis que qualis s [...]t superius dictum est. Et per hoc liberabitur ab illa plegiatione. Sin autem plegii ipsi plegiationem in Curia negauerint, tunc si plures fuerint inde dati plegii, automnes negant plegiationem illam, aut quidam confitentur, et quidam negant, Sivero quidam confitentur, et quidam negant, tunc placitum inde esse poterit tum inter ipsum creditorem et plegios tum inter plegios confitentes et plegios negantes secundum quod supradictum est. Que vero diracionatio, inde exigatur inter quoscunque placitū illud vertatur? quero. Vtrum scilicet per duellum fieri debeat, an alio modo, vel vtrum scilicet plegii per iuramentum tot hominum quot Curia exigit, plegiationem ipsam possint negare. Dicunt autem ad ho [...] quidam: quod creditor ipse suo et legittimorum testium iuramento, poterit hoc de iure probare versus ipsos plegios, nisi plegii ipsi eum velit a sacramento leuare. Nunc quando petenipse [Page] paratus accedit ad faciendum sacramentum, olim vero oportuit hoc fieri ante legem vadiatam. Sic ergo in tali casu potest inde perueniri ad duel lum.

Cap. 6.

Creditur quoque mutuo res aliqua, sub vadii positione, quod cū fit, quandoque res mobiles vt catalla ponuntur in vadiū. Quandoque res immobiles, vt terre et tenementa et redditus, siue in denariis siue in aliis rebus cō sistentes. Item cum inter creditorem et debitorem conuenerit de vadio interponēdo cuiuscunque modi res inuadiata sit: debitor ipse aut statim ipsi creditori facit habere sui vadii seisinam postquam sibi rem mutuo data accepit, aut non. Item inuadiatur res quandoque ad terminum quandoque sine termino. Item quandoque inuadiatur res aliqua in mortuo vadio, quandoque nō. Mortuum vadium: dicitur illud cuius fructus velredditus interim percepti in nullo se acquietant. Cum itaque res mobiles ponuntur in vadium [...] ita quod creditori inde fiatseisina, et ad certum terminum saluo tenetur creditor vadium illud custodire. Ita quod nec co vtatur vel quocunque modo tracter illud, quare deterius esficiatur. [Page] Sin autem in custodia deterius factū fuerit infra terminum per culpam creditoris, computabitur in debitum et ad valentiam ipsius deteriorationis. Preterea, si res talis fuerit, quod expensas exigat et custum necessarium, velutivt pascatur vel reficiatur, secundum quod cōuenerit inde inter creditorem et debitorem seruabitur inter cos. Preterea, cum ad certum terminum res aliqua ponatur i [...] vadium, aut ita conuenit inter creditorem et debitorem, quod si ad terminum illum vadium suum non acquietauerit debitor ipse: tūe vadium ipsum remanebit ipsi creditori, ita ꝙ negocium suum sicut de suo inde faciat: aut nihil tale inter eos conuenit. In priori casu stabitur conuencioni. In secundo evistente termino si fuerit debitorin mora soluendi debitum, poterit creditor se inde conqueri et iusticiabitur debitor vt ad curiam veniat et inde repondeat et per hoc breue.

Cap. 7.

Rex vicecomiti salutem precipe N. quod iuste et sine dilatione acquietet rem illam quam inuadiauit. R. pro centum marcis vsque ad terminum qui preteriit vt dicit et vnde queritur quod eam non dum acquietauit et [Page] nisi fecerit. &c.

Cap. 8.

Qualiterautem distringendus sit vt ad curium veniat, vtrum per ipsum vadium an alio modo quero. Illud autē relinqui potest cōsilio curie, quia vt rolibet modo potest res sati [...] cōpetēter expediri, oportet enim ꝙ aliquādo presens sit in curia antequā res sua creditori clametur quieta. Possit enim presens aliquid dicere quare res ipsa creditori nō remaneret quieta, existens vero in curia debitor ipse, aut cōfitetur se rē illā in vadiū pro debito illo posuisse aut negat. Si cōfitetur: quia eo ipso cōfitetur debitū, precipictur ei quod ad rationabilē terminum vadiū ipsum acquietet, et nisi fecerit, dabitur licentia ipsi creditori, de cetero negociū suū de vadio ipso sicut de propria re: facere quomodo voluerit. Sin autē id neget, tūc rē ipsā aut dicit suā esse sed aliqua de causa ab cius decidisse possessione et aliū in possessione constitutū, vt ex cōmodato aut ex cō mēdatione, custodie causa, aut aliahuiusmodi causa, aut curia eandē rem suā nō esse cōfitebitur, ꝙ si fecerit [...] dabitur statim licētia ipsi creditori de re ipsa vt de propria disponere. Si vero rem illā suā esse dicat sed neget tam vadium quā debitū: tūc tenebitur ipse creditor [Page] probare versus eū ꝙ tantum ei credidit quā tū est in demanda sua et ꝙ rem ipsā ei inde nominatim in vadiū posuit. Qualis enim diracionatio inde esse debeat, ex predictis patere potest que supradicta sunt. De plegiis qui plegiationē suā negant, ante terminū vero debitū, peti minime potest. Si vero non ad aliquē terminū sed sine termino res aliqua in vadiatur, quoeūque tēpore volucrit creditor, debitū petere potest. Soluto autē eo ꝙ debetur ab ipso debitore, tenetur ipse creditor rem invadiatā ei sine aliqua deterioratione restituere, nec si res illa aliquo casu amissa fuerit aut deteriorata in custodia, per id versus debiterem minime liberabitur quia precise tenetur aut rem inuadiatā restituere, vel de ea satisfacere aut debitū amittere. Quādoque vero cōuenit inter debitorē et creditorē de re aliqua inuadiata, accepta a debitore re mutuata, si nō sequatur ipsius vadii traditio, quomodo cōsuletur ipsi creditori in tali casu maxime cū possit eadē res pluribus aliis creditoribus tū prius tū posterius inuadiari. Super hoc notandū est ꝙ curia domini regis huiusmodi priuatas conventiones de rebus dandis vel accipiendis in vadium vel alias huiusmodi extra curiam siue [Page] etiā in aliis curiis quā in curia domini Regis factis, tueri non solet nec vvarrantizare et ideo si non fuerint seruate, Curia domini regis se inde non intromitter ac per hoc de iure diuersorum creditorum priorum vel posteriorum aut de priuilegio eorum non tenetur responderi. Cum vero res immobilis ponitur in vadium ita quod inde facta fuerit seisina ipsi creditori, et ad terminū aut ita conuenit inter creditorem et debitorem quod exitus et redditus interim se acquietent, aut sic quod in nullo se acquietent. prima conuentio iusta est et tenet. Secunda iniusta est, et inhonesta, que dicitur mortuum vadium sed per Curiam domini Regis non prohibetur fieri, et tamen reputat eam pro specie vsure. Vnde si quis in tali vadio decesserit et post mortem eius hoc fuerit probatū de rebus eius non aliter disponetur quam de rebus vsurarii. Cetera seruentur vt prius de vadiis in rebus mobilibus consistentibus dictū est. Notandum tamen quod ex quo aliquis soluerit id quod debuit vel soluere se obtulit competenter, si creditor vlterius vadiium penesse maliciose detinuerit, debitor ipse seinde [Page] curie cōquerens tale breue habebit.

Cap. 9.

Rex vicecomiti salutem. precipe. N. quod iuste et sine dilatione reddat, R. totam terrā vel terram illam in illa villa quam ei inuadiauit pro centum marcis, ad terminum qui preteriit vt dicit et denarios suos idem recipiat, vel quam inde acquietauit vt dicit et nisi fece [...]it: summone eum per bonos. &c.

Cap. 10.

Apparens autem in curia creditor super hoc summonitus: aut cognoscit terram illam ad vadium suum vel dicetse tenere terram illā vt feodum suum in primo casu oportet eum aut vadium reddere, aut rationabilem causā ostendere in curia, quare id facere non debeat. In secundo vero casu vtrolibet eorum petente, id est creditore vel debitore ponetur super recognitionem patrie vtrum creditor teneat terram illam vt feodum suum vel vadium suum vel vtrum pater eius vel alius antecessor fuerit inde seisitus vt de feodo vel vt de vadio die qua obiit, et sic potest obici ei quiseisinam patris sui inde petit et sic poterit super hoc recognitio multipliciter variari pro modo petendi et pro modo respondendi. Si autem recognitio a neutro petatur, procedet [Page] placitum in curia super recto.

Cap. 11.

Creditor siquidem fi a seisina sua ceciderit per debitorem vel per alium: nullam inde seisinam per curiam recuperabit, nec etiam per recognitionem de noua disseisina. Si enim per alium quam per debitorem iniuste et sine iudicio de vadio suo fuerit disseisitus debitor ipse, poterit habere assisam de noua disseisina. Si vero per debitorem ipsum: nullum versus eum per curiam recuperare habebit de vadio suo recuperando vel de nouo ingressu, nisi per ipsum debitorem, oportet enim ipsum creditorem ad principale placitum redire, vt iusticietur debitor vt ei de debito suo satisfaciat Et summonebitur inde debitor per breue supradictum de prima summoninon [...] facienda.

Cap. 12.

Die autem statuta debitore apparente in Curia, creditor ipse si non habeat inde vadium neque plegium noque aliam diracionationem nisi solam fidem, nulla est hec probatio [Page] in Curia domini Regis. Verumtamea defidei lesione vel transgressione inde agi poterit in Curia christianitatis. Sed iudex ipse ecclesiasticus licet super crimine tali possit cognoscere et conuicto penitenciam vel satisfactionem iniungere: placita tamen de debitis laycorum vel de tenementis in Curia Christianitatis per assisam [...] regni tatione fidei interposite tractare vel ter minare non potest. Oportet ergo creditorem aliis vti probationibus, si debitor debitum ipsum neget. Si enim illud confiteatur. tunc tenetur inde satisfacere simili modo vt predictum est de plegiis confitentibus Per testem siquidem idoneum, potest inde fieri diracionatio. Et per duellum, et per cartam quoque. Cum quis itaque ad debiti sui probationem cartam aduersarii sui vel antecessoris eius offerat in Curia, aut cartam ipsam aduocat aduersarius, aut non. Si debitor cartam suam non a duocat, duobus modis [...]idem contraire vel contradicere potest scilicet ipsum sigillum in Curia recognoscendo suum esse, sed tamen [Page] vel per se, vel per suum assensum, siue antecessoris sui cartam esse confectam negando, vel omnino et sigillum et cartam negando. In primo casu vbi sigillum suum esse publice recognouerit in curia, cartam illam precise tenetur vvarrantizare, et conuencionem in ipsa carta expressam ficut in ca continetur omnino seruare sine contradictione. Et sue male custodie imputet, si damnum incurrat per sigillum suum male custoditum. In posteriore vero casu, poterit in curia carta ipsa per aliquem idoneum testē, presertim ipsi carte infertum, probari per duellum Alio etiam modo solet fides cartis imponi in curia, scilicet aliquibus certis et manifestis iudicus. Veluri per alias cartas eodem sigillo signatas Et de quibus constet quod eius carte sint, qui cart [...] illam suam esse negat ita quod eas bene vvarrantizat in curia. Tunc enim si ita per omnia sibi concordent quod nulla suspicio diuersitati tigillorum appareat haberi solet pro conuicto, et siue hoc siue alio legittimo modo aliquis conuincatur, super tali opere loquelā semper amittet, siue placitum fuerit de debito. siue de terra, siue de quacunque alia re. [Page] Et preterea in misericordia Regis remanet. Generaliter autem verum est, quod quicunque aliquid dixerit in curia, vel in placito quod iterum negauerit, vel vnde sequela vel, vvarrrantum vel probacionem sufficientem non habuerit, vel ad cuius contrarium d icendum, vel ad quod negandum per sufficientem probationē districtus fuerit, in misericordia domini Regis remanet. Sivero cartam illam ab initio aduocat is contra quem producitur ad debitum aliquod probandum, tunc iuxta carte illius tenorem tenebitur ipse debitor creditori satisfacere. Cum vero aliquid mutuo creditur sub plurium predictorum securitate simul tunc quoque ex quo debitor ipse recte defecerit, distringendus est ipse simul per omnes securitates illas. Ideo enim plures securitates ab co inde recepte sunt, vt citius deficiente debitore creditori inde satisfiat quā [...]ivna sola securitas interuenisser.

Cap. 13,

Ex causa quoque commodati, solet res aliqua quandoque deberi vt si rem meam tibi gratis commodem ad vsum inde percipiendum [...]nseruicio tuo, expleto quidem seruicio rem [Page] meam mihi teneris reddere sine deterioratione si extat, sin autem res ipsa interierit, vel perdita fuerit, quocunque modo in custodia tua, omnino teneris ad rationabile pretium mihi restituendum. Sed sub qua vel euius probatione prestandum. Preterea si quis vsque ad certum locum rem suam vel vsque ad certum tempus alii commodauerit, et is qui cam ita recipit vltra illum locum, vel illud tempus. eadem re vsus fuerit, in quantum id emendate debeat, vel sub qua probatione, vel euius idem sit iudicandum quero. A furto enim: omnimodo excusatur per hoc quod in [...]tium habuerit sue detentionis per dominum illius rei. Quero item vtrum dominus possit rem suam [...]ta alii commodatam, infra tempus vel locum reuocare, presertim si eius vsu ipsemet interim indigeat.

Cap. 14.

Ex causa quoque emptionis et venditionis debetur aliquid, Cum quis rem suam alicui vendiderit, debetur enim precium ipsi venditori. Et res empta ipsi emptori. Perficirur autem emptio et venditio cum effectu, [Page] ex quo de pretio inter contrahentes conuenit. Ita tamen quod secuta fuerit rei empte et vendite traditio. Vel quod pretium fuerit solutum totum siue pars vel saltem quod ar [...]he inde fuerit date et recepte. Sed in duobus prioribus casibus nullo modo potest alteruter contrahentium sola voluntate a contractu resilire, nisi ex aliqua iusta et rationabili causa. Veluti si inter eos conuenerit, vt liceat alterutri eorum inde se impune retrahereinfra certum terminum, tunc enim licet vtrique (sicut conuenit) infra datum terminum a contractu impune recedere. Quippe generaliter verum est quod conuentio legem vincit. Preterea sivenditor ipse rem suam vendiderit emptori tanquam sanam et sine mahemio, sipostea probare poterit emptor rationabiliter, rem ipsam tempore contractus minus sanam fuisse et cum mahemio, tunc quidem venditor tenebitur rem suam retro habere. Verum sufficit rem fuisse idoneam tempore contractus, quicquid postea de illa contingat. Sed infra quod tempus liceat hoc probare vel inde conqueri, [Page] quero maxime vbi nullum pactum interuenit, vbi vero sole arrhe date sunt, si emptor a contractu recedere voluerit id ei cum arrharū amissione licebit. Si autem venditor recedere voluerit in tali casu, quero vtrum sine pena id facere possit, quod non videtur quia tūc videretur in hoc melioris condicionis vē ditor quam emptor. Quod si impune id fieri nequit, quam penam inde prestabit, periculū autem rei vendite et empte illum generaliter respicit qui eam tenet nisi aliter conuenerit.

Cap. 15.

VVarrantizare autem vendiror et heredes eius tenentur emptori et heredibus suis rem venditam, si fuerit res immobilis et inde ponatur in placitum emptor ipse vel heredes eius, eo modo quo supra expositū est in tractatu devvarrantis, Si vero fuerit res mobilis quam quis petit versus emptorem, eo quod prius fuerit e [...]vendita vel donata, aut ex alia iusta causa adquis ita, nec adi [...]cta fuerit ab eo felo nia idem dicendum erit quod de re immobili predictum est. Si vero ex causa furtina res aliqua petatur versus emptorem, ten [...] [Page] tur precise se ab omni causa furtiua sibi imposita defendere, aut vvarrantum inde vocare. Si itaque emptor ipse vvarrantum vocauerit, aut certum aut incertum si certum vocauerit quis vvarrantum in curia quem dicat se velle habere ad vvarrantum ad rationa bilem terminum, tunc ei ponendus est inde dies in curia. Et si ad diem illum presens fuerit ille qui vocatus fuerit ad vvarrantum, et venditionem suam et rem venditam ipsi emptori vvarrantizauerit in curia. tunc emptor ipse omn [...]no liberabitur inde ita quod nihil de cerero inde perdere poterit. Si autem de vvarrātizatione ei defecerit, tunc erit inde placitum inter emptorem er vvarrantum suum ita quod ad duellum inde poterit perueniri. Sed nunquid vvarrantus poterit vvarrantū in curia vocare. Quod si sic est ad quotum vvarrantum erit st [...]ndum. Preterea cum quis ita nominat vvarrantum de re que petitur fur [...]iu [...], solet vvarrantu [...] ipse atrachiari per tale breue vicecomiti directum.

Cap. 16.

¶ Rex vicecomiti salurem. Precipio ti [...]á quod sine dilatione attachi [...] facias per saluos [Page] et securos plegios N. quod sit coram me vel Iusticiis meis eo die ad vvarrantizandum R illam rem quam H clamat aduersus R vt furtiuam. Et vnde predictus R. eum traxit ad vvarrantum in curia mea vel ad oftendendum quare ei vvarrantizate non debeat. Et habeas ibi summonitores et hoc breue. &c.

Cap. 17.

¶Si vero incertum vvarrantum vocauerit [...] in tali casu si sufficientem habuerit probationem de legittimo marcatu suo, id eum a felonia liberabit. Sed tamen a damno non conseruat quod non scilicet rem illam amittat. Si autem super hoc sectam non habuerit sufficientem, in periculo est. Probari autem solet res debita ex empto vel ex commodato g [...]nerali probandi modo in curia. Scilicet per scriptum vel per duellum.

Cap 18.

¶Ex locato quoque et ex conducto solet res quandoquedebe [...], vt cum quis locat rem suam alii vsque ad certum terminum, certa interueniente mercede Hic enim tenetur locator, rem locata [...] ad vsum dare. Conductor quoque, soluere mercedem. Sciendum [Page] autem quod elapso termino, potest locatòr se licite in re sua locata etiam sua autoritate recipere. Sed quid si conductor censum suum statuto termino non soluerit, nun quid et in hoc casu licet locatori ipsum sua autoritate expellere? Predictos vero contractus qui ex priuatorum consensu fiūt, breuiter transigimus, quia vt predictum est priu [...]tas conuentiones non solet curia domini Regis tucri, et quidem de talibus contractibus qui q [...]si priuate quedam conuentiones censeri possunt, se non intromtitit Curia domini Regis.

¶HIC INCIPIT LIber vndecimus de responsali. bus qui loco dominorum ponuntur in curia ad lucrandum et perden: dum pro eis.

[Page]

Cap. 1.

PLacita in superioribus exposita super rect [...] quidem et proprietate rei prodita sunt que prosequi quis potest sicut et alia quelibet placita ciuilia tam pei seipsum quam per respons [...]lem suo loco positum ad lucrandum uel perdendum. Verum oportet eum esse presentem in curia qui ahum ita loco suo ponit. Solet autem idfieri coram Iustic̄ domini Regis in Banco residentibus aliter autem quam per dominū presentem in curia nullus omnino recipi debet responsalis. Nec oportet aduersarium obid [Page] presentem esse, nec etum illum qui loco alterius ita ponitur si sit notus curie: potest itaque vnus solus loco alterius ita poni: Duo etiam vel plures simul vel sub disiunctione. Ita quod sivnus interesse non possit reliquus vel reliqui placitum id exequentur, per procuratorem itaque talem potest placitum id deduci in curia et terminari siue per iudicium siue per finalem concordiam, adeo plene et firmiter vt per eum qui alium loco suo inde posuit. Sciendum etiam quod non sufficit aliquem constitucre alium balliuum suum vel seneschallum de terris etrebus suis disponendis etiamsi hoc constet curie ad hoc vt idem recipi debeat in curia loco domini sui in aliquo placito, oportet autem vt ad hoc speciale interueniat mandatum. Et quod idem iuxta formam prescriptam ponatur loco eius specialiter in placito illo ad lucrandum vel perdendum pio co. Notandum preterea, quod potest quisin curia domini Regis ponere loco suo alium ad lucrandum vel perdendum pro eo etiam in placito quod in alia curia habet. Et precipictur quod idem in curia ipsa recipiatur loco alterius per tale [Page] breue.

Cap. 2.

¶Rex vicecomiti vel alii presidenti curie illi salutem. Scias quod N posuit coram me vel Iustiē meis R locosuo ad lucrandum vel perdendum pro eo in placiro illo quod est inter eum et R de vna carucata terre in illa villa vel de alia aliqua re nominata. Et ideo tibi precipio quod predictum R loco ipsi [...]is N in placito illo recipias ad lucrandum vel perdendum pro eo T. &c.

Cap. 3.

para;Cum quis itaque iuxta forman [...] prescriptam loco alterius ponitur in aliquo placito: nunquid essonia ex sua persona tantum vel ex persona domini sui tantum vel ex vtriusque persona locum habebunt. Et quidem essonia illius procuratoris solummodo locum habent in tali casu, donec scilicet reuocetur ipsa procuratio. Preterea cum quis ita loco alterius positus in curia de placito illo respondet, [...]t [...]d quod ad eum specrat facit, nunquid potest dominus suus eum pro heneplacito suo inde remonere? Ita quod alium inde faciat procuratorem maxime si postea capitales inimicitie [Page] interuenerint. Quin autem ipse dominus possit placitum suum sequi alio amoto dubium non est. Quia ita intelligitur quilibet alium loco suo ponere seilicet si ipsem t interesse non possit. Obtinet autem quod dominus [...]alem procuratorem possit a qualibet parte litis amouere. Et alium etiam loco eiusdem in Curia sub forma prescripta pro se ponere. Potest autem pater ita loco suo filium pro se ponere, et vice versa. Extraneus quoque extraneum, Vior quoque maritum. Cum qui [...] itaque miritus positus loco vxoris sue in placito de maritagio, vel de dote ipsius vxoris aliquid a miserit: vel remiserit de iure ipsius vxoris per iudicium siue per concordiam, nunquid: poterit mulier ipsa inde iterum placitum mouerepan tenehitur omnino sactum viri sui post mortem ipsius tueri [...] Non videtur autem, quod per faotum viri sui debeat muher in tali [...]ca [...]u, aliquid iuris amittere, quia dum fuit in potestate viri sui, in nullo potuit contradicere aut contraire eius voluntari et na non sibi potuit contra voluntatem viri sui in iure suo prospicere. [Page] Sed dicitur contra. ea que in euria domini Regis gesta sunt rata et firma esse conuenit.

Cap. 4.

¶Distringendus autem est dominus ad tenendum id quod per responsalem sinim factum est siue per iudiciū siue per concordia am. Sed quid eritsi ipse dominus soluendo non sit nec habeat vnde distringi possit, responsalis autem habeat? Equidem non est distringendus responsalis ipse.

Cap. 5.

Quod autem hic dicitur quod non potest [...]liquis loco suo alium cum effectu ponero nisi presens sit in curia contrarium videtur his que in primo libro scilicet de esfonii posita sunt. Ibi enim dicitur quod si quis post tertium essonium suum aliquem quicunque ille [...]it, responsalem miserit, saltem cum litteris suis recipietur in Curie. Sed hoc contingic ex vi iudieii aliud obtinet vbi cōsideratione Curie vel districtione alium querit looo suo [Page] in placito ponere ad lucrandum vel perdendum pro co preterea notandum quod Abbates e [...] priores canonicorū regularium per se recipiuntur in curia si [...]e litteris sui conuē tus alii priores siue canonicorum siue monachorū si fuerint cellarii etiam transmarini nullo modosine litteris ab batis vel magni prioris admittuntur in Curia. Item magister militie templi, et capitali [...] prior hospitalis Ierusalem per se recipiuntur nulli u [...]em inferiore [...]eis de suo ordine recipi solent. Preter [...]a cum vnus vel duo poriur tur in curia loco alicuius in placito aliquo predicto modo nun quid ille vnus poterit ponere alium vel vnus illorum duorum reliquum, vel etiam aliquem tertiū loco suo vel loco domini sui ad lucrandum vel perdendum pro co in placito ipso.

¶HIC INCIPIT LIber duodecimus de placito de recto et de diuersis breuibus Regis de recto vicecomitibus, vel dominis feodi direct [...] super diuersis casibus.

[Page]

Cap. 1.

PRediota quidens placita de recto, directe et ab initio venifit in curia domini Regis et ibi vt dictū est deducuntur et terminantur. Quandoque etiam licet ab initio non veniant in curia domini Regi [...] quedam placita de recto, veniunt tamen per translationem, vbi curie diuersorum dominorum probantur de recto defecisse Tune enim mediante comitatu, possūt a comitatu ex diuersis causis que superius exposste [Page] sunt ad e. pitalem curiam domini Regis transserri.

Cap. 2.

Cum quis itaque clamet aliquod liberum tenementum vel seruitium tenendū de alio per liberū scruitiū, non poterit inde trahere tencutē in placitum sine breus domini Regis vel eiu; [...]ustiē? habebit ergo ad dominū suum de quo id clamat tenere breue de rec [...]o. Quod si placitum fuerit de terra, tale cix.

Cap. 3.

¶Rex Comiti VV. salutem. Precipio tibi quod sine dilatione teneas plenum rectum N. de decem Carucatis terre in Midelton quas clamat tenere de teper liberum seruitiū feodivnius militis pro omni seruitio, vel per liberum seruitium centum solidorum per annum pro omni seruitio, vel per liberum seruitnim vnde duodecim Carucate terre faciunt feodum vnius militis pro omni seruitio, vel quas clamat pertinere ad liberum tenementum suum quod de te tenet in cadem villa vel in Mortum per liberum seruitiū. &c vel per seruitium. &c vel qua [...] clamat tenere de te de libero maritagio M. matris sue, vel in liberum Burgagium, vel in [Page] liberam Elemosynam, vel per liberum seruitium eundi tecum in exercitum domini Regis cum duobus equis ad custum suum pro omni seruitio, vel per liberum seruitium in [...]eniendi tibi vnum arbelastarium in exercitum domini Regis per quadraginta dies pro omni seruicio, quas R filius. VV. ei deforciat. Et nisi fecerit vicecomes de Northampton, faciat no amplius inde clamorem audiam pro defectu Iusti [...] ̄. T. &c. Multipliciter autem variari solent de recto huiusmoch breuia diuersis de causis que liquebunt ex diuersis formis breuium subscriptonim. Si vero fucrit placitum de seruitio breue tale erit.

Cap. 4.

Rex N. salutem precipio tibi quod sine dilatione plenum rectum teneas N. de centum solidatis redditus in illa villae quam clamat tenere de te per liberum seruitium. &c. vel per seruitium. &c. Et nisi feceris vi [...] ̄ Oxonie, faciat ne amplius inde clamorem audiam pio defeeturecu. T. &c.

Cap. 5.

[Page]¶Rex R. salutem. Precipio tibi, quod iuste et sine dilatione habere facias N. et A vxori sue rationabilem partem suam que eos contingit de vno mesuagio in illa villa quam clamant pertinere ad liberum tenementum suum quod tenent de domino Rege in eadem villa, per liberum seruitium du [...]um solidorum per annum, vel de vna marcata redditus in illa villa quam clamant de libero maritagio ipsius A vnde queruntur quod B. soror ipsius A. cis deforciat. vel quam G eis deforc̄. Et nisi feceris vicecomes faciat ne amplius oportet inde conqueri pro defectu iusticie. T.&c.

Cap. 6.

¶Solent autem placita ista in curiis dominorum vel eorum qui loco dominorum habentur deduci secundum rationabiles consuetudines ipsarum curiarum, que tot et tam varie sunt vt in scriptum de facili reduci non possint.

Cap 7.

¶Probantur autem curie ipse de recto defecisse in hunc modum. Conquerente autem se eo qui petit vicecomiti in comitatu et breue domini Regis afferente: mittet vicecomes [Page] comes ad curiam ips [...]m die qua litigatoris bus a domino ipsius curie statuta fuerit; aliquem seruientem, vt et ille coram quatuor vel pluribus legalibus militibu [...] eiusdem co [...] mitatus qui ex [...] precepto vicecomiti [...] [...]llic aderunt audiat et videat probationem ipsius petentis scilicet curi [...]m ipsam ei de recto defecisse in placito ipso Quod et ipse petens si [...] esse, suo iuramento et cum duobus aliis id audientibus et intelligentibus, et cum eo iurantibus probabit. Sub tali ergo solēpnitate [...] solent loquele a quibusdam curu [...] ad comitatus transferri. Et ibi de nouo tractari et terminari sine contradictione vel recuperatione ipsarum curiarum, quam inde habere possūt ipsarum curiarum domini siue heredes quantum ad'illud placitum. Sin autem priusquam curia aliqua predicto modo probetur de recto defecisse loquela aliqua ab ea ad superiorem curiam trahatur, poterit dominus allius Curie die placiti curiam suam ea ratione repetere quod non dum probata fuerit de recto defecisse, et ita eam per iudicium retro habebit nisi ibi probetur de recto eam vt dictum est defecisse. Sciendum tamen quod [Page] si ad capitalem Curiam domini Regis ita tracta fuerit aliqua loquela, frustra vendicabit ibi quis die placiti Curiam suam, nisiterrio die ante, coram legalibus hominibus eam vendicauerit. Nullo autem die posito ipsi petenti vnde ipse queri possit, et iuste de dilatione ei facta, sufficit ei falsare Curiam ipsam sub forma prescripta quocunque loco voluerit in feodo ipso. Si dominus nullam habuerit reseantisam super feodum ipsum sicut ipsi domino licet Curiam suam ibi tenere, et ipsi petenti diem ponere quocunque loco voluent super feodum ipsum. Extra autem feodum ipsum non licer ei de iure.

Cap. 8.

¶Debet autem impetrari breue solummodo ad illum de quo clamat tenere is qui petit, non ad alium nec etiam ad capitalem dominum. Sed quid erit si perens ipse de vno clamat tenere. Et tenens ipse de alio teneat. Equidem in tali casu quia is cui breue darigitur placitum id tenere non potest, cum alium [Page] non possit de curia vnde ipse seisitus esse intelligitur iniuste et sine iudicio disseisire, ex necessitate itur inde ad comitatum. [...]t ibi procedit placitum vel in capitali curia. Ita quod vterque dominorum per summonitionem ibi adesse debet, vt vtro [...]ue presence res agatur sicut superius dictum est in tractatu de vvarrantis.

Cap. 9.

Ad vicecomitem autem prouinciarum, pertinent predicta placita de recto vbi Curie dominorum probantur de recto defecisse. Et alia quedam placita veluti si quis conqueratur se cune de domino suo quod consuetudines et indebita seruitia vel plus seruitii exigit ab eo de libero tenemento suo quod de eo tenet, quam inde facere debeat. Item placitum de natiuis vt dictum est. Et generaliter omnia illa vnde breue domina Regis habet vel capitalis Iustic̄ ipse vicecomes, de aliquo iusticiando, vel quod ipse rectum faciat, nisi alius fecerit vt predictum est, ad ipsum vicecomitem pertinent audienda et terminanda quorum quedam per breuia [Page] subposita liquebunt,

Cap. 10.

Rex. N. salutem prohibeo tibi ne iniuste vexes vel vexari permittas, H. de libero tenemento suo quod tenet de te in illa villa. Nec inde ab eo exigas vel exigi permittas consuetudines vel seruitia que tibi in de facere nō debet. Vel que antecessores sui inde non fecerunt nec facere debuerunt tempore. H. regis aui mei et nisi feceris vicecomes faciet ne oportet eum amplius inde conqueri. &c. T. &c.

Cap. 11.

Rex vic̄ salutem. precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias habere. M.R. natiuum suum et fugitiuū suum cum omnibus catallis suis, et cum tota sequela sua vbicunque inuētus fueritin balliua tua. Nisi sit in dominico meo qui fugit de teira sua post primam coronationem meam. Et prohibeo nequis eum iuiuste detineat super forisfacturam meam. T. &c.

Cap. 12,

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias habere G [...]aueria sua per vadium et plegium vnde queritur quod. R ea cepit et detinet iniuste, pro consuetudinibus [Page] quas ab eo exigit quas ipse non cognoscit se debere et ipsum preterea inde iuste deducifacias ne oporteat eum. &c.

Cap. 13.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias amensurari pasturam de illa villa vnde L. que fuit [...]xor P. et R soror sua queruntur quod H. eam iniuste superonerat, nec permittas quod presatus H. in ea pastura plura aueria habeat quam habere debeat, et quam habere pertinet, secundum quā titatem feodi sui quod ipse habet in eadem villa ne oporteat. &c T. &c.

Cap. 14.

Rex vic̄ salutem Precipio tibi ꝙ sine dilatione precipias R. quod iuste et sine dilatione, permittat habere H. aisiamenta sua in bosco et in pastura de villa illa que habere debet vt dicit, sicut ea habere debet et habere solet et non permittas quod prefatus R vel alius ei inde molestiam vel inuiriam faciat ne amplius. &c. T. &c.

Cap. 15.

Rex vic̄ salutem. Prohibeo tibi ne permittae quod R. iniuste exigat ab S. de libero tenemento suo quod tenet de N. de feodo ipsu [...] R. in illa villa plus seruitii quam pertinet ad illud liberum tenementum quod tenet. Et [Page] aueria sua que capta sunt pro illa demanda quā ille non cognoscit ad liberū tenementū suum quod tenet pertinere, ei replegiari facias donec loquela illa coram nobis audiatur et sciatur vtrum illud seruitium debeat vel non. T. &c.

Cap. 16.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias esse rationabiles diuisas inter terram R. in illa villa et in partinentiis et terram D. in illa villa sicut esse debent et solent esse, et sicut fuerunt tēpore Regis Henrici aui mei vnde R. queritur quod A. iniuste et sine iudicio occupauit inde pl [...]s quam pertinet ad liberum tenementum suum de illa villa ne oporteat. &c. T. &c.

Cap. 17.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias tenere rationabilem diuisam R quā fecit fratribus hospitalis Hierusalem de catallis suis sicut rationabiliter monstrari poterit quod eam fecit et teneri debeat. T. &c.

Cap. 18.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iusticies R. quod iuste et sine dilatione reddat N. catalla sua vnde queritur quod ea cepit iniuste, et sine iuditio in libero tenemento suo in [Page] illa villa infra disseisinam quam inde ei fecerat intra assisam meam vnde ipse recuperauit. seisinam suam coram Iusti [...] ̄ mei, per recognationem de noua disseisina sicut rationabiliter monstrare poterit quod ea habere debeat ne amplius. &c.

Cap 19.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod poni facias in respectum vsque ad aliquem terminum competentem quando interesse poteris, recognitionem que summonita est inter R &. M. de diuisis de illis villis que per iusticias meas de partibus illis iniuncta est tibi et. H. coram vobis capere eam ad quam capiendam vt dicitur attornastis alios loco vestro ad eam capiendam quia non est consuetudo quod ex quo aliquod negotium pertinens ad iusticias meas aliquibus iniungetur tractandum quod ipsi id in alios transferant de re aliqua que ad iusticiam meam pertinet. T. &c.

Cap 20,

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iuste et sine dilatione facias habere. A que fuit vxor R. rationabilem dotem suam. De toto feodo quod fuit prefati R. integre et in omnibus saluo heredi suo capitali mesuagio et eidem [Page] vxori facias habere aliud mesuagium ni si aliqua terra in qua mesuagium non sit ei nominata sit in dotem. Et non remaneat eo quod feodum prefati R. sit de baronia mea quia nolo nec ius exigit quod vxores militū propter hoc amittant dotes suas. De catall [...]s autem que fuerunt pref [...]ti R. precipio quod ea omnia simul et in pace esse f [...]cias ita quod inde nil amoueatur nec ad diuisam suam f [...] ciendam nec ad aliam rem faciendam donec debita sua ex integro reddātur. Et de residuo post fiat rationabilis diuisa sua secundum cō suetudinem terre mee. Et si quid de catallis pref [...]to R. remotum fuerit post mortem suam, reddatur ad alia catalla sua ad soluendum inde debita sua T. &c.

Cap. 21.

Rex illis iudicibus ecclesiasticis salutem. Prohibeo vobis ne teneatis placitum in curia Christianitis quod est inter N. & R. de laico feodo predicti R. vnde ipse queritur ꝙ N eum trahit in placitum in curia christianitatis corā vobis quia placitum illud speetat ed coronam et dignitatem meam. T. &c.

Cap. 22.

[Page]Rex vic̄ salutem. Prohibe R. ne sequatur placitum in curia christianitatis quod est inter N. et ipsum de layco feodo ipsius R. in villa ipsa vnde ipse queriturquod prefatus N. inde eum traxit in placitum in curia christianitatis coram iudicibus illis. Et si prefatus R fecent te securum de clamore suo prosequē do tunc pone per vadi [...]m et saluos plegios predictum N. quod sit coram me vel Iustiē meis eo die, ostensurus quare traxit eum in placitum in curia christianitatis de layco feodo suo in illa villa, de sicut illud placitum spectat ad coronam et dignitatem meam. T, &c.

Cap 23.

Predicta vero placita siue alia, qualiter vel quo iure deduci siue terminari habeant in diuersis comitatibus, omitto cum propter ipsorum comitatuū consuetudines diuersas, quas quidem singuli comitatus singulas obseruant, tum quia propositi mei breuitas illud non exigit cum non attendam nisi ad ea que in capitali curia regis fieri soleant et debeāt.

Cap. 24.

Sciendum preterea quod in breui de recto [Page] quandoque minus continetur quam in petitione ponatur in curia. Tum circa pertinentiam tum circa alia, quandoque vero plus. Erratur etiam quandoque, circa nomē aliquod in breui ipso positum, quandoque circa quā titatem seruitti Quando siquidem minus cō tinetur in breui quam in petitione, non plus peti potest per breue illud quam in breui illo contineatur. Qu [...]ndo vero plus continetur in breui quam in petitione, remitti potest id ꝙ de abundanti in eo continetur et residuum auctoritate eiusdem breuis peti potest. Si vero in nomine erratur districto iure, aliud breue petatur. Quando vero circa quantitatam seruitii erratur, districto quoque iure euanescit breue. Contingit autem quandoque tenementum aliquod peti per minus seruitium quam inde debeatur. Vel quam in de fieri soleat ipsi domino nunquid tenetur ipsi dominus per breue illud rectū inde tenere in seruitii sui detrimentum. Equidem tenetur, sed post euictionem si perentem euincere contigerit regressum inde habere poterit versus euictorem.

Cap. 25.

Preterea sciendum quod [Page] secundum consuetudines regni nemo tenetur respondere in curia domini sui de aliquo libero tenemento suo sine precepto domini Regis vel eius capitalis Iustiē. Ita dico si laycum suerit feodum petitum. Verum si fuerit placitum inter duos clericos de aliquo tenemēto, quod sit de libera elemosyna feodi ecclesiastici, vel si tenens ipse clericus teneat in libera elemosyna feodum illud ecclesiasticū, quicunque sit pettens placitum inde debet esse in foro ecclesiastico de recto: nisi petatur inde recognitio vtrum fuerit liberum feodum ecclesiasticum vel lay eum feodum. Vnde inferius dicetur tunc enim ista recognitio sicut quelibet alia in Curia domini Regis habet tractari.

¶HIC INCIPIT LIber decimus tercius de placius per assisas et recognitiones et de diuersis disseisinis.

[Page]

Capitulo. 1.

GEneralia que circa premissa placita de recto frequentius in curia contingunt, hactenus in parte sunt expedita. Nunc vero ea que super seisinis solummodo vsitata sunt, restant prosequenda. Que quia ex beneficio constitutionis regni que assisa nominatur in maiori parte transigi solent, per recognitionem de diuersis recognitionibus restat tractandum.

Cap. 2.

Est autem quedam recognitio quevocatur de morte antecessoris. Quedam autem de vltimis presentationibus personarum in ecclesiis. Quedam vtrum aliquod tenementū [Page] sit feodum ecclesiasticum vel laycum feodū. Quedam vtrum aliquis fuerit seisitus de aliquo libero tenemento die qua obiit vt de feodo vel vt de vadio. Quedam vtrum aliquis sit infra etatem vel plenam habuerit etatem. Quedam vtrum aliquis obierit seisitus de aliquo libero tenemento vt de feodo vel vt de [...]varda Quedam vtrum aliquis presentauerit vltimam personā ad ecclesiā aliquam occasione feodi sui quod in dominico suo habuerit, vel occasione alicuius vvarde. Et si que sū [...] similia que in curia frequēter emergunt, presentibus partibus tune ex consensu ipsarum partium tum etiam de consilio curie consideratur ad aliquam controuersiam terminandā. Quedā autē recognitio est quedicitur de noua disseisina. Cū quis itaque moritur seisitus de aliquo libero tenemēto, ita quod inde fuerit seisitus in dominico suo sicut de feodo fuo, heres eandem seisinā antecessoris sui recte petere potest, et si maior fuerit habebit tale breue.

Cap. 3.

Rex vic̄ salutē. Si G. filius T, fecerit te secuiū de clamore suo prosequē do tūc sūmone per bonos sūmonitores doudecim liberos et legales [Page] homines de visineto de illa villa ꝙ sint corā me vel Iusti [...] ̄ meis eo die parati sacramē to recognoscere si T. pater predicti G fuit seisitus in dominico suo sicut de feodo suo de vna virgata terre ī illa villa die qua obiit. Si obiit post primam coronationē meā, et si ille G. propinquior heres e [...]s est, et interim terrā illā videāt, et nomina eorū imbreuiarifacias, & sūmone per bonos sūmonitores R. qui terrā illam tenet, ꝙ tūc sic ibi auditurus illā recognitionē. Et habeas ibi sūmonitores &c T. &c. Sivero antecessor ipse predicto modo seisitus iter a [...]ripuerit eundi in aliquam peregrinationem tunc erit breue tale.

Cap. 4.

Rex vic̄ salutē. Si G filius T. fecerit te securū de clamore suo prosequēdo tūc sūmone per bonos sūmonitores duodecim liberos et legales homines de visineto de illa villa ꝙ sīt corā me vel Iusti [...] ̄ meis eo die parati sacramēto recognosceresi T. pater predicti G, fuit seisitus in dominico suo sicut de feodo suo de vna virgata terre in illa villa, die qua iter arripuit versus Hierusalem, vel versus Sanctum Iacobum in quo itinere obiit. Et si iter ipsum arripucrit post prim [...]m coronationem meam [Page] ce si predictus G. propinquior eius heres sit. Et interim. &c vt prius. Si vero infra etatem fuerit heres ipse tunc breue tale erit.

Cap 5.

Rex vic̄ salutem. Summone per bonos sū monitores. &c. omni [...] vt supra excepto hoc quod in hoc breui remittitur illa clausula in principio scilicet. Si G. filius T. fecerit te securum de clamore suo prosequendo. Item in medio omittitur illa clausula si T. pater predic [...]i G. obiit post primā coronationem meā. Si vero habitum religionis assumpserit tunc breue secundum hoc variabitur hoc modo.

Cap. 6.

Rex vic̄ salutem. Si G. filius T. fecerit te securum. &c. omnia vt pr [...]us excepto hoc quod in hoc breui ponitur in medio parati sacramento recognoscere si T. pater predicti G fuit seisitus in dominico suo vt de feodo suo de tanta terra in illa villa die qua habitum religionis assumpsit et si habitum illum assumpsit post primam coronationem meam. Et si predietus G propinquior heres eius sit et interim terram illam videant. &c vt supra.

Cap, 7.

[Page]Accepto itaque breui, de morte antecesso [...]is ab ipso vicecomite, et in comitatu data securitate ab ipso petente de clamore suo prosequendo tunc hoc ordine peruenitur ad assisam. Ab initio eligendi sunt duodecim liberi et legales homines de visinero secundū formam in breui expressam. Presentibus partibus scilicet tam petente quam tenente, vel absente etiam ipso tenente. dummodo summonitus fuerit saltem semel quod interesset electioni illi. Quia semel inde summonendus est vt presens sit et audiat qui eligendi sūt ad illam recognitionem faciendam, et quosdam etiam ex rationabili causa si voluerit recuset, vt ab ipsa recognitione excludantur. Si vero ad primam summonitionem in curia recte testatam non venerit, vlterius non expectabitur, imo etiam absente ipso eligantur ipsi duodecim iuratotes et deinde ex transmissione vicecomitis facient visū terrae vel alterius tenement [...] cuius seisina petitur vnicā tamen super hoc habebit summonitionem ille qui tenet. Nomina etiam illorum duodecim electorum faciet vicecomes ipse imbreuiari. Deinde summonere faciet ipse vicecomes [Page] ipsū tenentē ꝙ die statuta per breue regis vel eius Iustic̄ sit corā rege vel eius Iustiē auditurus illam recognitionem. Die autē prima et secunda se essoniare poterit is quitenet si maior suerit is qui petit. Tertia vero die nō poterit imo ad tertiū terminū capietur recognitio siue veniat siue nō is qui tenet. Quia in nulla recognitione super seisina tantū prodita, currūt nisi duo essonia. In recognitione vero de noua disseisina nullum locū essonium habet, Tertio ita que die siue venerit tenens siue nō, capietur vt dictum est assisa, Et si iuratores ipsi dixerint pro petente, adiudicabirur ei inde seisina, et precipietur vicecomiti ꝙ ei seisinā illā habere faciat per hoc breue.

Ca. 8.

Rex vic̄ salutem. Scias quod N. dira cionauit in Curia mea, seisinam tante terre in [...]lla villa per recognitionem de morte illius antecessoris sui versus R. Et ideo tibi precipio quod seisinam illam ei sine dilatione habere f [...]cias. T. &c.

Cap 9.

Cum seisina autem illa recuperabit etiam is seisinam omnium catallorum et omnium rerum que in feodo illo tempore faciēde scisine [Page] inuente fuerint, post seisinam vero plene recuperatam, poterit is qui seisinam amiserit super recto placitare per breue de recto, sed post quantum temporis post restitutionem plene factam.

Cap. 10.

Sin autem pro tenente absente iuratum suerit, ei deinde seisina sine recuperatione quam aduersarius eius possit inde habere remanebit, Placitum tamen de recto, seisina illa nō adimit, sicut nec placitum de recto super aliquo tenemento recognitionem de petenda seisina alicuius antecessoris de eodem tenemento extinguit, antequā duellū sit indevadiatū. Sed qualiter tunc punietur in eo cō temptus curie.

Cap. 11,

Vtroque vero presente in curia queri solet ab ipso tenente vtrum velit aliquid dicere quare inde assisa remanere debeat. Vnde sciendum est quod maior quandoque contra minorem petit huiusmodi recognitionem Quādoque minor cōtra maiorē. Quādoque minor cōtra minorem quandoque maior contra maiorem. Tunc generaliter remanebit assisa, siis qui tenet confiteatur in Curia illum antecessorem cuius seisina petitur fuisse inde [Page] seisitum die qua obiit in dominico suo sicut de feodo suo, cum ceteris articulis in breui illo expressis. Si vero seisina ipsi solummodo concedatur, aliis articulis non admissis, tūc super articulo vel articulis non admiss is procedat assisa. Remanere autem solet issisa huiusmodi pluribus ex causis verbi gratia. Si a tenente ipso dicatur ipsum petentem inde fuisse seisitum post mortem patris vel alicuius antecessoris sui, siue ille antecessor suus fuerit inde seisitus siue nō die qua obiit & dum in tali seisina fuit, tantum inde versus eum fecisse quare de cetero assisa inde esse non debet. Veluti si tenementum ipsum ei vendiderit, vel donauerit, vel quietum clamauerit, vel alio legittimo modo alienauerit, et tunc inde poterit inter eos perueniri ad duellum. vel ad aliam vsitatam probationem, que in curia super recto alicuius rei recipi solet. Item si dicatur ab aduersario ipsum petentem alia vice ei inde mouisse litem, et tunc finem inter eos factum in Curia domini Regis. Vel per hoc tenementum ipsum remansisse ipsi tenenti per finem duelli, in quacunque etiam curia vel per iudiciū vel per quietā clamātiā. [Page] Item villenaginm in Curia obiectum et probatum versus ipsum petentem, assisam adimit. Idem quoque facit exceptio bastardie, Carta quoque Regia qua specialiter expressum fuerit vel confirmatur, ipsi tenenti tenementum cuius seisina petitur per assisam. Plurium item heredum coniunctio, mulierum scilicet in feodo militari, vel masculorum vel faeminarum in libero socagio. Item si concedatur antecessorem illum cuius seisina petitur habuisse inde qualemcunque seisinam, scilicet per ipsum tenentem vel per aliquem antecessorem eius, veluti in vadium, vel ex commodato, vel alia huiusmodi causa, eo ipso remaneat recognitio illa, et alio modo placitum inde procedet. Item consanguinitas assisam ipsam adimit. Scilicet si is qui petit et is qui tenet fuerint de illo stipite vnde hereditas descenderit cuius seisina petitur. Ita dico si hoc fuerit in curia obiectum et probatum. Item in casu illo supra in tract [...]tu de maritagio, vbi primogenitus frater postn [...]to fr [...]tri donauit quand [...]m partem terre sue, qui obiit sine herede de corpore suo, vbi quidem sicut et in similibus casibus [Page] temanet assisa huiusinodi. Hac ratione quia non potest aliquis simul esse heres alicuius tenementi et dominus Item si conuictus fucrit vel confessus [...] qui petit quod aliquando fuit in Gvverra versus dominum Regem, eo ipso remanet assisi quam versus al [...]um ita petit in curia. It [...]m ratione burgagu cessaresolet assisa, per aliam assisam ex causa maioris vtilitatis in regno constitutam, Non obiecta autem aliqua exceptione in Curia quare assisa ipsa remanere debet, procedet quidem recognitio. Presente vtraque parte per iuramentum duodecim iurantium etsecundum corum veredictum iudicabitur vni vel alii s [...] isina sub forma prescripta in hoc libro.

Cap. 12.

¶Cum vero minor contra maiorer [...] petit huiusmodi seisinam, tunc quidem locum non habe [...] essonium maioris versus minorem, quia prima die procedet inde recognitio siue veniat is quitenet siue non, et hac generaliratione. Quia quotienseunque tenen [...] ipse nil dicere possit si presens esset in Curit quare assisa talis remanere debeat, de iure quidem procedet recognitio, non expectata [Page] presentia partis aduerse. Sed si prefe [...]s is fuerit versus quem petit, nil dicere possit (vt dictum est) ipsum minorem inde fecise quare assisa remanere deberet. Et ideo precise procedet inde recognitio, siue presente renente maiore, siue absente, iuxta formam prescriptam. Et sic restitutione inde facta ipsi minoriper recognitionem, etas ipsius minoris expectahitur super placito de recto, Cum minor vero contra minorem petit, eo modo sine aliqua variatione procedat recognitio, vt inter minorem et maiorem procedere solet.

Cap. 13.

¶Cum vero maior contra minorem p [...]ti [...], poterit quidem minor contra maiorem solito modo se es [...]onaire. Qui cum venerit occasione etaus dilationem inde p [...]tere potest, ve inde non capiatur recognitio donec plenani habūerit etatem. Et ita ratione etatis, rema [...]iere solet recognitio de motte antecessorum. Sciendum tamen quod oportet ad hoc vt remaneat assisa tali [...], ratione etatis, quod dicat minor se esse in seis na tenementi, vnde pet [...]tur seisina, et ideo non debere recognitionem illam precedere an [...]equan [...] [Page] ctatem habeat. Et etiam quia pater eius vel alius antecessor suus inde fuerit seisitus die qua obiit. Occasione enim seisine alicuius tenementi quam aliquis infra etatem constitutus per uirit et iure suo tantum retinet, non remanet versus eum recognitio vel etiam placitum super proprietate. Si vero replicetur contra ipsum minorem, antecessorem suum obiisse seisitum de tenemento vnde petitu seisina pernecognitionem, non tamen v [...] de feodo sed vt de vvarda tunt quidem licet principalis recognitio ratione etatis minoris remanere deberet, tamen, super hoc procedat ista recognitio, scilicet vtrum antecessor eius qui infra etatem est, fuerit inde se [...]situs vt de feodo vel vt de vvarda die qua ob [...]t. Et summonebitur inde assisa per ho [...] breue.

Cap. 14.

¶Rex vicecomiti s [...]l [...]tem. Summone per bonos summonitores duodecim liberos et leg [...]les, homines de visineto de illa villa, quod sint coram me vel Iustic [...]is meis ad illum terminum parati sacramento recognoscere si R. pater N. qui infra etarem est se [...]situ, fiut in dominico suo de vna carucata [Page] terre in illa villa vnde M filius et heres T petit recognitionem de morte ipsius T patris sui versus ipsum N vt de feodo suo die qua obiit vel vt de vvarda. Et interim terram illam videant. Et nomma eorum imbreuiari fac [...]s. Et summone pet bonos summonitores predictum N qui terram illam renet, quod tunc sit ibi auditurus illam recognitionem. Et habeas. &c.

Cap 15.

¶Notandum tamen quod si dies ad hoc datus fuerit vtrique existeti in curia, tunc non oportet tenentem inde summoneri, procedet siquidem super hoc recognitio per sacramentum duod [...]ceim i [...]ratorum, et iuxta eorum veredictum declarabitur qualem seisinam habuit antecessor eius qui infra etatem est die qua obiit, de illo tenemento vnde contra eum petitur rec [...]gnitio. Et si probetur ita antecessorem ipsius manori nullam inde habuisse seisinam die qua obiit nisi vt de vvarda, tunc is qui contra minorem petit seisinam, versus ipsum minorem recuperabit. [Page] Sed n [...]nquid hoc s. lum sufficiet el ad seisinam ipsam recuperandam: quod non videtur, quia non per hoc constet antecessorem ipsi [...]s qui petit inde fuisse seisitum in dominico suo vt de feodo suo die qua obiit, necetiam ipsum petentem esse propinquiorem eius heredem, contra vero dicitur quod hoc ipso probato nullum ius habeat inde minor ipse seisinam ipsam de cetero retinendi, Sed si hoc est, cui restituenda est Nun quid ergo ad principalem recognitionem supe [...] hoc erit recurrendum? Sin autem per sacramentum duodecim iuratorum probatum fuerit antecessorem ipsius qui infra etatem est inde fuisse seisitum die qua obiit vt de feodo, tunc seisina ipsi minori remanebit in pace donec plenam habuerit etatem. Sed nunquid alio tempor [...] de cetero i [...] tali casu audiendus est aduersarius eius vel heredes sui [...]saltem super proprietate ipsius tenementi versus ipsum minorem postquam habuerit etatem vel eius heredes. Pretere [...], contra minorem procedat recognitio in illo [...]nico easu qui supra notatus est in tractatu qui est de heredibus qui infra etatem sunt. [Page] Procedente vero assisa que est contra minorem, s [...]ei per assisam ipsam seisina remanserit, super proprietate non respondebit donec plenam habuerit etatem. Generaliter enim verum est quia de nullo placito tenetur respondere is qui infra etatem est, per quod possit exheredati, vel per quod amittere possit vitam vel membrum, donec plenam habuerit etatem de aliis tamen quibusdam tenetur. Vt de debitis paternis, vel propriis, et de nouis disse [...]sinis. Sin autem petenti contra minorem a diudicetur seisina: sacienda erit ei restitutio sub forma prescripta. Nec ipsi minori super recto respondebit donec plenam habuerit etatem, sicut necille sibi, et hac generali ratione quia illa que cum illis fiunt in huiusmodi placitis qui etatem non habent stabilia et firma esse non oportet. Si vero minori etatis priuilegium alleganti in curi [...] obi [...]ciatur eum plenam habete etatem, solet hoc per recognitionem octo liberorum et legalium hominum declarari qui ad hoc per tale breue sum monendi sunt.

Cap 16.

[Page]¶Rex vicecomiti salutem. Summone per̄ bonos summonitores octo liberos et legales homines de visineto de illa villa vbi petitum tenementum est, quod sint coram me vel Iusticiis meis eo die parati sacramento recognosce [...]e vttum N qui clamat vnam hidam terre in illa villa per breue [...]eum versus R sit talis etatis quod inde placitare possit et debeat, et interim terram illam videant et nomina eorum imbreuiari facias et summone per bonos summonitores illum qui rerram illam tenet quod sit tune ibi auditurus illam recognitionem. Et habeas. &c. T. &c.

Cap 17.

¶Si itaque probetur per talem recognitionem etas illius de cuius etate queritur, cum eo de cetero agetur, sicut cum etatem habente quantum ad principalem recognitionem. Sed nunquid generaliter etiam quantum ad al [...]orum impetitionem maioris censebitur ille etatis occasione huius recognitionis ita quod de cetero non possit versus alios se etatis priuilegio tueri? Si vero per recognitionem ipsam iudicetur minoris etatis, minor gaudebit priuilegio quantum ad [Page] principalem illam recognitionem, sed nunquid ad alios et aliorum impeticiones?

Cap. 18.

Sequitur de recognitione de vltimis presentationibus personarum. Contingente itaque aliquam ecclesiam vacare, si fuerit controuersia super presentatione poterit controuersia illa per recognitionem de vltima presentatione decidi alterutro litigantium id in Curia postulante super quo tale breue impetrabit.

Cap. 19.

Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores duodecim liberos et legales homines de visineto de villa illa, quod sint coram me vel Iusticiis meis eo die parati sacramento recognoscere, quis aduocatus presentauit vlt mam personam que ob [...]it, ad ecclesiam de illa villa que vacans est vt dicitur. Et vnde N clamat aduocationem et nomina eorum imbreuiari facias. et summone per bonos summonitores R qui presentationem ipsam deforciat, quod tunc sit ibi auditurus illam recognitionem et habeas &c T. &c.

Cap. 20.

De essoniis autem in hac recognitione, [Page] patet ex predictis procedente siquidē recognitione siue vtroque presente siue alte [...]o absente, is cui seisina sui vel alicuius antecessorum suorum adiudicabitur vl ima presentatio, eo ipso seisinam ipsius aduocationis intelligetur diracionasse Ita quod ad presentationem ipsius prima persona in ea ipsa ecclesia vacante, per Episcopum foci iustituetur. Dū modo persona idonea fuerit, que ecclesiana per cius presentationē ad [...]ptam, tota vita sua obtinebit quicquid de iure aduocationis cō tingat. Poteritis contra quem iudicatum est, de vltima presentatione per recognitionem versus alium vel suo [...] heredes super iure aduocationis placitare, quod qualiter fieri debeat in superioribus expeditū est. Queri autem potest, ab initio vtrum aliquid dici possit quare assisa ista remanere debeat. et potest quidem ad hoc dici scilicet tenente ipsum concedere antecessorem petentis vltimam inde fecisse presentationem sicut verum dominum et primogenitum heredem: sed postea feodum illud ex quo pendet aduocatio, eivel antecessoribus suis contulisse aliquo vero titulo. et ita eo ipso remanet [Page] assisa er placitum super exceptione ipsa interipsos litigantes deinde es [...]e poterit. Super hacautem exceptione, recognitionem desiderare potest alteruter litigantium. et eam habere poterit, Preterea concedi potest ab alterutro litigantium. eliquum, vel aliquem eius antecessorem vltimam fecisse presentationem. Sed non vt de feodo, sed vt [...]e vvarda, et super hoc petere potest recognitionem etinde obtinebit, et summonebi [...]r recognitio per hoc breue.

Cap. 21.

¶Rex vicecomiti salutem. Summone [...]e [...] bonos summonitores duodecim liberos et legales homines de visineto de illa villa quod sint coram me vel Iustic [...]s meis ad illum terminum, parati sacramento recognos score si R qui presentauit vltimam persos nam que mortua est ad ecclesiam illam occasione tenementi quod tenuit in illa villa secerit illam presentationem vt de feodo vel vt de vvarda: Et interim tenementum illud videant, et, nomina eorum imbreuiari [Page] facias. Et summone per bonos summonitores illum, qui presentationem illam lam deforciat, quod tunc sit ibi. &c.

Cap. 22.

Et sic per recognitionem hoc declarato si vt devvarda facta fuerit vltima presentatio ipsius vltimi presentationis, exspirat presentationis aduocatio et ad alterum spectabit ipsa presentatio. Sin autem vt de feodo ei remanebit ipsa presentatio.

Cap. 23.

Sequitur de illa recognitione, qua declaratur de aliquo tenem nto vtrum illud sit laicum an ecclesiasticum desiderante itaque alterutra partium inde recognitionem, per tale breue inde summonebitur recognitio.

Cap. 24.

Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores duodecim liberos et legales homines de visincto de illa villa quod sint coram me vol Iusticiis meis eo die parati sacramento recognoscere, vtrum vna hida terre quam N. persona ecclesie de illa villa clamat ad liberam Elemosinam ipsius ecclesie sue versus R in illa villa sit laycum [Page] feodum ipsius R an feodum ecclesiasticum. Et interim terram illam videant et nomina corum imbreuiari facias. Et summone per bonos summonitores predictum R qui terram illam tenet quod tunc sit ibi auditurus illam recognitionē. Et habeas ibi. &c. T. &c.

Cap 25.

¶In hac recognitione, sicut nec in [...] lia qualibet preter recognitionem de magna assisa, locum non habent nisi duo essonia quia munquam admittitur tertium nisi vbi potest iudicari de infirmitate vtrum sit languor an non. Quod cum in recognitionibus fieri non soleat: merito tertio essonio carent ipse recognitiones [...] Procedit autem ista recognitio sub forma superscripta de aliis recognitionibus Sciendum tamen quod si per recognitionem ipsam probetur tenementum ipsum esse de feodo ecclesiastico, de cetero trahi non potest ad laicum feodum licet peti possit ab aduersa parte teneri de ecclesia per debitum seruitium.

Cap. 26.

[Page]Sequens est post predicta, de illa recognitione tractare, que fieri solet vtrum scilicet aliquis obierit seisitus de aliquo tenemento libero, vt de feodo, an vt de vadio. Cum quipetit aliquod tenementum sibi restitui tanquam vadium suum, quod vel ipse vel aliqui [...] antecessorum eius inuadiauerit, si is qui tenet non recognoscat tenementum ipsum ad vadium sed dicit in curia se inde seisitum vt de feodo, sic inde ad recognitionē solet perueniri, et per hoc breue summonebitur inde recognitio.

Cap. 27,

Rex vic̄ salutem. Summone per bonos sū monitores duodecim liberos et legales homines de visineto de illa villa, quod sint coram me vel Iustiē meis eo die parati sacramento recognoscere vtrū N teneat vnam carucatam terre in illa villa [...] R clamat versus eum per breue meum in feodo an in vadio, inua hatam ei ab ipso R vel ab Hantecessore eius, vel sic vtrum illa carucata terre quam R clamat versus N in illa villa per breue meum, s [...]t feodum vel hereditas ipsius N an in vadio inuadiata ei ab ipso R vel ab ipso H. antecessore eius. Et interim terrā illam videant [Page] et nomina eorū imbreuiarifacias. Et sū mone per bonos summonitores prefatum N qui terram illam tenet, quod tunc [...]it ibi audi [...]urus illam recognitionem. Et habeas ibi &c.

Cap 28.

Verum quandoque contingit aliquem tenere aliquod tenementum in vadio, ita quod inde moritur seisitus vt de vadio. heres quoque eiu [...] occasione talis feisinc querit breue de morte antecessoris, versus verū heredē qui ad eptus est hinusmodi tenementi seisinam. Et tunc quidem si recognoscatur ab ipso tenente antecessorem ipsius petentis obusse scisitum, sed vt de vadio et non vt de feodo tunc quidem et hac de causa perueritur ad predictam recognitionem et per hoc breue summonebitur recognitio.

Cap. 29.

¶ Rex vicecomiti salutem. Summone per bonos summonitores duodecim &c. quod sint &c. parati sacramento recognoscere, vtrum N pater R fuerit seisitus in dominico suo vr de feodo an vt de vadio de vna carucata terre in illa villa die qua obiit. Et interim [...] &c.

Cap. 30.

[Page]¶Probato autem per recognitionem ipsam quod sit vadiū, tunc is qui tenet et feodum esse dixit tenementum ipsum amittet, Ita etiam quod ad debitum ipsum non recuperabit occasione illius vadii. Sin autem recognoscatur ad feodum ipsius qui tenet, tunc is qui petit de cetero nullum habebit inde recuperare nisi per breue de recto. Queri autem potest vtrum in hac recognitione siue in alia qualibet, expectandus sit vvarrantus alicuius. Qualiscunque sit vvarrantus vel qualicunque de causa vvarrantus inde esse debeat, presertim si post duo essonia vocentu [...] super hoc in Curia vvarrantus.

Cap. 31.

¶Alie autem recognitiones que restant partim in predictis recognitionibus [...] exposite sunt. Partim vero per iudicium in curia ex verbis vtriusque partis redditum possunt explicari. Ecce enim de illa recognitione vtrum quis sit infra etatem an non mentio aliqua et notitia habetur supra, libro quarto in fine. Cap. 15 & 16. & 17. Similiter et [Page] de illa recognitione vtrū quis suit seisitus de aliquo libero tenemento die quo obiit vt de feodo an vt de vvarda supra libro. 4. cap 13. 14. &. 15. Similiter et de illa recognitione vtrū scilicet quis presentauerit vltimam personam occasione feodi sui an vvarde supra libro. 4. ca. 20. & 21 &. 22. He recognitiones alias sequuntur predictas in essoniis et quibusdam rationibus procedūt vel remanēt sicut ille.

Ca. 32.

Postremo de illa recognitione que appellatur de noua disseisina restat dicendum. Cum quis itaque infra assisam domini regis id est infra tempus a domino rege de consilio procerum ad hoc constitutum, quod quandoque maius quandoque minus censetur, aliū iniuste et sine iudicio disseisiuerit, de libero tenemento suo disseis [...]to huius constitutionis beneficio subuenitur et tale breue habebit.

Cap. 33.

Rex vic̄ salutem. Questus est mihi N. ꝙ R. iniuste et sine iudicio dis [...]eisiuit eum de libero tenemento suo in illa villa, post vltimam trāsfretationem meam in Normaniam. Et ideo tibi precipio quod si prefatus N. fecerit te securum de clamore suo prosequendo, tunc facias tenementum illud reseisiri de catallis que in [Page] eo capta fuerunt, et ipsum tenementum cum catallis esse facias in pace vsque ad clausum pasche, et interim facias duodecim liberos et legales homines de vismeto videre terram illam et nomina eorum imbreuiari facias et summone illos per bonos summonitores ꝙ tunc sint coram me vel Iusti [...] ̄ meis parati inde facete recognitionem Et ponc per vadium et saluos plegios predictum R. vel balliuum suum si ipse non fuerit inuentus, quod tunc sit ibi auditurus illam recognitionem. Et habeas ibi &c. T. &c.

Cap. 34.

Breuia autem de noua disseisina diuersimodis vari [...]ntur secundum diuersitatem tenementorum in quibus fuerint disseisine. Si autem aut leuetur foslatum aliquod, vel prosternetur, aut si exaltetur stagnum alicuius molendini, infra assisam domini Regis ad nocumentū liberi tenementi alicuius secundum hec breuia variantur in hunc modū.

Ca 35.

Rex vic̄ salutē. Questus est mihi N ꝙ R iniuste et sine iudicio leuauit quod dam fossatun [...] vel prostrauit, in illa villa ad nocumentum liberitenementi sui in eadem villa post vltimā transfretationem meam in Normaniam. Et [Page] ideo tibi precipio ꝙ si prefatus N. fecerit te securū de clamore suo prosequēdo, tunc facias duodecim liberos. &c videre fossatū illud et tenemētū et nomina eorū imbreuiarifacias. Et sūmone per bones summonitores. &c vt prius.

Cap 36.

Rex vic̄ salutē Questus esi mihi N. ꝙ R. iniuste et sine iudicio exaltauit stagnum molēd [...]ni sui in illa villa ad nocumentū liberi tenemēti sui in eadem villa vel in alia villa post vltimā transfretationē meam in Normaniā. Et ideo precipio tibi ꝙ si prefatus N. fecerit te securū de clamore suo prosequē do, tūc facias duodecī liberos. &c, videre stagnū illud et tenemē [...]ū &c. vt prius preterea si facta fuerit disseisina in cōmunia pasture tūc breue tale erit.

Cap, 37.

Rex vic̄ salutē. Questus est mihi N. ꝙ R. iniuste et sine iudicio disseisuit eū de communi pastura sua in illa villa, que pertinet ad liberū tenemētū suū in eadē villa vel in illa alia villa post vltimā transfretationē meā in Normaniā. Et ideo tibi precipio ꝙ si prefatus N. fecerit te securū de clamore suo prosequēdo tūc facias duodecim liberos. &c. videre pasturā illam et tenementum et nomina corum. &c.

[Page]

Cap. 38.

In hac autem recognitione nullum essoniū admittitur. Prima enim die siue venerit siue nō is qui disseisinā fecit, procedat recognitio, quia hic nemini parcitur nec maiori, neque minori nec etiā vvarrātus expectabitur. Si quis disseisinā talē in curia recognouerit, sed vvartanaū inde vocant, eo ipso remanebit recognitio et ille qui hoc recognouerit in misericordia domini Regis incidet, et postea summonebitur vvarrantus et erit placitum inter eū et aliū qui eū super hoc nominauit vvarrā tum. Illud autem sciendum quod semper victus, siue fuerit appellans siue appellatus in misericordia domi [...]i Regis remanet propter violentam disseisinam. Preterea si appellans diem suū non fuerit prosequntus tunc quoque plegii in misericordiā domini Regis incident. Simile quoque accidet circa personam alterius si se absentauerit ad diem statutum. Pena autem huiusinodi constitutionis est misericordia domini Regis tantū. In recognitione autem ista potest cum effectu desiderare is qui nouam disseisinam probauit, vt precipiatur viē quod catalla et fructus per preceptū [Page] domini Regis vel eius Iusti [...] ̄ interim arestatos faciat habere illi qui disseisinam probauit. In nulla autem recognitione alia mentio solet fieri per iudiciū curie de catallis vel de fructibus. Et nisi vicecomes de fructibus et de catallis ei satisfacere proui [...]erit, tunc tale breue impetrabit is qui inde queritur

Cap. 39.

Rex vic̄ salutem. Precipio tibi quod iusticios N. ꝙ iuste et sine dilatione reddat R. catalla sua, vnde queritur quod [...] cepit iniuste et sine iudicio in libero tenemento suo in illa villa infra disseisinam quam ei inde fecit infra assisam meam, vnde ipse recuperauit seisinā corā Iustiē meis per recogū de noua disseisina, sicut rationabiliter mōstrare poterit ꝙ ea habere debet ne amplius. &c. T. &c.

¶HIC INCIPIT LIber decmus quartus de placi [...]is criminalibus ad coronam do: mini Regis spectantibus.

[Page]

Cap. 1.

PLacita que similiter in curia proponuntur, hactenus ex parte sunt expedita. De criminalibus, restat tractandum. Cū quis itaque de morte regis, vel seditione regni, vel exercitus, infamatur: aut certus apparet accusator ant non. Si nullus appareat certus accusator sed fama solummodo publica accusat, tunc ab initio saluo accusatus attachiabitur, vel per plegios idoncos vel per carceris inclusionem. Deinde autem per multas et varias in quisitiones et interrogationes coram lustiē faciendas, in quiretur rei veritas, et id ex verisimilabus rerum in diciis, et coniecturis. Nunc pro eo, nunc contra eum [Page] qui accusatur, facienribus. Per legem apparen [...]em purgandus est, vel omnino ab imposito crimine absoluendus. Si vero per huiusmodi legē super capitali crimine fuerit quis conuictus, ex regie dispensationis beneficio tam vite quam membrorum suorum eius pedet iudicium, sicuti in ceteris placitis de feloni [...]. Apparente vero certo accusatore ab initio, idem attachiabitur per plegios si quos habuerit ꝙ placitūsuil prosequetur. Sī a [...]tē plegios nō habuerit, fidei sue religionis solet cō mitn sicut in placitis omnibus de felonia. Solet autem ih talibus fides sufficere, ne nimie districtionis securitas, alios terreat a consimili accusatione. Accepta autē ab accusa [...]ore securitate de placito prosequendo, tunc is quī accusatur vt prediximus per plegios saluos et securos solet attachiari, aut si plegios nō habuerit, in carcerem detrudi. In omnibus autē placitis de feloma solet accusatus per plegios dimitti, preterquam in placito de homicidio, vbi ad terrorem aliter statutum est. Deinde autem dies solet partibus prefigi. Qua existente, essonia rite currune legittima ad vltimum autem accusatore [Page] proponente se vidisse, vel alio modo in curia probato certissime se sciuisse, ipsum accusatū machinatum fuisse vel aliquid fecisse in mortem Regis vel seditionem Regni vel exercitus, vel consensisse, vel consilium dedisse vel autoritatem prestitasse, et hoc ipsum iuxta considerationem curie diracionare parato, accusato quoque contra aduersus eundē per omnia in curia legittime negante, tunc per duellum solet placitum t [...]rminari. Et sciendū quod ex quo fuerit duellū in huiusmodi placitis vadiatum non potest alterutra partium verbis in ipsius vadii datione propositis, aliquid adiicere vel diminuere vel aliquatenus a proposito declinare vel resilire, quin pro victo habeatur, et lege victi censea [...]ur. Nec alio modo nisi de licentia domim Regis vel eius Iustiē de c [...]tero poslūt sibi ad inuicē reconciliari. Si vero appellator victus fuerit, in misericordia domini Regis remanet, que qualis sit in precedentibus dictum est satis, que etiam incommoda et quam infamiam victus incurrat, satis supradictū est. Si accusatus fuerit victus quale expectat iudicium, paulo ante dictū est rebus insuper et catallis suis omnibus consiscatis [Page] et heredibus suis imperpetuum exheredan dis, admittitur autem ad huiusmodi accusationem quilibet liber homo maior infra etatem constitutus. si quem appellauerit attachiabitur is qui appellat vt supra expositum est. Rusticus quoque admittitur, mulier autē in nullo placito defelonia ad accusationē admittitur, nisi in quibusdam exceptis casibus de quibus infra dicetur. Declinare autem pot [...]st accusatus in huiusmodi placitis, per etatē et per mahemii iudiciū. Etas aurē talis debet esse, quod sit sexaginta annorū vel supra. Mahemiū autē esse dicitur, ossis cu [...]uslibet fractio, vel reste capitis per incisionem vel per abrasionem attenuatio. In taliautem casu, tenetur se purgare is qui accusatur per dei iudicium, scilicet per callidū ferrum vel per aquā pro diuersitate conditionis hominum, scilicet per ferrū callidum si fuerit homo liber, per aquam si fuerit rusticus.

Cap. 2.

Placitum de occultatione inuenti Thesauri frandulosa vbi certus apparet accusator, modo et ordine predictis solet tractari. Ob infamiam. autem non solet iuxta legem terre aliquis per legem apparentem se purgare licet [Page] aliter per assisam fieri possit. Nisi prius conuictus fuerit vel cōfessus in curia aliquod genus metalli in loco proposito in uenisse et recepisse. Si autem super hoc conuictus fuerit, presūptione contra eū faciente, tenebitur per legē apparetē se purgare, se nihil amplius ibi inuenisse vel recipisse, cetera vt prius.

Cap. 3.

De homicidio cum quis fuerit accusatus sub distinctione premissa, iudicium est ordinandum et procedendum. Sciendum tamen ꝙ in hoc placito non solet accusatus per plegios dimitti, nisi ex regie potestatis beneficio, duo autem sunt genera homicidii, vnum est quod dici ur niurdrum, quod nullo vidente nullo sciente clam perpetratur, preter solū interfectorem et eius complices, ita ꝙ mox non assequatur clamor popularis iuxta assisam super hoc proditā In huiusmodi autē accusatione non admittitur aliquis nisi fuerit de consanguinitate ipsius defūeti, et tunc ita ꝙ propinquior stupiti remotiorē a diracionatione excludat. Est et aliud hotr [...]eidiū ꝙ cōstat in generali vocabulo et dieitur simplex homicidiū In hoc etiamplacito nō admittitur aliquis accusator ad probationē, nisifuerit mortuo cō sanguinitate [Page] cōiunctus, vel homagio vel doniinio, ita vt de morte loquatur sub visus sui testimonio Preterea sciendum ꝙ in hoc placito, mulier auditur accusans aliquē de morte viri sui si de visu loquatur.Magna carta. ca. 33 tollit appellum femine de omni morte preter mortem vin sui. Quia vna earo fuit vir et vxor. Et generaliter admissum est ꝙ mulier audiatur accusās aliquē de iniuria corpori suo inflicta sicut inferius dicetur. In electione accusati erit, vel probationē ipsius mulieris sustinere cō [...]ra se vel se per dei iudiciū ab imposito crimine purgare. Cōpellitur etiam quādoque rectatus de homicidio, legittimam subire purgationem, si turba sequente fuerit in fuga comprehensus, et hoc per [...]uratā patrie fuerit in curia legittime testatum.

Cap. 4.

Crimen incendii sub premissa forma et generali ordine procedit, tractatur, et terminatur.

Cap. 5.

Crimen quoque Roberie sine specialibus intercur [...]entibus preteritur.

Cap. 6.

Raptus, crimen est ꝙ aliqua mulier imponit viro, que proponit se a viro oppressam in pace domini Regis. Tenetur autem mulier que tale aliquid patitur, mox dum re [...]en [...] [Page] fucrit maleficium vicinam villam adire, et ibi iniuriam sibi illatam probis hominibus ostē dere et sanguinem si quis fuerit effusus et vestium seissiones, dehinc autem apud prepositum hundredi, idem faciat. Postea quoque in primo comitatu, id publice proponat. Deinde autem super hac qucrimonia facta, iudicium vt predictum est ordinabitur. Auditur itaque mulier in tali casu aliquem accusans, sicut et de qualibet alia iniuria corpori suo illata solet audiri. Sciendum tamē quod in electione accusati erit in tali casu, vel onus purgationis subire, vel mulieris purgationem contra se sustinere. Preterea sciendum quod siquis in huiusmodi placito cōuictus fuerit, simili modo ac in predictis iuditiis de eo est iudicandū Non enim sufficit post iuditium, malefactorem ipsum corruptam illam velle ducere in vxorem. Sic enim frequenter contingeret, seruilis cōditionis homines generosissimas mulieres vnius pollutionis occasione perpetuo fedare, vel generosos homines per mulieres ignobiles fedari, et ita claram eorum parentelam indecenter denigrari. Ante iudicium inde receptum est quod de licentia principis [Page] vel cius Iustiē cum parentum assensu, possūt muher accusans et accusatus beneficio eon [...] iugii sibi inuicem reconciliari.

Cap. 7.

Generale crimē falsi, plura sub se continet crimina specialia. Quēadmodmu de falsis carti [...] de falsis mēsuris, de falsa moneta, et alia similia que talem falsitatem continent, super qua aliquis accusari debeat et conuictus condemnari. Et horum omnium accusationis modus et ordo ex precedentibus satis elici potest. Illud tamen notando quod siquis conuictus fuerit de carta falsa, distinguendum est vtrum fuerit carta Regi [...] an priuata. Quia si carta regia, tunc is qui super hoc cōuincitur condemnandus est tanquam de crimine lese maiestatis. Si vero fuerit carta priuata, tūc cum cōuicto mitius agendum est. Sicut in ceteris minoribus criminibus falsi in quorum iudic is. consistit reorum condemnatio, in membrorum, solummodo amissione, pro regia tamē voluntate et principalis dispositionis beneficio sicut ab initio dictum est.

[Page]

Cap. 8.

De furtis autem et aliis placitis que ad vicecomitē pertinent, quia secundum diuersas diuersorū comitatuum consuetudines tractari habent et terminari, ad presens iuxta propositi mei exigentiam quod principalem solummodo attēdit curiam tractare non decuit.

Explicitus est Liber legum Anglie.

[Page]

Capitula libri primi de placitis que pert [...]nent ad curiam Regis vel ad vicecomitem Et de essoniis et aliis prepreparatoriis que solent in placitis [...] uenire vsquequo ambe partes simul appareant in Curia.

[Page]

GEnera placitorum.

Cap. 1

Que crimina pertinent ad coronam Regis, et que crimina ad vicecomites.

Cap. 2

Que placita ciuilia in curia Regis tractantur.

Cap, 3

Que placita ciuilia per breue Regis pertinent ad vicecomitem.

Cap 4.

Quodlibet placitum de libero tenemento uel feodo potest Rex trahere in curiam suam quando vult.

Cap. 5

Breue de summonendo aliquo vt alicui reddat liberum tenementum vel veniat inde responsurus in curia Regis.

Cap 6.

Quid iuris sit si actore et summonitoribus venientibus: summonitus neque venit neque se essoniatotem mitrit ad diem statutum vel sisummonitus venerit vel non venerit infratertiam [Page] summonitionem vel ad tertiam summonitionem.

Cap. 7

Breue per quod saluatur dies per Regem vvarrantum.

Ca. 8

Quid iuris sit si summonitus ad vltimum veniens omnes sūmonitiones negauerit.

ca. 9

Quod tribus vicibus continuis potest quiscunque se essoniare.

Ca 10

Diuerse species essoniorum.

Ca. 11

De essonio de infirmitate veniendi et quod post tertium essonium poterit infirmus per litteras suas responsalē pro se mittere et quid iuris sit si neutrū fecerit.

Cap. 12

Breue de seisando in manum Regis tenemē tū illius qui tribus vicibus se essoniauerit et ad quartum diem nec venit, nec responsalem misit.

Ca. 13

Breue de capiendis essoniatoribus eiusdem.

Ca. 14.

Item quarto sūmonendus est idem vt respō deat de capitali placito et quare non vvarrā tizauit essoniatorem suū.

Ca 15

Breue de summonendo plegio eiusdem essoniatoris.

Cap. 16

Quid iuris sit sipredictus tenens venerit vel non venerit infra. [...]v. dies postquam eius te [...]ementum [Page] captū est in manum domini Regis pro eius sursisa.

Cap. 17

Breue de facienda seisina petenti pro sursisa tenentis.

Cap. 18.

De essonio de infirmitate de reseātisa.

ca. 19

Breue de videnda infirmitate se essoniantis per infirmitatem de reseantiza vtrum sit languot an non.

Ca. 20

De eo qui se essoniat nunc vno modo videlicet per infirmitatem veniendi nunc alio videlicet per infirmitatē de reseātisa

ca. 21

De tenēte quisemel in curia respōdit et inde dato ei die licite recessit et de sursisis eius se essoniando vel non essoniando vel primo se essoniando et postea non essoniando.

Cap. 22.

Quod essoniator sicut et dominus eius expectandus est per quatuor dies.

Ca. 23

Si essoniator se essoniauerit.

Ca 24

Non prodest tenenti venire post essonium eius receptum et postquam datus est dies essoniatori et aduersarius recessit a curia.

Cap 25.

De essonio de esse vltra mare.

cap 26

De essoniis repentini casus ad saluandos. iiii [...] [Page] dies quibus aduersarius expectatur in curia.

Cap. 27.

De essoniis diuersir de esse in seruitio Regis citra mare vel vltra.

Cap. 28

De essonio quod dicitur de eadem villa videlicet quando quis se essoniat per infirmitatē quando venit in villam illam vbi est curia Regis.

Cap. 29

De essonio de esse in peregrinatione.

ca. 30

Quid iuris est si tenens non venit ad primum diem quia forte non est summonitus: vel si summonitus est, vicecomes cum breui Regis de summonitione facienda non venit, vel si summonitores absint.

Ca. 31

De absentia et essoniis petentis qui standi ad rectum plegios inuenit.

Ca. 32

De absentia et essoniis petentis, et quid iurisit si nec venerit, nec essoniauerit siue dederit vel non dederat plegios de clamore suo prosecuendo.

Cap 33:

De absentia vtriusque partis.

Ca. 34

¶Capitula libri secundi de his que solent cō tingere circa vel statim post ingressum litis et de diracionatione tenementi per duellum vel per magnam assisam et de campionibus, et de his que pertinent ad duellum vel ad magnam assisam. Liber secundus.

DE presentia vtriusque partis et quando tenen potest vel non potest petere visum tenementi petiti et de nouis eius essoniis.

Cap. 1.

Breue de faciendo visu tenementi.

ca. 2

De his que ad duellum pertinentet de campionibus, et de essoniis vtriusque campionum et de pena victi.

Ca. 3.

Breue de facienda seisina tenementi post finem duelli ipsi petenti si eius campio victor fuerit.

Cap. 4

Si petentis campio victus fuerit tenens clamabit quietus.

Cap. 5

De magna assisa et ex quibus causis procedere habeat vel remanere.

Cap. 6.

Commendatio magne assise; et quo ordine tenens peruenit ad beneficium eius per breue Regis.

Cap. 7

Breue a tenente perquisitum de prohibendo [Page] placito super tenemento contra eum in curia alicuius iam inchoato propter magnā assisam superueniente.

ca. 8

Breue de prohibendo placito de libero seruitio propter predictam assisam.

ca. 9

Per breuia predicta tenens pacem habet de placito quod contra cum mouit petendonec per petentem perquitatur breue de sūmonendis quatuor militibus ad eligendū duodecim milites ad predictam recognitionem faciendam.

Cap. 10

Breue a petēte perquisitum ad sūmonendos quatuor milites ad eligendum duodecim milites ad predictam recognitionem faciendam.

Cap. 11

De essoniis tenentis post hanc assisam summonitam et qualiter quandoque maior quatuor milites quandoque pauciores eligant duodecim milites vel plures ad recognitionem faciendam siue veniat siue non veniat tenens.

Cap. 12

De quibus rebus possit se quis ponere in magnam assisam siue contra dominum siue contra extraneum.

Cap. 13

Quid contineatur in sacramento duodecim [Page] militum electorum ad faciendam recognitionem.

ca. 14

Breue de sūmonendis .xii. militibus propter assisam electis vt veniant ad recognitionē faciendā et de sūmonendo tenente.

ca. 15

Recognitio fiet die ad assisam capiendā prefixa siue veniat tenens siue non nec essonium aliquod ei valet secus est si fe essoniauerit petens.

ca. 16

Quid iuris sit si quidam iuratorum sciant rei veritatem quidam non vel nulli eorum et qualiter iurare debent.

ca. 17

Qualiter procedit assisa vbi omnes duodecim de rei veritate sunt certi siue pro petente siue pro tenente.

Ca. 18

De pena temere iurantium in magna assisa et quod vbi non potest esse duellum, ibi non potest esse hec assisa et contra.

Cap. 19

Breue de facienda seisina alicui de alio tenemento diracionato per hanc assisam.

Cap. 20

Quid iuris sit si nulli vel pauciores duodecim fuerint inuenti qui rei veritatem sciant.

Cap. 22

¶Capitula libri tertii de vvarrantis et de duo; bu [...] dominis per quorum vnum se aduocat petens et per alterum tenens liber tertius.

De diuersis vvarrantis ipsius tenentis in curia apparentis et de essoniis eorum vel si dicat rem suam non esse sed alterius.

Ca. 1

VVarrantus cogitur venire ad Curiam ad vvarrantizandum tenentem vel ad oftendē dū qu [...]re non debeat vvarranti [...]are.

ca. 2

Breue de summonendo vvarranto ad veniendum.

Cap. 3

Vtrum vvarrantus per breue Regis summonitus possit se essoniare vel non, et quid iuris sit si non venit ad vvarrantizandum tenentem.

Cap 4

Quid iuris sit quando quis omittit in curia vocare vvarrantum suum.

Cap. 5

Si tenens dicat terram petitam esse de feodo vnius domini, et petens de alterius summonebuntur ipsi domini, et differri poterit placitum propter essonia illorum.

Ca. 6

Quid iuris sit si dominus tenentis concedat vel neget in curia terram petitam de feodo [Page] suo esse.

Cap. 7

Quid iuris sit si dominus petentis idem conecdat vel neget.

Cap. 8.

¶Capitula libri quarti de aduocationibus ecclesiarum. Liber quartus.

DE aduocationibus ecclesiarum, et si placitum fuerit de iure aduocationis vel de seisina vltime presentationis.

Cap. 1.

Breue de summonendo eo qui desorciat alii presentationem ecclesiae.

Cap. 2.

De essoniis illius qui per breue predictum, est summonitus et quid fiet si non venerit.

Cap. 3.

Breue de capienda presentatione ecclesiae in manum Regis propter defaltam possidentis eam.

Cap. 4

Qualiter seisina presentationis capienda est in manum Regis et postea A tenente replegianda.

Ca. 5.

Quibus verbis placitum fiet de iure aduocationis et de diracionatione eius per duellum vel per magnam assisam.

Ca. 6

[Page]De placito super presentatione ecclesiae non vacantis.

Cap. 7.

Breue de summonenda persona ecclesiae non vacantis et de summonendo aduocato.

ca. 8

Si persona ecclesae vel possidens presentationem non venerit ad diem statutum vel se essoniauerit, et cum persona venerit aduocet se vel per petentem vel per possidentem et si is vel ille concesserit vel negauerit quod persona dixerit.

Ca. 9

Quicunque aduocatorū presentationem euicerit persona sua ecclesiā retinebit.

ca. 10

Quid iuris sit si victus de iure aduocationis perquirat assisam de presentatione vltim [...] persone.

ca. 11

Si duo clerici contendant in curia christianitatis super aliqua ecclesia qui aduocent se per diuersos aduocatos placitum corum differetur petente altero aduocatorum per breue Regis donec vnus corum euicerit in curia Regis.

cap. 12

Breue de prohibendo placito in curia christianitatis de ecclesia donec diracionetur aduocatio in Curia Regis.

Cap. 13

[Page]Breue item de prohibendo placito predicto, et de summonendis predictis iudicibus ecclesiasticis si super prohibitionem prioris breuis processerint in predicto placito et de sū monendo illo qui alium trahit in causam in curia christianitatis.

Ca. 14

¶Capitula libri quinti de questione status et de natiuis. Liber quintus.

PLacitum de questione status quando scilicet liber petitur in seruum vel seruus proclamat libertatem.

Ca. 1

Breue per quod qui petitur in seruum, et dicit se liberum patrem habere in comitatu vt in curia Regis questio hec diiu dicetur.

Cap. 2.

Quid iuris sit si petens vel petitus ad diem non venerit vel sise essoniauerit vel non.

Cap. 3.

Per consanguineos liberos vel seruos probatur vel improbatur in curia libertas vel seruitus in quo placito duellum locum non habet.

ca. 4

[Page]Qulbus modis perducitur seruus ad libertatem vel in ea se tuetur sed non omnino habebit priuilegia liberi hominis

Ca. 5

Et quali patre vel matre nascitur natiuus et de partitione puerorum inter dominos.

Cap. 6

¶Capitula Libri sexti de dotibus. Liber sextus.

QVanta et qualis et ex quibus reb [...] debeat esse rationabilis dos.

Cap. 1.

Item de codem plenius et quando ampliatur dos ratione questus vel non.

cap. 2

Vir sed non vxor de dote facere poterit, quiequid voluerit. Et si vxor contradixerit post mortem viri, dotem amittet.

ca. 3

Qualiter mortuo viro vxor possitingredi dotem suam nomin [...]tam.

Cap. 4

Breue de tecto ad vvarrantum pro adipisceda parte dotis que abest.

Cap. 5.

Placitum de recto de parte dotis alienata des ducitur in Curia vvarranti vel in comitatu cū ipse defecerit de recto et abinde in curia Regis trahitur si Iusticiis placuerit.

ca. 6

[Page]Breue de transferendo placito de parte dotis a comitatu in curiā Regis.

Ca. 7

Sicut predicta loquela ita et omnis alia cum Iusticiis placue: it transiertur a comitatu ad curiam Regis et qualiter loquela hec de parte dotis ibi deduci debeat.

Cap. 8

Breue de summonendo herede defuncti ad vvarrantizandum dotem.

Ca. 9

Quid iuris sit si heres summonitus nec venit, nec se essoniauerit.

Cap. 10

Quid iuris sit si heres ad curiam veniens concedat vel neget que mulier dicit de parte dotis.

Ca, 11

Si villa detur in dotem cum omnibus partium suis eui aliqua eius pertinētia deest tempore dotationis sed postea perquiritur.

Cap. 12

Si vir dotem vxoris alienauerit heres eius eam deliberabit vel excābiabit.

Ca. 13

Si tora dos alienata fuerit placitum abinitio erit in curia Regis.

Ca 14

Breue de sūmonitione facienda, propter dotem de qua nihil a muliere habetur

Cap. 15

Quod necessaria sit heredis presentia, vbi [Page] placitatur de dote et per quod breue summonebitur.

ca 16

De placito dotis nominate aut non nominate, et si dos non fuerit nominata que debeant diuidi inter mulierem et heredem, et que non vt habeat mulier dotem rationabilem et de diuersis casibus que circa dotem emergere solent,

Ca. 17

Breue de dote amensuranda si maior est dote rationabili.

Cap. 18

¶Capitula libri septimi de heredibus legittimis et bastardis masculis siue feminis maioribus siue minoribus, et de custodia, et priuilegio minorum et de vltimis heredibus qui sunt domini cum feodum [...]adit in manum corum et de heredibus intestati et do vsurariis et corum heredibus, et de maritagiis, et aliis donationibus antecessorum et corum testamentis et debitis que omnia heredes corum tenentur vvarrantiza [...]e.

[Page]DE donationibus que sunt de hereditate vel questu in maritag [...]is vel seruientibus pro seruitio vel collegio tempore sanitatis vel infirmitatis vel bastardo filio vel mulierato et de questionibus iuris circa has donationes et de donationibus episcoporum et prelatorum.

Ca. 1

Quod heredes debent vvarrantizare donationes antecessorum multiplex distinctio heredum fiue fuerint masculi siue soeminae, e [...] de iuribus earum et qui heredes aliis preferuntur et dstinctio hereditatum quando diuiditur hereditas inter heredes et quando non.

Cap. 4

De heredibus ex transuerso venientibus qui corum aliis preferantur.

cap. 5

Quod heres debeat testamentum antecessoris seruare et eius debita reddere et qui possunt facere testamenta et de quibus et quantis rebus et quibus personis.

Cap. 5

De testibus et executoribus testamentorum

Cap. 6.

[Page]Breue de faciendo stare rationabilem diui [...] sam.

Cap. 7

De placito de diuisa mortuorum et quod fieri habeat in curi [...] christianitatis

ca. 8

De heredibus maioris et minoris etatis, et de iure maiorum et priuilegio in custodia minorum.

Cap. 9

Quod heredes debeant esse in custodia Regis vel aliorum capitalium dominorum.

Cap. 10

In quorum custodia debeant esse heredes sokomannorum.

Cap. 11

De iure mulierum heredum et viduarum et custodia earum et quorum assensu nubere debent.

Cap. 12

Bastardus et qui non est natus de legittimo matrimonio heres esse non potest, et quod placitum de bastardia in curia christianitatis agitur.

Cap. 13

Breue de bastardia per quod de Bastardia placitatur in curia christianitatis.

Ca. 14.

Quando aliqui [...] dicendus est rectus heres aut bastardus.

Ca. 15.

De heredibus bastardi vel intestati vel vsurari [...] et de catallis eorum.

Cap. 16

[Page]ex quot et quibus causis ciuilibus siue criminalibus cadunt catalla vel hereditates in manus Regis vel dominorū qui tunc dicūtur vltimiheredes

Cap. 17.

Distinctiones et iura maritagiorum et in qua curia placitari debent.

Cap. 18.

¶Capitula libri octaui de concordia facta in curia et de cirographis concordiam continē tibus et de recordis curie vel curiarum si alterutra partium concordiam et finem factū in curia infregerit. Liber octanus.

De concordia facta in curia Regis.

Cap. 1.

Forma cuiusdam cirographi curie Regis de causa in curia Regis terminata

Cap. 2.

Porma alterisumodi cirographi curie Regis de causa in curia minori terminata sed in curia Regis recordata.

Cap. 3.

Breue de obseruando fine facto in curia Regis si alterutra partium infregerit vel cirographo communi contradixerit.

Cap. 4.

Breue de obseruando fine facto in curia Regis alterutra partium iam infracta.

Cap 5.

Breue de summonendis iusticiis itinerantibus ad faciendum in curia recordum cōcordie [Page] coram eis facte.

Cap. 6.

Breue de recordo comitatus trāsmittendo ad curiam de supradicta loquela coram iusticiis itinerantibus deducta.

Cap. 7.

De recordis curie et ꝙ eis semper est standum et de recordis aliarum curiarum et ꝙ eis non semper est standū nisi in casibus, et de iudicio illarum si falsum dicatur ab alterutra partium.

Cap. 8.

Breue item de quo supra, id est de recordo comitatus ex co [...]sensu partium transmittendo ad curiam de aliqua loquela.

Cap. 9.

Item de recordis mino [...]um curiarum factis in curia Regis causa cons [...]lii capiendret de recordis comitatus in casibus quibusdā.

ca. 10.

¶Capitula libri noni de homagiis et releu [...]is et seruitiis et auxiliis et de purpresturis et limitibus inuasis. Liber nonus.

¶De homagiis et releuiis et quando et a quo et qualiter et quibus dominis fieri debet homagium et releuiū et quid debet homo domino suo ex homagio et quid dominus poterit sua autoritate sine breui Regis, cogere vassallum respondere ei in curia sua si inique [Page] aliquid egerit erga dominum contra homagium suum et si seruitium ei debitum de tetra sua non secerit.

Cap. 1.

De quibus rebus fiant homagia et quibus non.

Cap. 2.

Quibus personis f [...]ant homagia et de releuiis questio.

Cap. 3.

Item de homagiis et releuiis et quando et a quibus et quibus dominis fieri debeant vel non debeant homagia et releuia et quid debeat homo domino suo vel non, ex homagio nouo vel veteri et de vvarrantizatione tenementi dati pro seruitio vel homagio alicui.

Cap. 4.

Breue de recipiendo homagio et rationabili releuio.

Cap. 5.

Verum, quis cogitur vel non cogitur recipere homagium et releuium alterius.

Cap. 6.

Breue de summonenda magna assisa quam vassalusin ea se ponit cōtra dominum suum petentem eius hereditatem per breue Regis de recto et nolentem eius homagium inde recipere.

Cap. 7.

Verū possit dominus cogere in curia sua vassallū autoritate propria siue breui Regis prestare [Page] sibi auxiliū et seruitia et releuia

Cap. 8.

Breue de iusticiando vassallo ad reddēda domino predicta siipse dominus impotens est illum per se iusticiare.

Cap. 9.

De placito predicto per predictum breue inter dominum et vassallum in comitatu et ꝙ misericordia cuiuslibet placiti quod in comitatu deducitur vac̄ debetur.

Cap. 10.

De purpresturis quas quis facit contra regem vel cont [...]a dominum suum vel contra alium quēlibet et de mīa Regis qualis sit.

Cap. 11.

Breue de iusticiando tenente alicuius standi ad rectum domino suo in curia domini sui de purprestura quā contra esi fecit.

Cap. 12.

Itē de purpresturis cōtra dominū vel aliū quē libet de limitibus inuasis.

Cap. 13.

Breue de faciendis rationabilibus diuisis inter diuersa tenementa.

Cap. 14.

¶Capitula libri decimi de debitis laicorsi que debētur ex diuersis contractibus videlicet et vēd [...]tione ēptione donatione mutuo cōmodato locato conducto et de plegis et vadiis mobilibus siue immobilibus et de cartis de: bita counentibus. Liber decimus.

[Page]¶Placitum de debitis laicerum.

Cap. 1.

Breue de summonitione facienda propter debxa reddenda.

Cap. 2.

Qualiter distringendus est debitor vt venia [...] de debito responsurus et de debito quod debet sub plegiorum datione.

Cap. 3.

Breue de summonendo plegio debitoris vt teddat pro eo si ipse defecerit.

Cap. 4.

Si plegii apparentes in curia cōfiteātur vel n [...] gent omnes vel quidā plegiationē et de iure plegiorū et de cōtentione inter ipsos et quā do habent regreflū ad cum quem plegiauerint et quando non.

Cap. 5.

De debito quod sub vadii positione debeturet de distinctione et iure vadiorū.

Cap. 6.

Breue de summonēdo debitore de vadio a [...] quietando versus creditorem quum terminum statutum preteriit.

Cap. 7.

Si debitor apparens in curia cōsiteatur vel neget vadium suum esse vel debitū accepisse et de iure vadiorum et de diuersitate eorū siue sunt mobilia siue immobilia.

Cap. 8.

Breue de summonendo ereditore de restituendo vadio debitori.

Cap. 9.

Si creditor apparens in curia dicat se vadium [Page] tenere vt vadium vel vt seodū suū.

Cap. 10.

Si creditor per debitorem vel per alium a seisina vadusin ceciderit illud non recuperabit.

Cap. 11.

Si creditor petat quod sibi detur per fide vel per teste [...] vel per duellum vel per cartam equaliter [...]batur vel improbatur cartaiet quo [...] modis quis conuictus cadit inmisericordiam Regis.

Cap. 12.

De [...]is que debētur ex causa cōmodati.

Cap. 13.

De [...]s que debetur ex causa emptionis vel vē ditionis et si res empt [...] fuerit tradita vel non vel pre [...]ium vel arte date et ad quem spectat vitium vel periculum rei empte.

Cap 14.

De vvarrantizatione rei [...]mmobilis vel mobilis vendite vel donate siue fuerre furtiua vel non.

Cap. 15.

Breue de attachiando eo quiclamatur vvarā tust [...]i furtiue.

Cap. 16.

De incerto vvarrāto rei furtiue et de genoraii probatione in curia rei empte vel commodate.

Cap. 17.

De his que debētur ex causa locativel cōducti et quod de predictis priuatis contractibus nō se intromittat curia Regis.

Cap. 18.

¶Capitula libri vndecimi de responsalibus qui loco dominorū ponuntur in curiā ad lucrandū vel perdēdū pro eis. [...]aber vndecimus.

Qualiter ponantur responsales in curia loco dominorum suorum.

Cap. 1.

Breue de recipiendo responsalem in alia curia quem constituit dominus eius in curia Regis responsalem pro eo.

Cap. 2.

Quod responsalisuo tantum et non dontino prosunt effonsa et de remouendo primo responsali et alio substituendo et quis quem poterit ponere responsalem.

Cap. 3.

Dominus tenere cogitur quod responsalis fecerit nec grauatur responsalis licet dominus non sit soluendo.

Cap. 4.

Qui possunt vel non possunt responsale fieri vel facere per literas vel sine et an responsalis possit facere pro se responsalē vel pro domino.

Cap. 5.

Capitula libri duodecimi de placitis de tecto et de diuersis breuibus Regis de recto vicecomitibus vel dominis feodi directis super diuersis casbus. Liber duodecimus.

Placita de recto quādoque ab initio tractātur in curia Regis quādoque ex minoribus eurii [...] [Page] ex post facto ad eam transferuntur expluribus causis.

Cap. 1.

Nemo potest aliū trahere in placitū de libero seruitio vel tenemēto sine breui Regis directo ad dominū de quo clamat tenere.

ca. 2.

Breue de recto pro tenemento libero ad dominum de quo quis clamat tenere.

Cap. 3.

Breue de recto pro redditu libero ad eundem.

Cap. 4.

Breue de recto pro tenemento vel redditu libero.

Cap. 5.

Placita cuiusque curie secundum consuetudines suas agitantur.

CaP. 6.

Quo ordine et quum et in quo loco debeat petens probare curiam aliquam sibi de rec to defecisse antequam transferat loquelā suā ad comitatum vel ad curiā Regis et quid iuris erit si eam trāsferat sine probatione defectus ipsius curie.

Ca 7.

Ad dominū de quo quis clamat tenere debet breue de recto dirigi et quid iuris sit si petens de vno clamat tenere et tenens nō de illo sed de alio teneat.

ap 8.

Que pla [...]ita de recto ad vic̄ pertinent de quibus breuia inferius ponuntur.

Cap. 9.

[Page]Breue derec [...]o de non vexando tenente in [...] debitis coniuetudinibus et [...]eru [...]tus.

Cap. 10.

Breue de natiuis et fugitiuis.

Cap. 11.

Breue de auerus replegiādis que capta sunt pro indebitis consuetudinibus donecloquela audiatur in comitatu.

Cap. 12.

Breue de pastura amensuranda inter aliquo [...] secundū quātitatē feodorū corūdem.

ca. 13.

Breue de [...]siamentis consuetis habendi [...] in boseo et pastura in liberis tenementis.

ca. 14.

Breue ne capitalis dominus indebitis consu [...]tudinibus vexet tenentem sui tenentis et de aueriis eius replegiandis donec loquela audiatur in euria Regis.

Cap. 15.

Breue de faciendis rationabilibus diuisis inter duo tenementa.

Cap. 16.

Breue de facienda diuisa mortuistare.

ca. 17.

Breue de reddendis catallis que capta sunt in tenemento cum ipso tenemēto cuius petens recuperauerit seisinan per recognitionem nouedissei [...]ine.

Cap 18.

Breue ne quis negotiū ꝙ sibi a rege vel a iusticiis attornatum est faciēdum, alii vel alii attornet faciendum.

Cap 19.

Breue de rationabili dote habēda et ne de catallis [Page] defuneti fratri diuisa donec eius debita persoluantur.

cap 20.

Breue de prohibendo placito in curia christianitatis de laico feodo.

ca. 21.

Breue de attachiādo illo qui aliū trahit in placitū de laico feodo suo in curia christianitatis et de prohibēdo alio ne placitum illud sequatur.

cap. 22.

Placita comitatuum: quia ibi diuersis modis de ducuntur, pro diuersitate consuetudinum illorum in hoc libro omittuntur

cap. 23.

Si breue de recto plus vel minus vel aliter cō tin eat quam deberet velsi circa nomen vel seruit si quantitatem in eo erretur.

cap. 24.

Nemo cogitur respōdere in placito de suo libero tenemēto sine breui regis nisi fuerit tenemētū ecclesie ꝙ quide placitū in foro ecclesie deducetur nisi recognitio inde petatur an sit ecclesiasticum vel laicum.

cap 25.

Capitula libri decimiter tii de placitis per assisas et recognitiones et de diuersis disseisinis. Liber tertiusdecimus.

Post placita de recto agitur hic de placitis de seisinis per recognitiones.

cap. 1.

De diuersis recognitionibus.

cap. 2.

De morte antecessoris cuius heres maior

[Page]cap. 3.

Breue de morte antecessoris qui obiit in peregrinatione.

cap. 4.

De morte antecessoris cuius heres minor est.

cap. 5.

Breue de morte antecessoris qui habitum religionis assumpsit.

cap. 6.

Quo ordine perueniatur ad hanc assisam de morte antecessoris et de essonii tenētis.

ca. 7.

Breue de facienda seisina petenti post recognitionem factam.

cap. 8.

Post seisinam tenementi et catallorum in eo inuentorum petenu factā remanet placitum de recto petenti [...]

cap 9.

Si seisina adiudicata fuerit tenenti absent [...]remanet placitū de recto petenti.

cap 10.

Qualiter procedet hec assisa cum vterque tūe litigantiū maior fucrit et presens in curia vel pro quibus articulis a teneente petenti obiectis remanere debeat.

cap 11.

Qualiter procedet hec assisa cum vterque fuerit minor vel solum petens.

cap. 12.

Qualiter procedet vel remanebit hec assisa cum solus tenens fuerit minor.

cap. 13.

Breue de summonenda recognitione vtrum [Page] pater minoris contra quē alius petit recognitionem de morte antecessoris seisitus fuerit de aliquo tenemento die quo obiit vt de feodo vel vt de vvarda.

Cap. 14.

Item qualiter procedet vel remanebit hec assisa cum solus tenens fuerit minor.

Cap. 15.

Breue de summonenda recognitione vttu [...] aliquis sit infra etatem vel non.

Cap. 16.

Quid iuris sit si predictus qui minorem se dixit per hācrecognitionem iudicetur esse maior vel minor.

Cap. 17.

De recognitione de vltimis presentationibus personatum.

Cap. 18.

De essoniis huius recognitionis et de iure cius et qualiter et quibus rationibus procedat vel reman eat.

Ca. 19.

Breue de summonenda recognitione de vltimis presentationibus personarū.

cap. 20.

Breue de summonenda recognitione vtrum vltima presentatio alicuius ecclesie faeta fuerit vt de feodo vel vt de vvarda.

Cap. 21.

Quid iuris sit si per recognitionem vel hoc vel illud iudicetur.

Ca. 22.

De recognitione vtrum aliquod te [...]emētum [...] laicum vel ecclesiasticum.

Cap. 23.

[Page]Breue de summonenda recognitione vtrum aliquod tenementum sit laicum vel ecclesiasticum.

Cap. 24.

De es [...]oniis huius recognitionis et de iure eius et quod eisdem rationibus procedit vel remanet quibus alie supradicte recognitiones.

Cap. 25.

De recognitio ne vtrum aliquis obierit seisitus de aliquo tenemēto vt de feodo vel vt de vadio vbiverus heres est petens.

Cap 26.

Breue de sūmonenda recognitione vtrū aliqui [...] teneat aliquod tenemētū in feodo vel in vadio vbiverus heres est petens.

Cap. 27.

Item de recognitione predicta vbi verus heres est tenens.

Cap. 28.

Breue de sūmonēda recognitione vtrū quis obierit scilitus de tenemento aliquo de feodo vel vt de vadio vbi vcrus heres est tenēs.

ca. 29

Quid iuris sit si per recognitionē vel hoc vel illud probetur et an expectandus sit vvarrantus in hac vel in alia recognitione.

Ca. 30.

De tribus recognitionibus residuis simul videlicet vtrum quis sit infra etatem vel non et vtrum quis seisitus fuerit de aliquo tenem [...]nto libero die qua obiis an de feodo vel de [Page] vvarda et vtrum quis presentauit vltimā personam occasione feodi sui vel vvarde.

cap. 31

Breue de noua disseisina de libero tenemen [...]to,

cap 32.

De recognitione de noua disseisina que ad arbitrium Regis quandoque fit maior quandoque minor.

cap. 33.

Breue de noua disseisina de libero tenemento.

cap. 34.

Breuia de noua disseisina varianti secundum diuersitatem tenementorum in quibus fiunt disseisine.

cap. 35.

Breue de noua disseisina de fossato leuato vel prostrato.

cap. 36.

Breue de noua disseisina de stagno molendini exaltato.

ca. 37

Breue de noua disseisina de communi pastura.

cap. 38.

De iure et pertinenti [...]s et effectu huius recognitionis per quam cum tenemento etiam catalla in eo capta recuperantur.

cap 39.

Breue de reddendis catallis que capta sunt in tenemento cum ipso tenemento cuius petens recuperauit seisinam per hanc recognitionem.

ca. 40.

¶Capitula libri quartidecimi de placitis de [...]riminibus que ad coronam Regi [...] spectant.

De placito de crimine lese maiestatis quum videlicet quis famatur vel accusatur ꝙ machinatus sit in mortem Regis vel in seditionem Regnivel exercitus.

cap. 1.

De placito de occultatione inuenti the sauri fraudulosa.

ca 2.

De placito de homic [...]dio siue sit murdrū siue aliud homicidium

cap. 3.

De placito de crimine incendii.

ca. 4.

De placito de crimine Robarie,

cap. 5.

De placito de crimine raptus.

cap. 6.

De placito de crimine falsi.

cap 7.

Placitū de furtis ad vicecomites pertinet:

ca. 8.

Tabulae finis.

Londini in aedibus Richardi Totteli.

Cum priuilegio ad imprimendum solum

Errata impressotis que nimia festinatione absoluendi operis incidere. Ea sic castigabis.

[Page]

Fol. | pag. | Line. | Errata. | Castigara.
25 | 2 | 7 | nomitatū. | nominatu [...]
36 | 2 | 14 | iertia. | tertia.
39 | 1 | 10 | ispa. | ipsa.
43 | 1 [...] | 3 | questū nō | questū quia nō.
52 | [...] | 8 | presertur. | prefertur.
56 | 7 | 1 | iremanentiā. | remanētiā.
58 | 2 | 7 | fiualem. | finalem.
59 | 1 | 22 | dominis. | domui.
76 | 1 | penul. | vel [...]t. | velint
80 | 2 | 15 | iudiciis. | indiciis.
82 | 2 | vltima. | furtina. | furtiua [...]
99 | 2 | 17 | seisinam. | assisam.
102 | 1 | 5 | quia. | quod.
104 | 1 | 6 | eliquum. | reliquum.
106 | 2 | 3 | dum esse. | dum suū esse.
109 | 2 | 5 | similiter | ciuiliter.
111 | 1 | 22 | frandulosa. | fraudulosa
112 | 1 | 22 | viro oppressā | viro vi oppressā
[...]12 | 2 | 13 | purgationē. | probationē.

[Page]

Information about this book

Title statement

Tractatus de legibus et consuetudinibus regni Anglie, tempore Regis Henrici secundi compositus, Iusticie gubernacula tenente illustri viro Ranulpho de Glanuilla iuris regni & antiquarum consuetudinu[m] eo tempore peritissimo. Et illas solu[m] leges continet et consuetudines secundum quas placitatur in Curia Regis ad scaccarium et coram Iusticiis vbicunque fuerint. Huic adiectæ sunt a quodam legum studioso adnotationes aliquot marginales non inutiles

Glanville, Ranulf de, 1130-1190.

Edition statement

1554

Publication

Publisher

Text Creation Partnership,

Place of publication

Ann Arbor, MI ; Oxford (UK) :

Date

2005-12 (EEBO-TCP Phase 1).

ID [DLPS]

A01769

ID [STC]

STC 11905

ID [STC]

ESTC S102455

ID [EEBO-CITATION]

99838240

ID [PROQUEST]

99838240

ID [VID]

2607

Availability

This keyboarded and encoded edition of the work described above is co-owned by the institutions providing financial support to the Early English Books Online Text Creation Partnership. This Phase I text is available for reuse, according to the terms of Creative Commons 0 1.0 Universal. The text can be copied, modified, distributed and performed, even for commercial purposes, all without asking permission.

Series

Early English books online.

Notes

(EEBO-TCP ; phase 1, no. A01769)

Transcribed from: (Early English Books Online ; image set 2607)

Images scanned from microfilm: (Early English books, 1475-1640 ; 296:11, 1171:24)

Source

— Tractatus de legibus et consuetudinibus regni Anglie, tempore Regis Henrici secundi compositus, Iusticie gubernacula tenente illustri viro Ranulpho de Glanuilla iuris regni & antiquarum consuetudinu[m] eo tempore peritissimo. Et illas solu[m] leges continet et consuetudines secundum quas placitatur in Curia Regis ad scaccarium et coram Iusticiis vbicunque fuerint. Huic adiectæ sunt a quodam legum studioso adnotationes aliquot marginales non inutiles, Glanville, Ranulf de, 1130-1190., Staunford, William, Sir, 1509-1558..

Extent

[3], 5, 5-44, 43-113, [17] leaves

In ædibus Richardi Totteli,. [Londini :: [1554?]]. (Edited by Sir William Staunford, who is identified in the preface of the 1604 edition.) (Printer's name and place of publication from colophon; publication date conjectured by STC.) (With 16 final contents leaves.) (Identified as STC 10023 on UMI microfilm, reel 1171.) (Reproductions of the originals in the Henry E. Huntington Library and Art Gallery.) (Appears at reel 296 and at reel 1171 (both are Henry E. Huntington Library and Art Gallery copy).)

Creation

Created by converting TCP files to TEI P5 using tcp2tei.xsl, TEI @ Oxford.

Editorial practices

EEBO-TCP is a partnership between the Universities of Michigan and Oxford and the publisher ProQuest to create accurately transcribed and encoded texts based on the image sets published by ProQuest via their Early English Books Online (EEBO) database (http://eebo.chadwyck.com). The general aim of EEBO-TCP is to encode one copy (usually the first edition) of every monographic English-language title published between 1473 and 1700 available in EEBO.

EEBO-TCP aimed to produce large quantities of textual data within the usual project restraints of time and funding, and therefore chose to create diplomatic transcriptions (as opposed to critical editions) with light-touch, mainly structural encoding based on the Text Encoding Initiative (http://www.tei-c.org).

The EEBO-TCP project was divided into two phases. The 25,363 texts created during Phase 1 of the project have been released into the public domain as of 1 January 2015. Anyone can now take and use these texts for their own purposes, but we respectfully request that due credit and attribution is given to their original source.

Users should be aware of the process of creating the TCP texts, and therefore of any assumptions that can be made about the data.

Text selection was based on the New Cambridge Bibliography of English Literature (NCBEL). If an author (or for an anonymous work, the title) appears in NCBEL, then their works are eligible for inclusion. Selection was intended to range over a wide variety of subject areas, to reflect the true nature of the print record of the period. In general, first editions of a works in English were prioritized, although there are a number of works in other languages, notably Latin and Welsh, included and sometimes a second or later edition of a work was chosen if there was a compelling reason to do so.

Image sets were sent to external keying companies for transcription and basic encoding. Quality assurance was then carried out by editorial teams in Oxford and Michigan. 5% (or 5 pages, whichever is the greater) of each text was proofread for accuracy and those which did not meet QA standards were returned to the keyers to be redone. After proofreading, the encoding was enhanced and/or corrected and characters marked as illegible were corrected where possible up to a limit of 100 instances per text. Any remaining illegibles were encoded as <gap>s. Understanding these processes should make clear that, while the overall quality of TCP data is very good, some errors will remain and some readable characters will be marked as illegible. Users should bear in mind that in all likelihood such instances will never have been looked at by a TCP editor.

The texts were encoded and linked to page images in accordance with level 4 of the TEI in Libraries guidelines.

Copies of the texts have been issued variously as SGML (TCP schema; ASCII text with mnemonic sdata character entities); displayable XML (TCP schema; characters represented either as UTF-8 Unicode or text strings within braces); or lossless XML (TEI P5, characters represented either as UTF-8 Unicode or TEI g elements).

Keying and markup guidelines are available at the Text Creation Partnership web site.