<A LEX MANILIA>
<S 1>
QUAMQUAM MIHI SEMPER FREQUENS CONSPECTUS VESTER MULTO +
IUCUNDISSIMUS, HIC AUTEM LOCUS AD AGENDUM AMPLISSIMUS, +
AD DICENDUM ORNATISSIMUS EST VISUS, $QUIRITES, TAMEN HOC +
ADITU LAUDIS QUI SEMPER OPTIMO CUIQUE MAXIME PATUIT +
NON MEA ME VOLUNTAS ADHUS SED VITAE MEAE RATIONES AB +
INEUNTE AETATE SUSCEPTAE PROHIBUERUNT. NAM CUM ANTEA +
NONDUM HUIUS AUCTORITATEM LOCI ATTINGERE AUDEREM +
STATUEREM-QUE NIHIL HUC NISI PERFECTUM INGENIO, ELABORATUM +
INDUSTRIA ADFERRI OPORTERE, OMNE MEUM TEMPUS AMICORUM +
TEMPORIBUS TRANSMITTENDUM PUTAVI.
<S 2>
ITA NEQUE HIC LOCUS VACUUS FUIT UMQUAM AB EIS QUI VESTRAM CAUSAM +
DEFENDERENT ET MEUS LABOR IN PRIVATORUM PERICULIS CASTE INTEGRE-QUE +
VERSATUS EX VESTRO IUDICIO FRUCTUM EST AMPLISSIMUM +
CONSECUTUS. NAM CUM PROPTER DILATIONEM COMITIORUM TER +
PRAETOR PRIMUS CENTURIIS CUNCTIS RENUNTIATUS SUM, FACILE +
INTELLEXI, $QUIRITES, ET QUID DE ME IUDICARETIS ET QUID ALIIS +
PRAESCRIBERETIS.  NUNC CUM ET AUCTORITATIS IN ME TANTUM +
SIT QUANTUM VOS HONORIBUS MANDANDIS ESSE VOLUISTIS, ET AD +
AGENDUM FACULTATIS TANTUM QUANTUM HOMINI VIGILANTI EX +
FORENSI USU PROPE COTIDIANA DICENDI EXERCITATIO POTUIT +
ADFERRE, CERTE ET, SI QUID AUCTORITATIS IN ME EST, APUD EOS UTAR +
QUI EAM MIHI DEDERUNT ET, SI QUID IN DICENDO CONSEQUI POSSUM, +
EIS OSTENDAM POTISSIMUM QUI EI QUOQUE REI FRUCTUM SUO +
IUDICIO TRIBUENDUM ESSE DUXERUNT.
<S 3>
ATQUE ILLUD IN PRIMIS LAETANDUM IURE ESSE VIDEO QUOD IN HAC INSOLITA +
MIHI EX HOC LOCO RATIONE DICENDI CAUSA TALIS OBLATA EST IN QUA +
ORATIO DEESSE NEMINI POSSIT. DICENDUM EST ENIM DE $CN. +
$POMPEI SINGULARI EXIMIA-QUE VIRTUTE; HUIUS AUTEM ORATIONIS +
DIFFICILIUS EST EXITUM QUAM PRINCIPIUM INVENIRE. ITA MIHI +
NON TAM COPIA QUAM MODUS IN DICENDO QUAERENDUS EST.
<S 4>
ATQUE UT INDE ORATIO MEA PROFICISCATUR UNDE HAEC OMNIS +
CAUSA DUCITUR, BELLUM GRAVE ET PERICULOSUM VESTRIS +
VECTIGALIBUS ATQUE SOCIIS A DUOBUS POTENTISSIMIS ADFERTUR +
REGIBUS, $MITHRIDATE ET $TIGRANE, QUORUM ALTER RELICTUS, ALTER +
LACESSITUS OCCASIONEM SIBI AD OCCUPANDAM $ASIAM OBLATAM ESSE +
ARBITRATUR. EQUITIBUS $ROMANIS, HONESTISSIMIS VIRIS, ADFERUNTUR +
EX $ASIA COTIDIE LITTERAE, QUORUM MAGNAE RES AGUNTUR IN +
VESTRIS VECTIGALIBUS EXERCENDIS OCCUPATAE; QUI AD ME PRO +
NECESSITUDINE QUAE MIHI EST CUM ILLO ORDINE CAUSAM REI +
PUBLICAE PERICULA-QUE RERUM SUARUM DETULERUNT,
<S 5>
$BITHYNIAE QUAE NUNC VESTRA PROVINCIA EST VICOS EXUSTOS ESSE COMPLURIS, +
REGNUM $ARIOBARZANIS QUOD FINITIMUM EST VESTRIS VECTIGALBUS +
TOTUM ESSE IN HOSTIUM POTESTATE; $L. $LUCULLUM MAGNIS REBUS +
GESTIS AB EO BELLO DISCEDERE; HUIC QUI SUCCESSERIT, NON SATIS +
ESSE PARATUM AD TANTUM BELLUM ADMISISTRANDUM; UNUM AB OMNIBUS +
SOCIIS ET CIVIBUS AD ID BELLUM IMPERATOREM DEPOSCI ATQUE EXPETI, +
EUNDEM HUNC UNUM AB HOSTIBUS METUI, PRAETEREA NEMINEM.
<S 6>
CAUSA QUAE SIT VIDETIS; NUNC QUID AGENDUM SIT IPSI CONSIDERATE. +
PRIMUM MIHI VIDETUR DE GENERE BELLI, DEINDE DE MAGNITUDINE, +
TUM DE IMPERATORE DELIGENDO ESSE DICENDUM. GENUS EST EIUS +
BELLI QUOD MAXIME VESTROS ANIMOS EXCITARE ATQUE INFLAMMARE +
AD PERSEQUENDI STUDIUM DEBEAT. IN QUO AGITUR POPULI $ROMANI +
GLORIA QUAE VOBIS A MAIORIBUS CUM MAGNA IN OMNIBUS REBUS TUM +
SUMMA IN RE MILITARI TRADITA EST; AGITUR SALUS SOCIORUM ATQUE +
AMICORUM PRO QUA MULTA MAIORES VESTRI MAGNA ET GRAVIA BELLA +
GESSERUNT; AGUNTUR CERTISSIMA POPULI $ROMANI VECTIGALIA ET +
MAXIMA QUIBUS AMISSIS ET PACIS ORNAMENTA ET SUBSIDIA BELLI +
REQUIRETIS; AGUNTUR BONA MULTORUM CIVIUM QUIBUS EST A VOBIS +
ET IPSORUM CAUSA ET REI PUBLICAE CONSULENDUM.
<S 7>
ET QUONIAM SEMPER APPETENTES GLORIAE PRAETER CETERAS GENTIS ATQUE +
AVIDI LAUDIS FUISTIS, DELENDA VOBIS EST ILLA MACULA $MITHRIDATICO +
BELLO SUPERIORE CONCEPTA QUAE PENITUS IAM INSEDIT AC NIMIS INVETERAVIT +
IN POPULI $ROMANI NOMINE, QUOD IS QUI UNO DIE TOTA IN $ASIA TOT IN +
CIVITATIBUS UNO NUNTIO ATQUE UNA SIGNIFICATIONE OMNIS CIVIS +
$ROMANOS NECANDOS TRUCIDANDOS-QUE CURAVIT, NON MODO ADHUC POENAM +
NULLAM SUO DIGNAM SCELERE SUSCEPIT SED AB ILLO TEMPORE ANNUM +
IAM TERTIUM ET VICESIMUM REGNAT, ET ITA REGNAT UT SE NON $PONTI +
NEQUE $CAPPADOCIAE LATEBRIS OCCULTARE VELIT SED EMERGERE EX PATRIO +
REGNO ATQUE IN VESTRIS VECTIGALIBUS, HOC EST IN $ASIAE LUCE, VERSARI.
<S 8>
ETENIM ADHUC ITA NOSTRI CUM ILLO REGE CONTENDERUNT IMPERATORES UT +
AB ILLO INSIGNIA VICTORIAE, NON VICTORIAM REPORTARENT. +
TRIUMPHAVIT $L. $SULLA, TRIUMPHAVIT $L. $MURENA DE $MITHRIDATE, DUO +
FORTISSIMI VIRI ET SUMMI IMPERATORES, SED ITA TRIUMPHARUNT UT +
ILLE PULSUS SUPERATUS-QUE REGNARET. VERUM TAMEN ILLIS IMPERATORIBUS +
LAUS EST TRIBUENDA QUOD EGERUNT, VENIA DANDA QUOD RELIQUERUNT, +
PROPTEREA QUOD AB EO BELLO $SULLAM IN $ITALIAM RES PUBLICA, $MURENAM +
$SULLA REVOCAVIT.
<S 9>
MITHRIDATES AUTEM OMNE RELIQUUM TEMPUS NON AD OBLIVIONEM VETERIS BELLI +
SED AD COMPARATIONEM NOVI CONTULIT. QUI POSTEA, CUM MAXIMAS AEDIFICASSET +
ORNASSET-QUE CLASSIS EXERCITUS-QUE PERMAGNOS QUIBUSCUMQUE EX GENTIBUS +
POTUISSET COMPARASSET ET SE $BOSPHORANIS, FINITIMIS SUIS, BELLUM +
INFERRE SIMULARET, USQUE IN $HISPANIAM LEGATOS AC LITTERAS MISIT AD +
EOS DUCES QUIBUSCUM TUM BELLUM GEREBAMUS, UT, CUM DUOBUS IN LOCIS +
DISIUNCTISSIMIS MAXIME-QUE DIVERSIS UNO CONSILIO A BINIS HOSTIUM +
COPIIS BELLUM TERRA MARI-QUE GERERETUR, VOS ANCIPITI CONTENTIONE +
DISTRICTI DE IMPERIO DIMICARETIS.
<S 10>
SED TAMEN ALTERIUS PARTIS PERICULUM, $SERTORIANAE ATQUE $HISPANIENSIS, +
QUAE MULTO PLUS FIRMAMENTI AC ROBORIS HABEBAT, $CN. $POMPEI DIVINO +
CONSILIO AC SINGULARI VIRTUTE DEPULSUM EST; IN ALTERA PARTE ITA RES AB +
$L. $LUCULLO, SUMMO VIRO, EST ADMINISTRATA UT INITIA ILLA RERUM +
GESTARUM MAGNA ATQUE PRAECLARA NON FELICITATI EIUS SED VIRTUTI, +
HAEC AUTEM EXTREMA QUAE NUPER ACCIDERUNT NON CULPAE SED FORTUNAE +
TRIBUENDA ESSE VIDEANTUR. SED DE $LUCULLO DICAM ALIO LOCO, +
ET ITA DICAM, $QUIRITES, UT NEQUE VERA LAUS EI DETRACTA ORATIONE +
MEA NEQUE FALSA ADFICTA ESSE VIDEATUR;
<S 11>
DE VESTRI IMPERI DIGNITATE ATQUE GLORIA, QUONIAM IS EST EXORSUS +
ORATIONIS MEAE, VIDETE QUEM VOBIS ANIMUM SUSCIPIENDUM PUTETIS. +
MAIORES NOSTRI SAEPE PRO MERCATORIBUS AUT NAVICULARIIS NOSTRIS +
INIURIOSIUS TRACTATIS BELLA GESSERUNT; VOS TOT MILIBUS CIVIUM +
ROMANORUM UNO NUNTIO ATQUE UNO TEMPORE NECATIS QUO TANDEM +
ANIMO ESSE DEBETIS? LEGATI QUOD ERANT APPELLATI SUPERBIUS, +
$CORINTHUM PATRES VESTRI TOTIUS $GRAECIAE LUMEN EXSTINCTUM ESSE +
VOLUREUNT; VOS EUM REGEM INULTUM ESSE PATIEMINI QUI LEGATUM +
POPULI $ROMANI CONSULAREM VINCULIS AC VERBERIBUS ATQUE OMNI +
SUPPLICIO EXCRUCIATUM NECAVIT? ILLI LIBERTATEM IMMINUTAM CIVIUM +
ROMANORUM NON TULERUNT; VOS EREPTAM VITAM NEGLEGETIS? IUS +
LEGATIONIS VERBO VIOLATUM ILLI PERSECUTI SUNT; VOS LEGATUM OMNI +
SUPPLICIO INTERFECTUM RELINQUETIS?
<S 12>
VIDETE NE, UT ILLIS PULCHERRIMUM FUIT TANTAM VOBIS IMPERI GLORIAM TRADERE, +
SIC VOBIS TURPISSIMUM SIT ID QUOD ACCEPISTIS TUERI ET CONSERVARE NON +
POSSE. QUID? QUOD SALUS SOCIORUM SUMMUM IN PERICULUM AC DISCRIMEN VOCATUR, +
QUO ID TANDAM ANIMO FERRE DEBETIS? REGNO EST EXPULSUS $ARIOBARZANES +
REX, SOCIUS POPULI $ROMANI ATQUE AMICUS; IMMINENT DUO REGES TOTI $ASIAE +
NON SOLUM VOBIS INIMICISSIMI SED ETIAM VESTRIS SOCIIS ATQUE AMICIS; +
CIVITATES AUTEM OMNES CUNCTA $ASIA ATQUE $GRAECIA VESTRUM AUXILIUM +
EXSPECTARE PROPTER PERICULI MAGNITUDINEM COGUNTUR; IMPERATOREM A +
VOBIS CERTUM DEPOSCERE, CUM PRAESERTIM VOS ALIUM MISERITIS, NEQUE +
AUDENT NEQUE ID SE FACERE SINE SUMMO PERICULO POSSE ARBITAANTUR.
<S 13>
VIDENT ENIM ET SENTIUNT HOC IDEM QUOD VOS, UNUM VIRUM ESSE IN QUO +
SUMMA SINT OMNIA, ET EUM PROPTER ESSE, QUO ETIAM CARENT AEGRIUS; +
CUIUS ADVENTU IPSO ATQUE NOMINE, TAMETSI ILLE AD MARITIMUM BELLUM +
VENERIT, TAMEN IMPETUS HOSTIUM REPRESSOS ESSE INTELLEGUNT AC +
RETARDATOS. HI VOS, QUONIAM LIBERE LOQUI NON LICET, TACIT ROGANT +
UT SE QUOQUE DIGNOS EXISTIMETIS QUORUM SALUTEM TALI VIRO COMMENDETIS, +
ATQUE HOC ETIAM MAGIS QUOD CETERAS IN PROVINCIAS EIUS MODI HOMINES +
CUM IMPERIO MITTIMUS UT, ETIAM SI AB HOSTE DEFENDANT, TAMEN IPSORUM +
ADVENTUS IN URBIS SOCIORUM NON MULTUM AB HOSTILI EXPUGNATIONE +
DIFFERANT, HUNC AUDIEBANT ANTEA, NUNC PRAESENTEM VIDENT TANTA +
TEMPERANTIA, TANTA MANSUETUDINE TANTA HUMANITATE UT EI BEATISSIMI +
ESSE VIDEANTUR APUD QUOS ILLE DIUTISSIME COMMORETUR.
<S 14>
QUA RE SI PROPTER SOCIOS NULLA IPSI INIURIA LACESSITI MAIORES +
NOSTRI CUM $ANTIOCHO, CUM $PHILIPPO, CUM $AETOLIS, CUM $POENIS +
BELLA GESSERUNT, QUANTO VOS STUDIOSIUS CONVENIT INIURIIS +
PROVOCATOS SOCIORUM SALUTEM UNA CUM IMPERI VESTRI DIGNITATE +
DEFENDERE, PRAESERTIM CUM DE MAXIMIS VESTRIS VECTIGALIBUS +
AGATUR? NAM CETERARUM PROVINCIARUM VECTIGALIA, $QUIRITES, TANTA +
SUNT UT EIS AD IPSAS PROVINCIAS TUENDAS VIX CONTENTI ESSE +
POSSIMUS, $ASIA VERO TAM OPIMA EST AC FERTILIS UT ET UBERTATE +
AGRORUM ET VARIETATE FRUCTUUM ET MAGNITUDINE PASTIONIS ET +
MULTITUDINE EARUM RERUM QUAE EXPORTENTUR FACILE OMNIBUS +
TERRIS ANTECELLAT. ITAQUE HAEC VOBIS PROVINCIA, $QUIRITES, +
SI ET BELLI UTILITATEM ET PACIS DIGNITATEM RETINERE VOLTIS, NON +
MODO A CALAMITATE SED ETIAM A METU CALAMITATIS EST DEFENDENDA.
<S 15>
NAM IN CETERIS REBUS CUM VENIT CALAMITAS, TUM +
DETRIMENTUM ACCIPITUR; AT IN VECTIGALIBUS NON SOLUM ADVENTUS +
MALI SED ETIAM METUS IPSE ADFERT CALAMITATEM. NAM CUM HOSTIUM +
COPIAE NON LONGE ABSUNT, ETIAM SI INRUPTIO NULLA FACTA EST, +
TAMEN PECUA RELINQUUNTUR, AGRI CULTURA DESERITUR, MERCATORUM +
NAVIGATIO CONQUIESCIT. ITA NEQUE EX PORTU NEQUE EX DECUMIS +
NEQUE EX SCRIPTURA VECTIGAL CONSERVARI POTEST; QUA RE SAEPE TOTIUS +
ANNI FRUCTUS UNO RUMORE PERICULI ATQUE UNO BELLI TERRORE AMITTITUR.
<S 16>
QUO TANDEM IGITUR ANIMO ESSE EXISTIMATIS AUT EOS QUI +
VECTIGALIA NOBIS PENSITANT, AUT EOS QUI EXERCENT ATQUE EXIGUNT, +
CUM DUO REGES CUM MAXIMIS COPIIS PROPTER ADSINT, CUM UNA +
EXCURSIO EQUITATUS PERBREVI TEMPORE TOTIUS ANNI VECTIGAL +
AUFERRE POSSIT, CUM PUBLICANI FAMILIAS MAXIMAS QUAS IN SALINIS +
HABENT, QUAS IN AGRIS, QUAS IN PORTIBUS ATQUE IN CUSTODIIS +
MAGNO PERICULO SE HABERE ARBITRENTUR? PUTATISNE VOS ILLIS +
REBUS FRUI POSSE, NISI EOS QUI VOBIS FRUCTUI SUNT CONSERVAVERITIS +
NON SOLUM, UT ANTE DIXI, CALAMITATE SED ETIAM CALAMITATIS +
FORMIDINE LIBERATOS?
<S 17>
AC NE ILLUD QUIDEM VOBIS NEGLEGENDUM EST QUOD MIHI +
EGO EXTREMUM PROPOSUERAM, CUM ESSEM DE BELLI GENERE +
DICTURUS, QUOD AD MULTORUM BONA CIVIUM $ROMANORUM +
PERTINET; QUORUM VOBIS PRO VESTRA SAPIENTIA, $QUIRITES, +
HABENDA EST RATIO DILIGENTER. NAM ET PUBLICANI, HOMINES +
HONESTISSIMI ATQUE ORNATISSIMI, SUAS RATIONES ET COPIAS IN ILLAM +
PROVINCIAM CONTULERUNT, QUORUM IPSORUM PER SE RES ET FORTUNAE +
VOBIS CURAE ESSE DEBENT. ETENIM, SI VECTIGALIA NERVOS ESSE REI +
PUBLICAE SEMPER DUXIMUS, EUM CERTE ORDINEM QUI EXERCET ILLA +
FIRMAMENTUM CETERORUM ORDINUM RECTE ESSE DICEMUS.
<S 18>
DEINDE EX CETERIS ORDINIBUS HOMINES GNAVI ATQUE INDUSTRII PARTIM IPSI +
IN $ASIA NEGOTIANTUR, QUIBUS VOS ABSENTIBUS CONSULERE DEBETIS, PARTIM +
EORUM IN EA PROVINCIA PECUNIAS MAGNAS CONLOCATAS HABENT. EST +
IGITUR HUMANITATIS VESTRAE MAGNUM NUMERUM CIVIUM CALAMITATE +
A RE PUBLICA SEIUNCTAM ESSE NON POSSE. ETENIM ILLUD PRIMUM +
RECIPERARE; NEQUE ENIM ISDEM REDIMENDI FACULTAS ERIT PROPTER +
CALAMITATEM NEQUE ALIIS VOLUNTAS PROPTER TIMOREM.
<S 19>
DEINDE QUOD NOS EADEM $ASIA ATQUE IDEM ISTE $MITHRIDATES INITIO +
BELLI $ASIATICI DOCUIT, ID QUIDEM CERTE CALAMITATE DOCTI +
MEMORIA RETINERE DEBEMUS. NAM TUM, CUM IN $ASIA MAGNAS +
PERMULTI RES AMISERUNT, SCIMUS $ROMAE SOLUTIONE IMPEDITA +
FIDEM CONCIDISSE. NON ENIM POSSUNT UNA IN CIVITATE MULTI +
REM AC FORTUNAS AMITTERE UT NON PLURIS SECUM IN EANDEM +
TRAHANT CALAMITATEM: A QUO PERICULO PROHIBETE REM +
PUBLICAM. ETINIM - MIHI CREDITE ID QUOD IPSI VIDETIS - HAEC +
FIDES ATQUE HAEC RATIO PECUNIARUM QUAE $ROMAE, QUAE IN FORO +
VERSATUR, IMPLICATA EST CUM ILLIS PECUNIIS $ASIATICIS ET +
COHAERET; RUERE ILLA NON POSSUNT UT HAEC NON EODEM LABEFACTA +
MOTU CONCIDANT. QUA RE VIDETE NUM DUBITANDUM VOBIS SIT +
OMNI STUDIO AD ID BELLUM INCUMBERE IN QUO GLORIA NOMINIS +
VESTRI, SALUS SOCIORUM, VECTIGALIA MAXIMA, FORTUNAE PLURIMORUM +
CIVIUM CONIUNCTAE CUM RE PUBLICA DEFENDANTUR.
<S 20>
QUONIAM DE GENERE BELLI DIXI, NUNC DE MAGNITUDINE PAUCA DICAM. +
POTEST ENIM HOC DICI, BELLI GENUS ESSE ITA NECESSARIUM UT SIT +
GERENDUM, NON ESSE ITA MAGNUM UT SIT PERTIMESCENDUM. IN QUO +
MAXIME LABORANDUM EST NE FORTE EA VOBIS QUAE DILIGENTISSIME +
PROVIDENDA SUNT CONTEMNENDA ESSE VIDEANTUR. ATQUE UT OMNES +
INTELLEGANT ME $L. $LUCULLO TANTUM IMPERTIRE LAUDIS QUANTUM +
FORTI VIRO ET SAPIENTI HOMINI ET MAGNO IMPERATORI DEBEATUR, +
DICO EIUS ADVENTU MAXIMAS $MITHRIDATI COPIAS OMNIBUS REBUS +
ORNATAS ATQUE INSTRUCTAS FUISSE, URBEM-QUE $ASIAE CLARISSIMAM +
NOBIS-QUE AMICISSIMAM $CYZICENORUM OPPRESSAM ESSE AB IPSO REGE MAXIMA +
MULTITUDINE ET OPPUGNATAM VEHEMENTISSIME; QUAM $L. $LUCULLUS VIRTUTE, +
ADSIDUITATE, CONSILIO SUMMIS OBSIDIONIS PERICULIS LIBERAVIT.
<S 21>
AB EODEM IMPERATORE CLASSEM MAGNAM ET ORNATAM +
QUAE DUCIBUS $SERTORIANIS AD $ITALIAM STUDIO ATQUE ODIO +
INFLAMMATA RAPERETUR SUPERATAM ESSE ATQUE DEPRESSAM; MAGNAS +
HOSTIUM PRAETEREA COPIAS MULTIS PROELIIS ESSE DELETAS +
PATEFACTUM-QUE NOSTRIS LEGIONIBUS ESSE $PONTUM QUI ANTEA +
POPULO $ROMANO EX OMNI ADITU CLAUSUS FUISSET; $SINOPEN ATQUE $AMISUM, +
QUIBUS IN OPPIDIS ERANT DOMICILIA REGIS OMNIBUS REBUS ORNATA AC +
REFERTA, CETERAS-QUE URBIS $PONTI ET $CAPPADOCIAE PERMULTAS UNO +
ADITU ADVENTU-QUE ESSE CAPTAS; REGEM SPOLIATUM REGNO PATRIO ATQUE +
AVITO AD ALIOS SE REGES ATQUE AD ALIAS GENTIS SUPPLICEM CONTULISSE; +
ATQUE HAEC OMNIA SALVIS POPULI $ROMANI SOCIIS ATQUE INTEGRIS VECTIGALIBUS +
ESSE GESTA. SATIS OPINOR HOC ESSE LAUDIS ATQUE ITA, $QUIRITES, UT +
HOC VOS INTELLEGATIS, A NULLO ISTORUM QUI HUIC OBTRECTANT LEGI +
ATQUE CAUSAE $L. $LUCULLUM SIMILITER EX HOC LOCO ESSE LAUDATUM.
<S 22>
REQUIRETUR FORTASSE NUNC QUEM AD MODUM, CUM HAEC ITA +
SINT, RELIGUUM POSSIT MAGNUM ESSE BELLUM. COGNOSCITE, +
$QUIRITES; NON ENIM HOC SINE CAUSA QUAERI VIDETUR. PRIMUM +
EX SUO REGNO SIC $MITHRIDATES PROFUGIT UT EX EODEM $PONTO +
MEDEA ILLA QUONDAM FUGISSE DICITUR, QUAM PRAEDICANT IN +
FUGA FRATRIS SUI MEMBRA IN EIS LOCIS QUA SE PARENS PERSEQUERETUR +
DISSIPAVISSE, UT EORUM CONLECTIO DISPERSA MAEROR-QUE PATRIUS +
CELERITATEM CONSEQUENDI RETARDARET. SIC $MITHRIDATES FUGIENS +
MAXIMAM VIM AURI ATQUE ARGENTI PULCHERRIMARUM-QUE RERUM +
OMNIUM QUAS ET A MAIORIBUS ACCEPERAT ET IPSE BELLO +
SUPERIORE EX TOTA $ASIA DIREPTAS IN SUUM REGNUM CONGESSERAT +
IN PONTO OMNEM RELIQUIT. HAEC DUM NOSTRI CONLIGUNT OMNIA +
DILIGENTIUS, REX IPSE E MANIBUS EFFUGIT. ITA ILLUM IN +
PERSEQUENDI STUDIO MAEROR, HOS LAETITIA TARDAVIT.
<S 23>
HUNC IN ILLO TIMORE ET FUGA $TIGRANES, REX $ARMENIUS, EXCEPIT DIFFIDENTEM-QUE +
REBUS SUIS CONFIRMAVIT ET ADFLICTUM EREXIT PRDITUM-QUE RECREAVIT. +
CUIUS IN REGNUM POSTEA QUAM $L. $LUCULLUS CUM EXERCITU VENIT, +
PLURES ETIAM GENTES CONTRA IMPERATOREM NOSTUM CONCITATAE SUNT. +
ERAT ENIM METUS INIECTUS EIS NATIONIBUS QUAS NUMQUAM POPULUS +
ROMANUS NEQUE LACESSENDAS BELLO NEQUE TEMPTANDAS PUTAVIT; +
ERAT ETIAM ALIA GRAVIS ATQUE VEHEMENS OPINIO QUAE PER ANIMOS +
GENTIUM BARBARARUM PERVASERAT, FANI LOCUPLETISSIMI ET +
RELIGIOSISSIMI DIRIPIENDI CAUSA IN EAS ORAS NOSTRUM ESSE +
EXERCITUM ADDUCTUM. ITA NATIONES MULTAE ATQUE MAGNAE NOVO QUODAM +
TERRORE AC METU CONCITABANTUR. NOSTER AUTEM EXERCITUS, +
TAMETSI URBEM EX $TIGRANI REGNO CEPERAT ET PROELIIS USUS ERAT +
SECUNDIS, TAMEN NIMIA LONGINQUITATE LOCORUM AC DESIDERIO +
SUORUM COMMOVEBATUR.
<S 24>
HIC IAM PLURA NON DICAM; FUIT ENIM +
ILLUD EXTREMUM UT EX EIS LOCIS A MILITIBUS NOSTRIS +
REDITUS MAGIS MATURUS QUAM PROGRESSIO LONGIOR QUAERERETUR. +
MITHRIDATES AUTEM SE ET SUAM MANUS IAM CONFIRMARAT EORUM +
OPERA QUI AD EUM EX IPSIUS REGNO CONCESSERANT ET MAGNIS +
ADVENTICIIS AUXILIIS MULTORUM REGUM ET NATIONUM IUVABATUR. +
IAM HOC FERE SIC FIERI SOLERE ACCEPIMUS UT REGUM ADFLICTAE +
FORTUNAE FACILE MULTORUM OPES ADLICIANT AD MISERICORDIAM, +
MAXIME-QUE EORUM QUI AUT REGES SUNT AUT VIVUNT IN REGNO, +
UT EIS NOMEN REGALE MAGNUM ET SANCTUM ESSE VIDEATUR.
<S 25>
ITAQUE TANTUM VICTUS EFFICERE POTUIT QUANTUM INCOLUMIS +
NUMQUAM EST AUSUS OPTARE. NAM CUM SE IN REGNUM SUUM +
RECEPISSET, NON FUIT EO CONTENTUS QUOD EI PRAETER SPEM +
ACCIDERAT, UT ILLAM POSTEA QUAM PULSUS ERAT TERRAM +
UMQUAM ATTINGERET, SED IN EXERCITUM NOSTRUM CLARUM ATQUE +
VICTOREM IMPETUM FECIT. SINITE HOC LOCO, $QUIRITES, SICUT +
POETAE SOLENT QUI RES $ROMANAS SCRIBUNT, PRAETERIRE ME +
NOSTRAM CALAMITATEM, QUAE TANTA FUIT UT EAM AD AURIS +
IMPERATORIS NON EX PROELIO NUNTIUS SED EX SERMONE RUMOR ADFERRET.
<S 26>
HIC IN ILLO IPSO MALO GRAVISSIMA-QUE BELLI OFFENSIONE +
$L. $LUCULLUS, QUI TAMEN ALIQUA EX PARTE EIS INCOMMODIS MEDERI +
FORTASSE POTUISSET, VESTRO IUSSU COACTUS QUI IMPERI DIUTURNITATI +
MODUM STATUENDUM VETERE EXEMPLO PUTAVISTIS, PARTIM MILITUM QUI +
IAM STIPENDIIS CONFECTIS ERANT DIMISIT, PARTIM $M'. $LABRIONI +
TRADIDIT. MULTA PRAETEREO CONSULTO; SED EA VOS CONIECTURA PERSPICITE +
QUANTUM ILLUD BELLUM FACTUM PUTETIS QUOD CONIUNGANT REGES POTENTISSIMI, +
RENOVENT AGITATAE NATIONES, SUSCIPIANT INTEGRAE GENTES, NOVUS +
IMPERATOR NOSTER ACCIPIAT VETERE EXERCITU PULSO.
<S 27>
SATIS MULTA MIHI VERBA FECISSE VIDEOR QUA RE ESSET HOC BELLUM +
GENERE IPSO NECESSARIUM, MAGNITUDINE PERICULOSUM. RESTAT +
UT DE IMPERATORE AD ID BELLUM DELIGENDO AC TANTIS REBUS +
PRAEFICIENDO DICENDUM ESSE VIDEATUR. UTINAM, $QUIRITES, +
VIRORUM FORTIUM ATQUE INNOCENTIUM COPIAM TANTAM HABERETIS +
UT HAEC VOBIS DELIBERATIO DICCICILIS ESSET QUEMNAM POTISSIMUM +
TANTIS REBUS AC TANTO BELLO PRAEFICIENDUM PUTARETIS' NUNC VERO +
CUM SIT UNUS $CN. $POMPEIUS QUI NON MODO EORUM HOMINUM QUI NUNC SUNT +
GLORIAM SED ETIAM ANTIQUITATIS MEMORIAM VIRTUTE SUPERARIT, +
QUAE RES EST QUAE CUIUSQUAM ANIMUM IN HAC CAUSA DUBIUM FACERE POSSIT?
<S 28>
EGO ENIM SIC EXISTIMO, IN SUMMO IMPERATORE QUATTUOR HAS +
RES INESSE OPORTERE, SCIENTIAM REI MILITARIS, VIRTUTEM, AUCTORITATEM, +
FELICITATEM. QUIS IGITUR HOC HOMINE SCIENTIOR UMQUAM AUT FUIT AUT +
ESSE DEBUIT? QUI E LUDO ATQUE E PUERITIAE DISCIPLINIS BELLO +
MAXIMO ATQUE ACERRIMIS HOSTIBUS AD PATRIS EXERCITUM ATQUE IN +
MILITIAE DISCIPLINAM PROFECTUS EST, QUI EXTREMA PUERITIA MILES IN +
EXERCITU SUMMI FUIT IMPERATORIS, INEUNTE ADULESCENTIA MAXIMI IPSE +
EXERCITUS IMPERATOR, QUI SAEPIUS CUM HOSTE CONFLIXIT QUAM CETERI +
LEGERUNT, PLURIS PROVINCIAS CONFECIT QUAM ALII CONCUPIVERUNT, +
CUIUS ADULESCENTIA AD SCIENTIAM REI MILITARIS NON ALIENIS +
PRAECEPTIS SED SUIS IMPERIIS, NON OFFENSIONIBUS BELLI SED VICTORIIS, +
NON STIPENDIIS SED TRIUMPHIS EST ERUDITA. QUOD DENIQUE GENUS ESSE +
BELLI POTEST IN QUO ILLUM NON EXERCUERIT FORTUNA REI PUBLICAE? +
CIVILE, $AFRICANUM $TRANSALPINUM, $HISPANIENSE MIXTUM EX CIVIBUS ATQUE +
EX BELLICOSISSIMIS NATIONIBUS, SERVILE, NAVALE BELLUM, VARIA ET +
DIVERSA GENERA ET BELLORUM ET HOSTIUM NON SOLUM GESTA AB HOC UNO +
SED ETIAM CONFECTA NULLAM REM ESSE DECLARANT IN USU POSITAM +
MILITARI QUAE HUIUS VIRI SCIENTIAM FUGERE POSSIT.
<S 29>
IAM VERO VIRTUTI $CN. $POMPEI QUAE POTEST ORATIO PAR +
INVENIRI? QUID EST QUOD QUISQUAM AUT ILLO DIGNUM AUT +
VOBIS NOVUM AUT CUIQUAM INAUDITUM POSSIT ADFERRE? NEQUE +
ENIM SOLAE SUNT VIRTUTES IMPERATORIAE QUAE VOLGO EXISTIMANTUR, +
LABOR IN NEGOTIIS, FORTITUDO IN PERICULIS, INDUSTRIA IN +
AGENDO, CELERITAS IN CONFICIENDO, CONSILIUM IN PROVIDENDO, +
QUAE TANTA SUNT IN HOC UNO QUANTA IN OMBIBUS RELIQUIS +
IMPERATORIBUS QUOS AUT VIDIMUS AUT AUDIVIMUS NON FUERUNT.
<S 30>
TESTIS EST $ITALIA QUAM ILLE IPSE VICTOR $L. $SULLA HUIUS VIRTUTE +
ET SUBSIDIO CONFESSUS EST LIBERATAM; TESTIS $SICILIA QUAM +
MULTIS UNDIQUE CINCTAM PERICULIS NON TERRORE BELLI SED +
CONSILI CELERITATE EXPLICAVIT; TESTIS AFRICA QUAE MAGNIS +
OPPRESSA HOSTIUM COPIIS EORUM IPSORUM SANGUINE REDUNDAVIT; +
TESTIS $GALLIA PER QUAM LEGIONIBUS NOSTRIS ITER IN $HISPANIAM +
$GALLORUM INTERNICIONE PATEFACTUM EST; TESTIS $HISPANIA QUAE +
SAEPISSIME PLURIMOS HOSTIS AB HOC SUPERATOS PROSTRATOS-QUE +
CONSPEXIT; TESTIS ITERUM ET SAEPIUS $ITALIA QUAE, CUM SERVILI +
BELLO TAETRO PERICULOSO-QUE PREMERETUR, AB HOC AUXILIUM +
ABSENTE EXPETIVIT, QUOD BELLUM EXSPECTATIONE EIUS ATTENUATUM +
ATQUE IMMINUTUM EST, ADVENTU SUBLATUM AC SEPULTUM.
<S 31>
TESTES NUNC VERO IAM OMNES ORAE ATQUE OMNES TERRAE GENTES NATIONES, +
MARIA DENIQUE OMNIA CUM UNIVERSA TUM IN SINGULIS ORIS OMNES +
SINUS ATQUE PORTUS. QUIS ENIM TOTO MARI LOCUS PER HOS ANNOS AUT +
TAM FIRMUM HABUIT PRAESIDIUM UT TUTUS ESSET, AUT TAM FUIT ABDITUS +
UT LATERET? QUIS NAVIGAVIT QUI NON SE AUT MORTIS AUT SERVITUTIS +
PERICULO COMMITTERET, CUM AUT HIEME AUT REFERTO PRAEDONUM MARI +
NAVIGARET? HOC TANTUM BELLUM, TAM TURPE, TAM VETUS, TAM LATE DIVISUM +
ATQUE DISPERSUM QUIS UMQUAM ARBITRARETUR AUT AB OMNIBUS IMPERATORIBUS UNO +
ANNO AUT OMNIBUS ANNIS AB UNO IMPERATORE CONFICI POSSE?
<S 32>
QUAM PROVINCIAM TENUISTIS A PRAEDONIBUS LIBERAM PER HOSCE ANNOS? QUOD +
VECTIGAL VOBIS TUTUM FUIT? QUEM SOCIUM DEFENDISTIS? CUI PRAESIDIO CLASSIBUS +
VESTRIS FUISTIS? QUAM MULTAS EXISTIMATIS INSULAS ESSE DESERTAS, QUAM MULTAS +
AUT METU RELICTAS AUT A PRAEDONIBUS CAPTAS URBIS ESSE SOCIORUM? +
SED QUID EGO LONGINQUA COMMEMORO? FUIT HOC QUONDAM, FUIT PROPRIUM +
POPULI $ROMANI LONGE A DOMO BELLARE ET PROPUGNACULIS IMPERI +
SOCIORUM FORTUNAS, NON SUA TECTA DEFENDERE. SOCIIS EGO VESTRIS +
MARE PER HOSCE ANNOS CLAUSUM FUISSE DICAM, CUM EXERCITUS VESTRI +
NUMQUAM $BRUNDISIO NISI HIEME SUMMA TRANSMISERINT? QUI AD VOS AB +
EXTERIS NATIONIBUS VENIRENT, CAPTOS QUERAR, CUM LEGATI POPULI +
ROMANI REDEMPTI SINT? MERCATORIBUS MARE TUTUM NON FUISSE DICAM, +
CUM DUODECIM SECURES IN PRAEDONUM POTESTATEM PERVENERINT?
<S 33>
$CNIDUM AUT $COLOPHONEM AUT $SAMUM, NOBILISSIMAS URBIS, INNUMERABILIS-QUE +
ALIAS CAPTAS ESSE COMMEMOREM, CUM VESTROS PORTUS ATQUE EOS PORTUS +
QUIBUS VITAM AC SPIRITUM DUCITIS IN PRAEDONUM FUISSE POTESTATE +
SCIATIS? AN VERO IGNORATIS PORTUM $CAIETAE CELEBERRIMUM ET +
PLENISSIMUM NAVIUM INSPECTANTE PRAETORE A PRAEDONIBUS ESSE +
DIREPTUM, EX $MISENO AUTEM EIUS IPSIUS LIBEROS QUI CUM +
PRAEDONIBUS ANTEA BELLUM GESSERAT A PRAEDONIBUS ESSE SUBLATOS? +
NAM QUID EGO $OSTIENSE INCOMMODUM ATQUE ILLAM LABEM ATQUE IGNOMINIAM REI +
PUBLICAE QUERAR, CUM PROPE INSPECTANTIBUS VOBIS CLASSIS EA CUI CONSUL +
POPULI $ROMANI PRAEPOSITUS ESSET A PRAEDONIBUS CAPTA ATQUE DEPRESSA +
EST? PRO DI IMMORTALES' TANTAM-NE UNIUS HOMINIS INCREDIBILIS AC +
DIVINA VIRTUS TAM BREVI TEMPORE LUCEM ADFERRE REI PUBLICAE +
POTUIT UT VOS, QUI MODO ANTE OSTIUM $TIBERINUM CLASSEM HOSTIUM +
VIDEBATIS, EI NUNC NULLAM INTRA $OCEANI OSTIUM PRAEDONUM +
NAVEM ESSE AUDIATIS?
<S 34>
ATQUE HAEC QUA CELERITATE GESTA SINT, QUAMQUAM +
VIDETIS, TAMEN A ME IN DICENDO PRAETEREUNDA NON SUNT. +
QUIS ENIM UMQUAM AUT OBEUNDI NEGOTI AUT CONSEQUENDI QUAESTUS +
STUDIO TAM BREVI TEMPORE TOT LOCA ADIRE, TANTOS CURSUS +
CONFICERE POTUIT, QUAM CELERITER $CN. $POMPEIO DUCE TANTI BELLI +
IMPETUS NAVIGAVIT? QUI NONDUM TEMPESTIVO AD NAVIGANDUM MARI +
$SICILIAM ADIIT, $AFRICAM EXPLORAVIT, INDE $SARDINIAM CUM CLASSE +
VENIT ATQUE HAEC TRIA FRUMENTARIA SUBSIDIA REI PUBLICAE +
FIRMISSIMIS PRAESIDIIS CLASSIBUS-QUE MUNIVIT.
<S 35>
INDE CUM SE IN $ITALIAM RECEPISSET, DUABUS $HISPANIIS ET $GALLIA $TRANSALPINA +
PRAESIDIIS AC NAVIBUS CONFIRMATA, MISSIS ITEM IN ORAM ILLYRICI MARIS ET +
IN $ACHAIAM OMNEM-QUE $GRAECIAM NAVIBUS $ITALIAE DUO MARIA MAXIMIS +
CLASSIBUS FIRMISSIMIS-QUE PRAESIDIIS ADORNAVIT, IPSE AUTEM UT +
$BRUNDISIO PROFECTUS EST, UNDE QUINQUAGESIMO DIE TOTAM AD +
IMPERIUM POPULI $ROMANI $CILICIAM ADIUNXIT; OMNES QUI UBIQUE +
PRAEDONES FUERUNT PARTIM CAPTI INTERFECTI-QUE SUNT, PARTIM UNIUS +
HUIUS SE IMPERIO AC POTESTATI DEDIDERUNT. IDEM $CRETENSIBUS, CUM +
AD EUM USQUE IN $PAMPHYLIAM LEGATOS DEPRECATORES-QUE MISISSENT, SPEM +
DEDITIONIS NON ADEMIT OBSIDES-QUE IMPERAVIT. ITA TANTUM BELLUM, +
TAM DIUTURNUM, TAM LONGE LATE-QUE DISPERSUM, QUO BELLO OMNES GENTES +
AC NATIONES PREMEBANTUR, $CN. $POMPEIUS EXTREMA HIEME APPARAVIT, +
INEUNTE VERE SUSCEPIT, MEDIA AESTATE CONFECIT.
<S 36>
EST HAEC DIVINA ATQUE INCREDIBILIS VIRTUS IMPERATORIS. QUID? +
CETERAE QUAS PAULO ANTE COMMEMORARE COEPERAM QUANTAE ATQUE +
QUAM MULTAE SUNT' NON ENIM BELLANDI VIRTUS SOLUM IN SUMMO AC +
PERFECTO IMPERATORE QUAERENDA EST SED MULTAE SUNT ARTES EXIMIAE +
HUIUS ADMINISTRAE COMITES-QUE VIRTUTIS. AC PRIMUM QUANTA INNOCENTIA +
DEBENT ESSE IMPERATORES, QUANTA DEINDE IN OMNIBUS REBUS TEMPERANTIA, +
QUANTA FIDE, QUANTA DEINDE IN OMNIBUS REBUS TEMPERANTIA, QUANTA +
FIDE, QUANTA FACILITATE, QUANTO INGENIO, QUANTA HUMANITATE' QUAE +
BREVITER QUALIA SINT IN CN $POMPEIO CONSIDEREMUS. SUMMA ENIM SUNT +
OMNIA, $QUIRITES, SED EA MAGIS EX ALIORUM CONTENTIONE QUAM IPSA +
PER SESE COGNOSCI ATQUE INTELLEGI POSSUNT.
<S 37>
QUEM ENIM POSSUMUS IMPERATOREM ULLO IN NUMERO PUTARE CUIUS IN EXERCITU +
CENTURIATUS VENEANT ATQUE VENIERINT? QUID HUNC HOMINEM MAGNUM AUT AMPLUM +
DE RE PUBLICA COGITARE QUI PECUNIAM EX AERARIO DEPROMPTAM AD BELLUM +
ADMINISTRANDUM AUT PROPTER CUPIDITATEM PROVINCIAE MAGISTRATIBUS DIVISERIT +
AUT PROPTER AVARITIAM $ROMAE IN QUAESTU RELIGUERIT? VESTRA ADMURMURATIO +
FACIT, $QUIRITES, UT AGNOSCERE VIDEAMINI QUI HAEC FECERINT; EGO AUTEM +
NOMINO NEMINEM; QUA RE IRASCI MIHI NEMO POTERIT NISI QUI ANTE DE SE +
VOLUERIT CONFITERI. ITAQUE PROPTER HANC AVARITIAM IMPERATORUM QUANTAS +
CALAMITATES, QUOCUMQUE VENTUM SIT, NOSTRI EXERCITUS ADFERANT QUIS IGNORAT?
<S 38>
ITINERA QUAE PER HOSCE ANNOS IN $ITALIA PER AGROS ATQUE OPPIDA +
CIVIUM $ROMANORUM NOSTRI IMPERATORES FECERINT RECORDAMINI; TUM +
FACILIUS STATUETIS QUID APUD EXTERAS NATIONES FIERI EXISTIMETIS. +
UTRUM PLURIS ARBITRAMINI PER HOSCE ANNOS MILITUM VESTRORUM +
ARIMIS HOSTIUM URBIS AN HIBERNIS SOCIORUM CIVITATES ESSE DELETAS? +
NEQUE ENIM POTEST EXERCITUM IS CONTINERE IMPERATOR QUI SE IPSE NON +
CONTINET, NEQUE SEVERUS ESSE IN IUDICANDO QUI ALIOS IN SE SEVEROS +
ESSE IUDICES NON VOLT.
<S 39>
HIC MIRAMUR HUNC HOMINEM TANTUM EXCELLERE +
CETERIS, CUIUS LEGIONES SIC IN $ASIAM PERVENERINT UT NON MODO MANUS TANTI +
EXERCITUS SED NE VESTIGIUM QUIDEM CUIQUAM PACATO NOCUISSE DICATUR? +
IAM VERO QUEM AD MODUM MILITES HIBERNENT COTIDIE SERMONES AC LITTERAE +
PERFERUNTUR; NON MODO UT SUMPTUM FACIAT IN MILITEM NEMINI VIS ADFERTUR +
SED NE CUPIENTI QUIDEM QUICQUAM PERMITTITUR. HIEMIS ENIM NON +
AVARITIAE PERFUGIUM MAIORES NOSTRI IN SOCIORUM ATQUE AMICORUM +
TECTIS ESSE VOLUERUNT.
<S 40>
AGE VERO, CETERIS IN REBUS QUAE SIT TEMPERANTIA CONSIDERATE. +
UNDE ILLAM TANTAM CELERITATEM ET TAM INCREDIBILEM CURSUM INVENTUM +
PUTATIS? NON ENIM ILLUM EXIMIA VIS REMIGUM AUT ARS INAUDITA +
QUAEDAM GUBERNANDI AUT VENTI ALIQUI NOVI TAM CELERITER IN +
ULTIMAS TERRAS PERTULERUNT, SED EAE RES QUAE CETEROS REMORARI +
SOLENT NON RETARDARUNT. NON AVARITIA AB INSTITUTO CURSU AD +
PRAEDAM ALIQUAM DEVOCAVIT, NON LIBIDO AD VOLUPTATEM, NON +
AMOENITAS AD DELECTATIONEM, NON NOBILITAS URBIS AD COGNITIONEM, +
NON DENIQUE LABOR IPSE AD QUIETEM; POSTREMO SIGNA ET TABULAS +
CETERA-QUE ORNAMENTA $GRAECORUM OPPIDORUM QUAE CETERI TOLLENDA +
ESSE ARBITRANTUR, EA SIBI ILLE NE VISENDA QUIDEM EXISTIMAVIT.
<S 41>
ITAQUE OMNES NUNC IN EIS LOCIS $CN. $POMPEIUM SICUT ALIQUEM NON +
EX HAC URBE MISSUM SED DE CAELO DELAPSUM INTUENTUR; NUNC DENIQUE +
INCIPIUNT CREDERE FUISSE HOMINES $ROMANOS HAC QUONDAM CONTINENTIA, +
QUOD IAM NATIONIBUS EXTERIS INCREDIBILE AC FALSO MEMORIAE +
PRODITUM VIDEBATUR; NUNC IMPERI VESTRI SPLENDOR ILLIS GENTIBUS +
LUCEM ADFERRE COEPIT; NUNC INTELLEGUNT NON SINE CAUSA MAIORES +
SUOS TUM CUM EA TEMPERANTIA MAGISTRATUS HABEBAMUS SERVIRE POPULO +
ROMANO QUAM IMPERARE ALIIS MALUISSE. IAM VERO ITA FACILES ADITUS AD +
EUM PRIVATORUM, ITA LIBERAE QUERIMONIAE DE ALIORUM INIURIIS ESSE +
DICUNTUR, UT IS QUI DIGNITATE PRINCIPIBUS EXCELLIT FACILITATE INFIMIS +
PAR ESSE VIDEATUR.
<S 42>
IAM QUANTUM CONSILIO, QUANTUM DICENDI GRAVITATE ET COPIA VALEAT, +
IN QUO IPSO INEST QUAEDAM DIGNITAS IMPERATORIA, VOS, $QUIRITES, +
HOC IPSO EX LOCO SAEPE COGNOSTIS. FIDEM VERO EIUS QUANTAM INTER +
SOCIOS EXISTIMARI PUTATIS QUAM HOSTES OMNES OMNIUM GENERUM SANCTISSIMAM +
IUDICARINT? HUMANITATE IAM TANTA EST UT DIFFICILE DICTU SIT UTRUM +
HOSTES MAGIS VIRTUTEM EIUS PUGNANTES TIMUERINT AN MANSUETUDINEM VICTI +
DILEXERINT. ET QUISQUAM DUBITABIT QUIN HUIC HOC TANTUM BELLUM +
PERMITTENDUM SIT QUI AD OMNIA NOSTRAE MEMORIAE BELLA CONFICIENDA +
DIVINO QUODAM CONSILIO NATUS ESSE VIDEATUR?
<S 43>
ET QUONIAM AUCTORITAS QUOQUE IN BELLIS ADMINISTRANDIS MULTUM +
ATQUE IN IMPERIO MILITARI VALET, CERTE NEMINI DUBIUM EST QUIN +
EA RE IDEM ILLE IMPERATOR PLURIMUM POSSIT. VEHEMENTER UTEM +
PERTINERE AD BELLA ADMINISTRANDA QUID HOSTES, QUID SOCII DE +
IMPERATORIBUS NOSTRIS EXISTIMENT QUIS IGNORAT, CUM SCIAMUS HOMINES +
IN TANTIS REBUS UT AUT METUANT AUT CONTEMNANT AUT ODERINT AUT AMENT +
OPINIONE NON MINUS ET FAMA QUAM ALIQUA RATIONE CERTA COMMOVERI? +
QUOD IGITUR NOMEN UMQUAM IN ORBE TERRARUM CLARIUS FUIT, CUIUS RES +
GESTAE PARES? DE QUO HOMINE VOS, ID QUOD MAXIME FACIT AUCTORITATEM, +
TANTA ET TAM PRAECLARA IUDICIA FECISTIS?
<S 44>
AN VERO ULLAM USQUAM ESSE ORAM TAM DESERTAM PUTATIS QUO NON ILLIUS +
DIEI FAMA PERVASERIT, CUM UNIVERSUS POPULUS $ROMANUS REFERTO +
FORO COMPLETIS-QUE OMNIBUS TEMPLIS EX QUIBUS HIC LOCUS CONSPICI +
POTEST UNUM SIBI AD COMMUNE OMNIUM GENTIUM BELLUM $CN. $POMPEIUM +
IMPERATOREM DEPOPOSCIT? ITAQUE UT PLURA NON DICAM NEQUE ALIORUM +
EXEMPLIS CONFIRMEM QUANTUM AUCTORITAS VALEAT IN BELLO, AB EODEM +
$CN. $POMPEIO OMNIUM RERUM EGREGIARUM EXEMPLA SUMANTUR. QUI QUO +
DIE A VOBIS MARITIMO BELLO PRAEPOSITUS EST IMPERATOR, TANTA +
REPENTE VILITAS EX SUMMA INOPIA ET CARITATE REI FRUMENTARIAE +
CONSECUTA EST UNIUS HOMINIS SPE AC NOMINE QUANTAM VIX IN SUMMA +
UBERTATE AGRORUM DIUTURNA PAX EFFICERE POTUISSET.
<S 45>
IAM ACCEPTA IN $PONTO CALAMITATE EX EO PROELIO DE QUO VOS PAULO ANTE +
INVITUS ADMONUI, CUM SOCII PERTIMUISSENT, HOSTIUM OPES ANIMI-QUE +
CREVISSENT, SATIS FIRMUM PRAESIDIUM PROVINCIA NON HABERET, AMISISSETIS +
$ASIAM, $QUIRITES, NISI AD IPSUM DISCRIMEN EIUS TEMPORIS DIVINITUS $CN. +
$POMPEIUM AD EAS REGIONES FORTUNA POPULI $ROMANI ATTULISSET. HUIUS +
ADVENTUS ET $MITHRIDATEM INSOLITA INFLATUM VICTORIA CONTINUIT ET +
$TIGRANEN MAGNIS COPIIS MINITANTEM $ASIAE RETARDAVIT. ET QUISQUAM +
DUBITABIT QUID VIRTUTE PERFECTURUS SIT QUI TANTUM AUCTORITATE +
PERFECERIT, AUT QUAM FACILE IMPERIO ATQUE EXERCITU SOCIOS ET +
VECTIGALIA CONSERVATURUS SIT QUI IPSO NOMINE AC RUMORE DEFENDERIT?
<S 46>
AGE VERO ILLA RES QUANTAM DECLARAT EIUSDEM HOMINIS APUD HOSTIS +
POPULI $ROMANI AUCTORITATEM, QUOD EX LOCIS TAM LONGINQUIS TAM-QUE +
DIVERSIS TAM BREVI TEMPORE OMNES HUIC SE UNI DEDIDERUNT' QUOD A +
COMMUNI CRETENSIUM LEGATI, CUM IN EORUM INSULA NOSTER IMPERATOR +
EXERCITUS-QUE ESSET, AD $CN. $POMPEIUM IN ULTIMAS PROPE TERRAS VENERUNT +
EI-QUE SE OMNIS $CRETENSIUM CIVITATES DEDERE VELLE DIXERUNT' QUID? IDEM +
ISTE $MITHRIDATES NONNE AD EUNDEM $CN. $POMPEIUM LEGATUM USQUE +
IN $HISPANIAM MISIT? EUM QUEM $POMPEIUS LEGATUM SEMPER IUDICAVIT, +
EI QUIBUS ERAT MOLESTUM AD EUM POTISSIMUM ESSE MISSUM SPECULATOREM +
QUAM LEGATUM IUDICARI MALUERUNT. POTESTIS IGITUR IAM CONSTITUERE, +
$QUIRITES, HANC AUCTORITATEM MULTIS POSTEA REBUS GESTIS MAGNIS-QUE +
VESTRIS IUDICIIS AMPLIFICATAM QUANTUM APUD ILLOS REGES, QUANTUM APUD +
EXTERAS NATIONES VALITURAM ESSE EXISTIMETIS.
<S 47>
RELIQUUM EST UT DE FELICITATE QUAM PRAESTARE DE SE IPSO NEMO +
POTEST, MEMINISSE ET COMMEMORARE DE ALTERO POSSUMUS, SICUT +
AEQUUM EST HOMINES DE POTESTATE DEORUM, TIMIDE ET PAUCA DICAMUS. +
EGO ENIM SIC EXISTIMO, $MAXIMO, $MARCELLO, $SCIPIONI, $MARIO +
CETERIS-QUE MAGNIS IMPERATORIBUS NON SOLUM PROPTER VIRTUTEM SED +
ETIAM PROPTER FORTUNAM SAEPIUS IMPERIA MANDATA ATQUE EXERCITUS ESSE +
COMMISSOS. FUIT ENIM PROFECTO QUIBUSDAM SUMMIS VIRIS QUAEDAM AD +
AMPLITUDINEM ET AD GLORIAM ET AD RES MAGNAS BENE GERENDAS DIVINITUS +
ADIUNCTA FORTUNA. DE HUIUS AUTEM HOMINIS FELICITATE QUO DE NUNC +
AGIMUS HAC UTAR MODERATIONE DICENDI, NON UT IN ILLIUS POTESTATE +
FORTUNAM POSITAM ESSE DICAM SED UT PRAETERITA MEMINISSE, RELIQUA +
SPERARE VIDEAMUR, NE AUT INVISA DIS IMMORTALIBUS ORATIO NOSTRA AUT +
INGRATA ESSE VIDEATUR.
<S 48>
ITAQUE NON SUM PRAEDICATURUS QUANTAS ILLE RES DOMI MILITIAE, TERRA +
MARI-QUE QUANTA-QUE FELICITATE GESSERIT, UT EIUS SEMPER VOLUNTATIBUS +
NON MODO CIVES ADSENSERINT, SOCII OBTEMPERARINT, HOSTES OBOEDIERINT, +
SED ETIAM VENTI TEMPESTATES-QUE OBSECUNDARINT; HOC BREVISSIME DICAM, +
NEMINEM UMQUAM TAM IMPUDENTEM FUISSE QUI AB DIS IMMORTALIBUS TOT +
ET TANTAS RES TACITUS AUDERET OPTARE QUOT ET QUANTAS DI IMMORTALES +
AD $CN. $POMPEIUM DETULERUNT. QUOD UT ILLE PROPRIUM AC PERPETUUM SIT, +
$QUIRITES, CUM COMMUNIS SALUTIS ATQUE IMPERI TUM IPSIUS HOMINIS CAUSA, +
SICUTI FACITIS, ET VELLE ET OPTARE DEBETIS.
<S 49>
QUA RE CUM ET BELLUM SIT ITA NECESSARIUM UT NEGLEGI NON POSSIT, +
ITA MAGNUM UT ACCURATISSIME SIT ADMINISTRANDUM, ET CUM EI +
IMPERATOREM PRAEFICERE POSSITIS IN QUO SIT EXIMIA BELLI SCIENTIA, +
SINGULARIS VIRTUS, CLARISSIMA AUCTORITAS, EGREGIA FORTUNA, DUBITATIS, +
QUIRITES, QUIN HOC TANTUM BONI QUOD VOBIS AB DIS IMMORTALIBUS OBLATUM +
ET DATUM EST IN REM PUBLICAM CONSERVANDAM ATQUE AMPLIFICANDAM CONFERATIS?
<S 50>
QUOD SI $ROMAE $CN. $POMPEIUS PRIVATUS ESSET HOC TEMPORE, TAMEN AD TANTUM +
BELLUM IS ERAT DELIGENDUS ATQUE MITTENDUS; NUNC CUM AD CETERAS SUMMAS +
UTILITATES HAEC QUOQUE OPPORTUNITAS ADIUNGATUR UT IN EIS IPSIS LOCIS +
ADSIT, UT HABEAT EXERCITUM, UT AB EIS QUI HABENT ACCIPERE STATIM +
POSSIT, QUID EXSPECTAMUS? AUT CUR NON DUCIBUS DIS IMMORTALIBUS EIDEM +
CUI CETERA SUMMA CUM SALUTE REI PUBLICAE COMMISSA SUNT HOC QUOQUE +
BELLUM REGIUM COMMENDAMUS?
<S 51>
AT ENIM VIR CLARISSIMUS, AMANTISSIMUS REI PUBLICAE, VESTRIS BENEFICIIS +
AMPLISSIMIS ADFECTUS, $Q. $CATULUS, ITEM-QUE SUMMIS ORNAMENTIS HONORIS, +
FORTUNAE, VIRTUTIS, INGENI PRAEDITUS, $Q. $HORTENSIUS, AB HAC RATIONE +
DISSENTIUNT. QUORUM EGO AUCTORITATEM APUD VOS MULTIS LOCIS +
PLURIMUM VALUISSE ET VALERE OPORTERE CONFITEOR; SED IN HAC CAUSA, +
TAMETSI COGNOSTIS AUCTORITATES CONTRARIAS VIRORUM FORTISSIMORUM +
ET CLARISSIMORUM, TAMEN OMISSIS AUCTORITATIBUS IPSA RE AC +
RATIONE EXQUIRERE POSSUMUS VERITATEM, ATQUE HOC FACILIUS QUOD EA +
OMNIA QUAE A ME ADHUC DICTA SUNT IDEM ISTI VERA ESSE CONCEDUNT, ET +
NECESSARIUM BELLUM ESSE ET MAGNUM ET IN UNO $CN. $POMPEIO SUMMA ESSE OMNIA.
<S 52>
QUID IGITUR AIT $HORTENSIUS? SI UNI OMNIA TRIBUENDA SINT, +
DIGNISSIMUM ESSE $POMPEIUM, SED AD UNUM TAMEN OMNIA DEFERRI NON OPORTERE. +
OBSOLEVIT IAM ISTA ORATIO RE MULTO MAGIS QUAM VERBIS REFUTATA. NAM TU IDEM, +
$Q. $HORTENSI, MULTA PRO TUA SUMMA COPIA AC SINGULARI FACULTATE DICENDI ET +
IN SENATU CONTRA VIRUM FORTEM, $A. $GABINIUM, GRAVITER ORNATE-QUE DIXISTI, +
CUM IS DE UNO IMPERATORE CONTRA PRAEDONES CONSTITUENDO GELEM PROMULGASSET, +
ET EX HOC IPSO LOCO PERMULTA ITEM CONTRA EAM LEGEM VERBA FECISTI.
<S 53>
QUID? TUM, PER DEOS IMMORTALIS! SI PLUS APUD POPULUM $ROMANUM AUCTORITAS +
TUA QUAM IPSIUS POPULI $ROMANI SALUS ET VERA CAUSA VALUISSET, HODIE +
HANC GLORIAM ATQUE HOC ORBIS TERRAE IMPERIUM TENEREMUS? AN TIBI +
TUM IMPERIUM HOC ESSE VIDEBATUR CUM POPULI $ROMANI LEGATI QUAESTORES +
PRAETORES-QUE CAPIEBANTUR, CUM EX OMNIBUS PROVINCIIS COMMEATU ET +
PRIVATO ET PUBLICO PROHIBEBAMUR, CUM ITA CLAUSA NOBIS ERANT MARIA OMNIA +
UT NEQUE PRIVATAM REM TRANSMARINAM NEQUE PUBLICAM IAM OBIRE POSSEMUS?
<S 54>
QUAE CIVITAS UMQUAM FUIT ANTEA, NON DICO $ATHENIENSIUM +
QUAE SATIS LATE QUONDAM MARE TENUISSE DICITUR, NON +
$CARTHAGINIENSIUM QUI PERMULTUM CLASSE AC MARITIMIS REBUS +
VALUERUNT, NON $RHODIORUM QUORUM USQUE AD NOSTRAM MEMORIAM +
DISCIPLINA NAVALIS ET GLORIA PERMANSIT, QUAE CIVITAS, INQUAM, +
ANTEA TAM TENUIS AUT TAM PARVOLA FUIT QUAE NON PORTUS SUOS +
ET AGROS ET ALIQUAM PARTEM REGIONIS ATQUE ORAE MARITIMAE +
PER SE IPSA DEFENDERET? AT HERCULES ALIQUOT ANNOS CONTINUOUS +
ANTE LEGEM $GABINIAM ILLE POPULUS $ROMANUS, CUIUS USQUE AD +
NOSTRAM MEMORIAM NOMEN INVICTUM IN NAVALIBUS PUGNIS +
PERMANSERIT, MAGNA AC MULTO MAXIMA PARTE NON MODO UTILITATIS +
SED ETIAM DIGNITATIS ATQUE IMPERI CARUIT.
<S 55>
NOS QUORUM MAIORES $ANTIOCHUM REGEM CLASSE $PERSEN-QUE SUPERARUNT OMNIBUS-QUE +
NAVALIBUS PUGNIS $CARTHAGINIENSIS, HOMINES IN MARITIMIS REBUS +
EXERCITATISSIMOS PARATISSIMOS-QUE, VICERUNT, EI NULLO IN LOCO IAM PRAEDONIBUS +
PARES ESSE POTERAMUS. NOS QUI ANTEA NON MODO $ITALIAM TUTAM HABEBAMUS +
SED OMNIS SOCIOS IN ULTIMIS ORIS AUCTORITATE NOSTRI IMPERI +
SALVOS PRAESTARE POTERAMUS, TUM CUM INSULA $DELUS TAM +
PROCUL A NOBIS IN $AEGAEO MARI POSITA, QUO OMNES UNDIQUE +
CUM MERCIBUS ATQUE ONERIBUS COMMEABANT, REFERTA DIVITIIS, +
PARVA, SINE MURO NIHIL TIMEBAT, IDEM NON MODO PROVINCIIS +
ATQUE ORIS $ITALIAE MARITIMIS AC PORTIBUS NOSTRIS SED ETIAM +
$APPIA IAM VIA CAREBAMUS. ET EIS TEMPORIBUS NONNE PUDEBAT +
MAGISTRATUS POPULI $ROMANI IN HUNC IPSUM LOCUM ESCENDERE, +
CUM CUM NOBIS MAIORES NOSTRI EXCUVIIS NAUTICIS ET CLASSIUM +
SPOLIIS ORNATUM RELIQUISSENT'
<S 56>
BONO TE ANIMO TUM, $Q. $HORTENSI, POPULUS $ROMANUS ET CETEROS QUI ERANT IN +
EADEM SENTENTIA DICERE EXISTIMAVIT ET EA QUAE SENTIEBATIS; SED +
TAMEN IN SALUTE COMMUNI IDEM POPULUS $ROMANUS DOLORI SUO +
MALUIT QUAM AUCTORITATI VESTRAE OBTEMPERARE. ITAQUE +
UNA LEX, UNUS VIR, UNUS ANNUS NON MODO VOS ILLA MISERIA AC +
TURPITUDINE LIBERAVIT SED ETIAM EFFECIT UT ALIQUANDO VERE +
VIDEREMINI OMBIBUS GENTIBUS AC NATIONIBUS TERRA MARI-QUE IMPERARE.
<S 57>
QUO MIHI ETIAM INDIGNIUS VIDETUR OBTRECTATUM ESSE ADHUC, +
$GABINIO DICAM ANNE $POMPEIO AN UTRIQUE, ID QUOD EST VERIUS, +
NE LEGARETUR $A. $GABINIUS $CN. $POMPEIO EXPETENTI AC POSTULANTI. UTRUM +
ILLE QUI POSTULAT AD TANTUM BELLUM LEGATUM QUEM VELIT IDONEUS NON EST QUI +
IMPETRET, CUM CETERI AD EXPILANDOS SOCIOS DIRIPIENDAS-QUE PROVINCIAS +
QUOS VOLUERUNT LEGATOS EDUXERINT, AN IPSE CUIUS LEGE SALUS +
AC DIGNITAS POPULO $ROMANO ATQUE OMBIBUS GENTIBUS CONSTITUTA +
EST EXPERS ESSE DEBET EIUS IMPERATORIS ATQUE EIUS EXERCITUS +
QUI CONSILIO AC PERICULO ILLIUS EST CONSTITUTUS? +
<S 58>
AN $C. $FALCIDIUS, $Q. $METELLUS, $Q. $CAELIUS $LATINIENSIS, $CN. $LENTULUS, +
QUOS OMNIS HONORIS CAUSA NOMINO, CUM TRIBUNI PLEBI FUISSENT, ANNO PROXIMO +
LEGATI ESSE POTUERUNT; IN UNO $GABINIO SUNT TAM DILIGENTES QUI IN +
HOC BELLO QUOD LEGE $GABINIA GERITUR, IN HOC IMPERATORE ATQUE +
EXERCITU QUEM PER VOS IPSE CONSTITUIT, ETIAM PRAECIPUO IURE ESSE DEBEBAT? +
DE QUO LEGANDO CONSULES SPRO AD SENATUM RELATUROS. QUI SI +
DUBITABUNT AUT GRAVABUNTUR, EGO ME PROFITEOR RELATURUM; +
NEQUE ME IMPEDIET CUIUSQUAM INIQUITAS QUO MINUS VOBIS +
FRETUS VESTRUM IUS BENEFICIUM-QUE DEFENDAM, NEQUE PRAETER +
INTERCESSIONEM QUICQUAM AUDIAM, DE QUA, UT EGO ARBITROR, +
ISTI IPSI QUI MINITANTUR ETIAM ATQUE ETIAM QUID LICEAT +
CONSIDERABUNT. MEA QUIDEM SENTENTIA, $QUIRITES, UNUS $A. +
$GABINIUS BELLI MARITIMI RERUM-QUE GESTARUM $CN. $POMPEIO +
SOCIUS ASCRIBITUR, PROPTEREA QUOD ALTER UNI ILLUD BELLUM +
SUSCIPIENDUM VESTRIS SUFFRAGIIS DETULIT, ALTER DELATUM +
SUSCEPTUM-QUE CONFECIT.
<S 59>
RELIQUUM EST UT DE $Q. $CATULI AUCTORITATE ET SENTENTIA +
DICENDUM ESSE VIDEATUR. QUI CUM EX VOBIS QUAERERET, SI +
IN UNO $CN. $POMPEIO OMNIA PONERETIS, SI QUID EO FACTUM +
ESSET, IN QUO SPEM ESSETIS HABITURI, CEPIT MAGNUM SUAE +
VIRTUTIS FRUCTUM AC DIGNITATIS, CUM OMNES UNA PROPE VOCE +
IN EO IPSO VOS SPEM HABITUROS ESSE DIXISTIS. ETENIM TALIS +
EST VIR UT NULLA RES TANTA SIT AC TAM DIFFICILIS QUAM ILLE NON +
ET CONSILIO REGERE ET INTEGRITATE TUERI ET VIRTUTE CONFICERE +
POSSIT.  SED IN HOC IPSO AB EO VEHEMENTISSIME DISSENTIO, +
QUOD QUO MINUS CERTA EST HOMINUM AC MINUS DIUTURNA VITA, +
HOC MAGIS RES PUBLICA, DUM PER DEOS IMMORTALIS LICET, FRUI +
DEBET SUMMI VIRI VITA ATQUE VIRTUTE.
<S 60>
AT ENIM NE QUID NOVI FIAT CONTRA EXEMPLA ATQUE INSTITUTA MAIORUM. NON DICAM +
HOC LOCO MAIORES NOSTROS SEMPER IN PACE CONSUETUDINI, IN +
BELLO UTILITATI PARUISSE, SEMPER AD NOVOS CASUS TEMPORUM +
NOVORUM CONSILIORUM RATIONES ACCOMMODASSE, NON DICAM +
DUO BELLA MAXIMA, $PUNICUM ATQUE $HISPANIENSE, AB UNO +
IMPERATORE ESSE CONFECTA DUAS-QUE URBIS POTENTISSIMAS QUAE +
HUIC IMPERIO MAXIME MINITABANTUR, $CARTHAGINEM ATQUE +
$NUMANTIAM, AB EODEM $SCIPIONE ESSE DELETAS, NON COMMEMORABO +
NUPER ITA VOBIS PATRIBUS-QUE VESTRIS ESSE VISUM UT IN UNO +
$C. $MARIO SPEC IMPERI PONERETUR, UT IDEM CUM $IUGURTHA, IDEM +
CUM $CIMBRIS, IDEM CUM $TEUTONIS BELLUM ADMINISTRARET; IN +
IPSO $CN. $POMPEIO IN QUO NOVI CONSTITUI NIHIL VOLT $Q. +
$CATULUS QUAM MULTA SINT NOVA SUMMA $Q. $CATULI VOLUNTATE +
CONSTITUTA RECORDAMINI.
<S 61>
QUID TAM NOVUM QUAM ADULESCENTULUM PRIVATUM EXERCITUM DIFFICILI REI +
PUBLICAE TEMPORE CONFICERE? CONFECIT. HUIC PRAEESSE? PRAEFUIT. REM +
OPTIME DUCTU SUO GERERE? GESSIT. QUID TAM PRAETER CONSUETUDINEM +
QUAM HOMINI PERADULESCENTI CUIUS AETAS A SENATORIO GRADU LONGE +
ABESSET IMPERIUM ATQUE EXERCITUM DARI, $SICILIAM PERMITTI ATQUE +
$AFRICAM BELLUM-QUE IN EA PROVINCIA ADMINISTRANDUM? FUIT IN HIS +
PROVINCIIS SINGULARI INNOCENTIA, GRAVITATE, VIRTUTE, BELLEM IN +
$AFRICA MAXIMUM CONFECIT, VICTOREM EXERCITUM DEPORTAVIT. QUID VERO +
TAM INAUDITUM QUAM EQUITEM $ROMANUM TRIUMPHARE? AT EAM QUOQUE REM +
POPULUS $ROMANUS NON MODO VIDIT SED OMNIUM ETIAM STUDIO VISENDAM ET +
CONCELEBRANDAM PUTAVIT.
<S 62>
QUID TAM INUSITATUM QUAM UT, CUM DUO CONSULES +
CLARISSIMI FORTISSIMI-QUE ESSENT, EQUES $ROMANUS AD BELLUM MAXIMUM +
FORMIDOLOSISSIMUM-QUE PRO CONSULE MITTERETUR? MISSUS EST. QUO QUIDEM +
TEMPORE CUM ESSET NON NEMO IN SENATU QUI DICERET 'NON OPORTERE MITTI HOMINEM +
PRIVATUM PRO CONSULE,' $L. $PHILIPPUS DIXISSE DICITUR 'NON SE ILLUM SUA +
SENTENTIA PRO CONSULE SED PRO CONSULIBUS MITTERE.'  TANTA IN EO REI +
PUBLICAE BENE GERENDAE SPES CONSTUTUEBATUR UT DUORUM CONSULUM +
MUNUS UNIUS ADULESCENTIS VIRTUTI COMMITTERETUR. QUID TAM SINGULARE +
QUAM UT EX SENATUS CONSULTO LEGIBUS SOLUTUS CONSUL ANTE +
FIERET QUAM ULLUM ALIUM MAGISTRATUM PER LEGES CAPERE +
LICUISSET? QUID TAM INCREDIBILE QUAM UT ITERUM EQUES $ROMANUS +
EX SENATUS CONSULTO TRIUMPHARET QUAE IN OMNIBUS HOMINIBUS NOVA POST +
HOMINUM MEMORIAM CONSTITUTA SUNT, EA TAM MULTA NON SUNT QUAM +
HAEC QUAE IN HOC UNO HOMINE VIDIMUS.
<S 63>
ATQUE HAEC TOT EXEMPLA TANTA AC TAM NOVA PROFECTA SUNT IN EODEM HOMINE A +
$Q. $CATULI ATQUE A CETERORUM EIUSDEM DIGNITATIS AMPLISSIMORUM HOMINUM +
AUCTORITATE. QUA RE VIDEANT NE SIT PERINIQUUM ET NON FERENDUM ILLORUM +
AUCTORITATEM DE $CN. $POMPEI DIGNITATE A VOBIS COMPROBATAM +
SEMPER ESSE, VESTRUM AB ILLIS DE EODEM HOMINE IUDICIUM +
POPULI-QUE $ROMANI AUCTORITATEM IMPROBARI, PRAESERTIM CUM +
IAM SUO IURE POPULUS $ROMANUS IN HOC HOMINE SUAM AUCTORITATEM +
VEL CONTRA OMNIS QUI DISSENTIUNT POSSIT DEFENDERE, PROPTEREA +
QUOD ISDEM ISTIS RECLAMANTIBUS VOS UNUM ILLUM EX OMBIBUS +
DELEGISTIS QUEM BELLO PRAEDONUM PRAEPONERETIS.
<S 64>
HOC SI VOS TEMERE FECISTIS ET REI PUBLICAE PARUM CONSULUISTIS, RECTE +
ISTI STUDIA VESTRA SUIS CONSILIIS REGERE CONANTUR. SIN AUTEM VOS PLUS +
TUM IN RE PUBLICA VIDISTIS, VOS EIS REPUGNANTIBUS PER VOSMET +
IPSOS DIGNITATEM HUIC IMPERIO, SALUTEM ORBI TERRARUM ATTULISTIS, +
ALIQUANDO ISTI PRINCIPES ET SIBI ET CETERIS POPULI $ROMANI UNIVERSI +
AUCTORITATI PARENDUM ESSE FATEANTUR. ATQUE IN HOC BELLO $ASIATICO ET +
REGIO, $QUIRITES, NON SOLUM MILITARIS ILLA VIRTUS QUAE EST IN $CN. +
$POMPEIO SINGULARIS SED ALIAE QUOQUE ANIMI VIRTUTES MAGNAE ET +
MULTAE REQUIRUNTUR. DIFFICILE EST IN $ASIA, $CILICIA, $SYRIA +
REGNIS-QUE INTERIORUM NATIONUM ITA VERSARI NOSTRUM IMPERATOREM +
UT NIHIL ALIUD NISI DE HOSTE AC DE LAUDE COGITET. DEINDE, ETIAM +
SI QUI SUNT PUDORE AC TEMPERANTIA MODERATIORES, TAMEN EOS ESSE +
TALIS PROPTER MULTITUDINEM CUPIDORUM HOMINUM NEMO ARBITRATUR. +
<S 65>
DIFFICILE EST DICTU, $QUIRITES, QUANTO IN ODIO SIMUS APUD EXTERAS +
NATIONES PROPTER EORUM QUOS AD EAS PER HOS ANNOS CUM IMPERIO +
MISIMUS LIBIDINES ET INIURIAS. QUOD ENIM FANUM PUTATIS IN ILLIS +
TERRIS NOSTRIS MAGISTRATIBUS RELIGIOSUM, QUAM CIVITATEM SANCTAM, +
QUAM DOMUM SATIS CLAUSAM AC MUNITAM FUISSE? VRBES IAM LOCUPLETES +
ET COPIOSAE REQUIRUNTUR QUIBUS CAUSA BELLI PROPTER DIRIPIENDI +
FACULTATEM INFERATUR.
<S 66>
LIBENTER HAEC CORAM CUM $Q. $CATULO ET $Q. $HORTENSIO, +
SUMMIS ET CLARISSIMIS VIRIS, DISPUTAREM; NORUNT ENIM SOCIORUM +
VOLNERA, VIDENT EORUM CALAMITATES, QUERIMONIAS AUDIUNT. PRO +
SOCIIS VOS CONTRA HOSTIS EXERCITUS MITTERE PUTATIS AN HOSTIUM +
SIMULATIONE CONTRA SOCIOS ATQUE AMICOS? QUAE CIVITAS EST IN $ASIA +
QUAE NON MODO IMPERATORIS AUT LEGATI SED UNIUS TRIBUNI MILITUM +
ANIMOS AC SPIRITUS CAPERE POSSIT? QUA RE, ETIAM SI QUEM +
HABETIS QUI CONLATIS SIGNIS EXERCITUS REGIOS SUPERARE POSSE +
VIDEATUR, TAMEN, NISI ERIT IDEM QUI A PECUNIIS SOCIORUM, QUI +
AB EORUM CONIUGIBUS AC LIBERIS, QUI AB ORNAMENTIS FANORUM +
ATQUE OPPIDORUM, QUI AB AURO GAZA-QUE REGIA MANUS, OCULOS, +
ANIMUM COHIBERE POSSIT, NON ERIT IDONEUS QUI AD BELLUM +
$ASIATICUM REGIUM-QUE MITTATUR.
<S 67>
ECQUAM PUTATIS CIVITATEM PACATAM FUISSE QUAE LOCUPLES SIT, ECQUAM +
ESSE LOCUPLETEM QUAE ISTIS PACATA ESSE VIDEATUR? ORA MARITIMA, +
$QUIRITES, $CN. $POMPEIUM NON SOLUM PROPTER REI MILITARIS GLORIAM +
SED ETIAM PROPTER ANIMI CONTINENTIAM REQUISIVIT. VIDEBAT ENIM +
PRAETORES LOCUPLETARI QUOTANNIS PECUNIA PUBLICA PRAETER +
PAUCOS, NEQUE NOS QUICQUAM ALIUD ADSEQUI CLASSIUM NOMINE +
NISI UT DETRIMENTIS ACCIPIENDIS MAIORE ADFICI TURPITUDINE +
VIDEREMUR. NUNC QUA CUPIDITATE HOMINES IN PROVINCIAS, QUIBUS +
IACTURIS QUIBUS-QUE CONDICIONIBUS PROFICISCANTUR IGNORANT VIDELICET +
ISTI QUI AD UNUM DEFERENDA OMNIA ESSE NON ARBITRANTUR. QUASI VERO +
$CN. $POMPEIUM NON CUM SUIS VIRTUTIBUS TUM ETIAM ALIENIS VITIIS +
MAGNUM ESSE VIDEAMUS.
<S 68>
QUA RE NOLITE DUBITARE QUIN HUIC UNI CREDATIS OMNIA QUI INTER +
TOT ANNOS UNUS INVENTUS EST QUEM SOCII IN URBIS SUAS CUM EXERCITU +
VENISSE GAUDERENT. QUOD SI AUCTORITATIBUS HANC CAUSAM, +
$QUIRITES, CONFIRMANDAM PUTATIS, EST VOBIS AUCTOR VIR BELLORUM OMNIUM +
MAXIMARUM-QUE RERUM PERITISSIMUS, $P. $SERVILIUS, CUIUS TANTAE +
RES GESTAE TERRA MARI-QUE EXSTITERUNT UT, CUM DE BELLO +
DELIBERETIS, AUCTOR VOBIS GRAVIOR ESSE NEMO DEBEAT; EST $C. +
$CURIO, SUMMIS VESTRIS BENEFICIIS MAXIMIS-QUE REBUS GESTIS, SUMMO +
INGENIO ET PRUDENTIA PRAEDITUS, EST $CN. $LENTULUS IN QUO OMNES +
PRO AMPLISSIMIS VESTRIS HONORIBUS SUMMUM CONSILIUM, SUMMAM +
GRAVITATEM ESSE COGNOSTIS, EST $C. $CASSIUS, INTEGRITATE, +
VERITATE, CONSTANTIA SINGULARI. QUA RE VIDETE UT HORUM +
AUCTORITATIBUS ILLORUM ORATIONI QUI DISSENTIUNT RESPONDERE +
POSSE VIDEAMUR.
<S 69>
QUAE CUM ITA SINT, $C. $MANILI, PRIMUM ISTAM TUAM ET LEGEM +
ET VOLUNTATEM ET SENTENTIAM LAUDO VEHEMENTISSIME-QUE +
COMPROBO; DEINDE TE HORTOR UT AUCTORE POPULO $ROMANO +
MANEAS IN SENTENTIA NEVE CUIUSQUAM VIM AUT MINAS PERTIMESCAS. +
PRIMUM IN TE SATIS ANIMI PERSEVERANTIAE-QUE ARBITROR; DEINDE, +
CUM TANTAM MULTITUDINEM TANTO CUM STUDIO ADESSE VIDEAMUS +
QUANTAM ITERUM NUNC IN EODEM HOMINE PRAEFICIENDO VIDEMUS, +
QUID EST QUOD AUT DE RE AUT DE PERFICIENDI FACULTATE +
DUBITEMUS? EGO AUTEM, QUICQUID EST IN ME STUDI, CONSILI, +
LABORIS, INGENI, QUICQUID HOC BENEFICIO POPULI $ROMANI ATQUE +
HAC POTESTATE PRAETORIA, QUICQUID AUCTORITATE, FIDE, CONSTANTIA +
POSSUM, ID OMNE AD HANC REM CONFICIENDAM TIBI ET POPULO $ROMANO +
POLLICEOR AC DEFERO TESTOR-QUE OMNIS DEOS.
<S 70>
ET EOS MAXIME QUI HUIC LOCO TEMPLO-QUE PRAESIDENT, QUI OMNIUM MENTIS +
EORUM QUI AD REM PUBLICAM ADEUNT MAXIME PERSPICIUNT, ME HOC NEQUE ROGATU +
FACERE CUIUSQUAM, NEQUE QUO $CN. $POMPEI GRATIAM MIHI PER HANC +
CAUSAM CONCILIARI PUTEM, NEQUE QUO MIHI EX CUIUSQUAM AMPLITUDINE +
AUT PRAESIDIA PERICULIS AUT ADIUMENTA HORORIBUS QUAERAM, PROPTEREA +
QUOD PERICULA FACILE, UT HOMINEM PRAESTARE OPORTET, INNOCENTIA TECTI +
REPELLEMUS, HONOREM AUTEM NEQUE AB UNO NEQUE EX HOC LOCO SED EADEM +
ILLA NOSTRA LABORIOSISSIMA RATIONE VITAE, SI VESTRA VOLUNTAS FERET, +
CONSEQUEMUR.
<S 71>
QUAM OB REM, SI QUID IN HAC CAUSA MIHI BONAM GRATIAM QUAESISSE VIDEAR, +
UT MULTAS ME ETIAM SIMULTATES PARTIM OBSCURAS, PARTIM APERTAS +
INTELLEGAM MIHI NON NECESSARIAS, VOBIS NON INUTILIS SUSCEPISSE. +
SED EGO ME HOC HONORE PRAEDITUM, TANTIS VESTRIS BENEFICIIS +
ADFECTUM STATUI, $QUIRITES, VESTRAM VOLUNTATEM ET REI PUBLICAE +
DIGNITATEM ET SALUTEM PROVINCIARUM ATQUE SOCIORUM MEIS OMNIBUS +
COMMODIS ET RATIONIBUS PRAEFERRE OPORTERE.
****